LĪNĔA, æ, f. _Fil_; _cordeau_; _ligne_. Filum quo fabri materiarii
utuntur ad signandam materiam. EPITH. Recta. USUS: TRANSL. In dicendo,
agendo lineam teneto, ne exerrato. Peccare, est tanquam lineas transire.
(Vix lineam scribere potui, VULG.), _j’ai pu à peine écrire une ligne_.
Latine dicendum: vix versum unum exarare potui.
LĪNĔĀMENTUM, i, n. _Trait de plume_, _ligne_, _linéament_, _contour_.
SYN. Linea, figura, ductus linearum. EPITH. Extremum, pulchrum. USUS:
Compositio membrorum, conformatio lineamentorum. Oris lineamenta. Numerus
orationi velut extrema lineamenta affert.
LINGO, is, nxi, nctum, ere, a. _Lécher_, _sucer_. USUS: Mel mihi lingere
videbar.
LINGUA, æ, f. _Langue_; _langage_. RAD. a lingendo. SYN. Sermo. EPITH.
Hæsitans, titubans, volubilis, celer, impigra, exercitata. USUS: 1.
Linguam comprimere, adstringere, compescere, _garder le silence_. Lingua
adhucdum illi constitit, _il a perdu l’usage de la parole_. Lingua soluta
est, sa langue s’est déliée. Lingua hæsitavit, titubavit, _il balbutia,
bégaya_. Favete linguis, silete. 2. Sermo, _langue d’un peuple_. Lingua
latina inops est, uberior græca. Cura, ut latinam linguam probe noris,
luculenter calleas, teneas, scias. Hujus commercio linguæ ad discendi
aviditatem exciteris. Cf. Latinitas.
LĬNO, is, līvi, lĭtum, ere, a. _Oindre_, _frotter_. USUS: Sagittas veneno
linere. Alias etiam LĪNĬO, is, ire, reperitur.
LINTER, tris, f. _Barque_, _nacelle_. SYN. Navicula ex arbore cavata.
LINTĔĀTUS, a, um, _Vêtu de lin_. SYN. Linteo indutus. USUS: Ea legio
linteata ab integumento consepti, quo sacrata nobilitas erat, appellata
est, _cette légion a été appelée_ linteata _à cause de la toile de
lin qui couvrait l’enceinte où les patriciens faisaient le serment
d’initiation_.
LINTĔUM, i, f. _Lin_, _toile_. EPITH. Purum, tenuissimum. USUS: Linteis
indutus.
LINTĔUS, a, um, _De lin_. USUS: Vestis lintea.
LIPPĬO, is, īvi, ītum, ire, n. _Être chassieux_, _avoir mal aux yeux_.
USUS: Cum leviter lippirem, has litteras dedi.
LIPPĬTŪDO, ĭnis, f. _Chassie_, _ophthalmie_. EPITH. Diuturna, molesta,
odiosa, perodiosa. USUS: Non occupatione, sed parvula lippitudine
adductus sum, ut dictarem hanc epistolam.
LĬQUĔFĂCĬO, is, fēci, factum, are, a. _Rendre liquide_, _liquéfier_. SYN.
Mollio. USUS: Cave, ne voluptates liquefaciant animum.
LĬQUĔFĪO, is, factus sum, fieri, p. _Se liquéfier_, _se fondre_. SYN.
Liquesco, fluo. USUS: Glacies liquefacta.
LĬQUESCO, is, ere, n. _Se fondre_, _se dissoudre_, _se consumer_. USUS:
Liquescere voluptate.
LĬQUET, ere, imp. _Il est évident_. SYN. Constat. USUS: Dicebant judices,
non liquere, _les juges disaient qu’ils n’avaient pas de preuves
suffisantes (pour condamner)_.
LĬQUĬDĒ _vel_ LĬQUĬDO, _Clairement_; _d’une manière sûre, certaine_. SYN.
Certo, manifesto. USUS: Confirmare hoc possum liquido.
LĬQUĬDUS, a, um, _Liquide_, _fluide_, _coulant_. )( Siccus, aridus. USUS:
Liquida voluptas. Genus orationis liquidum, profluens, profusum.
LĬQUO, as, avi, atum, are, a. _Liquéfier_, _fondre_. SYN. Liquefacio,
liquidum facio. USUS: Guttæ solis ardore liquatæ.
LĬQUOR, ōris, m. _Fluidité_; _substance liquide_. SYN. Humor. )(
Concretio. EPITH. Vivens, inamœnus, jucundus, purus. USUS: Liquores
amnium. Causæ concretionis et liquoris, _causes qui sont les principes du
sec et de l’humide_.
LIS, ītis, f. _Dispute_, _procès_. SYN. Controversia, concertatio, causa,
disceptatio. EPITH. Intestata, insolita, nova, privata, tota. Lites
privatæ, reliquæ. PHRAS. 1. Litem intendit homo improbus, _cet homme
méchant m’intente un procès_. Litem mihi infert; causa mihi nascitur
cum homine improbo; jure experiri vult homo improbus; controversiam
infert; dicam impingere audet; in contentionem, disceptationem vocat;
in controversiam vocat, adducit, deducit; controversiam mihi facit,
intendit; controversia mihi oritur, exsistit cum illo; litibus
implicor; lege agere, legibus experiri audet homo improbus. Cf. Causa,
Controversia. 2. Litem perdet, _il perdra son procès_. Litem amittet;
causa cadet; causam amittet; causam adversariis tradet. 3. Lites
semper novas excitare, _renouveler sans cesse des différends_. Lites
ex litibus serere; movere rixas; litibus identidem lacessere; lites et
contentiones excitare. 4. In litem se immittere, _s’engager dans un
procès_. In causam descendere, ingredi, demittere se; in dimicationem
descendere; diminicationem subire. 5. Litem componere, _accorder_,
_arranger un différend_. Litem transigere, tollere, componere, dirimere;
sedare controversiam. USUS: Litem contestari, rem in judicium adducere,
intenter un procès. Litem dare secundum tabulas, _juger sur preuves_.
Litem æstimare; litis æstimationem facere. Expensarum in litem factarum
totiusque damni rationem inire, _estimer les frais d’un procès_. Litem
suam facere, tanquam suam suscipere, _en parl. de l’avocat_: _plaider
pour soi_, _se défendre soi-même_; _en parl. du juge_: _épouser une se
cause_, _se faire juge et partie_. Litem in rem suam vertere. Cf. Judex,
Judicium.
Litaniæ, arum, f. _Litanies_. Supplicationes religiosæ, quibus sanctorum
suffragationes exposcimus.
LĬTĀTĬO, ōnis, f. _Sacrifice agréable aux dieux_. USUS: Hostiæ sine
litatione cæsæ, _victimes immolées sans résultat favorable_.
LĬTĀTO, _Avec l’agrément des dieux_. SYN. Auspicato.
LĬTĬGĀTOR, ōris, m. _Celui qui dispute_; _plaideur_. USUS: Rusticus
illiteratusque litigator.
LĪTĬGĬŌSUS, a, um, _Qui aime les procès_; _qui donne lieu à des
discussions_. SYN. Litium cupidus. USUS: Litigiosus homo. Litigiosum
prædium.
LĪTĬGĬUM, ĭi, n. _Contestation_. SYN. Lis. USUS: Numquid ego litigii
inter vos contrahere cupio? Cf. Lis.
LĪTĬGO, as, avi, atum, are, a. _Disputer_. SYN. Discepto, contendo,
altercor. USUS: Litigare cum aliquo et judicio conflictari. Cf. Contendo.
LĪTO, as, avi, atum, are, n. _Faire un sacrifice avec d’heureux
présages_. SYN. Sacrificio DEUM placo. USUS: Mola salsa litant, qui thura
non habent, _quand on n’a pas d’encens, on sacrifie tout simplement avec
de la farine mêlée de sel_. (PROV.) Qui fit ut litetur uni, alteri non
litetur? _D’où vient que le sacrifice apaise les uns, irrite les autres?_
LITTĔRA, æ, f. _Caractère d’écriture_, _lettre_. SYN. Nota, scriptura,
elementa litterarum. EPITH. Brevis, longa, forensis, insuavissima, nulla,
prima, salutaris, vastior, tristior. USUS: Una et viginti sunt formæ
litterarum. Epistola vacillantibus litteris exarata. Litteras venuste
pingere, formare. Figuras litterarum fœde et inscite effingere. Nomen
grandibus litteris in marmoro incisum. Litteræ compositissimæ.
LITTĔRÆ, ārum, f. pl. _Littérature_, _belles-lettres_; _lettre_,
_épître_. SYN. 1. Eruditio, doctrina, bonæ artes et ingenuæ. 2. Memoria,
monumenta. 3. Epistola. EPITH. Non vulgares, reconditæ, interiores,
exquisitæ, disertæ. PHRAS. 1. Litteris humanioribus me impendam, _je me
livrerai à l’étude des belles-lettres_. Ingenuas artes colam; in studiis
humanitatis, tanquam in mercatura bonarum artium diligenter versabor;
cum Musis me delectabo; cum omnibus Musis rationem habere cogito; totum
me ad studia doctrinæ conferam; ad studium doctrinæ atque humanitatis,
quo teneor, me applicabo; in humanioribus studiis omne curriculum meæ
industriæ elaborabitur; mansuetiores artes, Musas totis animis persequar;
in his bonarum artium studiis ætatem omnem ponam, agam, exigam; in has
politiores artes toto pectore incumbam. Cf. Humanus. 2. Litteras mittis
amoris plenas, _vous envoyez des lettres pleines d’affection_. Litteras
mittis multo officio refertas; litteræ tuæ insignes multis amoris notis;
amor tuus ex omnibus sese partibus ostendit in tuis litteris. Cf.
Epistola. USUS: 1. Bonæ artes, _sciences_, _belles-lettres_, _études_.
Totum se ille ad litteras abdit, litteris involvit. Sunt in eo multæ
litteræ; litteris est egregie politus, eruditus. 2. Monumenta, _monuments
écrits_, _littérature_. Mandare litteris, ac memoriæ posterorum
cogitationes suas. Litteris artes omnes continentur. 3. Epistola,
_lettre_. 1. Litteras scribere, _écrire une lettre_. Exarare, conficere,
appellare aliquem; obstrepere alicui litteris; per litteras colloqui.
2. Litteras mittere, _envoyer une lettre_. Dare alicui, latori; ad
aliquem, cui scribimus; committere fido homini litteras. 3. Litteras
perferre, _porter une lettre_. Afferre ad aliquem; dare alicui, reddere
litteras. 4. Litteras accipere, _recevoir une lettre_. Commearunt ad
me celeriter, volarunt tuæ; crebræ mihi ab amicis veniunt litteræ. 5.
Litteras intermittere, _cesser d’écrire_. Ecquid oblanguit, conquievit
tuus ardor scribendi? 6. Litteras expectare, _attendre une lettre_. Diu
tuas litteras requiro, desidero; multum jam temporis ab his litteris
mutum esse doleo. 7. Litteras intercipere, _intercepter une lettre_. In
alienas manus incidere litteræ. 8. Litteris rescribere, _répondre à une
lettre_. Respondere; litteras persolvo; litterarum officium reddere.
9. Litteras aperire, _ouvrir une lettre_. Resignare litteras; solvere
epistolam; vincula epistolæ laxare. 10. Litteras claudere, _fermer,
cacheter une lettre_. Litteras obsignare, signare. 11. (Post-Scriptum
litterarum, VULG.), _post-scriptum_. In extremis litterarum, in extrema
parte epistolæ adjungere aliquid. Cf. Epistola.
LĬTTĔRĀTĒ, _Savamment_, _en homme instruit_. SYN. Scite, docte,
eleganter. USUS: Litteratius cæteris loquitur.
LITTĔRĀTŪRA, ræ, f. _Connaisance_. USUS: 1. Memoria litteraturæ velut
germana soror est. 2. Varia eruditio, _instruction_, _science_,
_littérature_. Erat in Cæsare ingenium, ratio, litteratura, cogitatio.
LITTĔRĀTUS, a, um, _Savant_, _lettré_. SYN. Liberaliter eruditus, doctus
et sciens, omnibus artibus liberalium studiorum excultus; litteris
instructus; in omni bonarum litterarum artiumque genere versatus;
doctrina atque optimarum artium studiis perpolitus; ornatus iis artibus,
quibus ingenia ad doctrinam excoluntur. USUS: Litteratum otium, Senectus
litterata. Cf. Doctus, Applico.
LITTŎRĔUS, a, um, _De rivage_. USUS: Arbores, aves littoreæ.
LĬTŪRA, æ, f. _Rature_. SYN. Linea inducta ad aliquid delendum. EPITH.
Flagitiosa. USUS: Menda lituris corriguntur. Hoc nomen in litura est.
LITTUS, ŏris, n. _Rivage_. SYN. Ora, ripa. EPITH. Delicatissimum,
desertum. USUS: Delectat me orarum ac littorum amœnitas.
LĬTŬUS, i, m. _Bâton augural courbé par le bout_; _trompette_. SYN.
Bacillum leniter incurvum a litando dictum. EPITH. Auguralis, insignis,
clarissimus. USUS: Lituus auguralis ab ejus litui, quo canitur,
similitudine nomen accepit. Lituus auguratus insigne.
LĪVĔO, es, _vel_ LĪVESCO, is, ere, n. _Être, devenir bleuâtre_. USUS: 1.
Digiti livescunt. 2. Invidus fio, _Être envieux, jaloux_. Livescere fas
non est.
LĪVĬDUS, a, um, _Livide_; _envieux_, _jaloux_. SYN. Invidus, malevolus.
LIXA, æ, m. _Vivandier_. USUS: Impedimenta subsequi jussit, et calones,
lixasque, et invalidos senes.
LŎCĀTĬO, ōnis, f. _Arrangement_; _location_, _loyer_. EPITH. Scelerata,
falsa, inanis. USUS: Porticus, quæ ex locatione reficiebatur.
Postularunt, ut induceretur locatio.
LŎCO, as, avi, atum, are, a. _Placer_, _établir_. ADV. Publice. SYN.
Repono, colloco. USUS: 1. Locare aliquem in amplissimo dignitatis gradu.
Civitatem in fide alicujus locare. Membra suo locata loco. 2. Eloco,
curandum do mercede constituta, conductori trado, _donner à loyer_,
_louer_, _faire une adjudication_. Fundum locavi. Statuam, opus, viam
sternendam alicui locare. 2. In matrimonium colloco. Filiam suam alicui
locare, _marier_.
LŎCŬPLES, ĕtis, omn. gen. _Riche_, _opulent_. SYN. Dives, copiosus,
abundans. )( Egens. ADV. Maxime, parum, quidem, certe, sane. USUS:
Locuples domus, oratio locuples. Cicero locuples testis et auctor. Cf.
Dives.
LŎCŬPLĒTO, as, avi, atum, are, a. _Enrichir_. SYN. Dito, divitiis augeo,
orno, fortunis augeo, cumulo, fortunis amplifico. USUS: Orationem
locupletasti graviorum artium instrumento. Villam picturis, civitatem
fortunis locupletasti. Cf. Dito, Dives, Divitiæ.
LŎCUS, i, m. _Lieu_, _place_. SYN. Status, conditio; pretium, æstimatio,
amor, gratia, occasio, tempus, genus. EPITH. Opacus, frigidus, amœnus,
remotus ab arbitris, opportunus, commodus, saluber. I. USUS: 1. Locus
sacer, _lieu sacré_. Locus vetusta religione inclitus, celeberrimus. 2.
Locus solitarius, _lieu solitaire_. Locus ab omni turba interpellantium
vacuus, abditus certe, et ab arbitris liber ac remotus. Loci secessus
a strepitu, clamore, turba vacuus. 3. Locus amœnus, _lieu agréable_.
Locus ædificiis frequens, uberrimo agro, mitissimo cœlo, clementibus
accolarum ingeniis. 4. Locus munitus, _place fortifiée_. Locus natura et
arte munitus; natura et opere munitus; arcis in modum emunitus. 5. Locus
horridus, _lieu sauvage_. Locus asper et incultus; latronum occultator
et receptator locus; furiarum quoddam castrum; locus septus densis
sentibus, virgultis obsitus, arduus, iniquus, in una parte præceps.
Avius commeatibus locus; difficilis aditu; loca confragosa, implicata
vallium flexibus, et difficilis exitus, tetra, inculta, formidolosa.
Asperitas, squalor locorum. 6. Locus spatiosus, _endroit spacieux_. Locus
in amplam camporum planitiem explicatus; locus, ubi se laxant montium
sinus, et immensam planitiem aperiunt; loci amplitudo tanta ut subjectos
campos terminare oculis haud facile posses. Ex superiore loco dicere,
ex rostris. II. Status, conditio, _situation_, _état_. In eum locum res
rediit, venit adducta, reducta est, _l’affaire en est venue à ce point_.
Quo loco res tuæ sunt? _Où en sont vos affaires?_ Pessimo loco res nostræ
ac fortunæ sunt. Optimo loco stat respublica, _la république est dans
une excellente situation_. III. Pretium, gratia, _position_, _crédit_.
Est magno loco; summum tenet, primum, principem apud Cæsarem locum, _il
est en grand crédit près de César_. IV. Dignitas, _dignité_. Ascendit
in summum civitatis locum. Summum locum tenet, obtinet. Loco motus,
deturbatus, dejectus est. V. Occasio, tempus, _occasion_, _opportunité_.
Lenitati locus non est; nihil loci est dubitationi. Locus gratificandi
nullus est. Priore loco dicere, posteriore loco causam dicere. VI. Genus,
_condition_, _famille_. Homo honesto, equestri, summo, clarissimo; _aut
contra_; ignobili, obscuro, infimo loco natus. VII. Loci Rhetorici,
proprii, communes, sedes ac domicilia argumentorum, _lieux communs_.
