Tri tagojn poste Leonardo alvenis en la halegon de la _Estación de
Buena Vista_ en Meksiko. Starante ĉe la sojlo de la kupea pordo,
li trankvile ĉirkaŭrigardis la interpuŝiĝantan, bruan amason
da alvenintoj, bonvenigantoj, pordistoj kaj oficialemaj oficistoj.
Tamen lia koro ekbatis iomete pli rapide. Ĉu iu venis renkonti lin;
kaj kian sciigon li alportos? Jes, jen li ekvidis malgrandan verdan
flagon, flirtantan super la kapoj de la homoj. Tre kontente Leonardo
alpaŝis al la portanto de la Esperantista standardo kaj per mangesto
salutis lin. Tio estis juna sinjoro de eleganta, plaĉa eksteraĵo,
kiu, deprenante sian larĝrandan ĉapelon, alproksimiĝis al la
veninto, kaj kun ĝentila klinsaluto kaj gaja rideto bonvenigis lin:
--Mi havas la honoron saluti sinjoron Leonardon Marston; ĉu ne?
Malfeliĉe nia U. E. A.-deligito, sinjoro Fernando Diaz, ne estas
hejme, sed lia patrino petis min anstataŭi lin. Mia nomo estas Juan
Céspedes. Jam ni, kelkaj el niaj klubanoj, sukcesplene laboris por
vi.
--Ho, efektive!--ekparolis Leonardo, kore manpremante la junan
Meksikianon. Vi kaj viaj amikoj estas treege komplezemaj kaj vere
agas laŭ la plej bonaj tradicioj de Esperantujo.
Kun feliĉa mieno sinjoro Céspedes respondis:
--Ni estas tre fieraj tiel servi al angla samideano. Mi estas tute
certa,--li diris pli mallaŭte, kun subpremita ekscito,--ke ni jam
trafis la tri virojn, kiujn vi postkuras.
--Vere?
--Jes, ili ekloĝis en la hotelo de la _Constitución_, tre proksime
al la _Plaza Mayor_, en la centro de la urbo. Kaj je malgranda
distanco, ĉe tiu sama placo, ni rezervigis por vi malgrandan,
tamen sufiĉe komfortan ĉambron. La posedanto de la hotelo parolas
Esperanton. En la nuna tempo ĉiuj hoteloj estas ĉiam tute plenaj.
Ĉu tio estas laŭ via plaĉo?
--Jes, certe, koran dankon!
La juna Meksikiano nun komencis ĝuste priskribi la eksteraĵojn de
la tri serĉatoj, kiam Leonardo rimarkis, ke du Esperantistoj penas
atingi ilin tra la amaso. Sinjoro Céspedes, sekvante la rigardon de
Leonardo, ankaŭ vidis ilin, kaj interrompis sian priskribon.
--Ho,--li ekkriis,--jen kelkaj aliaj Esperantistoj, kaj inter ili
doktoro Lopez Cuadra. Volu sekvi min. Ni iru kune en la antaŭkorton.
Estas pli oportune tie.
Sur la placo antaŭ la stacidomo Leonardo konatiĝis kun aro da
entuziasmaj, bonkoraj Esperantistoj, ĉiuj dezirantaj helpi, ĉiuj
fieraj pruvi la utilecon de Esperanto. Unu el ili jam dungis fiakron,
dum alia fortenis kelkajn trudemajn _cargadores_, ĉagrenitajn
pro tio, ke la nobla _caballero_ volas mem porti sian valizeton.
Ĉiuj sin premis en la fiakron, kaj sinjoro Céspedes senkulpige
klarigis al Leonardo, ke la luprezo estas tiom sama, tute egale, kiom
da pasaĝeroj okupas la _coche de aquiler_. Tuj kiam la veturilo
survojiĝis al la _Plaza Mayor_ aŭ _Plaza de la Constitución_,
du sinjoroj proponis al Leonardo samtempe cigaredojn, kaj montris
grandan surprizon, kiam ĉi tiu malakceptis ilin, dirante kun afabla
rideto, ke li ne fumas.
