Ο ποιητής που έχει τους στίχους του λυμένους δεν απολαμβάνει πολλήν
τιμήν· είναι όπως ο φυγάς άνθρωπος ο οποίος δεν στέκεται· εις όσους
όμως είναι δεμένα (έχουν συνοχήν) αξίζουν πολλά· διότι τα καλά έργα
αξίζουν πολύ. Διατί λοιπόν λέγω αυτά; διά τας αληθείς θεωρίας. Διότι
αι αληθείς θεωρίαι, εν όσω παραμένουν, είναι καλόν και πάντα τ' αγαθά
κατορθώνουν αλλά δεν θέλουν να μείνουν πολύν καιρόν και φεύγουν εκ
της ψυχής του ανθρώπου, ώστε δεν αξίζουν πολύ, μέχρις ότου τας δέση
κανείς διά του λογισμού· τούτο δε είναι, σύντροφε Μένων, η ανάμνησις
όπως πρωτήτερα είχομεν παραδεχθή· αφού δε δεθούν, πρώτον μεν γίνονται
επιστήμαι, έπειτα δε μόνιμοι (διαρκείς)· δι' αυτό και η επιστήμη
είναι τελειοτέρα της ορθής θεωρίας, διαφέρει δε μόνον κατά την
συνοχήν (δεσμόν) η επιστήμη από την ορθήν θεωρίαν.
Μένων
Με κάτι τέτοιο, μα τον Δία, Σωκράτη, ομοιάζουν.
Σωκράτης
Και εγώ βεβαίως ομιλώ ουχί ως να γνωρίζω, αλλ' απλώς συμπεραίνων. Ότι
δε είναι κάτι άλλο η ορθή θεωρία από την επιστήμην, δεν μου
πολυφαίνεται ότι το συμπεραίνω, αλλ' όπως και δι' άλλο τι ήθελον
είπει ότι το γνωρίζω, ολίγα δε θα ηδυνάμην να είπω, έτσι λοιπόν και
τούτο ως ένα και το αυτό, εξ εκείνων τα οποία γνωρίζω, θα ειμπορούσα
να θέσω.
Μένων
Βεβαίως ορθώς ομιλείς, Σωκράτη.
Σωκράτης
Τι λοιπόν; και αυτό δεν είναι ορθόν, ότι αληθής, θεωρία προηγουμένη
κατορθώνει το έρχον χωριστά έκαστης πράξεως όχι χειρότερα από την
επιστήμην;
Μένων
Και αυτό μου φαίνεται ότι το λέγεις σωστά.
Σωκράτης
Ουδόλως λοιπόν η ορθή θεωρία θα είναι χειροτέρα της επιστήμης ουδέ
ωλιγώτερον ωφέλιμος εις τας πράξεις, καθώς ο άνθρωπος που έχει ορθήν
θεωρίαν από εκείνον που έχει επιστήμην (ο θεωρητικός δηλ. από τον
επιστήμονα ουδόλως διαφέρει).
Μένων
Βεβαίως.
Σωκράτης
Ο δε αγαθός άνθρωπος έχει ομολογηθή ότι είναι ωφέλιμος εις ημάς.
Μένων
Ναι.
Σωκράτης
Επειδή λοιπόν ουχί διά της επιστήμης μόνον οι αγαθοί άνδρες είναι
ωφέλιμοι εις τας πόλεις, αν είναι βεβαίως, αλλά και διά της ορθής
θεωρίας (ορθολογισμού), και από τας δύο αυτάς καμμία δεν είναι εκ
φύσεως (φυσιολογική) εις τους ανθρώπους, ούτε η επιστήμη ούτε η
αληθής θεωρία, αλλ' ούτε είναι και επίκτητοι (δεν αποκτώνται
κατόπιν)(7) — ή σου φαίνεται ότι μία εκ των δύο αυτών είναι εκ
φύσεως;
Μένων
Δεν μου φαίνεται.
Σωκράτης
Επειδή λοιπόν δεν είναι εκ φύσεως, άρα και οι αγαθοί άνδρες δεν είναι
φύσει αγαθοί (φυσιολογικώς αγαθοί δεν υπάρχουν);(8)
Μένων
Όχι, βέβαια.
Σωκράτης
Επειδή λοιπόν δεν είναι εκ φύσεως, τόρα ας εξετάσωμεν το άλλο, εάν
δύναται να διδαχθή.
Μένων
Ναι.