VIII. Locus auctoris _vel_ libri, _endroit_, _passage_. Platonis hunc
locum tangendum non putavi, integrum reliqui. Eum locum fuse persequitur
in suis libris Carneades.
LŎCO, _A la place de, au lieu de, pour_. SYN. Vice. PHRAS. 1. Loco
parentis te colo, _je vous respecte comme un père_. Parentis mihi
numero es; duco, numero, habeo te in parentis loco; locum parentis
caritatemque tenes, obtines; pietatem filii tibi præsto. 2. Tuo loco
negotium agam, _je ferai l’affaire à votre place_. Tuis vicibus fungar;
vicariam tibi operam præstabo. Tuis curis, tuo muneri quasi vicarius
succedam; sollicitudinem tuam in negotio præstabo; tuam vicem supplebo;
tuas partes sumam, suscipiam, agam; tuam vicem hoc in negotio præstabo,
vicem implebo; operæ ego tuæ vicariam supponam fidem. 3. Loco parentis
filius successit in consulatum, _le fils fut nommé consul à la place
de son père_. Filius in parentis locum substitutus est; parenti a
filio successum est; in demortui parentis locum suffectus, sublectus,
subrogatus est filius; parentis fortuna in filium transiit. Cf. Succedo.
LŎCŪTĬO, ōnis, f. _Langage_, _parole_. SYN. Sermo. EPITH. Emendata et
Latina. USUS: Sermo est oratio remissa, et finitima quotidianæ locutioni.
LŎGI, ōrum, m. pl. _Vaines paroles_, _sornettes_. SYN. Dictum ridiculum,
nugæ, fabulæ.
LŎGĬCA, æ, _Logique_. SYN. Dialectica. USUS: Logica, quam rationem
disserendi voco.
LŎLĬUM, i, n. _Ivraie_. Herbæ genus segetibus inimicum.
LONGĒ, _Loin_, _à une grande distance_. SYN. Procul. )( Prope. PHRAS. 1.
Longe distamus, _nous sommes fort éloignés_. Magno locorum intervallo
disjuncti sumus; locorum longinquitate nimia disjungimur; in iis locis
sum, quo propter longinquitatem tarde omnia perferuntur; regiones amplæ,
et maria inter nos intersunt, interjacent, interjecta sunt. 2. Longe
remotus es, _vous êtes fort éloigné_. Devectus es in ultimas marium
terrarumque oras; ablegatus eo, unde ad nos nec nomen, nec fama de te
accedere possit; iis locis agis, eas regiones colis, quas natura longe
submovit. USUS: 1. Longe, loci: Longe hinc Romam est. Longe a nobis, a
domo abes. 2. Temporis: Diu, _loin dans l’avenir, en parl. du temps_.
Tempus muneris dandi longe abest. 3. Multum, _beaucoup_, _grandement_.
Longe falleris opinione. Longe omnes superas. Longe prospicis; a vitio
abes longissime. Cum superlativo. Longe optimus. 4. Longe rem petere; rei
seriem ab ultimis principiis repetere. Cf. Procul.
LONGINQUĬTAS, ātis, f. _Longueur de temps_, _longue durée_; _grande
distance_, _éloignement_. SYN. Diuturnitas; locorum intervallum,
distantia. )( Propinquitas. PHRAS. Longinquitas temporis dolorem minuit,
_la douleur s’adoucit à la longue_. Dolorem mollit, minuit dies;
diuturnitas dolorem animi vetustate tollit; mora oblanguescit animi
dolor. USUS: 1. Dolor corporis longinquitate productus vehementius
torquet. Nihil est, quod longinquitas temporis non efficiat. 2. Loci.
Nihil audio de te ob locorum longinquitatem.
LONGINQUUS, a, um, _Éloigné_, _distant_; _qui dure longtemps_. SYN. Longe
remotus; longus, diuturnus. )( Propinquus. USUS: 1. Longinquus locus et
reconditus. 2. Longinqui temporis usu multa discuntur. Rem deferre in
longinquum.
LONGĬTŪDO, ĭnis, f. _Longueur_, _étendue en long_. SYN. Diuturnitas,
longinquitas; proceritas. USUS: Longitudo orationis. Longitudo itineris
me retardavit.
LONGUS, a, um, _Long_, _grand_. SYN. Procerus, longinquus, diuturnus,
temporis longinquitate productus. )( Brevis. PHRAS. Longus homo, _homme
de grande taille_. Est in eo proceritas corporis ingens; est proceritatis
eximiæ; corpore excelso est, ut ejus humeri aliorum vertices æquare
facile possint; est staturæ præcipuæ, corporis magnitudine eximia;
statura illi longior et productior, ut ad domus limen caput ei demittere
necesse sit. USUS: Breve tempus ætatis satis est longum ad bene
honesteque vivendum. Nihil mihi longius fuit, ac te videre. Nihil illi
longius, ac argento illo potiri, _il lui tardait beaucoup de s’emparer de
cet argent_.
LŎQUĀCĬTAS, ātis, f. _Bavardage_. EPITH. Insolita, perennis et profluens,
quotidiana, rudis et indiserta. USUS: Facit non loquacitas mea, sed
benevolentia epistolas longiores.
LŎQUĀCĬTER, _Verbeusement_. USUS: Homo loquaciter litigiosus.
LŎQUAX, ācis, omn. gen. _Bavard_. SYN. Multus in loquendo, garrulus.
USUS: Malo indisertam prudentiam, quam stutitiam loquacem. Cf. Loquor.
LŎQUOR, ĕris, cūtus sum, i, d. _Parler_. SYN. Sermonem habeo, commemoro,
dico, aio, verbum facio, vocem mitto, sermonem confero; mihi oratio est
cum aliquo. ADV. Abundanter, accuratius, accusatorie, acute, amicissime,
ample, aspere, asseveranter, belle, commode, confuse, copiose,
desperanter, dilucide, gloriose, græce, graviter, hiulce, honorifice,
humane, improbe, indulgenter, inquinate, imprudenter, Latine, eleganter,
libere, liberalissime, magnifice, obscure, ornate, placide, plane,
populariter, propediem, pulchre, splendide, sincere, suaviter, vere,
verecunde, usitate, vulgo. PHRAS. 1. De te frequenter loquimur, _nous
parlons souvent de vous_. De te frequenter sermocinamur; frequens nobis
est de te sermocinatio; multum nobis sermonis dant res tuæ; sæpe in
sermonem veniunt; de rebus tuis nunquam nos oratio deficit; in rebus tuis
nec infacundi sumus, nec imprompti. Res tuæ nobis in ore sunt frequenter;
res tuas frequenter in sermone habemus; res tuas laudesque crebris
sermonibus usurpamus, agitamus; nullus nobis crebrior infertur sermo, ac
de te; res tuæ crebris sermonibus feruntur; sæpe inter nos de tuis rebus
verba facimus. Sermones, qui inter nos feruntur, fere de rebus tuis sunt.
2. Vix loqui poterat præ stupore, _la stupéfaction l’empêchait presque de
parler_. Lingua non suppetebat animo; vocem prope admiratio incluserat;
vocem adeo suppresserat stupor; hærebat homini lingua, vox, oratio;
effari verbum nullum potuit; infantissimus erat; diu vocem mittere non
poterat, vix hiscere poterat _vel_ audebat; vix mutire ausus; intercepta
homini vox est; vocem emittere nullam potuit. 3. Nihil insolentius
locutus est, _il n’a rien dit qui ait dépassé les bornes_. Nihil
neque insolens, nec protervum ex ore ejus exiit; verbum nullum durius
imprudenti excidit _vel_ elapsum est; nihil durius disseruit; nihil
linguæ intemperantia temere jactum; nihil temere; nihil inconsiderate,
nihil contra, ac fas erat, dicere auditus est. 4. Ut insolenter locutus
est! _comme il a parlé avec insolence!_ Ut temere effutiit multa! ut
incondita multa ebulliit! ut nihil pro sano homine locutus est! quanta
efferebatur verborum immoderatione! quoties vox ejus stolida, ac prope
vecors audita est! quam insolenter vox ejus intonuit! quoties emissæ
voces sunt stultitiæ indices, ac insolentissimæ temeritatis! 5. Loquere
cum illis, _causez avec eux_. Da te in sermonem; infer te in circulos;
aptos tempori sermones sere; socia sermonem; veni in sermonem illorum.
Cf. Colloquor. 6. Omnes de tuis laudibus loquentur, _tout le monde
redira votre gloire_. De te semper omnes gentes loquentur; nulla unquam
vetustas obmutescet; nunquam de tuis rebus gratæ posteritatis sermo
conticescet. Versaberis in ore hominum et sermonibus, tuæque illæ laudes
per omnes temporum ætates cantabuntur. Cf. Laudo. 7. Tandem post longum
silentium loqui cœpit, _enfin il prit la parole après un long silence_.
Obstinatum tantum silentium rupit; constrictam diu mœrore linguam
resolvit, liberique hominis ore sermonem exsecutus est. 8. Frustra
loquimur de hac re, _c’est en vain que nous parlons de cela_. Frustra de
re verba consumimus; frustra sermones cædimus, verba commutamus; sermones
conferimus, sermonem miscemus. USUS: Inter nos locuti sumus. Tu quidem
hæc ex ore alterius, tuo tamen sensu loqueris. Mulsa loqui, _dire de
douces paroles_.
LŌRĪCA, æ, f. _Cuirasse_. SYN. Ferreum pectoris adversus tela munimentum.
EPITH. Firmissima, ferrea, insignis; ænea. USUS: Cum lorica descendit in
campum.
LŌRĪCĀTUS, a, um, _Revêtu d’une cuirasse_. USUS: Loricati milites, quos
cataphractos vocant.
LŌRĬPES, dis, omn. gen. _Qui a les jambes tortues_, _cagneux_. USUS:
Distortis pedibus in modum loripedis.
LŌRUM, i, n. _Courroie_, _lanière_. USUS: Loris aliquem cædere.
LŬBENS, entis, omn. gen. _Qui agit de bon gré_, _volontiers_; _content_,
_satisfait_. SYN. Libens. USUS: Non me lubente hoc facies. Cf. Libenter.
LŬBENTER, _Volontiers_. SYN. Libenter.
LŬBET, ŭit, imp. _Il plaît_, _il convient_. SYN. Libet. Cf. Libet.
LŬBĪDO, ĭnis, f. _Caprice_, _fantaisie_, _passion_. SYN. Libido. Cf.
Libido.
LŪBRĬCUS, a, um, _Glissant_. SYN. Præceps, periculosus, in proclive
labens. )( Stabilis, planus. PHRAS. Solum lubricum, _sol glissant_. Solum
non recipiens vestigium; solum, quod vestigia fallat facile; cui insisti
sine prolapsione haud facile potest; ubi fallente vestigio proclivis in
lapsum gradus; ubi gradum firmare nemo possit. USUS: Ætas puerilis maxime
lubrica est, et incerta. Natura oculos fecit lubricos et mobiles. Viæ
adolescentiæ lubricæ, quibus illa insistere aut ingredi sine casu aliquo
_aut_ prolapsione vix potest.
LŬCELLUM, i, n. _Petit gain_, _léger profit_. SYN. Lucrum exiguum.
LŪCĔO, es, xi, ere, n. _Luire_, _éclairer_, _briller_. SYN. Splendeo.
ADV. Fere, jam nihilominus. USUS: Imperii nostri splendor illis gentibus
lucet. Æquitas, virtus per se ipsa lucet. Ornamenta in virtute et
industria posita lucent.
LŬCĒRNA, æ, f. _Lampe_. SYN. Lumen, lychnus. USUS: In sole lucernam
adhibere.
LŪCESCIT, imp. _Il commence à faire jour_. SYN. Dilucescit, lucere
incipit. Cf. Dies, Aurora.
LŪCET, imp. _Il fait jour_. USUS: Nondum satis lucebat; exivi, antequam
luceret.
LŪCĬDĒ, _D’une manière lumineuse_, _claire_. USUS: Dilucide et breviter
definire.
LUCĬFER, fĕri, m. _Lucifer_, _étoile du matin_. SYN. Stella Veneris.
LUCĬFŬGUS, a, um, _Qui craint la lumière du jour_. USUS: Ecce autem alii
minuti et angusti et omnia semper desperantes, alii malevoli, invidi,
difficiles, lucifugi, maledici.
LŬCRĬFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Gagner_, _avoir en gain, en
bénéfice_. SYN. Lucror. Cf. Lucrum, Quæstus.
LŬCROR, aris, atus sum, ari, d. _Gagner_, _avoir en gain, en profit_.
SYN. Lucrifacio, lucrum facio, quæstum facio, compendium facio. ADV.
Impune. )(Perdo. PHRAS. Causidici multi fiunt, ut plurimum lucrentur,
_bien des gens se font avocats pour gagner plus d’argent_. In forum se
multi conferunt, ut lucri plurimum faciant; ut quæstus faciant maximos,
lucri spe et cupiditate adducti, lucelli dulcedine illecti; lucrum dum
spectant, dum sequuntur, in forum veniunt. Multos ad agendas causas
lucri cupiditas impellit. Facit augendæ rei cupiditas, spes ditescendi,
ut multi vocem in quæstum conferant; multi agendis causis se dant, ut
compendii ex iis faciant aliquid. Multi industriam suam in agendis causis
exercent, ut lucri inde aliquid colligant, ut pecuniæ aliquid inde
redigant. USUS: Auri pondo decem lucrari, _gagner dix livres pesant d’or_.
LŬCRUM, i, n. _Gain_, _profit_, _bénéfice_. SYN. Quæstus, compendium;
feneratio. EPITH. Immensum atque infinitum, invitum, non magnum,
præclarum, præsens. PHRAS. 1. Homo est uni lucro intentus, _cet homme
ne songe qu’au lucre_. Omnia ad quæstum et nundinationem traducit; ut
lacunam rei familiaris expleat, audet agitque omnia; rem quærit omnibus
modis, dum quæstum ex re faciat, omnia honesta atque inhonesta perinde
habet; quovis lucello capitur, ducitur. Id unum spectat et sequitur, ut
quæstus faciat maximos; nihil turpe putat modo cum quæstu conjunctum
sit, rem ut faciat, lucrum ut consequatur; nullas artes, quantumvis
sordidissimas, aspernatur. Tanti lucrum putat, ut expetendum sibi vel cum
dedecore existimet; ea cupiditate ad lucrum incumbit, ut quærendum sibi
vel cum infamia ducat. 2. Ex ea re nihil lucri habeo, _je ne retire aucun
profit de cela_. Nihil ad me redit ex his; isthic mihi neque seritur,
neque metitur; nihil inde pecuniæ redigitur; nihil inde lucri ad me
derivatur; nihil lucri in me redundat. USUS: Plerique quæstu ducuntur et
lucro. De lucro vivere. Omnia ad lucrum revocare. Hoc in lucro, in lucris
ponendum. Cf. Quæstus.
LUCTĀTĬO, ōnis, f. _Lutte_, _action de lutter_. SYN. Concertatio. EPITH.
Incerta, magna. USUS: Sine adversario nulla est luctatio. Cf. Certatio.
LUCTĀTOR, ōris, m. _Lutteur_, _athlète_.
LUCTĬFĬCUS, a, um, _Affligeant_, _triste_, _funeste_. USUS: Clades
luctificæ.
LUCTOR, aris, atus sum, ari, d. _Lutter_. SYN. Concerto, contendo. ADV.
Amplius. USUS: Luctari cum aliquo. Cf. Contendo.
LUCTUŌSUS, a, um, _Douloureux_, _funeste_. SYN. Funestus, luctu plenus,
quod habet luctum. USUS: Afflicta et prostrata virtus maxime luctuosa
est. Dies populo acerbus et luctuosus. Cf. Tristis.
LUCTŬS, ūs, m. _Deuil_, _affliction_. SYN. Mœstitia, mœror, squalor,
sordes, lacrimæ, fletus. EPITH. Acerbissimus, continuatus, domesticus,
gravissimus, impudens, magnus, publicus, summus, tantus, tristis. PHRAS.
Civitas universa in luctu erat, _toute la cité était plongée dans le
deuil et la consternation_. In squalore erat civitas; in sordibus,
lamentis luctuque jacebant omnes; luctu occupati erant omnium animi;
luctu conficiebantur; squalebat urbs tota, in luctu erat, versabatur;
luctus non continebatur parietibus unius domus, sed totam urbem
pervadebat; quem luctum hauserint, perceperint cives omnes, sordida
scissaque veste alii, alii lacrimis ac querelis testabantur; concessum
in omnem formam luctus est; jacebant alii in squalore et sordibus, alii
lacrimis prope ac gemitibus contabescebant. Cf. Lugeo, Lacrimor, Gemo,
Mœror, Tristitia. USUS: Luctus est ægritudo ex ejus, qui carus fuerat,
acerbo interitu. Habet ea res luctum. Nolo te in eumdem luctum vocare.
Incidere in maximos luctus. Luctum levare, sedare, tollere. Luctum
deponere.
LŪCŪBRĀTĬO, ōnis, f. _Veillée_; _travail fait la nuit_. SYN. Vigiliæ
nocturnæ, commentatio.
LŪCŪBRO, as, avi, atum, are, n. et a. _Travailler la nuit_. SYN. Elaboro,
elucubro. USUS: Accipe opusculum his contractioribus noctibus lucubratum,
_reçois donc ce petit opuscule, fruit de mes veilles pendant ces nuits
déjà plus courtes_. Cf. Compono.