Sinjoro Céspedes kaj doktoro Cuadra enkondukis Leonardon en la
hotelon por prezenti lin al sinjoro Rodriguez, la posedanto. Ĉi
tiu, dika, bonkorvizaĝa viro, sidis en komforta seĝego en la
_patio_, la vasta, rave malvarmeta vestiblo de la hotelo, neageme
fumante la neeviteblan cigaredon. Li salutis sian novan gaston ne
nur kun tiu kavalireca afableco, tiom karakteriza por Meksikio, sed
ankaŭ kun nepridubebla koreco. Interŝanĝo de ĝentilaĵoj sekvis,
multevortaj, troigitaj kaj delikate frazitaj unuflanke; dignoplenaj,
trankvilaj aliflanke, sed eldiritaj kun tono de profunda ŝato kaj
dankeco. Doktoro Cuadra diris:
--Ni Esperantistoj ĉiuj kune laboris por certigi la sukceson de via
admirinda vojaĝo. Ni vere admiregas la noblecon, la kavalirecon
de via entrepreno, sinjoro Marston--riverenco--sed precipe laboris
sinjoro Céspedes--ĝentila klinsaluteto kaj rideto por sinjoro
C.--Tio estas ja treege plaĉa afero por li. Li estas nia _Sherlock
Holmes_[11], kaj nia registaro farus al si grandan servon, dungante
lin je granda salajro. Nu, mi tuj komunikiĝis kun mia amiko, sinjoro
Victoriano, la posedanto de _La Constitución_, kaj li promesis al mi
sciigadi sinjoron Rodriguez pri la faroj de sinjoro Hill kaj de liaj
kunvojaĝantoj.
--Tio estas vere bonega!--diris Leonardo.--Via eksterordinara
komplezemo superas ĉiujn miajn esperojn.
Decidiĝis, ke Leonardo post refreŝiĝo per bano kaj manĝeto iros
al la hotelo _de la Constitutión_, akompanate de sinjoro Rodriguez,
kiu volis preni sur sin la taskon, aranĝi intervidiĝon kun sinjoro
Hill.
Leonardo eniris sian dormoĉambron kun koro plena de espero kaj
profunda dankeco al Dio pro Lia ĝisnuna mirinda helpo. Laca de la
longa vojaĝo kaj la streĉiĝo de la pensoj dum la lastaj tagoj, li
duonkuŝiĝis sur kanapo apud malfermita fenestro-pordo, kondukanta
al malgranda balkono. La ĉambro estis agrable ombrita per ŝirmilo
el blanka kotono kun verdaj strioj, pendanta super la balkono. Tra
interspaco inter la franĝoj de la ŝirmilo kaj la planko de la
balkono estis videbla arkaĵejo de la fama katedralo, konstruita sur
la loko, kie staris ĝis antaŭ 350 jaroj la grandega _Teocalli_, la
antikva templo de la Aztekoj. Dum kelkaj minutoj Leonardo fordonis
sin al revo pri la mirinda historio de la urbo, en kiu li nun sin
trovis, kaj pri la stranga civilizacio ekzistinta en tiu lando,
neniu scias kiom da centjaroj antaŭ la alveno de la hispanaj
_conquistadores_. Sed la deziro renkonti sinjoron "Hill" igis lin
forskui lacecon kaj revemon kaj rapidi pri la preparaj farotaĵoj.
Malpli ol horon poste, Leonardo sidis sola en ombra angulo de vasta
balkono, formanta parton de la manĝejo. Li jam finis la manĝeton
kaj, kunfaldante sian buŝtukon, volis leviĝi por sciigi al sinjoro
Rodriguez sian pretecon, iri kun li al la hotelo de la Constitución,
kiam ĉi tiu ekscitite enkuris en la ĉambron. Lia ronda, bonkora
vizaĝo montris ĉagrenon. Eklevante iom dramece la manojn, li kriis:
--Ne rapidu, via moŝto; ne rapidu! Ho ve! ne estas bezono por
rapido. Mia amiko Don Victoriano ĵus sciigis min telefone, ke
sinjoro Hill eliris. Li iras viziti Don Pedro Garcia, la direktoron
de nia muzeo, kaj ne revenos ĝis tre malfrue. Tion mi treege
bedaŭras, señor, ĉar vi nun devos pacienci ĝis morgaŭ matene.