Σωκράτης
Εφάνη λοιπόν ότι δύναται να διδαχθή η αρετή εάν είναι φρόνησις;
Μένων
Ναι.
Σωκράτης
Και αν ειμπορή να διδαχθή, ήθελεν είσθαι φρόνησις;
Μένων
Βεβαιότατα.
Σωκράτης
Και αν μεν υπήρχον διδάσκαλοι, θα εδιδάσκετο, αν δε δεν υπήρχον, δεν
θα εδιδάσκετο;
Μένων
Έτσι είναι.
Σωκράτης
Αλλ' ημείς έχομεν ήδη παραδεχθή ότι δεν υπάρχουν διδάσκαλοι αυτής;
Μένων
Ναι.
Σωκράτης
Ωμολογήσαμεν επίσης ότι δεν διδάσκεται ούτε ότι είναι φρόνησις;
Μένων
Βεβαιότατα.
Σωκράτης
Αλλά παραδέχθημεν βεβαίως αυτό ότι είναι αγαθόν;
Μένων
Ναι.
Σωκράτης
Ωφέλιμον δε και αγαθόν είναι το ορθώς σκεπτόμενον;
Μένων
Βεβαιότατα.
Σωκράτης
Η ορθή δε σκέψις είναι μόνον αυτά τα δύο, η αληθινή θεωρία και η
επιστήμη, τας οποίας όταν έχη ο άνθρωπος σκέπτεται ορθώς. Διότι όσα
συμβαίνουν από την τύχην (τυχαίως), δεν συμβαίνουν από την ανθρωπίνην
σκέψιν (αυτοσυνείδησιν), εκεί δε όπου ο άνθρωπος είναι κυρίαρχος διά
το ορθόν, είναι διά δύο μόνον, την αληθινήν θεωρίαν (αληθείς γνώμας)
και την επιστήμην.
Μένων
Έτσι μου φαίνεται.
Σωκράτης
Αφού λοιπόν δεν ειμπορεί η αρετή να διδαχθή, ουδέ εις επιστήμην
μεταπίπτει η αρετή;
Μένων
Είναι φανερόν, ότι όχι.
Σωκράτης
Αφού λοιπόν είναι και τα δύο αγαθά και ωφέλιμα, το μεν έν έχει ήδη
αφεθή και δεν ήθελεν είσθαι δυνατόν εις πολιτικήν πράξιν η επιστήμη
να προηγήται.
Μένων
Βεβαίως δεν μου φαίνεται.
Σωκράτης
Λοιπόν ουχί διά της σοφίας ουδέ επειδή είναι σοφοί άνδρες οι
τοιούτοι, είναι αρχηγοί (ηγεμόνες) εις τας πόλεις οι περί τον
Θεμιστοκλέα, και εκείνοι περί των οποίων έλεγε προ ολίγου ο Άνυτος·
διά τούτο και δεν είναι αυτοί ικανοί και τους άλλους να καθιστούν
οποίοι αυτοί είναι, αφού και αυτοί οι ίδιοι δεν είναι τοιούτοι ένεκα
επιστήμης.
Μένων
Μου φαίνεται ότι έτσι είναι, Σωκράτη, όπως λέγεις.
Σωκράτης
Εάν λοιπόν δεν είναι διά της επιστήμης, πάντως συμβαίνει ένεκα καλής
θεωρίας (ορθολογισμού), την οποίαν οι αγαθοί άνδρες μεταχειριζόμενοι
ανορθούσι τας πόλεις ουδόλως διαφέροντες κατά την φρόνησιν από τους
χρησμωδούς και τους θεομάντεις (προφήτας)· διότι αυτοί λέγουν και
πολλά και αληθινά, αλλ' όμως τίποτε δεν γνωρίζουν εξ εκείνων που
λέγουν.
Μένων
Μου φαίνεται ότι έτσι είναι.
Σωκράτης
Αξίζει λοιπόν, Μένων, να τους ονομάζωμεν αυτούς θείους ανθρώπους, οι
οποίοι, μολονότι δεν έχουν σκέψιν (νουν), κατορθώνουν όμως πολλά και
μεγάλα, δι' όσα πράττουν και λέγουν;
Μένων
Βεβαιότατα.