LŪCŬLENTĒ, _Très bien_, _parfaitement_. SYN. Copiose, splendide. USUS:
Luculente scribere, dicere.
LŪCŬLENTER, _D’une manière excellente_, _magnifique_. SYN. Luculente,
egregie.
LŪCULENTUS, a, um, _Clair_, _brillant_; _excellent_, _remarquable_;
_digne de foi_. SYN. Elegans, præstans, insignis, grandis. USUS:
Luculentus scriptor. Luculentam plagam mihi inflixit. Homo luculentus.
LŪCUS, i, m. _Bois sacré_. SYN. Nemus sacrum. EPITH. Sanctus.
LŪDĬBRĬUM, i, n. _Jeu_; _plaisanterie_; _outrage_. SYN. Irrisio. PHRAS.
Ludibrio aliis esse nolo, _je ne veux pas être l’objet de la risée
publique_. Ludibrio, irrisui, despectu esse nolo; nolo ad contumeliam os
præbere aliis; nolo spectaculo esse aliis et traduci per ora hominum,
ludibrio haberi nolo; nolo vulgi ludibria experiri. USUS: Ludibria
fortunæ expertus. Cf. Contemptus, Irrideo.
LŪDĬBUNDUS, a, um, _Qui plaisante_, _qui folâtre_. SYN. Alacer, per jocum
et ludum. USUS: Omnia ludibundus perficies.
LŪDĬCRUS, alum, _Divertissant_, _récréatif_. SYN. Jocularis. USUS: Sermo
ludicrus. Armorum exercitatio ludicra.
LŪDĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. _Moquerie_, _plaisanterie_. USUS: Omni
ludificatione senatum remoratur. Ludificatio in usum venerat.
LŪDIFĬCO, as, avi, atum, are, n. et a. _Se jouer_, _se moquer de_. SYN.
Illudo, decipio. USUS: Si quis latere et ludificare diutius velit. Cf.
Decipio.
LŪDĬUS, ii, m. _Histrion_. SYN. Histrio.
LŪDO, is, lusi, lusum, ere, a. et n. _Jouer_. SYN. Ludo utor, animi causa
exerceor. ADV. Jocose, satis, familiariter, lautissime, lepide, studiose,
multum ac diu. PHRAS. Non libenter ludo, _je ne joue pas volontiers_.
Ludo non delector, non capior; non soleo libenter ludo indulgere, ludis
operam dare; non libenter me ludendo exerceo; non multum reperio in
ludendo voluptatis; exiguam ex ludo voluptatem capio; magnam ex ludo
non haurio voluptatem. USUS: 1. Pila ludere. 2. Deludo, _se jouer_,
_se moquer_. Lusit in me, ut solet. 3. Jocor, _plaisanter_. Ludens
id dixeram. 4. Operam in re ludere, _perdre_, _employer_, _consumer
inutilement son temps et sa peine_.
LŪDUS, i, m. _Jeu_. SYN. Munus, spectaculum, ludicrum; _item_: Schola;
jocus. EPITH. Campestris, compitalitius, gladiatorius, jucundus,
novus, talarius. Ædiles, amplissimi, antiquissimi, apparatissimi,
magnificentissimi, casti, solemnes, castissimi, lætiores, magni, grati,
maximi, mediocres, plebeii, primi, publici, Romani, sanctissimi,
scenici, summi, sumptuosi, votivi. PHRAS. Ludi magnifice sunt curati,
_les jeux publics se firent avec une grande magnificence_. Ludi dati
sunt magnificentissimi; ludi more institutoque habiti, editi, commissi
sunt apparatissimi. Maxima fuit ludorum celebritas, apparatus, splendor;
maxima munerum fuit magnificentia; spectacula præbita sunt luculentia;
ludi opulentius instructiusque, quam antehac, sunt celebrati. USUS: 1.
Ludos publicos apparare, curare, edere, committere, _commencer_, _engager
les jeux_. Ludos instaurare, intermittere. Ludos spectare. 2. Exercitatio
ludicra, _jeu_, _passe-temps_, _récréation_. Detur aliquis ludus illi
ætati; exercitatione ludoque campestri uti, _aller aux exercices du champ
de Mars_. 3. Jocus, _plaisanterie_. Per jocum et ludum aliquem evertere.
Ista perdiscere ludus est. 3. Schola, _école_. Ludum aperire. Ex eo ludo
ac pueritiæ disciplina multi clari viri profecti sunt. Ludus et officina
discendi.
LŬES, is, f. _Peste_, _contagion_. SYN. Pestis. EPITH. Impura. TRANSL.
Morum contagio. Cf. Pestis, Contagio.
LŪGĔO, es, luxi, ere, n. et a. _Pleurer_, _être triste_. SYN. In luctu
sum, squaleo, mœreo. )( Lætor. PHRAS. Mortuum merito omnes lugebant,
_c’est à bon droit que l’on pleurait la mort de cet homme_. Flebant de
morte tanti viri; mortuum lugubri lamentatione et fletu prosequebantur;
mœrebat senatus, tota civitas confecta senio, squalebant municipia,
afflictabantur coloniæ, agri denique tam mansuetum, tam beneficum civem
desiderabant. Propter unum hic totus civium squalor, hic luctus, hæ
sordes susceptæ sunt. Eluxere eum gravius et diutius, quam ulla mater
unicum filium. Tanti luctus gemitusque fiebant, ut acerbissimus tota
urbe luctus versari videretur. Complorata mors viri totam urbem lamentis
implevit. Nemo unquam dolentius deploratus est; mœrebant boni omnes, et
in luctu vivebant; accepto ejus mortis nuntio nemo erat, qui lacrimas
teneret; qui lamentis non se dederet; qui in questus se flebiles non
profunderet; lacrimis justoque comploratu mortuum non prosequeretur;
audita ejus morte lamentis, ploratuque urbs tota personabat, ubique
comploratio et flebiles voces exaudiebantur, coortæ ubique lacrimæ
et voces doloris indices, nec deerant, qui muliebres in fletus se
projicerent, qui lacrimis, querelis, sordida scissaque veste totam
urbem planctu lamentisque implorarent; concessum in omnem formam luctus,
nec lamentis parcebatur. Cf. Luctus, Mœror. USUS: Lugere mortem filii,
fortunam reipublicæ.
LŪGŬBRIS, e, gen. com. _Relatif au deuil_, _lugubre_. SYN. Funebris.
USUS: Fratris mei lacrimæ sordesque lugubres. Cf. Tristis.
LUMBUS, i, m. _Rein_. USUS: Lumborum tenus.
LŪMEN, ĭnis, n. _Lumière_. SYN. Lux. )( Tenebræ. EPITH. Æternum, altum,
autumnale, bonum, clarum, dilucidum, breve, probabile, illustre, suave,
divinum, gravissimum, honestum, lætum, magnum, mediocre, obscurum,
perpetuum, plenum, rutilum, summum, supremum, tenue, tenuissimum,
varium, vernum, certum, fervidum, vitale, volitans. USUS: 1. Lumen
alicui in tenebris præferre. Tabulæ pictæ in bono lumine collocatæ.
Animi, consilii, ingenii lumen porrigere ac tendere. Luminibus alienis
obstruere, _masquer la vue_. Luminibus officere, _idem_. 2. Fenestra,
_fenêtre_. Credebat ab ædium venditore mutata lumina. 3. Oculus, _œil_,
_vue_. Amissis luminibus.
LŪMĬNAR, āris, n. _Lumière_, _flambeau_. SYN. Lumen. USUS: Incolumi
senatu, nondum tot luminaribus reipublicæ exstinctis.
LŪMĬNŌSUS, a, um, _Bien éclairé_; _brillant_, _distingué_. USUS: Partes
maxime luminosæ et quasi actuosæ.
LŪNA, æ, f. _Lune_. EPITH. Major, nova. PHRAS. 1. Luna nova, _nouvelle
lune_. Luna nascens; luna cum se curvat in cornua; cum cornua lunæ
eminent. 2. Luna plena, _pleine lune_. Luna, cum totum orbem sidere
impleret; cum orbem sidus impleverit; cum recessu, digressu longissimo
a sole lumen accipit plenissimum. 3. Luna crescens, _lune dans son
croissant_. Luna adolescens; luna se reficiens; luna cum flexu modico
sinum facit. 4. Luna decrescens, _lune en décours_. Luna senescens;
cum exiguo jam cornu fulget luna. Luna deficiens. 5. Eclipsis lunæ,
_éclipse de lune_. Luna laborante; luna deficiens, cum primum nitorem
sideris sui conderet; cum sanguinis colore suffuso lumen omne fœdaret.
Lunæ defectio. Cf. Eclipsis. USUS: Luna summa humilitate fertur, prope
contingens terram. Accessu suo et recessu solis lumen accipit. Solis
annuam lustrationem menstruo spatio consequitur. Ortus et obitus lunæ.
Luna crescens et decrescens. Luna ortus nascentium moderatur; maritimorum
motuum accessus et recessus motibus suis gubernat; accretione et
diminutione luminis fastorum dies notat et significat.
LŪNĀRIS, e, gen. com. _Relatif à la lune_, _lunaire_. USUS: Lunaris et
infimus cursus.
LŬO, is, lŭi, ere, a. _Payer_; _expier_, _porter la peine_; _nettoyer_,
_purifier_. SYN. Persolvo pœnas, pœnas do; _item_: expio, abstergo.
PHRAS. 1. Unus ille luet culpam pro omnibus, _seul, il sera puni pour
tous les autres_. Ille pro omnibus pœnas pendet, persolvet; de unius
tergo satis fiet populo; pro omnium peccato unus ille supplicium
sufferet; omnes omnium pœnæ in eum expetunt; unius pœna defungendum erit
senatui; unus ille piaculum fiet pro cæteris. 2. Statim luit temeritatem
suam, _aussitôt il porta la peine de sa témérité_. Non celerius, quam
timeri poterat, fortuna deprehendit ejus temeritatem. Non effugit pœnam
temeritas; erroris sui mox pœnas dedit, dependit, solvit. Cf. Pœna, Punio.
LŬPĪNUS, a, um, _De loup_, subst., _lupin_, _légume_. USUS: Folliculus
lupinus.
LŬPUS, i, m. _Loup_. USUS: Lupus in fabula, _c’est le loup de la fable,
quand on parle du loup, on en voit la queue (quand on parle de qqn il
arrive)_. (PROV.)
LURCO, ōnis, m. _Gourmand_, _mangeur_, USUS: Lurco tribunus plebis.
LŪRĬDUS, a, um, _Pâle_, _blême_, _livide_. SYN. Supra modum pallidus.
USUS: Corpus luridis maculis deforme.
LUSCUS, a, um, _Qui n’a qu’un œil_, _borgne_. SYN. Uno captus oculo,
cocles.
LŪSĬO, ōnis, f. _Jeu_, _récréation_. EPITH. Laboriosæ, multæ. USUS: Pueri
lusionibus laboriosis delectantur, senibus ex tot lusionibus tali demum
relinquuntur.
LŪSOR, ōris, m. _Joueur_; _railleur_. SYN. Qui ludit, aut decipit. USUS:
Lusorem suum deludere.
LUSTRĀLIS, e, gen. com. _Qui sert à purifier_, _expiatoire_. USUS:
Sacrificium lustrale.
LUSTRĀTĬO, ōnis, f. _Expiation_; _action de parcourir_. SYN. Peragratio.
USUS: Peragratio, itinerum lustratio municipiorum.
LUSTRO, as, avi, atum are, a. _Purifier_; _passer en revue_; _parcourir_.
SYN. Inspicio; peragro. PHRAS. Exercitum lustrare, _passer l’armée en
revue_. Copias recognoscere; legiones recensere; numerum copiarum inire;
delectum agere, habere militum. USUS: Lustrare oculis, animo totam
terram. Lustrare exercitum, populum.
LUSTRUM, i, n. _Lustre_, _espace de cinq ans_. SYN. Quinquennale spatium.
Olympias. EPITH. Infelix, superius. USUS: 1. Lustrum condere. Superioris
lustri nomina exstinguere. 2. Ganea, popina, _tanièrè_, _repaire_,
_bouge_. Emersus e tenebris lustrorum. In lustris ac popinis tempus
ætatis omne consumpsit.
LŪTĔUS, a, um, _De boue_, _vil_, _méprisable_. SYN. Nullius pretii _aut_
ponderis, levis, ineptus, homulus ex luto et argilla factus. USUS: Luteum
negotium est, nec dignum, in quo, etc. Homo luteus.
LŬTŬLENTUS, a, um, _Couvert de boue_, _fangeux_. SYN. Impurus, luto
cœnoque oblitus, luto plenus. USUS: Lutulenta vitia. Humus lutulenta. Ut
sus lutulenta in cœno volutatur.
LŬTUM, i, n. _Boue_, _fange_. SYN. Terra humore soluta et putris. USUS: O
lutum! o sordes! Homulus ex luto et argilla factus.
LUX, lūcis, f. _Lumière_. SYN. Lumen. )( Tenebræ. EPITH. Aliena,
centesima, clara, communis, dulcis, forensis, illustris, insolita, larga,
suavissima, supera, tenuis, varia, verissima. PHRAS. Lux iterum rediit
serenior, _la lumière est revenue plus pure_. Lucem caliganti mundo
reddidit dies, et spissas cœli tenebras serenitate discussit; liquidior
lux apparuit. Reddita terris dies est. USUS: Communem lucem accipere.
In lucem proferre. Luce privari. 2. Perspicuitas, _notoriété_, _grand
jour_. Auctoris sententiæ lucem desiderant. 3. Dignitas, honor, _gloire_,
_honneur_. Lucem reipublicæ afferre. In clarissima luce versari. In Asiæ
luce degit. Lucem fugere. 4. Dies, _jour_. Luce palam in foro saltare. Ad
eum ante lucem veni. 5. Vita, _vie_. Lucis usuram alicui eripere.
LUXŬRĬA, æ, et LUXŬRĬES, ēi, f. _Exubérance_; _faste_, _luxure_,
_débauche_. SYN. Luxus, libido. EPITH. Agrestis, nova et inaudita,
privata, profusa, singularis, vitiosa, PHRAS. Turpe est luxuriæ se
dedere, _il est honteux de se laisser entraîner à la débauche_. Turpe est
luxuria diffluere, luxuria solvi, vitio ventris et corporis indulgere,
molliter, luxuriose vivere, vitam mollem et confertam voluptatibus
vivere, per luxum et lasciviam in Venerem effundi; fortunæ indulgentia
ad lasciviam abuti, marcere luxuria, vino scortis lustrisque confectum.
Cf. Libido, Impudicitia. USUS: 1. In urbe luxuries creatur, e luxuria
avaritia, ex avaritia erumpat audacia necesse est. Per luxuriam sua
bona profundere, consumere, effundere. Luxuria cum omni ætati turpis,
tum senectuti fœdissima est. 2. Inutilis sine fructu redundantia, _trop
grande abondance_, _excès_. Herbarum, frondium, stili luxuries.
LUXŬRĬO, as, avi, atum, are, n. _Prendre ses ébats_, _se livrer à
des excès_. SYN. Lascivio, abundo. USUS: Deposito periculorum metu
luxuriaverant animi. Mersus secundis rebus luxuriaverat animus.
LUXŬRĬŌSĒ, _Sans retenue_, _avec excès_.
LUXŬRĬŌSUS, a, um, _Excessif_, _immodéré_; _débauché_. SYN. Intemperans.
PHRAS. Est luxuriosus, _cet homme est voluptueux_. Effusus in vinum,
et quæ ebrietatem sequuntur, mollitia et lascivia diffluit; pudoris
profanandi nulla illi est verecundia; in castris veneris veteranus miles.
Cf. Libidinosus, Impudicus.
LŪXŬS, ūs, m. _Intempérance_, _faste_, _excès_, _dissolution_. SYN.
Intemperantia profusioque in victu et cultu corporis, cultus opulentia.
Cf. Consumo, Nepos. USUS: Luxu fluentem et liberalius sibi indulgentem
repente calamitas oppressit.
LY̆CĒUM, i, n. _Lycée_, _gymnase où Aristote donnait ses leçons_; _école_.
LYCHNĬCUS, i, m. _Porte-lampe_. SYN. Quod lucernam sustinet. USUS: Ad
lychnicum ligneolum scripsi.
LYCHNUS, i, m. _Lampe_. SYN. Lucerna. USUS: Alia solis lux et lychni.
LYMPHĀTĬCUS, a, um, _Furieux_. SYN. Furiosus. USUS: Pavor lymphaticus.
LYMPHĀTUS, a, um, _Jeté dans le délire_, _troublé_, _fou_. SYN. Furens,
insanus. USUS: Velut lymphati et attoniti munimentis se continebant. Cf.
Furens.
LYNCĒUS, a, um, _Qui a la vue perçante_, _clairvoyant_. SYN. Perspicax.
USUS: Quis est tam lynceus, qui in tantis tenebris nihil offendat,
nusquam incurrat?
LY̆RA, æ, f. _Lyre_. SYN. Fides. USUS: Lyra canere.
LY̆RĬCUS, a, um, _Lyrique_. USUS: Poeta lyricus.
M
MĂCELLUM, i, n. _Marché_. SYN. Locus, in quo venduntur omnia, quæ in
urbem vescendi causa afferuntur.
MĂCER, cra, crum, _Maigre_. )( Pinguis. PHRAS. Valde macer est, _il est
très maigre_. Macie extenuatus, ac prope confectus est; macie exesus est;
macie deformatus; umbra hominis videtur, fame ac illuvie enecti; facie
lurida, refugientibus introrsum oculis habitum refert corporis pallore et
macie perempti. Cf. Macies. USUS: Solum exile et macrum.