Ĉu mi intertempe povas iel servi al vi?
Leonardo leviĝis kaj respondis trankvile:
--Ne, sinjoro Rodriguez; koran dankon. Mi jam ŝuldas al vi...
--Mi tre petas vin, señor Marstón, ne parolu pri ŝuldo, kiam mi
estas treege fiera pro la honoro servi al noblulo kaj eminentulo,
kiel vi.
Plaĉa rideto vidiĝis sur la serioza vizaĝo de Leonardo. Li jam
kutimiĝis al la floreca kaj flatema parolmaniero de la bonkoraj
Meksikianoj.
--Nu, amiko mia,--li diris,--mi do devas lasi paciencon regi mian
animon ĝis morgaŭ. Intertempe troviĝas en via bela urbo multaj
vidindaĵoj, kiuj helpos al mi agrable pasigi la reston de la tago.
--Bedaŭrinde, via moŝto,--diris la hotelmastro,--dum la nuna
malkvieta tempo multaj publikaj konstruaĵoj de nia belega urbo
ne estas viziteblaj, sed kelkajn vi nepre devas vidi. Ni estas
tre fieraj pri nia ĉefurbo. Ĉu mi povas havi la honoron, via
moŝto, konduki vin al kelkaj interesaĵoj ĝis la vespermanĝo?
Tre verŝajne doktoro Cuadra, Don Fernando Diaz kaj kelkaj aliaj
Esperantistoj venos post la vespermanĝo, por sciiĝi, kiel prosperis
al vi trovi vian honorindan amikon. Dezirego vin servi kaj sukcesigi
vian entreprenon, kaj eble--li aldiris ridetante--scivolemo, ne lasos
ilin resti for.
Leonardo volonte akceptis la bonkore faritan proponon de la servema
hotelposedanto, kaj pasigis kun li du tre agrablajn kaj instruajn
horojn.
Sinjoro Rodriguez estis prava. Dum la vespero alvenis du-tri-kvarope
preskaŭ la tuta anaro de la Esperantista klubo de Meksiko; ĉiuj
ceremonie klinsalutante kaj dirante belfrazan ĝentilaĵon. Iom post
noktomezo ili ĉiuj kune adiaŭis Leonardon, same ceremonie kaj kun
similaj graciaj paroletoj. Tiu longa vizito kaj la neceso daŭre, per
vigla interparolo amuzi aron da spritaj kaj babilemaj vizitantoj,
tre streĉis la fortojn de Leonardo, kiu jam sentis sin lacega. Sed
la sincera dankeco, kiun li sentis pro ilia kortuŝa servemo, kaj lia
natura ĝentileco malpermesis al li montri, ke la vizito estas por li
tre maloportuna.
Ĉu pro trolaceco, ĉu pro sufokeco de la nokta aero, aŭ la laŭta
duonhora sonorado de la katedrala horloĝego, ĉu pro ĉiuj ĉi tiuj
kaŭzoj kune, Leonardo sendorme ĵetiĝadis en la lito en la daŭro
de kelkaj horoj. Fine, kiam la suno jam komencis heligi lian ĉambron
li endormiĝis. Je la duono post la oka horo brua frapado ĉe la
pordo subite vekis lin.
--Ĉu via moŝto baldaŭ finos sin vesti?--eksonis la ekscitita voĉo
de sinjoro Rodriguez.
--Ne, kial?--respondis Leonardo, frotinte al si la okulojn, kaj nur
iom post iom konsciante, kie li sin trovas.