Σωκράτης
Ορθώς λοιπόν θα τους ωνομάζαμεν θείους, εκείνους τους οποίους τόρα δα
ελέγομεν χρησμωδούς και μάντεις και όλους ομού τους ποιητικούς· και
οι πολιτικοί επίσης ουχί ολιγώτερον αυτών δυνάμεθα να λέγωμεν, ότι
είναι θείοι και ενθουσιάζονται, αφού είναι εμπνευσμένοι και
θεόληπτοι, όταν κατορθώνουν πολλά και μεγάλα πράγματα ομιλούντες, ενώ
δεν γνωρίζουν τίποτε από εκείνα τα οποία λέγουν.
Μένων
Βεβαιότατα.
Σωκράτης
Και αι γυναίκες βεβαίως, Μένων, τους αγαθούς άνδρας καλούν θείους,
και οι Λακεδαιμόνιοι, όταν εγκωμιάζουν ένα αγαθόν άνδρα λέγουν, ότι
θείος ανήρ είναι ούτος.
Μένων
Και βεβαίως είναι φανερόν, Σωκράτη, αν και αυτός ο Άνυτος θυμώνει
μαζί σου όταν ομιλής έτσι.
Σωκράτης
Δεν με μέλει διόλου. Και περί τούτου μεν πάλιν θα συνομιλήσωμεν. Και
αν ημείς τόρα καθ' όλον τον χρόνον της συνομιλίας μας καλώς
ηρευνήσαμεν και ωμιλήσαμεν, η αρετή δεν ημπορεί να είναι εκ φύσεως
(φυσική) ούτε και να διδαχθή, αλλά συμβαίνει κατά θείαν μοίραν άνευ
νου (σκοπίμου βουλήσεως) εις εκείνους τους οποίους συμβαίνει, εκτός
αν είναι κανείς τοιούτος εκ των πολιτικών ανδρών, ώστε να δύναται να
κάνη και άλλον πολιτικόν. Εάν δε ήθελεν υπάρχη, ο τοιούτος θα
κατελέγετο ούτω μεταξύ των ζώντων, όπως ο Όμηρος είπε διά τον
Τειρεσίαν μεταξύ των νεκρών, λέγων περί αυτού, ότι μόνον αυτός είναι
εμπνευσμένος από όσους υπάρχουν μέσα εις τον Άδην, αι δε σκιαί
φεύγουν (ορμητικά). Το ίδιον, όπως συμβαίνει με την αρετήν, της
οποίας η πραγματικότης (η αλήθεια) είναι εις τας σκιάς (σκιώδης).
Μένων
Ωραία μου φαίνεται ότι τα λέγεις, Σωκράτη.
Σωκράτης
Εκ του λογισμού (σκέψεως) λοιπόν αυτού, Μένων, κατά θείαν μοίραν,
φαίνεται ότι συμβαίνει η αρετή εις εκείνους οι οποίοι είναι ενάρετοι.
Το δε σαφές περί αυτού θα μάθωμεν τότε, όταν, πριν επιχειρήσωμεν να
ζητήσωμεν κατά ποίον τρόπον είναι δυνατόν να δοθή εις τους ανθρώπους,
προσπαθήσωμεν να εξετάσωμεν αυτήν καθ' εαυτήν τι είναι αρετή. Τόρα δε
είναι καιρός να φεύγω, συ δε περί τούτων, περί των οποίων συ ο ίδιος
έχεις πεισθή, πείθε και τον φίλον σου αυτόν τον Άνυτον διά να είναι
ησυχώτερος, διότι αν τον πείσης, θα ωφελήσης και τους Αθηναίους.
ΤΕΛΟΣ
ΠΑΡΟΡΑΜΑΤΑ
Σελίς 37 στίχος 24 αντί κάνει γράφε η&ελεν έρωτήοει αυτόν πολλάκις.
» 39 » ' » υπάρχουν » #« υπάρχουν.
» 3# » 8 » #ά τας βίχ« » #ά τ«?
» 42 » iO » ij επιστήμη, η αρετή » ij αρετή, επιστήμη
» 42 » 24 » etVcu άγα&ον » <'εί> eiwu άγαύόν
» 4£ » ο » £κ φύσεως, » «Λ! φύσεως ενάρετοι,
Η Σειρά των Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων, των Εκδόσεων Φέξη, υπήρξεν
ένας σταθμός στα ελληνικά χρονικά. Για πρώτη φορά προσφερόταν
συστηματικά στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, η αρχαία ελληνική σκέψη
(Ιστορία, φιλοσοφία, ποίηση, δράμα, δικανικός και πολιτικός λόγος) σε
δημιουργικές μεταφορές της, από τους άριστους μεταφραστές του τόπου,
στην πιο σύγχρονη μορφή που πήρε εξελισσόμενο το γλωσσικό της όργανο.