MĀCĔRĬA, æ, f. _Mur de clôture qui entoure un jardin ou une vigne_. SYN.
Murus in agro _aut_ vinea.
MĀCĔRO, as, avi, atum, are, a. * _Amollir_, _attendrir_, _macérer_. SYN.
Attenuo, contero. USUS: Aliquem sollicitudine, fame macerare. Curis,
invidia confici et macerari. Nos fame macerant, _il nous épuisent par la
faim_.
MĀCHĬNA, æ, f. _Instrument_, _machine_. SYN. Machinatio. USUS: 1. Hæc
tota lex ad te evertendum quasi machina comparatur. 2. Astutia, dolus,
ars, _ruse_, _artifice_. Adhibere, comparare, commoliri dolum, machinam,
fallaciam, præstigias.
MĀCHĬNĀMENTUM, i, n. _Machine_. SYN. Machina. USUS: Varia quatiendis
muris machinamenta.
MĀCHĬNĀTĬO, ōnis, f. _Machination_, _ruse_. SYN. Artificium. USUS: Judex
velut machinatione quadam et solertia in rei partes est flectendus.
MĀCHĬNĀTOR, ōris, m. _Mécanicien_, _architecte_. SYN. Architectus,
fabricator.
MĀCHĬNOR, aris, atus sum, ari, d. _Inventer_; _machiner_, _ourdir qqchose
de mal_. SYN. TRANSL. Struo, molior, excogito. PHRAS. Machinatur dolum,
_il médite quelque ruse_. Dolum comparat; fraudem molitur; monstri
aliquid alit; flagitii aliquid conficit; fallaciam portat homini.
Cf. Fraus, Dolus, Decipio. USUS: Sibi ipsi pestem, aliis necem _vel_
calamitatem machinari. ADV. Jamdiu, scelestissime.
MĂCĬES, ēi, f. _Maigreur_. SYN. Corporis siccitas, gracilitas, tenuitas.
EPITH. Grandis. USUS: Equi macie corrupti. Homo macie torridus. Corpus
macie contabuit, extabuit, consenuit. Macie tabescere et consenescere.
MĂCĬLENTUS, a, um, _Maigre_. SYN. Macer, macie extenuatus. Cf. Macer.
MĂCRŎCŌLUM, i, n. _Papier de grand format_, _papier royal_. SYN. Charta,
membranula.
MACTE, _Courage!_ _bien_, _bravo!_ Vox hortantis. USUS: Macte virtute et
hac pietate in patrem patriamque! macti virtute milites estote! macte
animo.
MACTO, as, avi, atum, are, a., _Sacrifier_, _immoler_; _affliger de_.
SYN. Neco, interficio. USUS: Æternis suppliciis mactabuntur improbi.
Quam lentulo victimam gratiorem mactabis? Majori aliquem malo mactare,
afficere. Cf. Hostia.
MĂCŬLA, æ, f. _Tache_. SYN. Labes, probrum, dedecus, vitium. )( Splendor.
EPITH. Insignis, magna, minuta; maculæ æternæ. PHRAS. 1. Macula afficere,
_souiller d’une tache_, _imprimer une tache_. Maculam alicui et notam
inurere; macula aliquem _vel_ maculam alicui aspergere; labem inferre,
aspergere; labe afficere, fœdare. 2. Maculam delere, _effacer_, _laver
une tache_. Maculam eluere et delere; abolere nova gloria flagitii
memoriam; turpitudinem delere; sarcire infamiam; flagitium, incommodum
expiare; maculam abstergere. 3. Maculam contrahere, _se tacher_, _se
souiller_. Maculam ex re aliqua concipere, suscipere; labem contrahere.
Cf. Dedecus, Ignominia.
MĀCŬLO, as, avi, atum, are, a. _Marquer_; _souiller_, _déshonorer_,
_flétrir_. SYN. Macula afficio, contamino, commaculo, inquino, polluo,
fœdo, labem infero, maculis aspergo. USUS: Omni dedecore maculare
splendorem alicujus. Cf. Macula, Commaculo.
MĀCŬLŌSUS, a, um, _Tacheté_; _souillé_. SYN. Maculis aspersus, respersus.
USUS: Maculosa vestis. Maculosi senatores.
MĂDĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a.; pass. Madefio, is, factus sum,
fieri, _Rendre humide_, _humecter_, _mouiller_, imbiber, _etc._;
_gorger_, _enivrer_. SYN. Perfundor, respergo. Imbuti sanguine gladii
vel madefacti potius, _glaives abreuvés ou plutôt enivrés de sang_.
Vaticinatus est, madefactum iri minus triginta diebus Græciam sanguine,
_qu’avant trente jours la Grèce serait inondée de sang_.
MĂDĔO, es, ŭi, ere, n. _Être humide_, _dégoutter_. SYN. Madefio.
MĂDĬDUS, a, um, _Humide_, _mouillé_. SYN. Perfusus. USUS: Fasciculus ille
totus aqua madidus redditus est.
MĂGĬCUS, a, um, _Magique_. USUS: Carmen magicum.
MĂGIS, _Plus_. SYN. Plus, plusque, mage. )( Minus. USUS: Semper magis
magisque suspicor. Annos natus magis quadraginta. Magis est, quod lugent,
quam quod, etc.
MĂGISTER, tri, m. _Maître_. SYN. Præceptor, doctor, auctor. )(
Discipulus. EPITH. Bonus et eruditus, familiaris, gratissimus,
imbecillis, magnus et sapiens, molestus, novus, præstantissimus,
perfectior, senior, summus, exquisitus, germanus, ineptus rhetoricus.
USUS: Magistrum habere; aliquo magistro uti. Apud magistrum pueri
excercentur. Dux et magister ad faciendum aliquid. Plato auctor et
magister intelligendi, virtutis, animi. Stilus perfector dicendi et
magister. Timor non diuturni magister officii. Sub haud pœnitendo
magistro litteras didicit. Cf. Doctor.
MĂGISTĔRĬUM, ii, n. _Fonction de chef, de surveillant, de gouverneur_.
SYN. Magistri munus, officium, cura, dignitas. EPITH. Novum, nequissimum.
USUS: Magisterium morum. Magisteria a majoribus instituta me delectant.
MĂGISTRA, æ, f. _Maîtresse_, _celle qui guide_. USUS: Legis æternæ vis,
quasi dux et magistra vitæ et officiorum.
MĂGISTRĀTŬS, ūs, m. _Magistrature_; _magistrat_. SYN. Dignitas, honor,
potestas, fasces, procuratio muneris publici; qui cum potestate est; qui
potestatem gerit. )( Privatus. EPITH. Æquus, amplus, annuus, certus,
furibundus, levissimus et divulgatus, mutus, lex loquens, patricius,
provincialis, sanctissimus, summus. Amentes, annui, avariores, egregii,
improbi et rapaces, inepti, liberi, maximi, ministri, minores. PHRAS.
1. Magistratus honorem, cu, vuti, tribuit, _il donne à qui il veut, les
honneurs de la magistrature_. Honores, quibus vult, mandat; imperii
summam, quibus vult, tradit, committit; imperium, quibus vult, mandat,
defert; magistratum, quibus vult, dat, committit, mandat; reipublicæ,
quos vult, præficit; summam rerum, quibus vult, permittit; summum
imperium potestatemque rerum omnium, quibus vult, committit; summam
rerum ad eos, quos privata necessitudo potiores efficit, pro libidine
defert; summam rerum dat; reipublicæ principatum iis concedit; principes
in republica ponit; in summo imperio locat, quos non merita, sed privata
necessitudo commendat. 2. Multos magistratus gessit, _il exerça de
nombreuses charges_. Multos honores gessit; imperii summam sæpe tenuit;
imperium gessit sæpe; sæpius cum imperio fuit; in magistratu fuit sæpius;
summa rerum sæpe ad ejus arbitrium rediit; sæpius summo magistratu
reipublicæ præfuit; non raro summa imperii ad hunc virum respexit;
principatum suæ civitatis sæpe obtinuit. 3. Ad summum magistratum
pervenies, _vous parviendrez au souverain pouvoir_. Summum, atque
altissimum civitatis gradum obtinebis; ea consequeris, quæ in republica
sunt amplissima; honestissimo loco, summo loco tua in civitate futurus
es; in magistratum venies; in summo imperio locabere. 4. Quis in tanta
perturbatione temporum magistratum suscipere audeat? _Qui au milieu de
tant de révolutions oserait prendre possession de qqc charge?_ Quis
magistratum capere, rempublicam capessere, quis attingere rempublicam,
magistratum inire impendentibus tot periculis audeat, animum inducat?
USUS: Munus est magistratus, intelligere, se gerere personam civitatis,
debereque ejusdem decus, et dignitatem sustinere, servare leges, jura
describere, eaque fidei suæ commissa meminisse. Magistratum petere.
Magistratum creare, ordinare, constituere. Magistratum alicui mandare.
Magistratum assequi, adipisci, accipere. Magistratum gerere. Magistratum
deponere; magistratu abire. Cf. Dignitas, Honor, Officium, Imperium.
MAGNĂNĬMĬTAS, ātis, f. _Grandeur d’âme_, _magnanimité_. SYN. Magnitudo
animi, animi celsitas, amplitudo, præstantia, altitudo; magnus animus et
excelsus. PHRAS. 1. Novi magnanimitatem tuam, _je connais votre grandeur
d’âme_. Novi animi tui firmitatem, constantiam, vim, fortitudinem,
excellentiam, sublimitatem; novi, quam non humili et fracto sis animo;
quam ad omnem eventum, ad omnes casus ferendos, ad omnem fortunam, omnes
temporum motus ac vicissitudines stabili ac parato sis animo; quæ in te
sit indoles virtutis; quæ amplitudo animi ac consilii. Novi, quod animi
tibi robur sit; nihil esse tam arduum, aut periculi plenum, quod aut non
alto quodam aggrediaris animo, aut consilii præsentia non perfringas. Cf.
Animus fortis.
MAGNĂNĬMUS, a, um, _Noble_, _généreux_, _magnanime_. SYN. Magni animi vir
et excellentis. USUS: Vir fortis et magnanimus. Cf. Animus, Altus.
MAGNES, ētis, m. _Aimant_. SYN. Lapis ferrum ad se alliciens.
MAGNĬFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Faire grand cas de_, _priser_.
SYN. Magni æstimo. PHRAS. Tui libri passim magnifiunt, _vos livres sont
fort estimés de tout le monde_. Tui libri apud omnes in pretio et honore
sunt; egregia de tuis libris opinio, existimatio est; præclare de tuis
libris omnes existimant, sentiunt, judicant; tui libri omnium judicio
probantur, omnium laudibus ornantur, omnium in manibus versantur, omnibus
manibus teruntur, omnium sinu foventur, circumferuntur, circumgestantur,
assidue tractantur et lectitantur. Cf. Æstimo.
MAGNĬFĬCĒ, _D’une manière magnifique, noble_. SYN. Splendide. USUS:
Magnifice ac splendide convivium ornare, laudari ab aliquo. Ample, laxe,
magnifice habitare. Magnifice loqui, se jactare.
MAGNĬFĬCENTĬA, æ, f. _Grandeur_, _magnificence_, _splendeur_,
_somptuosité_. SYN. Splendor. EPITH. Laudanda, publica. USUS:
Magnificentia, apparatio et sumptus epularum. In omnibus rebus
magnificentiam adhibere. Cf. Splendor.
MAGNĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. _Estimer beaucoup_; _louer_, _vanter_.
SYN. Te unum ex omnibus magnificare volui, _j’ai voulu que seul entre
tous vous eussiez mon estime_. Cf. Laudo.
MAGNĬFĬCUS, a, um, _Magnifique_, _pompeux_, _splendide_, _somptueux_.
SYN. Lautus, splendidus, amplus, gloriosus, summo splendore præditus.
USUS: Magnificus ornatus, munera, cæna, oratio, animus. Cf. Splendidus.
MAGNĬLŎQUENTĬA, æ, f. _Langage élevé_, _grandeur_, _élévation_. USUS:
Homeri magniloquentia, _la sublime éloquence_, _l’admirable langage
d’Homère_.
MAGNĬTŪDO, ĭnis, f. _Grandeur_. SYN. Amplitudo, granditas, moles. EPITH.
Admirabilis, singularis, immensa, excellens, eximia, incredibilis,
interminabilis, insignis, inusitata, mirabilis, multa, nova, par,
paterna, præsens, subita, summa, tanta, tenuis, vera et sapiens. USUS:
Magnitudinem animi tui inflecti sinas. Amoris, odii, frigorum magnitudo.
Cf. Magnus.
MAGNI, esse, facere, habere, etc. _Estimer beaucoup_, _être fort estimé_.
USUS: Magni erunt mihi tuæ litteræ.
MAGNO, _Cher_, _à un prix élevé_. SYN. Magno pretio. )( Parvo. USUS:
Agros illos magno emit.
MAGNŎPĔRE, _Grandement_, _fortement_. SYN. Majorem in modum, vehementer,
nimio opere. Summe, etiam atque etiam, vehementer, maxime, mire, valde,
mirifice, incredibiliter, singulariter, insigniter, præcipue, unice,
egregie, apprime, admodum, oppido, eximie, cumprimis, imprimis, majorem
in modum, mirum in modum, mirandum in modum, supra modum, extra modum,
non vulgariter, non mediocriter, non parum, non ad aliorum exemplum, non
ex more exemploque aliorum; non, ut solet; non ut mos est; sic, ut nihil
magis; sic ut nihil supra; sic, ut conferri nihil possit, sic, ut par,
æquale nihil. USUS: Magno hic te opere rogat. Magnopere tibi auctor sum.
Cf. Valde.
MAGNUS, a, um, _Grand_; _étendu_, _élevé_; _large_. SYN. Amplus, grandis,
non mediocris, non parvus, longe lateque patens, immanis, vastus. ADV.
Æque, plene, plane, hercle, ita, mirifice, sane, valde. PHRAS. 1. Res
magnas aggreditur, _il entreprend de grandes choses_. Res magnitudine
præstabiles, novitate primas, genere singulares suscipit; nihil medium,
nec spem, nec curam, sed immensa omnia volvit animo; res immensæ molis
animo non minore suscipit; ad ea se servat, ea spectat, quæ magnitudinem
ejus capiant; in moliendis rebus vires animo metitur. 2. Magnus est
corpore, _cet homme est énorme_. Corporis magnitudine est inusitata;
eximia illi corporis species et magnitudo; ingens illi corpus; species
corporis ampla et magnifica; egregia est corporis amplitudine et
specie; vasta corporis mole, et humanæ magnitudinis formam propemodum
excedente; multum inter omnes corporis specie eminet. Cf. Longus. 3.
Magnus auctoritate inter homines, _homme puissant, considérable_. Vir
summus, potentissimus, florentissimus; ornamentum ac lumen reipublicæ.
Vir amplissimus et clarissimus. Omnium gentium, omnium sæculorum, omnis
memoriæ facile princeps.
MĂGUS, i, m. _Mage_, _savant_; _magicien_. PHRAS. Magus est, _il est
magicien_. Est magicæ artis professione celebris; magicis carminibus,
veneficiis et incantationibus utitur; inaudita et nefaria sacra exercet;
diris carminibus inferorum umbras manesque elicere, puerorum extis deos
manes placare solitus. USUS: In Persis magi augurantur et divinant. Magi
genus sapientium et doctorum habebantur in Persis.
MĀIUS, i, m. _De mai_, _le mois de mai_. USUS: Mensis maius, Idus maiæ.
MĀJESTAS, ātis, f. _Grandeur_, _élévation_, _puissance_, _majesté_. SYN.
Summa amplitudo, dignitas, summa gravitas. USUS: Majestas est amplitudo
et dignitas civitatis, quam qui solvit _aut_ imminuit, capitis pœna
afficiendus est. Magnum nomen, magna dignitas, magna majestas consulis.
Majestatem conservare. Cf. Dignitas, Amplitudo, Magistratus.
MĀJOR, us; ōris, gen. com. _Plus grand_. USUS: Majora omnia re quam fama
videbantur.
MĀJŌRES, um, m. pl. _Ancêtres_, _aïeux_. SYN. Patres, avi. )( Posteri.
EPITH. Nostri, obscuri. USUS: Patres majoresque nostri optimi et
probatissimi.
MĀLA, æ, f. _Mâchoire_. SYN. Genæ, Maxilla.
MĂLĂCĬA, æ, f. _Mollesse_; _calme de la mer_, _bonace_. SYN. Maris
tranquillitas. USUS: Tanta repente malacia exstitit, ut se movere loco
non possent.
MĂLĔ, _Mal_. SYN. Flagitiose, prave, nequiter, turpiter, improbe,
incommode, duriter, aspere, perperam, perverse. PHRAS. 1. Male res nostræ
habent, _nos affaires vont mal_. Male, pessime agitur mecum; claudicant
res nostræ; res nostræ pessimo loco sunt; incommode mecum agitur; parum
recte res nostræ sub manus succedunt. 2. Male ageres, _vous feriez mal_.
Pessime publico facturus esses; neque recte, neque pro bono feceris; male
tibi nobisque consuleres. 3. Male illos habuit, _cela les a inquiétés_.
Acerbum indignumque visum id est omnibus; incommode id accidit omnibus;
ea res offensionem attulit; molestiam illi ea ex re cepere non exiguam;
res accepta est non æquis animis; graviter id illi molesteque tulere. 4.