--Mi ĵus ricevis telefonan komunikon de Don Victoriano, ke sinjoro
Hill kaj liaj kunuloj tuj forveturos. Ili estas en la nuna momento
survoje al la stacio _Lázaro_.
Leonardo neniam antaŭe elsaltis el la lito kaj sin vestis
tiel rapidege. Malsuprenirante la ŝtuparon li renkontis la
hotelmastron kurantan ekscitite el sia oficejo. Post la kutima
matensaluto:--_¿Como ha pasado usted la noche?_--li kriis, ne
atendante respondon al sia demando,--Ho ve! via moŝto, la Fataloj
kruele malfavoras vin. Ambaŭ miaj kaleŝoj okaze estas for, kaj en
la nuna momento eĉ unu fiakro ne estas havebla sur la placo. Mi ĵus
traserĉis la fervojan horaron kaj trovis, ke neeble estas kuratingi
la stacidomon antaŭ la forveturo de la vagonaro je la naŭa kaj
kvin. Tio estas malbenita afero.
--Ne ĉagreniĝu, mia bona sinjoro Rodriguez,--diris Leonardo.--Ĉu
Don Victoriano scias, kien veturas nia trio?
--Bedaŭrinde ne. Mi demandis lin.
--Eble ni povos sciiĝi de la staciestro aŭ la biletisto?
--Tre verŝajne de la staciestro, kiun mi bone konas.
Post rapide prenita matenmanĝo ambaŭ iris al la _Estación de San
Lázaro_, la finstacio de _Ferrocarril Interoceanico_. La staciestro
volonte informis ilin, ke sinjoro, sendube fremdulo, aĉetis tri
biletojn al _Tepetlaxtoc_, tre malgrava stacio en direkto al _Vera
Cruz_, kiun li montris sur fervoja landkarto.
--Tepetlaxtoc!--ekkriis sinjoro Rodriguez,--en tian kotkavaĵon! Kion
ajn ili povas serĉi tie? Ekzistas en tiu regiono, kiom mi scias,
neniaj esplorindaj aztekaĵoj.
--Kiam elveturos la proksima vagonaro al tiu loko,--demandis
Leonardo,--mi devas sekvi ilin.
--Vere?
Responde al demando de la hotelmastro, la staciestro sciigis
Leonardon, ke li devas atendi ĝis la dua posttagmeze.
--Dankon,--diris ĉi tiu,--tio ebligas min fari kelkajn preparojn.
Subite sinjoro Rodriguez, reirinte al la landkarto, ekkriis:
--Ho, sinjoro Marston, se mi ne forte eraras, nia amiko doktoro
Cuadra venas el distrikto ne tre malproksima de tiu dioforlasita
loko. Eble li povos multe helpi al vi per la kono de sia naskiĝa
regiono. Ni iru senprokraste al lia domo.
Doktoro Cuadra, armea kuracisto, servanta tiutempe en milithospitalo,
ĵus revenis hejmen por manĝeto post frumatena deĵoro. Li kaj
lia juna edzino akceptis la du sinjorojn kun kora ĝentileco kaj
aŭskultis kun granda bedaŭro kaj vigla intereso la rakonton pri la
irado de la aferoj.
--Kia domaĝo,--ekkriis doktoro Cuadra,--ke mi ne povas akompani vin,
kara sinjoro Marston! _Caramba!_ Nenio, mi certigas vian moŝton,
farus al mi pli grandan plezuron, ol ĉasi kune kun vi vian interesan
kaptotaĵon sur la sovaĝejoj de mia naskiĝa ebenaĵo. Ĝuste tio,
kion mi deziregus! Sed, se mi persone ne povas helpi al vi, sendube
miaj amikoj povos. Pardonu; momenton.
Li iris al sia skribtablo kaj post nemultaj minutoj revenis, tenante
en la mano du leterojn.