Ο Όμηρος, οι Τραγικοί κι ο Αριστοφάνης, ο Ηρόδοτος, ο Θουκυδίδης, ο
Πλάτων, ο Ξενοφών, ο Αριστοτέλης, ο Θεόκριτος, ο Θεόφραστος, ο
Επίκτητος, ο Πλούταρχος, ο Λουκιανός κλπ. προσφέρονται και σήμερα,
στις κλασικές πια μεταφράσεις των Πολυλά, Ραγκαβή, Μωραϊτίδη,
Κονδυλάκη, Ποριώτη, Γρυπάρη, Τανάγρα, Πολέμη, Καμπάνη, Καζαντζάκη,
Βάρναλη, Αυγέρη, Βουτιερίδη, Ζερβού, Φιλαδελφέως, Τσοκόπουλου,
Σιγούρου, Κ. Χρηστομάνου κλπ, σε μια σύγχρονη σειρά εκδόσεων βιβλίου
τσέπης, πράγμα που επίσης γίνεται για πρώτη φορά, συστηματικά, στην
Ελλάδα.
Μένων Από τους πλέον λιτούς των διαλόγων αλλά δεικνύων την ευρύτητα
και το πολυσχιδές της πλατωνικής σκέψεως εξετάζων και αναλύων την
αρετήν, αν και κατά πόσον είναι εις τον άνθρωπον έμφυτος. Η εν αυτώ
μαθηματικώς διατυπουμένη σκέψις, η αλληλουχία και το ακριβές των
συλλογιστικών επιχειρημάτων και ο περιορισμός του ζητήματος
πλησιάζουν τον διάλογον τούτον εις την λεγομένην ήδη θετικήν
φιλοσοφίαν.
Η μετάφρασις φιλολογική και εις ύφος σαφές υπό του κ. Χαρ.
Παπαντωνίου.
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΩΛΗΣΙΣ
ΛΑΔΙΑΣ ΚΑΙ ΣΙΑ Ο.Ε.
ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ 22 - ΤΗΛ. 614.686, 634.506
ΤΙΜΑΤΑΙ ΔΡΧ. 10
1) Ευρίσκεται δηλονότι μέσα εις αυτήν την φυσικήν ύπαρξιν των
ανθρώπων.
2) Ξερό φύσημα πνέει πάνω στην επιστήμην εδώ πια. Με την ιδίαν λέξιν
εχαρακτήρισε τον μεσαίωνα ο Gibbon την άλωσιν της Κων)πόλεως.
3) Χωρίς να εκθέτη τα οικογενειακά.
4) Υποχωρώ εις τους ωραίους
5) Κατά τον Εμπεδοκλέα η επίδρασις ενός σώματος επί το άλλο
εξηγείται, [?] μικρότατά τινα μόρια εκ του ενός σώματος απορρέοντα
εισέρχονται εις τους πόρους του άλλου (Ιδ. Αριστ. 324 β. 33).
6) Μήπως νομίζης, ότι γνωρίζουν τα κακά ότι είναι κακά, οι
πιστεύοντες ότι ωφελούν τα κακά;
7) Οι Γάλλοι ερμηνευταί το δύσκολον αυτό χωρίον σήμερον εννοούν ως
εξής παρά τας Γερμανικάς εκδόσεις: Διά του &παρατείνειν& ο Σωκράτης
όπερ εξηγούν &προεκτείνειν& και όχι &εγγράφειν&, υποβάλλει την
κατασκευήν ενός άλλου τριγώνου με τας δοθείσας γραμμάς, δηλ. με την
διάμετρον του κύκλου και την καταβιβαζομένην κάθετον της γωνίας, επί
των οποίων φέρονται αι δύο· έπειτα δε αποδεικνύεται ευκόλως ότι, εάν
τα δύο τρίγωνα είναι ίσα, το πρώτον δύναται να περιληφθή (εγγραφή)
εντός του κύκλου.
8) Πρώτη και μοναδική θεμελίωσις διδασκαλίας ορθσλογισμού, τον οποίον
ανέπτυξαν οι Γάλλοι Εγκυκλοπαιδισταί.
9) Ατέλεια Σωκρατικής σκέψεως, μισοψέμμα Πλατωνικόν που κατέληξε
κατόπιν σοφίσματος. (Ιδέ νεωτέρας παρατηρήσεις Ριμπώ, Laboratoures).