Male me tractavit, _il m’a maltraité_. Graviter in me consuluit; aspere
admodum ac duriter me accepit; arcte contenteque habuit; indignis modis
me accepit. 5. Male vertit ea res, _cette affaire a mal tourné_. Res in
magnum malum evasit; minus prospere res processit; consiliis obstitit
fortuna, resque in perniciem vertit. 6. Male, precandi formulæ: Dii te
eradicent! magnus te perdat Jupiter! Superi inferique malis te exemplis
perdant, interficiant! quod tuo capiti male sit! ea res tibi male vertat!
in perniciem vertat! abi in malam crucem! abi in malam rem! USUS: O
factum male! male agere, audire, loqui.
MĂLĔDĬCĒ, _En médisant_, _par des médisances_. USUS: De absentibus
maledice contumelioseque loqui.
MĂLĔDĪCO, is, xi, ctum, ere, n. _Parler mal_, _médire de_; _injurier_,
_insulter_. SYN. Maledictis figo, carpo, rodo, vellico; petulanti lingua
consector, maledictis onero, maledicta in aliquem confero, probris et
maledictis vexo, lacero, lacesso; maledictorum notis inuro, convitium
facio, convitiis consector, maledicta in aliquem congero; inclementer,
injuste dico in aliquem; maledictis, convitiis aliquem prosequor,
configo, proscindo, concido, maledicta in aliquem evomo, conjicio.
ADV. Contumeliosissime, petulanter, turpissime. USUS: Si quis alteri
maledicit, petulans videtur. Cf. Maledictum, Blasphemia.
MĂLĔDICTĬO, ōnis, f. _Médisance_, _injure_. SYN. Maledictum.
MĂLĔDICTUM, i, n. _Injure_, _outrage_; _malédiction_. SYN. Convitium,
probrum, contumelia. EPITH. Pervulgatum, commune, volucre. PHRAS. 1.
Maledictis se mutuo impetunt, _ils s’accablent mutuellement d’injures_.
Certatur maledictis inter eos; gravissime sibi obtrectant; maledictis
se mutuis appetunt, onerant, proscindunt, lacerant, vellicant; omne
virus acerbitatis in se mutuo evomunt, erumpunt; liberrime mutuis in se
convitiis invehuntur. Cf. Maledico, Detraho, Convitium, Blasphemia. 2.
Maledictis aliquem devovere, _maudire qqn_. Diras alicui imprecari; diris
devovere aliquem; diris precationibus defigere; diris exsecrationibus
prosequi, devovere. USUS: Maledictum arripere de trivio. In maledicti
loco objicere. Maledictis appetere, obruere, opprimere. Maledicta in
aliquem conjicere, conferre. Omne maledictum effugere, exstinguere. Cf.
Contumelia.
MĂLĒDĬCUS, a, um, _Qui parle mal_, _médisant_; _qui outrage_. SYN.
Obtrectator, mordax, petulans. USUS: Convitiator maledicus, Quis in
maledicentissima civitate crimen omne effugiat? Cf. Maledictum.
MĂLĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, n. _Faire du mal_, _faire du tort_,
_nuire à qqn_. SYN. Male mereor de aliquo. )( Benefacio. PHRAS. 1. Nulli
malefeci, _je n’ai fait de mal à personne_. Neminem oppugnavi; cum nullo
hominum improbitate certavi; nulli unquam aut dicto protervo, aut facto
nocui; ab omni semper injuria et maleficio manus abstinui, temperavi;
nullum meum exstat in quemquam maleficium; nulli molestiam attuli; nulli
ægre feci. Cf. Molestia, Injuria. 2. Quid malefeci unquam? _Quel crime
ai-je jamais commis?_ Quodnam concepi tantum scelus? Quod in me facinus
admisi? Quid unquam petulanter, superbe, flagitiose a me factum? Quid
unquam turpiter aut nequiter a me factum? Quod tantum dedecus admissum
est? Quid ego peccavi unquam aut scelerate feci? Quod tantum facinus malo
exemplo a me commissum? Quid factum improbe aut nefarie? Cf. Delictum,
Pecco. USUS: Dii homini huic malefaciant!
MĂLĔFACTUM, i, n. _Mauvaise action_, _faute_. )( Benefactum. USUS:
Benefacta male locata, malefacta arbitror.
MĂLĔFĬCĒ, _Méchamment_. SYN. Malitiose, nefarie.
MĂLĔFĬCĬUM, ii, n. _Mauvaise action_; _fraude_, _tromperie_. SYN.
Malefactum, damnum. EPITH. Cogitatum, levius, majus, manifestum,
minimum, præsens, recens, simile, tantum, tam atrox, tam singulare,
vehementissimum, voluntarium, vulgare. USUS: Sine ullo maleficio iter per
provinciam facere, _dommage_. Committere, admittere, suscipere, facere
maleficium. Contaminare se maleficio. A maleficio temperare. Prohibere
maleficium.
MĂLĔFĬCUS, a, um, _Qui fait le mal_, _malfaisant_, _criminel_;
_malfaiteur_. SYN. Reus. USUS: In maleficiorum sceleratorumque custodias
hominem innocentem includere ausus es? Homo natura maleficus et injustus.
MĂLĔVŎLENTĬA, æ, f. _Mauvaise intention_, _malveillance_. SYN. Livor.
EPITH. Abscondita, non infuscata, non assueta, non fucata, non fallax,
non erudita artificio simulationis. USUS: Malevolentia voluptas ex malo
alterius sine emolumento suo. Novi animum tuum malevolentia suffusum,
infuscatum. Cf. Invidia.
MĂLĔVŎLUS, a, um, _Malveillant_; _jaloux_, _envieux_. SYN. Malevolentia
suffusus, infuscatus. )( Benevolus. ADV. Turpiter. USUS: Sermones
malevoli. Homo malevolus et cujus voluntas in me offensa est. Cf.
Invidus, Æmulus.
MĂLIGNĒ, _Méchamment_. SYN. Perverse. USUS: Ager maligne divisus.
MĂLIGNĬTAS, ātis, f. _Méchanceté_, _jalousie_, _envie_. SYN. Perversum et
depravatum ingenium; ingens parcimonia, dandi difficultas, _parcimonie_.
Cf. Malitia.
MĂLIGNUS, a, um, _Méchant_; _avare_, _chiche_. SYN. Invidus; difficilis,
avarus, parcus. USUS: Mente maligna aliquid facere.
MĂLĬTĬA, æ, f. _Mauvaise nature_, _méchanceté_, _malice_. SYN. Fraus,
calliditas, nequitia. EPITH. Summa, vetus, usitata. USUS: Malitia est
versuta et fallax nocendi ratio. Discedere a malitia.
MĂLĬTĬŌSĒ, _Malicieuesement_, _avec ruse_. SYN. Callide, subdole,
versute, vafre, dolose, nequiter.
MĂLĬTĬŌSUS, a, um, _Méchant_, _rusé_. SYN. Versutus, callidus, astutus,
fallax, tectus, obscurus, veterator, dolosus, vafer. USUS: Nimis
callida et malitiosa juris interpretatio. Num malitiosum te negas et
fraudulentum? Cf. Nequam, Malus, Improbus.
MALLĔUS, i, m. _Marteau_, _maillet_. Instrumentum fabrile.
MALLĔŎLUS, i, m. _Petit marteau_; _petite branche d’un arbre qu’on
coupe pour l’enfoncer en terre_. Surculus utrinque capilatus, præsertim
vitis. USUS: 1. Malleoli plantæ. 2. Manipulus sparteus pice confectus,
_malléole, trait contenant des matières combustibles pour incendier les
villes, les maisons_. Malleolorum plena omnia ad urbem incendendam.
MĀLO, mavis, lŭi, malle, _Aimer mieux_, _préférer_. SYN. Magis volo.
ADV. Omnino, plane. PHRAS. Malo solitudinem quam fori frequentiam, _je
préfère la solitude à l’affluence du forum_. Solitudo mihi quavis populi
frequentia est optatior, potior; solitudinem fori frequentiæ libenter
antepono; animus inclinat potius in solitudinem quam fori strepitum;
solitudinem præ omni frequentia et celebritate præopto; latere mihi
satius est, quam in urbis luce versari. Forum libens cum solitudine
commutavero; non mihi tantæ voluptati est forum, quantæ solitudo; citius,
æquius foro, quam solitudine caruero; nullo pretio solitudinem dimisero.
USUS: Multis partibus id malo, quam, etc. Malo cum Pompeio vinci, quam
vincere cum Cæsare.
1. MĀLUM, i, n. _Pomme_; _en gén. fruit à pépin ou à noyau, opposé à_
nux. SYN. Pomum.
2. MĂLUM, i, n. _Mal_, _malheur_. SYN. Damnum, incommodum, pestis,
detrimentum. PHRAS. 1. Malum ingens minatur nobis, _un grand malheur
nous menace_. Magnam mali molem meditatur; ad veteres nostras ruinas,
quibus oppressi sumus, multum acerbitatis addet; malum ab homine improbo
nobis ingens imminet; insanabilis pernicies ab hoc homine nobis impendet;
nulla facies mali est, quæ ab hujus importunitate hominis non sit
pertimescenda; multis nos malis onerabit; multa nobis mala afferet; mali
nobis multum dabit hominis improbitas; mali nobis plurimum hoc auctore
subeundum, exhauriendum erit; erumpet ex hujus importunitate furiæ malum
ingens et in dies ingravescet. 2. Quis malum hoc a nobis avertet? _Qui
éloignera de nous ce malheur?_ Quis pestem hanc avertet? Quis pestem hanc
et perniciem a cervicibus nostris depellet? Quis pestem hanc comprimet,
reprimet, exsecabit, exstinguet? Quis medebitur huic malo? Quis malis
his nos eripiet? Cf. Libero. USUS: Malum imminet, impendet, _menacer_.
Erumpet malum ac late manabit, _sortir_, _se faire jour et s’étendre_.
Serpit, crescit, ingravescit malum in dies, _croître_. Malum afferre,
dare; malis aliquem onerare et urgere, _combler_. Malum contrahere,
_devenir malheureux_. Malum sustinere, subire, exhaurire, _supporter_.
Esse, jacere in maximis malis, _être sous le coup d’un malheur_. Malum
cavere, depellere, sanare, _guérir_. E malis emergere, liberari, _être
délivré_.
3. MĂLUM, ī _Fi!_ _quel malheur!_ _quelle misère!_ Vox indignantis. USUS:
Quæ, malum! ista est dementia?
1. MĂLUS, a, um, _Mauvais_; _malheureux_. SYN. Improbus, perditus,
perversus, facinorosus; _item_: Incommodus, molestus. PHRAS. Homo est
insigniter malus, _cet homme est tout à fait méchant_. Insigniter
improbus; portentum hominis perditissimi; labes ac flamma reipublicæ;
homo est unus omnium nequissimus; hostis bonorum omnium; jam pridem
ad pœnam et exitium præceps. Homo est omnibus flagitiis coopertus,
contaminatus; singulari cupiditate, audacia, scelere, cui nil divini,
nihil humani sanctum; homo post hominum memoriam turpissimus; unus post
natos homines deterrimus; impurus helluo, vita turpis, existimatione
damnatus; homo perdita nequitia, effuse petulans; homo scelere
amentissimus; homo ex omnium scelerum importunitate concretus; pravæ
mentis homo; nihil illo levius, nihil inquinatius; labes seculi et
incommodum; caput post natos homines deterrimum ac spurcissimum; funesta
fax reipublicæ. Cf. Nequam, Improbus, Sceleratus. USUS: Philosophi non
illi mali quidem, sed parum acuti. Malo dolo agere.
2. MĀLUS, i, m. _Mât de vaisseau_. EPITH. Celsi, alti. USUS: 1. Malum
erigere, scandere, incidere. Malus vento quassatur. 2. Pomus, arbor
pomifera, _pommier_, _arbre_.
MAMMA, æ, f. _Mamelle_, _sein_. SYN. Uber. USUS: Puer lactens, mammam
appetens. Lupa submissas infantibus adeo mitis præbuit mammas.
MANCEPS, cĭpis, m. _Enchérisseur dans une vente publique_;
_adjudicataire_; _entrepreneur_. RAD. Manu capiens, dum publicum aliquid
emit. SYN. Qui conducit _aut_ emit publicum aliquid. USUS: Mancipes a
civitatibus pecunias pro frumento exegere.
MANCĬPI, contr. _pro_: mancipii. _Mancipation_, _forme de vente ou
d’achat particulière au droit civil des romains, et qui consistait à
porter la main en présence de cinq témoins sur l’objet cédé_, _comme
symbole de la prise de possession_. USUS: Abalienatio est rei, quæ
mancipi est, aut traditio alteri facta, aut in jure cessio.
MANCĬPĬUM, ĭi, n. _Ce que l’on possède comme propriété, esclave._ SYN.
Res mancipi; servus. EPITH. Aliena, honestissima, pauca, plurima,
pretiosissima, sordidata, frequentia. USUS: 1. Ager ille meus est
mancipio et nexu, tuus autem usu et fructu, _ce champ est ma propriété,
tandis que vous n’avez que l’usufruit du vôtre_. Sui jam juris, et
mancipii est respublica. Mancipio aliquid alteri dare. Mancipio accipere.
2. Servus, captivus, _esclave_. Italia a mancipiis conculcatur. Cf.
Servitus.
MANCĬPO, as, avi, atum, are, a. _Manciper_, _c. à d._, _livrer_,
_transmettre en toute propriété_. SYN. Subjicio, in alicujus potestatem
trado. USUS: Senectus honesta est, si nemini mancipata. Venditum ac
mancipatum tribunatum plebi addixit.
MANCUS, a, um, _Privé d’un membre_; _défectueux_, _imparfait_. SYN. Cui
ad summam aliquid deest, imperfectus, curtus, mutilus. USUS: Cognitio
naturæ sine actione manca est. Mancus, et membris omnibus captus.
MANDĀTUM, i, n. _Charge_, _commission_; _ordre_. SYN. Res mandata,
imperium, voluntas, jussum. PHRAS. 1. Mandatum dedit centurioni, ut
milites plecteret, _il ordonna au centurion de punir les soldats_. Pœnæ
capiendæ ministerium centurioni imposuit; centurioni in mandatis dedit,
ut pœnam de militibus reposceret; mandatis oneravit centurionem; mandata
dedit; mandata edidit; triste edidit imperium de supplicio militum a
centurione sumendum. Cf. Impero, Jubeo. 2. Mandata fecit, _il a accompli
les ordres donnés_. Mandata egit, curavit, confecit, exhausit, exsecutus
est; mandatis satisfecit; imperata fecit. Cf. Pareo, Obedio. USUS: Cum
mandatis mittere, mandata dare, _charger d’une commission_. Mandata
accipere, recipere, habere, _recevoir une commission_. Mandata alicujus
perferre ad aliquem, deferre, exponere, _transmettre des instructions,
des propositions_. Mandata exsequi, persequi, digerere, _exécuter un
ordre_.
1. MANDO, as, avi, atum, are, a. _Charger de_, _prescrire_, _ordonner_.
SYN. Jubeo, impero, impono, præscribo, mandatum do, in mandatis do,
præcipio. ADV. Accuratissime litteris, diligenter, nominatim, penitus,
plane, privatim, probe, publice. USUS: 1. Mandavi filio, quæ fieri velim.
2. Commendo, committo, trado, consigno, _confier_. Honores alicui,
magistratum, sacerdotium mandare. Vitam suam solitudini et tenebris,
se fugæ, mortui cadaver humo mandare. Res gestas scriptis, litteris,
monumentis historias, versibus mandare. Rem posteris, annalibus mandare,
_consigner dans les annales_. Cf. Impero, Jubeo, Mandatum.
2. MANDO, is, di, sum, ere, a. _Mâcher_. SYN. Dentibus conficio. USUS:
Dentibus manditur, extenuatur, mollitur cibus.
MĀNE, _Le matin_. SYN. Diluculo, primo diluculo; prima luce; cum prima
luce; antelucano tempore; matutino tempore; cum luceret; simul atque
luceret; cum nondum luceret; ad primam auroram; sub noctis extremum;
luce appetente; ante ortum solis; sole oriente; orta luce; sub lucem;
albente cœlo; sub diei ortum; ubi dies cœpit; cum ortu solis, dubia adhuc
luce; dubio adhuc die; lucis principio; ubi illuxit; circa lucis ortum;
aperiente se die; albescente cœlo; primo mane; illucescente die; multo
mane; bene mane; cum ipsa luce; vergente ad lucem nocte; simul ac dies
illuxerit. Cf. Aurora, Diluculum.
MĂNĔO, es, mansi, mansum, ere, n. _Rester_, _demeurer_. SYN. Remaneo,
commoror, resto, sto, hæreo. )( Abeo, discedo. ADV. Constanter, diutius,
firmius, in perpetuum, perpetuo, propemodum, recte, bene. PHRAS. 1. Domi
libenter maneo, _je reste volontiers chez moi_. Domi me ut plurimum
teneo; tectis et tenebris me contineo; domi assidue hæreo; parietum
umbris me occulto; domo pedem non facile effero; parietum præsidio a
fori strepitu me tueor; publico ut plurimum abstineo. 2. Manebo apud
te, _je demeurerai près de vous_. Semper præsto tibi ero; adero ubique,
assiduumque comitem me tibi præbebo, adjungam; hærebo lateri tuo; a
latere nusquam discedam; nulla me res a te avellet, divellet, abjunget;
nusquam abs te recedam, digrediar; affixus ero lateri tuo; nulla me
dies a te disjunget. 3. Manet in sententia sua, _il persiste dans son
opinion_. Stat in eadem sententia; perstat in sententia; propositum
tenet; antiquum obtinet; deduci de sententia non potest; a sententia
non discedit; flecti, depelli, dimoveri a sententia non potest; animum
obfirmat in sententia; in dicenda sententia egregie sibi constat. Cf.