--Jen du prezentleteroj,--li diris,--kun fervoraj petoj al la
adresitoj, proponi al vi ĉian eblan helpon. Tiu ĉi letero estas
por mia patro, kies _hacienda_ troviĝas en la malproksimeco de
unutaga vojaĝo de Tepetlaxtoc. Kun li loĝas nevino lia, laŭnome
Lucia Cuadra, kiun li, vidvo jam de multaj jaroj, tiom amas, kiom
dorlotema patro iam amis sian propran filinon. Ŝi estas izola, tamen
tre fluparola kaj entuziasma Esperantistino, kiu kun granda ĝojo
bonvenigos okazon interparoli kun eminenta Eŭropa samideano.
Leonardo ridetante montris per kapklino ŝaton pri la komplimento kaj
diris:
--Mi antaŭrigardas kun granda plezuro la honoron konatiĝi kun
sinjoro via patro, doktoro Cuadra, kaj kun via entuziasma kuzino.
--La knabino duonfreneziĝos pro ĝojo, eĉ se ŝi ne montros ĝin.
La dua letero estas adresita al Don Miguel de Lazoda kaj lia filino
Maria. Ili estas _Indios fideles_, devenantoj de la gento _Marjas_,
la plej inteligenta gento de la _Aztekoj_. Ili pretendas rektan
devenon de reĝa kaj ĉefpastra familio. En ĉia okazo ili estas
tre estimindaj kaj interesaj homoj, alte super la nivelo de vulgaraj
_Indios_. Don Miguel estas _cacique_ de la distrikto kaj grava
bienhavanto. Lia _hacienda_ troviĝas pli malproksime de la fervojo,
pli alte sur la granda plataĵo. Mi povas certigi al vi, ke vi trovos
tie same bonkoran akcepton kaj sindonan helpon. Don Miguel, kaj
sendube ankaŭ Maria, faros por vi sian eblon, ne nur pro la honoro
kaj plezuro esti komplezaj al vi, sed ne malpli pro dankeco al mi.
Mia plej granda profesia triumfo estis kaptado de Maria el la faŭko
de l' morto--tre interesa okazo de intestofebro. Mi pasigis ellacigan
semajnon en ilia domo, batalante tage kaj nokte kontraŭ tiu kruela
malsano. Fine mi venkis, kaj la ĝojo kaj la dankemeco de la patro
estis senlimaj. Cetere, Maria kaj mia kuzino Lucia estas intimaj
amikinoj, malgraŭ la granda malsameco de iliaj sociaj statoj.
Leonardo jam vivece prezentis al si viziton al tiuj interesaj homoj.
Varme li diris:
--Via kortuŝa sindonemo, karaj amikoj, kaj ĉi tiuj feliĉaj
cirkonstancoj antaŭsignas por mi prosperon. Mi ne dubas, ke fine
mi vidos vizaĝon kontraŭ vizaĝo mian konaton, kiu donas al si la
nomon "Hill". Certe, sen via afabla helpo mia ĉasado estus tute
senrezultata.
Dum manĝeto, al kiu sinjorino Cuadra invitis la du vizitantojn,
doktoro Cuadra diris:
--Ĉar mi ne povas akompani vin, via moŝto, vi nepre devos dungi
taŭgan _mozo'n_ aŭ indianan serviston.
--Kompreneble,--respondis Leonardo, la unuan fojon klare konsciante,
ke en tia sovaĝa regiono li ne povos vojaĝi sen gvidisto.
--Diru, sinjoro Rodriguez,--demandis la kuracisto,--ĉu vi ne
opinias, ke via kortisto José estos la plej taŭga _mozo_, kiun ni
povus trovi por nia honorata vizitanto?
Ĝis nun sinjoro Rodriguez parolis tre malmulte. Antaŭ siaj
hotelgastoj li estis senĝena kaj babilema, ĉiam preta kun oportunaj
"elprovizaj" frazoj, sed kiel gasto mem ĉe tre konata societulino,
al kiu li prezentiĝis nur antaŭ kelkaj minutoj, li iom perdis siajn
vivecon kaj multvortecon.