Sententia. 4. Mansit idem color, _la couleur resta même_. Ori color
suus constitit; nihil mutavit oris color; perstitit idem in vultu
color. 5. Mansit incolume patrimonium mihi, _mon patrimoine m’est
resté tout entier_. Stetit mihi tutorum præsidio patrimonium integrum;
nihil de paterna hereditate libatum, imminutum est; paterna hereditas
nihil detrimenti accepit. USUS: In vita, in voluntate, in officio,
in conditione, in sententia manere. Id animo fixum manet. Manet mihi
vetus cum illo contentio; illud maneat, fixumque sit, _qu’il reste bien
entendu, qu’il demeure bien établi que_. Idem te fatum manet, _le même
sort vous est réservé_.
MĀNES, ĭum, m. pl. _Mânes_, _ombres_. SYN. Animæ vita defunctorum. USUS:
Mortuorum manes re aliqua expiare. Dii manes.
MĂNĬCA, æ, f. _Manche longue_. USUS: Antonius solet accipere manicas.
MĂNĬCĀTUS, a, um, _Pourvu de longues manches_. USUS: Manicatæ et talares
tunicæ.
MĂNĬFESTO, _Manifestement_, _évidemment_. SYN. Manifeste; palam, aperte,
perspicue, clare, non obscure. USUS: Aliquid manifesto deprehensum.
MĂNĬFESTUS, a, um, _Manifeste_, _visible_, _évident_. SYN. Clarus,
perspicuus, non obscurus, apertus, testatus, contestatus, de quo constat,
de quo liquet, quod luce clarius, quod patet, quod notum est omnibus.
PHRAS. Res manifesta est, _la chose est évidente_. Res est ante oculos,
ante oculos posita, in medio posita; res non conjectura, sed oculis
tenetur; res ipsa certa, majoribus quasi theatris proposita; in clara
res luce est; comperta sunt omnia; omnis res palam est; in confesso res
est; manu res tenetur; hoc quidem minime latet; tam id perspicuum est,
ut oculis judicare possitis; tam ea aperta sunt, quasi ea, quæ oculis
cernuntur; non obscura res est, neque abscondita; illustrata, patefacta,
comperta sunt omnia; res ipsa loquitur; sole ipso clariora sunt et
illustriora; manifesta, confessa res est; nonne vobis hæc oculis cernere
videmini? Illustria sunt omnia et in aperto; patescit res tota, et in
forum ac lucem prolata est; e tenebris in lucem extracta est. USUS:
Scelus manifestum et deprehensum.
MĂNĬPŬLĀRIS, e, gen. com. _De manipule_, _simple soldat_. SYN. Qui de
manipulo seu parva militum manu est. USUS: Me una hæc res torquet, quod
non Pompeium, tanquam unus manipularis, non secutus sim.
MĂNĬPŬLĀTIM, _Par manipules_, _par compagnies_. SYN. Per manipulos. USUS:
Acies manipulatim structa.
MĂNĬPŬLUS, i, m. _Javelle_, _gerbe_; _compagnie de soldats_. SYN.
Fasciculus, quem metentes manu comprehendunt; exigua manus militum, pars
cohortis. USUS: Armatos manipulos ad signa convocat.
MĀNO, as, avi, atum, are, n. et a. _Couler_, _se répandre_; _pénétrer_.
SYN. Fluo, redundo; fundor, disseminor, dispergor, latius dissipor,
serpo, percrebresco. ADV. Late, communiter, longe. USUS: Serpit malum,
rumor, sermo, et manat latius. Non patiar eam rem ad urbis perniciem
manare. Omnis honestas e quatuor fontibus manat. Hoc consilium e tuo
capite manat. Rem a capite arcessere, et videre, unde cætera manent.
Manat in omnes partes virus, et per omne corpus funditur; manavit ea
pestis latius, nec jam obscure serpens totas provincias occupat. Cf.
Fluo.
MANSĬO, ōnis, f. _Séjour_, _demeure_. )( Decessio. EPITH. Cautior. USUS:
Mansio in vita.
MANSŬĒFACTUS, a, um, _Adouci_, _apprivoisé_. SYN. Domitus. USUS:
Mansuefacti et exculti ad elegantiora defluximus. Cf. Mansuetus.
MANSŬĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Adoucir_, _dompter_. SYN.
Mansuetum reddere. USUS: Plebs mansuefacta et exculta. Cf. Mansuetus.
MANSŬĒTĒ, _Doucement_, _d’une manière calme_. USUS: Mansuete facere
aliquid.
MANSŬĔTŪDO, ĭnis, f. _Douceur_, _mansuétude_. SYN. Lenitas, facilitas.
)( Atrocitas. EPITH. Incredibilis. USUS: Omnia plena clementiæ,
mansuetudinis, liberalitatis.
MANSŬĒTUS, a, um, _Doux_; _apprivoisé_, _dompté_. SYN. Mitis, lenis,
facilis; homo mitis ingenii. )( Ferus, immanis, atrox. PHRAS. 1.
Equus mansuetus, _cheval dompté_. Animal ad mansuetudinem domitum,
mansuefactum, condocefactum, insuefactum; a ferocitate ad mansuetudinem
traductum. 2. Jam mansuetiores sunt barbari illi, _déjà ces barbares
sont un peu moins farouches_. A ferocitate ingenita ad humanum cultum
deducti; ad humanitatem, mansuetudinem traducti sunt; ferocitatem
exuerunt; resedit jam barbara illa ferocitas in illorum animis; cultum
jam, et mores humanos induere; mitius ingenium induere. USUS: Mansuetus
civis. Hominem te cognovi natura, consuetudine, disciplina lenissimum et
mansuetissimum. Oratio placida, submissa, lenis, mansueta. Cf. Lenis.
MANTĬCA, æ, f. _Besace_, _valise_. SYN. Pera viatoria. USUS: Non videt,
manticæ quod a tergo est.
MANŬBĬÆ, ārum, f. pl. _Butin_. SYN. Præda, spolia ex hostibus capta.
EPITH. Imperatoriæ; tantæ. USUS: Manubias Marti consecrare. Manubiis
rostra ornare.
MĂNŪBRĬUM, ii, n. _Manche_, _poignée_. SYN. Capulus. EPITH. Aureum.
MĂNŪMISSĬO, ōnis, f. _Affranchissement d’un esclave_.
MĂNŪMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. _Affranchir un esclave, lui donner
la liberté_. SYN. Libertatem do.
MĂNŬS, ūs, f. _Main_. SYN. Dextra. EPITH. Adversa, antiqua, apta, arguta,
contracta, contaminata et cruenta, dextra, facinorosissima, firma,
hostilis, impia, importuna, sancta, sinistra, tremebunda, victrix. USUS:
1. Sumere in manus aliquid; in manu tenere; de manibus extorquere; e
manibus rem non dimittere, deponere. Disciplina per manus tradita (VULG.
de manu in manum), _transmettre de main en main_, _par la tradition
orale_. Per manus demitti. Cedomanum, _donner la main_. Deligatis,
vinctis post terga manibus. Manu abnuit. Litteræ tua, mea manu scriptæ,
(VULG. propria manu). Manus porrigo. 2. Facultas, potestas, _puissance_,
_pouvoir_. Est hoc in manu tua. Manibus victoria excidit. 3. In promptu
est, suppetit, _avoir sous la main_, _à sa disposition_. Res est in
manu. In manu tenemus, habemus victoriam. Præ manibus habere aliquid,
_sous la main_, _tout près_. 4. Vis, arma, ferrum, _violence_, _combat_.
Manus afferre alicui; manum abstinere, continere. Ad manus ventum est;
manus conferre, conserere. 5. Copiæ, _corps de troupes_. Militarem manum
cogere, facere, habere. 6. Cedere, _se rendre_, _se déclarer vaincu_.
Manus do.
MĂPĀLE, is, n. _Hutte_, _cabane_. SYN. Casa agrestis.
MAPPA, æ, f. _Serviette de table_.
MARCĔO, es, cŭi, cere, _vel_ Marcesco, is, ere, n. _Être fané, flétri_;
_se faner_, _se flétrir_. SYN. Torpesco, putresco. USUS: Luxuria vinoque
marcere, _être épuisé par la débauche_. Desidia et otio marcescere,
_s’énerver, languir dans le repos_.
MĂRE, is, abl. mari, n. _Mer_. SYN. Æquor, altum, pontus pelagus,
salum. EPITH. Portuosum, scopulosum, infestum, inflatum, murmurans,
purpureum, refertum, præclarum, tempestivum, tranquillum, tutum,
vastissimum, universum. PHRAS. Mare erat turbatum, _la mer était agitée_.
Horrescebat mare, crebrosque fluctus in littus evolvebat; exæstuabat
mare, quoque arctius intra faucium angustias claudebatur, eo acrius
furebat; exterrebat nos fremitus murmurantis maris, vix ut in altum
evehi auderemus; levabatur inhorrescens mare ventoque acriori concitatum
fluctus ciebat, nautarumque ministeria turbabat. USUS: Turbatum agitatum
mare. Mare cœlo miscere, _remuer ciel et terre_. Mare ingredi, _aller sur
mer_, _naviguer_. Terra marique conquirere aliquid, _chercher qqchose sur
terre et sur mer_, _c. à d._, _partout_.
MARGĂRĪTA, æ, f. _Perle_. SYN. Unio. USUS: Nego ullam margaritam fuisse,
quin abstulerit.
MĂRĬA, æ, f. _MARIE, mère de DIEU_. PHRAS. Mater DEI; Virgo Mater;
Cœlitum Regina; mundi Domina; generis humani decus ac præsidium; Parens
Auctoris sui, æterni Regis Mater; Templum augustissimum Divinitatis;
mortalium immortaliumque Regina.
MĂRĪNUS, a, um, _De mer_, _marin_. SYN. Maritimus. USUS: Æstus marini,
_marée_, _flux et reflux_.
MĂRĬTĬMUS, a, um, _Maritime_. USUS: In maritimis sum, _je suis sur les
bords de la mer_.
MĂRĪTUS, i, m. _Mari_, _époux_. SYN. Vir. EPITH. Carior. USUS: Ut maritus
sis quam optimæ mulieris, et hæc quam optimo viro nupta sit.
MĂRMOR, ŏris, n. _Marbre_. USUS: Simulacrum, signum e marmore.
MARMŎRĒUS, a, um, _De marbre_. USUS: Columnæ, signa marmorea.
MARS, artis, _Dieu de la guerre_. FIG. _Guerre_, _combat_. USUS: Quum
omnis belli Mars communis et quum semper incerti exitus prœliorum sint,
_les chances de la guerre étant les mêmes pour tous, et l’issue des
combats étant incertaine_. Suo rem Marte gerit, _il fait ses affaires
sans secours étranger_. Cf. Bellum.
MARTYR, ris, gen. com. _Martyr_, _f. re_. PHRAS. 1. Purpuratus suo
sanguine Fidei testis; invictus Christi athleta; laureatus Fidei
pugil; qui sanguinis sui pignore Christum testatus, pro veritate Fidei
supplicium mortis subiit; propter Christum carnifici collum præbuit;
mortem pro Christi nomine fortiter obiit; qui inter ultimos cruciatus
ad extremum usque spiritum in veræ Fidei confessione permansit; qui pro
Christo per summos cruciatus vitam cum sanguine profudit. 2. Sancti
Martyres, _les saints martyrs_. Qui pro Christi confessione strenue
dimicarunt, et summa alacritate vario leti genere animas liquerunt; qui
vita et sanguine Fidei nostræ sanctitatem commendarunt, confirmarunt;
qui plantatam suis sudoribus fidem, fuso etiam sanguine rigarunt; qui
per vulnera et mortes Regi suo Christo præclarum testimonium dederunt;
qui DEI causa quæcumque cruciamenta, ipsamque mortem, cujus imaginem
oculis fugimus, mentionem auribus respuimus, quam animis aversamur,
et sola recordatione perhorrescimus, constantissime oppetivere; qui
tormentis immanissimis excarnificati; qui dirissimos Christi causa
cruciatus exhauserunt, seque in mortem acerbissimam obtulerunt; quos
nulla tormentorum vis ad mutandam in proposito sententiam adigere potuit;
qui direptis facultatibus in exilium ejecti, fustibus ad mortem contusi,
sagittis confixi, qui compressis laqueo faucibus elisi, gladio desectis
cervicibus in mortem dati, de impiis superstitionibus, de barbara
immanitate moriendo triumpharunt.
MAS, ăris, m. _Mâle_, _du sexe masculin_. USUS: Deos mares et feminas
esse dicitis.
MASCŬLUS, a, um, _Masculin_; _mâle_, _viril_. SYN. Virilis, fortis.
PHRAS. Prolem masculam habuit, _il ne laissa que des fils_. Virilis
stirps e matrimonio fuit; virilem sexum reliquit.
MASSA, æ, f. _Pâte_, _masse_, _gâteau_. Auri, ferri, picis, farinæ massa.
MĀTER, tris, f. _Mère_. SYN. Parens, genitrix. EPITH. Cæca, conscelerata,
egregia, gravida, præclara, infesta, libera, magna, misera lamentansque
et abjecta, plena pietatis, victrix, optima. USUS: Sapientia mater
omnium bonarum artium. Matris terræ sinus et gremium.
MĀTERFĂMĬLĬAS, matrisfamilias, f. _Mère de famille_. USUS: Matremfamilias
secus, quam matronarum sanctitas postulat, nominamus.
MĀTĔRĬA, æ, et Materies, ēi, f. _Matière dont une chose se compose_;
_sujet_. SYN. Res, ex qua fit aliquid; apparatus, argumentum. PHRAS. 1.
Materia scribendi non deest, _je ne manque pas de sujets de vous écrire_.
Semper est aliquod epistolæ argumentum; copia rerum, quas scribam, se
magna mihi offert. Voluntas deesse, non res, ad scribendum potest; silva
se mihi rerum ad scribendum objicit; materiem scribendi amplam dat,
præbet dies quælibet. USUS: 1. Plato ex materia in se omnia recipiente
esse mundum factum censet. 2. Lignorum, lapidum, etc. apparatus,
_matériaux_. Materiam comportare milites jubet. Ex insula materiam,
calcem advexere. 3. Id, de quo agunt artes, leges, etc., _matière d’un
art, sujet, thème_. Materia artis est, in qua ars versatur. Quid illum
odisset, segetem et materiem gloriæ suæ? Scribendi materies. Deformitas
corporum apta ad jocandum materies. 4. Facultas, _ressources_. Opes
libidini materiem dant, præbent. Moderatio subtrahit, adimit materiam
furori. Cf. Occasio.
MĀTĔRĬĀRĬUS, a, um, _Celui qui travaille le bois_, _charpentier_. SYN.
Faber.
MĀTĔRĬĀTUS, a, um, _Qui a une charpente_. SYN. Quod ex materia constat.
USUS: Domus male materiata, _maison qui pèche par la charpente_.
MĀTĔRĬOR, aris, atus sum, ari, d. _Aller couper des bois_. SYN. Lignor.
USUS: Eodem tempore et materiari et frumentari necesse erat.
MĀTERNUS, a, um, _De mère_, _maternel_. USUS: Nomen maternum amantius et
indulgentius.
MĀTERTĔRA, æ, f. _Sœur de la mère_, _tante maternelle_. SYN. Matris soror.
MĀTHĔMĂTĬCUS, a, um, _Relatif aux mathématiques_, _mathématique_.
EPITH. Magnus, sapiens, sempiternus. USUS: Mathematicæ artes, scientiæ.
Pulvis Mathematicorum eruditus, _poussière savante_, _sable sur lequel
les mathématiciens tracent des figures à l’aide d’une baguette nommée_
radius. Mathematici magna in obscuritate rerum, et recondita in arte, in
arte multiplici subtilique versantur.
MĀTRĬCĪDA, æ, gen. com. _Meurtrier de sa mère_. SYN. Qui matrem occidit,
parricida. EPITH. Certissimus, crudelissimus, impius.
MĀTRĬCĪDĬUM, ii, n. _Meurtre d’une mère_. USUS: Matricidii accusatur
Orestes.
MATRĬMŌNĬUM, ii, n. _Mariage_. SYN. Conjugium, connubium. EPITH.
Dotale, stabile et certum. PHRAS. 1. Matrimonium inire, _contracter
mariage (en parl. d’une femme)_. Contrahere, inire matrimonium; nuptias
facere; nuptiis jungi; inire societatem vitæ perpetuam, nec nisi morte
dirimendam, dissolvendam; ad rem uxoriam animum adjungere; tori consortem
accipere; uxorem ducere; in sanctum connubii fœdus, et indissolubilem
vitæ torique societatem convenire; in matrimonium ducere; matrimonio,
conjugio se alicui devincire; matrimonio aliquam sibi conjungere;
matrimonii fœdere, vinculis conjungi. 2. In matrimonio habere conjugem,
_avoir pour femme_. Habere conjugem, matrimonii fœdere junctam; vinculis
socialibus sibi junctam; vivere cum aliqua in matrimonio, conjugio;
nuptiis junctam, conjunctam habere tori sociam et consortem. 3. Ad
secundum matrimonium transire, _convoler à de secondes noces_. Ad alteras
nuptias procedere; ad secundos thalamos procedere. Conjugio secundo se
devincire. 4. Copulare matrimonium, _faire, bénir un mariage_. Nuptias
solemni precatione conjungere; matrimonio sponsos conjungere, copulare;
indissolubili fœdere sponsos copulare; nuptiarum pompam sacris cerimoniis
augustiorem reddere. USUS: Collocare aliquam in matrimonium. Aliquam in
matrimonio habere. Cf. Loco, Nubo.