--Via moŝto estas prava,--li respondis vigle,--kaj mi jam pripensis
tion. José treege fieros pri tia honoro. Esti gvidanto por _el
noble Inglese_ estos la plej memorinda epizodo de lia vivo. La sola
bedaŭrindaĵo estos,--sinjoro Rodriguez aldiris ridante,--ke José
fariĝos ankoraŭ pli malmodesta, ol li jam estas. Pasinte kelke
da jaroj trans la landlimo en Usono, li sufiĉe scias la anglan
lingvon. Cetere, malgraŭ ke li estas mestizo kun nur malmultaj
gutoj da hispana sango, li certe estas vigla kaj sufiĉe sprita.
José estas sendube honesta kaj fidela _mozo_, via moŝto,--li
diris al Leonardo,--sed homo, al kiu oni devas okaze memorigi sian
devenstaton.
La doktoredzino, impona, gracia virino, kaj, malsimile al sia sincera
edzo, fiera kaj sindetenema, proponis al Leonardo jenan konsilon:
--Kompreneble, mi ne konas persone tiun modelan mozon José,
señor,--ŝi diris kun iomete malestima manieraĵo,--sed laŭ mia
opinio oni ne povas esti tro severa, eĉ senindulga al tiuj _Indios_,
precipe se ili fieras pri kelke da gutoj da blankula sango. Estas
tute malutile montri al ili kian ajn familiarecon. Pli bone prosperas
sen tio.
Leonardo aŭskultis ĝentile kaj dankis afable al sinjorino Cuadra
pro ŝia konsilo, sed en la pensoj li decidis agi laŭ siaj propraj
principoj.
--Sed, doktoro Cuadra,--diris la hotelmastro humile,--kiom mi scias,
en tiu parto de la plataĵo ekzistas neniaj antikvaj ruinoj; ĉu ne
vere?
--Ne multaj, señor,--respondis la kuracisto;--sed apud la _hacienda_
de mia amiko Don Miguel troviĝas monaĥejo de Anselm'anoj kaj,
interne de la muroj de ilia vasta posedaĵo, staras tre antikva
templo, unu el la plej antikvaj kaj belaj, mi supozas, en Meksikio.
La monaĥoj estas ĉiuj--aŭ preskaŭ ĉiuj--_Indios_ kaj iom mistere
sekretemaj. Oni do ne scias multe pri ili kaj pri la antikvaĵoj
apartenantaj al ili. Krom tio, la ridinde superstiĉaj _peones_ en
tiu regiono ĉiam parolas pri grandaj enterigitaj trezoroj--cetere
tre amata temo por interparolo inter peonoj--kaj antikvaj kavernoj,
plenaj de antaŭhistoriaj kranioj kaj ostoj kaj ŝtonaj iloj; sed
la esploradoj de antikvaĵistoj kaj trezoroĉasistoj ĝis nun estis
vanaj; eble pro la sekretemo de la Anselm'anoj kaj tial, ke la peonoj
estas tre malinklinaj helpi al la esploristoj. Laŭ ilia superstiĉa
kredo enterigitaj trezoroj el antikvaj tempoj estas ĉiam gardataj
de spiritoj; jen bonaj, jen malbonaj. En ĉiu okazo malfeliĉo
nepre kaptos tiujn, kiuj sin enmiksas en ilin. Peonoj certigus al
vi, ke tre proksime de kaŝita trezoro oni povas vidi nokte sur la
plataĵo misteran lumon flugpendantan super ĝi, precipe kiam la
aero estas malseka kaj nebula. Tiun lumon ili nomas _relación_.
Neniu peono kuraĝus alproksimiĝi al tia loko. Tio estas aŭ malbona
spirito, kiu volas gvidi la homojn al la trezoro por pereigi ilin,
aŭ bona spirito, kiu volas averti ilin. _Indios bravos_, t. e. la
nekulturitaj landidoj, rakontus al vi fantomrakontojn pri spiritoj de
la "Reĝo de la Mallumo", kiu estas en ilia superstiĉoriĉa mondo
senduba realaĵo.