MĀTRĪMUS, a, um, _Qui a encore sa mère_. USUS: Puer matrimus.
MĀTRŌNA, æ, f. _Femme mariée_, _femme honorable_. SYN. Materfamilias,
mulier, uxor. EPITH. Opulentæ, optimates. USUS: Matronarum dignitas et
sanctitas.
MĀTRŌNĀLIS, e, gen. com. _Qui convient à une femme mariée_, _à une mère
de famille_. USUS: Matronalis gravitas, pudor, decus.
MĀTŪRĀTĬO, ōnis, f. _Célérité_, _précipitation_. SYN. Festinatio,
properatio.
MĀTŪRĒ, _De bonne heure_, _vite_, _à la hâte_. SYN. Cito, celeriter,
tempori, sine mora, tempestive. USUS: Eo, quo intendit, mature perveniet.
MĀTŪRESCO, is, ere, n. _Devenir mûr_, _mûrir_. SYN. Perficior, absolvor.
PHRAS. Fruges maturescunt, _les moissons mûrissent_. Maturitatem
assequuntur; arborum fructus jam mitescunt; maturitatem suam propediem
habebunt; prope maturitatem sunt; ad maturitatem perveniunt.
MĀTŪRĬTAS, ātis, f. _Maturité_. SYN. Tempestivitas, tempus maturum.
EPITH. Prima dicendi, tanta. USUS: Hæc studia in adolescentia tanquam in
herba significant, quæ virtutis maturitas, et quantæ fruges industriæ
sint futuræ. Canescit jam tua eloquentia, et quamdam maturitatem est
assecuta. Ejus rei maturitas nondum venit. Videtur id jam perfectum, et
maturitatem habere suam. Usus maturitatem dat, affert.
MĀTŪRO, as, avi, atum, are, a. et n. _Mûrir_; _accélérer_, _hâter_. SYN.
Maturitatem affero; accelero, propero. USUS: Maturare mortem alicui.
Quæso, matures venire.
MĀTŪRUS, a, um, _Mûr_. SYN. Coctus, tempestivus, mitis. )( Præcox,
immaturus. USUS: Poma matura et cocta decidunt. Ætas matura. Maturus
orator. Vitæ satietas maturum affert mortis tempus.
MĀTŪTĪNUS, a, um, _Du matin_, _qui a lieu le matin_. )( Vespertinus.
USUS: Matutina tempora lectione consumo.
MAXILLA, æ, f. _Mâchoire_. SYN. Mala.
MAXĬMĒ, _Au plus haut degré_, _le plus possible_. SYN. Summe, potissimum,
magnopere. USUS: 1. Ut quisque maxime indigus, ita ope dignissimus. Tam
sum amicus reipublicæ, quam qui maxime. Domus celebratur, ut cum maxime.
2. Præsertim, cumprimis, _surtout_, _beaucoup_. Eos amo maxime, qui, etc.
Eo maxime te amo, quod, etc.
MAXĬMŎPĔRE, superl. a magnopere. SYN. Summopere, maxime, potissimum.
USUS: A te maximopere peto, _je vous demande avec les plus vives
instances_.
MAXĬMUS, a, um, superl. a Magnus, _Très grand_. SYN. Amplissimus, summus,
singularis, ingens, incredibilis, divinus, immortalis. PHRAS. Maximum
habet luxum, _son luxe est extraordinaire_. Luxus in eo est tantus, ut
nihil supra possit esse; nihil ut addi ad tantas opum effusiones posse
videatur; ut eum ne tota quidem patrimonia capere, sustinere, aut explere
possint.
MĔĀTŬS, ūs, m. _Passage_, _marche_, _cours_. USUS: Solis cursus et meatus.
MĒCUM, _Avec moi_. USUS: Mecum sum; mecum vivo.
MĔDĔOR, eris, eri, d. n. _Guérir_, _apporter du remède_. SYN. Sano,
curationem adhibeo, medicinam affero, facio, adhibeo; remedium affero,
adhibeo. ADV. Facile. PHRAS. 1. Temporis longitudo malis medetur, _le
temps guérit tous les maux_. Quæ nobis a fortuna infliguntur vulnera,
levantur, sanantur vetustate; vis doloris temporis mora languescit;
detrahit de dolore dies, aut etiam penitus tollit et exstinguit. Quovis
malo affectis, laborantibus medicinam dies affert. Habet hoc tempus, ut
dolorem quemvis, tametsi alte in animo insitum evellat. Est hoc temporis,
ut omnem malorum sensum ac memoriam, omnem adversæ fortunæ recordationem
ex animo deleat, auferat, eripiat, expellat, amoveat, proscribat. 2.
Medendum est huic malo, _il faut remédier à ce mal_. Occurrendum est huic
malo; remedium dandum est huic malo; præsidia comparanda sunt ad istos
casus; comparanda, quærenda sunt remedia huic malo; faciendo medicina
malo est; curatio diligens adhibenda. USUS: Afflicta reipublicæ, capiti,
oculis mederi; mederi ægris.
MĔDĬASTĪNUS, i, m. _Esclave du plus bas étage_. SYN. Mancipium vilissimum.
MĔDĬCĀMEN, ĭnis, n. _Médicament_, _médecine_. SYN. Medicamentum. EPITH.
Violentum.
MĔDĬCĀMENTUM, i, n. _Médicament_, _remède_. SYN. Medicamen, medicina,
remedium. EPITH. Multa, salutaria, violenta. USUS: Medicamentis
delibutus. Medicamentis malum abigere. Fucata candoris medicamenta.
Medicamentum dare ad aquam intercutem. Cf. Remedium.
MĔDĬCĪNA, æ, f. _Médecine_, _remède_. SYN. Medicamentum, remedium, ars
medendi. EPITH. Consularis, animi grata et multis probata, pluribus
suspecta et invisa, imbecillior, major, perpetua; tarda sed magna,
tempestiva. PHRAS. (Medicina operatur, VULG.), _la remède produit son
effet_. Medicina venis concipitur; in venas diffundit se medicamentum,
sic, ut sensim toto corpore ejus salubritas percipiatur. USUS: 1.
Facere, afferre medicinam alicui. Accipere, sumere medicinam. Nulla
tot incommodis medicina reperietur. 2. Ars medendi, _art de guérir_.
Medicinam exercere, facere. Cf. Remedium.
MĔDĬCOR, aris, atus sum, ari, d. _Traiter_, _guérir_. SYN. Medeor.
MĔDĬCUS, i, m. _Médecin_. SYN. Medicinæ peritus, medicinæ cognitione
clarus; medicinam professus. EPITH. Callidus, jam incognitus et sæpe
victor, diligens, ignobilis, index, nobilissimus, optimus, studiosior,
suavis, summus. USUS: Ad morbos difficillimos nobilissimus medicus
quæritur. Medicum adhibere; medico uti. Medico honos habendus. Medico non
solum morbus, sed consuetudo valentis et natura corporis cognoscenda.
Medici ex quibusdam signis et advenientes, et crescentes morbos
intelligunt.
MĔDĬĔTAS, ātis, f. _Le milieu_, SYN. Media pars, medium. USUS: Bina
media, vix enim audeo dicere medietates.
MĔDIMNUM, i, n. _Médimne_, _mesure grecque qui contenait_ 6 modii romani.
USUS: Quod jugera sunt sata, totidem medimna decumæ debentur.
MĔDĬŎCRIS, e, gen. com. _Médiocre_. SYN. Nonnullus, modicus. USUS:
Ingenio, prudentia est mediocri. Mediocris est in dicendo.
MĔDĬŎCRĬTAS, ātis, f. _Juste milieu_, _terme moyen_, _modération_. SYN.
Modus, nec parum nec nimium. EPITH. Inhabilis. USUS: Virtutes omnes
mediocritate quadam esse moderatas constat. Mediocritas dicendi. Certus
est villarum modus, et ad mediocritatem revocandus.
MĔDĬŎCRĬTER, _Médiocrement_. SYN. Modice. USUS: Injurias mediocriter
ferre. Possum mediocriter lacessitus leviter repungere. Mediocriter a
natura instructus, angustius etiam a labore et disciplina.
MĔDĬTERRĀNĔUS, a, um, _Qui habite l’intérieur des terres, éloigné de la
mer_. USUS: Mediterranei mare esse non credunt. Enna mediterranea est
maxime.
MĔDĬTĀTĒ, _De propos délibéré_. USUS: Rem perquam meditate tenes, _vous
connaissez la chose à merveille_.
MĔDĬTĀTĬO, ōnis, f. _Action de méditer, de réfléchir, projet_. SYN.
Commentatio, exercitatio. EPITH. Multa, stulta, quotidiana, pin. USUS:
Multi naturæ vitium meditatione atque exercitatione sustulerunt.
MĔDĬTOR, aris, atus sum, ari, d. _Méditer_, _réfléchir_, _examiner_. SYN.
Attente cogito, commentor, contemplor. ADV. Maxime, multo ante. PHRAS.
Semper cœlestia meditatur, _il médite sans cesse les choses célestes_. In
perpetua rerum cœlestium meditatione versatur; animum in rerum cœlestium
contemplatione defixum habet; semper aliquid de rebus cœlestibus
cogitat, secum volvit; in res cœlestes fere semper animum intendit;
tempus omne in acerrima atque attentissima rerum cœlestium meditatione
ponit; cœlestium rerum spectator et contemplator est assiduus;
consideratione ac contemplatione rerum cœlestium animum pascit, oblectat;
mentem cogitationemque per omnes cœlestium rerum species circumducit.
Cf. Cogito. USUS: Accusationem meditatur. Quæ in foro agenda sunt,
exercitatione quasi ludicra perdisco et meditor. Nihil fecit non diu
ante meditatum. Meditatus ad dicendum accesseram. Accurata et meditata
commentatio. Meditatum scelus. Cf. Cogito, Cogitatio.
MEDĬUS, a, um, _Qui est au milieu_, _intermédiaire_. SYN. Interjectus
inter duos, dimidiatus, intermedius. PHRAS. Mediam viam amplecti in re
quapiam, _en toutes choses, suivre toujours une voie intermédiaire_, _c.
à d._, _n’aller jamais aux extrêmes_. Mediam consequi consilii viam;
media via consilium capere; mediis consiliis stare; consilio neutri parti
acerbo rem expedire. USUS: Oratio vel oriens, vel media, vel cadens. In
medio jure civili versari. Qui se medium esse vult, in patria manet,
qui proficiscitur, aliquid de alterutra parte vindicat, _celui qui veut
demeurer neutre, etc._ In mediam turbam se injecit. Interjectus inter
duas ætates mediusque. Inter bellum et pacem nihil est medium. In mediam
dimicationem se offerre. De medio tollere, removere, recedere. Res est in
medio posita. Res de medio sumptæ, _choses communes_, _vulgaires_.
MĒDĬUSFĬDĬUS, (_pro_ me dius Fidius, subauditur juvet). Jurandi formula
apud veteres, _Certes (m. à m. que le Dieu Fidius me soit en aide)_.
MĒDULLA, æ, f. _Moelle_. SYN. TRANSL. Intimus animus. USUS: Venis et
medullis insidet malum. In medullis mihi et visceribus hæret.
MEL, mellis, n. _Miel_. RAD. ab μέλι. Villa abundat lacte, caseo, melle.
Sermo melle dulcior.
MĔLANCHŎLĪA, æ, f., _Mélancolie_, _humeur noire_. SYN. Atra bilis. USUS:
Quem nos furorem, Græci melancholiam vocant, quasi atra solum bile mens
moveatur.
MĔLANCHŎLĬCUS, a, um, _Mélancolique_. SYN. Natura tristi et recondita;
ingenita affectus tristitia; indole, ingenio subtristi. USUS: Aristoteles
ait, omnes ingeniosos melancholicos esse, ut ego me tardiorem esse,
moleste non feram, _Aristote dit que la mélancolie est le partage des
grands génies; c’est ce qui me console de ma lenteur_.
MĔLĬOR, us, gen. com. compar. adj. Bonus, _Meilleur_. SYN. Potior,
commodior, præstabilior. )( Deterior. PHRAS. Nemo doctus quemquam se
meliorem arbitratur, _tout savant pense qu’il n’a point de supérieur_.
Neminem se potiorem ducit; aliis se præfert omnibus; superiorem se
cæteris, nemini inferiorem se existimat doctus. Doctus præcipuam putat
suam esse doctrinam, nec communem ulli; doctrina se omnibus præcellere,
præstare, antecellere, certissimum habet; doctrinam suam longe anteponit
cæterorum scientiis. Cf. Potior. USUS: Res meliori in loco est. Incipit
res melius ire, quam putaram.
MĔLĬUS, _Mieux_. SYN. Commodius, satius, potius, præstabilius. PHRAS.
Melius habet civitas ejus opera, _la ville s’est rétablie par ses
soins_. Species est adeo reviviscentis reipublicæ; surrexit ejus
opera ex intolerabili statu respublica; fieri quædam ad meliorem spem
inclinatio videtur; ad sanitatem revertitur civitas; auctoritate ejus
et opera emergit tandem civitas, et in tolerabili statu consistit; lux
quædam affulgere videtur civitatis rebus; melius jam res civitatis ire
incipit; correxit urbem ejus industria, et affectis partibus medicinam
attulit; rempublicam velut in sedes ac statum suum revocavit; in antiquum
statum restituit; urbem consilio recreavit, perditamque ac afflictam
erexit; reperta demum ejus opera est medicina tot incommodis civitatis;
rem prolapsam superiorum temporum negligentia restituit, inque veterem
dignitatem rempublicam vindicavit ejus industria; convalescere ac sanari,
reviviscere ac recreari postliminio civitas ejus opera videtur. Cf.
Emendo, Corrigo. USUS: Philosophia et ad melius vivendum, et ad commodius
disserendum vim habet maximam.
MĔLĬUSCŬLĒ, _Un peu mieux_. SYN. Aliquanto melius. USUS: Cum meliuscule
tibi erit, fac ad nos quamprimum redeas.
MELLĀRĬUS, a, um, _De miel_. USUS: Mellaria cella.
MELLĪTUS, a, um, _De miel_, _doux comme le miel_. SYN. Suavis, jucundus.
USUS: Mellitus puer.
MĔLOS, indecl. _Ton doux_, _agréable_. SYN. Cantus. USUS: Dulce melos.
MEMBRĀNA, æ, f. _Peau_, _enveloppe_; _parchemin_. EPITH. Tenuissima,
pellucida. USUS: Natura oculos membranis tenuissimis sepsit.
MEMBRUM, i, n. _Membre_. Pars corporis. TRANSL. Aliarum quoque rerum.
SYN. Artus. EPITH. Proximum, turbidum, turgidum, tumidum. Membra
commutabilia, humana, imbecilla, minutiora, reliqua, tenuissima. USUS:
Membrorum alia videntur a natura donata ad usum, alia ad ornatum. Partes
et membra Philosophiæ.
MEMĬNI, isse, n. _Se souvenir_. SYN. Memoria teneo, memoria repeto,
commemini, recordor, reminiscor, commemoro. )( Obliviscor. ADV.
Diligentissime, grate, jucunde, melius, omnino, probe, recte, suaviter.
PHRAS. 1. Semper tui meminero, _je me souviendrai toujours de vous_.
Nunquam ex animo meo discedet tui memoria. Anni consequentes excipient
tui memoriam. In memoria mea penitus insedisti; semper in memoria
hærebis; erit infixa menti meæ tua imago; complectar absentem te
cogitatione. Virtutes tuas grata semper memoria persequar; memoriam tui
in me officii colam benevolentia sempiterna. Cf. Obliviscor, Memoria.
2. Memini eorum quæ dixeras, _je me souviens de ce que vous avez dit_.
In memoria habeo; in memoria sunt; memoria teneo; memoriæ infixa sunt;
hærent, insident in memoria; memoria repeto, complector ea, quæ dixeras.
USUS: Memini, nec obliviscar noctis illius. Memini mandata tua.
MĔMOR, ŏris, omn. gen. _Qui se souvient_. SYN. Qui non obliviscitur.
USUS: Memorem in bene meritos animum præstare. Cf. Memoria.
MĔMŎRĀBĬLIS, e, gen. com. _Digne de mémoire_, _mémorable_, _glorieux_.
SYN. Memorandus, memoria dignus, commemorabilis, dignus memoratu, ad
memoriam insignis. ADV. Maxime. PHRAS. Memorabile facinus, _action
fameuse, remarquable_. Facinus, cujus memoriam posteritas alet; quod
vivet in omnium pectoribus; cujus memoriam nulla dies obscurabit; cujus
memoria apud posteros nunquam morietur; facinus ad memoriam posteritatis
insigne, commendandum hominum memoriæ sempiternæ, celebrandum memoria
seculorum omnium, prædicandum posteris, omnis posteritatis memoria
dignissimum; facinus, quo annalium memoria nullum conspectius. USUS:
Memorabilis et divina virtus. Res a te gesta memorabilis, et pene
cœlestis. Cf. Clarus.
MĔMŎRĬA, æ, f. _Mémoire_, _souvenir_. SYN. Facultas animæ rerum
perceptarum custos; recordatio, monumentum. EPITH. Acris, acerba,
æqualis, æterna, altior, bona, brevis, clara, custos rerum, digna,
divina, diuturna, excellens, fidelis, grata, germana, hebes, immortalis,
infinita, non ingrata, insignis, mira, jucunda, naturalis, nimia,
præsens, publica, recens, singularis, suavis, superior, tanta, thesaurus
omnium, vetus, viva, ingratissima, ultima pueritiæ. PHRAS. 1. Ab
hominum memoria nemo illi similis erat, _jamais, de mémoire d’homme,
on ne rencontra un homme semblable à lui_. Vir post hominum memoriam;
post natos homines; post genus hominum natum rerum gestarum gloria
maximus. 2. Memoriam sibi immortalem comparavit, _il s’est acquis un
renom immortel_. Eo facto immortalitatem sibi donavit; nomen suum ad
immortalitatem consecravit; ab oblivionis injuria nomen suum vindicavit;
memoriam nominis sui cum omni posteritate adæquavit; memoriam sui
reliquit immortalem. Cf. Fama, Gloria. 3. Memoriam tanti viri litteris
consignavit, _il consigna par écrit le souvenir d’un si grand homme_.
Res tanti viri posteritatis memoriæ tradidit, prodidit, consecravit;
res tanti viri ad memoriam posteritatis propagavit; litteris firmavit;
immortalitati, scriptis ac monumentis mandavit, commendavit. 4. Est adhuc
in memoria factum hominis improbum, _je me souviens encore de sa mauvaise
action_. Memoriam facti improbissimi etiamnum servo, conservo, usurpo,
teneo; hæret etiamnum in memoria factum improbum; memoria teneo, retineo
facti improbitatem; memoriam improbissimi facti nondum deposui, abjeci;
nondum abolevit, excidit facti improbissimi memoria; non delapsum est
e memoria factum improbum. Cf. Obliviscor. 5. Juvat interdum tempora
superiora in memoriam revocare, _il est parfois utile de se souvenir
des siècles passés_. Juvat, superiorum temporum memoriam commemorando
renovare; superiorum temporum res gestas recognoscere; memoria repetere;
excitare antiquitatis memoriam, mentem ad antiqua revocare; animum ad
vetera referre; antiquitatis speciem repræsentare animis; superiorum
temporum memoriam refricare, redintegrare; in memoriam reducere. 6. In
memoriam sæpe venit ætatis primæ petulantia, _je me rappelle souvent les
étourderies de ma jeunesse_. In mentem venit mihi petulantia adolescentiæ
meæ; in memoriam redeo ætatis primæ petulantissime exactæ; in memoriam
nunc demum regredior adolescentiæ per summam petulantiam exactæ. Versatur
mihi in mente cum acerba recordatione ætatis primæ petulantia; subit
persæpe animum ætatis primæ memoria in jocum et petulantiam effusæ.
7. Memoria es bona, _vous avez une bonne mémoire_. Fideli es memoria,
præsenti, non vulgari, singulari, incredibili, tenacissima; memoria
mirum quantum vales; memoria præstas, excellis; eximia in te est vis
memoriæ; memoria tenes, quæcumque legis vel audis; nihil e memoria
effluit. 8. Memoria est imbecilla, _il a une mémoire ingrate_. Fallit
hominem sæpe memoria; memoria vacillat; memoria illi haud satis constat;
memoria homini segnis admodum est et lenta; memoria offendit sæpius;
fluxa homini memoria est et infida; memoria labat interdum; facile e
memoria, quæ dixerit vel audierit, homini excidunt, effluunt, elabuntur.
Cf. Obliviosus. USUS: Bella nostra et patrum memoria gesta. Memoriæ
studere, _cultiver, exercer la mémoire_. Memoriam remittere, _négliger
de cultiver la mémoire_. Memoria aliquid comprehendere, et complecti.
In memoria habere aliquid. In memoria res est, hæret, insidet. Memoria
aliquid repetere. In memoriam rei redire. Memoriam beneficii obscurare,
abstergere, delere. Memoria aliquid deponere. In memoriam redire,
revocare alteri. Fortium virorum memoriam honore prosequi, amplissimis
monumentis consecrare.
MĔMŎRĬTER, _De mémoire_, _par cœur_. SYN. E memoria, sine scripto. PHRAS.
1. Memoriter didicit, _il a appris par cœur_. Memoriæ mandavit; edidicit;
memoria complexus est; memoria comprehendit; memoriter complexus est. 2.
Memoriter dicere, _réciter de mémoire_. Ex memoria recitare, proferre,
exponere, reddere, pronuntiare. USUS: Memoriter pronuntiavit.
MĔMŎRO, as, avi, atum, are, a. _Rappeler qqchose à qqn_; _raconter_. SYN.
Commemoro, narro, refero. ADV. Nimis obscure. USUS: Clarorum virorum
laudes memorare. Cf. Loquor, Mentio, Narro.
MENDĀCĬUM, ii, n. _Mensonge_, _fiction_. Falsitas, orationis vanitas.
EPITH. Magnum atque impudens, modestum et non infacetum, honestum ac
misericors, crassum, perniciosum, officiosum, jocosum, turpissimum,
infestum, splendidum, triumphale. USUS: Improbi hominis est mendacio
fallere, mendacium dicere. Sermonem mendaciis aspergere. Cf. Mentior.
MENDAX, ācis, omn. gen. _Menteur_; _mensonger_. SYN. Vanus, fraudulentus.
)( Verax. PHRAS. Homo mendax est, _c’est un menteur_. Ex fraude et
mendacio constare totus videtur; ex fraude et mendacio compositus, qui
omnia mendaciunculis aspergit; qui veritatem mendaciis contaminare nihil
veretur; qui insignem orationis vanitatem adhibet; qui compostis ad
fraudem mendaciis semper est instructus; qui mendacia struit alia ex
aliis; qui mera fundit mendacia. USUS: Mendaci homini ne verum quidem
dicenti credere solemus.
MENDĪCĬTAS, ātis, f. _Mendicité_, _pauvreté_. SYN. Paupertas, inopia.
EPITH. Aviditati conjuncta, summa. USUS: Ad mendicitatem redigi. In summa
mendicitate esse, vivere. Mendicitatem perpeti. E mendicitate emergere.
Cf. Paupertas, Inopia.
MENDĪCO, as, avi, atum, are, a. _Mendier_. SYN. Vitæ alimenta ostiatim
quæro; stipem peto, colligo; precario victum conquiro, corrogo.
MENDĪCŬLUS, i, m. _Mendiant_. USUS: Exercitus e mendiculis rusticis
collectus.
MENDĪCUS, i, m. _Mendiant_. SYN. Pauper, qui pedem in suo ponere non
potest. Cui res ad manticam rediit, qui manum ad stipem porrigit; qui in
summa mendicitate est, vivit. EPITH. Beatus, dives, sapiens. USUS: 1.
Si paupertas malum est, nemo mendicus beatus. 2. Adjective, _pauvre_,
_misérable_. Hoc genus forense exiguum est, et mendicum. Cf. Pauper.
MENDŌSĒ, _D’une manière défectueuse_, _incorrecte_. USUS: Libri mendose
et vitiose scripti.
MENDŌSUS, a, um, _Plein de fautes_, _incorrect_. SYN. Vitiosus. USUS:
Historia mendosa, in qua pars aliqua deest.
MENDUM, i, n. _Défaut_, _faute_. SYN. Vitium, erratum libri, etc. EPITH.
Magnum. USUS: Mendum litura corrigere. Menda tollere.
MENS, entis, f. _Esprit_, _raison_, _intelligence_. SYN. Ratio, princeps
animi pars, intelligentia. EPITH. Acrior, humilis, conscelerata,
constans, divina, domestica, civilis, effrenata, præceps, firma, fons
sensuum, humana, impia, imbecilla, incredibilis, infinita, integra,
intenta, liberalis, provida, sagax, præstans, tranquilla, vegeta,
demens, improvida, nefaria, singularis, sancta, tarda. PHRAS. 1. Mente
motus, _privé de raison_, _insensé_. Mentis errore affectus est; a mente
discessit; mente captus est; emota mente est; de mente dejectus; de stata
mentis deturbatus; a mente desertus est; mentis inops est; mente non
consistit. Cf. Insania. 2. DEUS tibi hanc mentem indidit, _c’est DIEU
qui vous a donné cette pensée_. DEUS tibi hanc mentem dedit, injecit,
indidit; in eam mentem te impulit; a DEO factum est, eam ut mentem
susciperes; eo ut mentem appelleres; consilii hujus dux auctorque DEUS
fuit. 3. Ab hoc consilio mentem nemo avertet, _personne ne pourra me
détourner de ce projet_. Nemo me ab hac mente deducet, avocabit; nemo
mentem meam flectet, mutabit; ab hac mente nullius suasu aut consilio
deflectam, desistem. Cf. Consilium. USUS: 1. Mente tota, omnique
animi impetu in rem incumbere. 2. Consilium, sententia, propositum,
_intention_, _project_, _dessein_. Dii tibi illam mentem injecere. Ab
hac mente nihil me deducet. 3. Memoria, _souvenir_. Venit mihi in mentem
illius temporis.
MENSA, æ, f. _Table_. EPITH. Argentea, exstructa, hospitalis, maxima,
publica, sancta, sana, secunda, extrema, solemnis. USUS: Mensam
exquisitissimis epulis exstruere, ornare, construere, _couvrir, charger
une table des mets les plus succulents_. Mensæ accumbere, accubare, _être
couché à table_. Mensam tollere, removere. Secundam mensam apponere.
Cibos mensæ inferre. Manum in mensam porrigere. De mensa aliquid alteri
mittere. Mensarum assecla, _parasite_. Quæ ad mensam quotidianam atque
epulationem pertinent. Cf. Convivium.
MENSĀRĬUS, ĭi, n. _Banquier_, _changeur_. SYN. Argentarius, trapezita,
qui argentariam facit. USUS: Mensarii a dispensatione pecuniæ
appellantur, q. Rei nummariæ publicæ curatores.
MENSĬO, ōnis, f. _Action de mesurer_, _mesurage_. SYN. Dimensio.
MENSIS, is, m. _Mois_. USUS: Mensis, quando luna solem lustrato suo
cursu consecuta est. Lunæ cursus, quia mensa spatia conficiunt, menses
nominantur.
MENSTRŬUS, a, um, _Mensuel, qui revient tous les mois, ou qui dure un
mois_. SYN. Quod mensem unum durat, et singulis mensibus fit. USUS:
Menstrua cibaria. Menstruum spatium. Solis lustrationem luna menstruo
spatio complet.
MENSŪRA, æ, f. _Mesure_. SYN. Modus. EPITH. Cumulatior, evidens,
major. USUS: Quæ acceperis utenda, majore, si possis, mensura reddito.
Cumulatiore mensura uti.
MENTHA, æ, f. _Menthe_. Herba.
MENTIO, ōnis, f. _Mention_, _action de mentionner_, _de rappeler_. SYN.
Sermo, commemoratio. EPITH. Fatua, honorifica, indigna. PHRAS. Mentio de
illa re nulla fuit, _on ne fit aucune mention de cela_. Intermissa rei
mentio; mentio ejus rei in perpetuum finita videbatur; nemo mentionem
ea de re fecit; altum ab omnibus ea de re silentium fuit; nemo verbum
injecit ea de re; mentionem ejus rei nemo intulit; nec memoria ejus rei
cuiquam præsentium fuit; in oblivione jacuit ea res; nec quisquam ea de
re meminit; nulla de re ferebatur mentio; nulla tum agitata est ejus rei
mentio. USUS: Mentionem facere Cæsaris, de Cæsare. Mentio illata est;
intermissa est. Casu incidi in eam mentionem.
MENTĬOR, īris, ītus sum, iri, d. _Mentir_. SYN. Ementior, mendacium
dico, orationis vanitatem adhibeo, temporis causa fingo, vera falsis
involvo, rumoribus affingo, mendacia struo, mendacii religione me
obstringo. PHRAS. Mentiris quidquid loqueris, _tout ce que vous dites est
faux_, _toutes vos assertions sont des mensonges_. Quidquid loqueris,
a vero abest longissime; alienum a veritate est; abhorret a veritate.
Quidquid loqueris, mendaciis aspergis. Mera fundis mendacia; falsa
est omnis oratio tua. Quidquid loqueris, falso loqueris. Ne speciem
quidem veritatis habent, quæ tu deblateras. Nullum non modo verum, sed
ne verisimile quidem dictum exstat in longissima oratione tua; omnia
veritati adversantur. Cf. Mendax. USUS: Mentiri in aliqua re, de aliqua.
MENTUM, i, n. _Menton_. Pars subjecta ori. EPITH. Paulo attritius. USUS:
Mentum in dicendo intorquere. Sinistra mentum sublevare.
MĔRĀCUS, a, um, _Pur_, _sans mélange_. SYN. Merus. USUS: Vinum meracius
sumere.
MERCĀTOR, ōris, m. _Marchand_, _commerçant_. SYN. Negotiator, qui
mercaturam facit. EPITH. Callidus, peritus. USUS: Sordidi putandi sunt,
qui mercantur a mercatoribus, ut statim vendant.
MERCĀTŪRA, æ, f. _Commerce de marchandises_, _négoce_. SYN. Negotiatio,
nundinatio. EPITH. Æqua, certa, iniqua, magna, parva, pauca, publica,
fucosa, fallax. PHRAS. Mercaturam exercet, _il fait le négoce, le
commerce_. Mercaturam facit; mercaturis faciendis rem quærit; mercaturæ
operam dat. USUS: Ad gymnasium tanquam ad mercaturam bonarum artium
profectus.
MERCĀTŬS, ūs, m. _Commerce_, _marché_. SYN. Nundinæ, emptorium. EPITH.
Domesticus, tantus, turpissimus. USUS: Domi suæ turpissimo mercatu omnia
habet venalia. Mercatum instituere, edicere.
MERCĒNĀRĬUS, a, um, _Qui fait qqche pour une récompense ou pour un
salaire_. Subst. _Journalier_, _mercenaire_. SYN. Conductus cum
mercede, operarius, qui manuum mercede inopiam tolerat. )( Gratuitus.
USUS: Liberalitas mercenaria non est. Illiberales et sordidi quæstus
mercenariorum, quorum opera, non artes emuntur. Cf. Merces.
MERCES, ēdis, f. _Salaire_, _récompense_, _gain_. RAD. a Mereo. SYN.
Pensio, præmium, pretium, fructus. EPITH. Æqua, iniqua, magna, parva,
pauca, publica. PHRAS. 1. Nihil agit sine mercede, _il ne fait rien
sans argent_. Nonnisi mercedula adductus, evocatus, quidquam officii
præstat; venalis illius opera est, non liberalis; mercede agit, quidquid
agit; cessat opera ejus sine manupretio. 2. Magnam mercedem petit, _il
demande une grande récompense_. Magnum suæ arti pretium statuit; magnum
operæ suæ pretium petit, exigit; laboris præmium non exiguum petit.
3. Mercedem tuam accipies, _vous recevrez votre récompense_. Laboris
præmia feres, capies large, cumulateque; exstabit operæ tuæ merces sane
cumulata; dabitur merces operæ, persolvetur; pretium feres operæ tuæ;
operæ pretium habebis; mercede donaberis promissa. USUS: Mercedem laborum
constituere, promittere, proponere. Mercedem exigere, mercedem dare,
tribuere, solvere, persolvere. Mercedem accipere, recipere. In loco
mercedis numerare. Mercede docere.
MERCĬMŌNĬUM, ĭi, n. _Marchandise_. SYN. Merx.
MERCOR, aris, atus sum, ari, d. _Faire le commerce_, _trafiquer_,
_acheter_. SYN. Nundinor, emo. USUS: Pretio aliquid mercari de aliquo.
Cf. Emo.
MĔRĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. et MĔREOR, ēris, ĭtus sum, eri, d.
_Mériter_. SYN. Commereo, promereor. ADV. Male, melius. PHRAS. 1. Non
mereor tantum, _je ne mérite pas autant_. Non id est meritum meum, ut,
etc. Nullum exstat in te officii tanti meritum, ut, etc. Qui mereri
tantum de te potui? Majus id est meritis in te meis. 2. Quid male de te
merui? _De quelle faute me suis-je rendu coupable à votre égard?_ Quid
feci, quid commerui, quid peccavi? Quam in te culpam commerui? Quod
crimen in te meum est? Cf. Delinquo, Pecco. USUS: 1. Diurna opera decem
nummos meretur. Bene de aliquo, male, perniciose merere. Pro eo, ac
quisquis meretur, gratiam referre. 2. Milito, _servir à l’armée, être
soldat_. Equo, pedibus merere, _servir dans la cavalerie, l’infanterie_.
Bina stipendia in bello meruit, _il fit deux campagnes_. Cf. Meritum,
Obligatus.
MĔRĔTRĪCĬUS, a, um, _De courtisane_. USUS: Meretricia vita, quæstus,
mores.
MĔRĔTRIX, īcis, f. _Courtisane_. SYN. Scortum, lupa vulgato corpore,
prostibulum, quæ corpore quæstum facit; quæ pudicitiam in propatulo
habet; quæ venalem habet cum forma pudicitiam; quæ copiam sui corporis
facit omnibus; mulier prostituti pudoris; promortui pudoris; prostituti
corporis. EPITH. Publica. PHRAS. Meretrices conversæ sunt, _ces
courtisanes se sont converties_. A meretricio quæstu sunt abductæ;
e cœno libidinis extractæ; e cœno turpitudinis emerserunt; ad vitæ
honestatem sunt traductæ; ad amorem pudicitiæ sunt revocatæ; a flagitiosa
consuetudine sunt abstractæ; vitam turpem cum honesta mutarunt. Multæ,
quæ corpus vulgarant antea, ad frugem redierunt; ad bonam mentem sunt
reductæ; e vago concubitu se ejecerunt; a turpi quæstu deserta nequitia
ad bonam frugem se receperunt. Cf. Converto.