Aĉetinte kelkajn necesaĵojn por la vojaĝo, tiajn, kiaj _serapes_
aŭ dikaj lanaj kovriloj, _sombrero_ el panama pajlo, dorsosakoj
ktp. sinjoro Rodriguez kaj Leonardo serĉis José'on. Tiu ĉi tuj
kun ĝoja vigleco pretiĝis ekforvojaĝi kun la _noble Inglese_. La
hotelmastro, parolante aparte kun sia servisto, kredigis lin, ke
sinjoro Marston ne estas ordinara persono, sed tre eminenta angla
nobelo kun treege grava misio de potenca societo, kaj admonis lin
konduti antaŭ li kun profunda respekto. José respondis kun alpreno
de grava mieno, kiu tre amuzis lian mastron:
--Mi ekkonas nobelon, precipe anglan nobelon, ĉe la unua rigardo,
señor, kaj mi bone scias, kiom da honoro kaj respektego decas al li.
José estis viro havanta la aĝon de ĉirkaŭ kvardek jaroj, de iom
pli ol meza kresko kun nedika sed fortmuskola staturo. Lia preskaŭ
kuprobruna vizaĝo montris bonkorecon kaj honestecon, sed ne malpli
viglecon kaj denaskan sagacecon. Li tuj plaĉis al Leonardo, kiu
diris al li kelkajn afablajn vortojn. Pretiĝinte por la vojaĝo kun
dika dorsosako, bastono kaj pafilo, José rigardis la altkreskan,
belforman figuron kaj la virecan, seriozan vizaĝon de la anglo kun
malkaŝa admiro kaj sincera humileco. Deprenante sian larĝrandan,
altapintan ĉapelon, li diris:
--Via nobela moŝto, mi estas preta kaj atendas viajn ordonojn.
* * * * *
Post kvinhora malrapida vojaĝo Leonardo kaj lia servanto alvenis ĉe
la stacio Tepetlaxtoc. Kvankam multaj seriozaj pensoj okupis la kapon
de Leonardo dum la veturo, li tamen tre ĝuis la belegajn vidaĵojn,
kiujn ili preterpasis. La traveturita lando, en la daŭro de la unuaj
tri aŭ kvar horoj, estis tre interesa kun multaj vidindaj preĝejoj
kaj _haciendoj_. Kelkfoje, en la malproksimeco, li ekvidis imponajn
ruinojn de tiuj grandiozaj temploj kaj majestaj piramidoj, pri kiuj
li ofte legis en vojaĝlibroj kaj gazetoj. Kiam, iom post iom, la
vagonaro atingis pli altajn regionojn, la aspekto de la kamparo
ŝanĝiĝis: tropika vegetaĵaro cedis lokon al mezazonaj kreskaĵoj,
ĝis fine la fervojo trapasis pinarbarojn kaj sovaĝaspektajn,
sekajn regionojn kun duonkreskaj arbetaĵoj. La humilan stacidomon
ĉirkaŭis aro da mizeraj dometoj, kiuj ne povis pretendi la nomon
vilaĝo, kaj, pli malproksime, dezerto. Leonardo ordonis al José
fari demandojn ĉe la staciestro pri la serĉata trio kaj sciiĝis,
ke ĝi alvenis per la antaŭa vagonaro kaj tuj foriris en direkto al
vilaĝo nomata _Calpan_. Tiu vilaĝo kuŝis, laŭ plua informo, ĉe
la vojo al la _hacienda_ de sinjoro Cuadra. Leonardo ĝoje bonvenigis
tiun sciigon.
Post longa, laciga marŝo tra preskaŭ senhoma regiono ili
alproksimiĝis al _Calpan_, kiam la suno jam malleviĝis al la
horizonto. Ilian alvenon anoncis bojegado de legio da hundoj, kiuj
venigis la tutan loĝantaron sur la straton, aŭ pli ĝuste sur
la senforman interspacon, kiu servis kiel komuna forĵetaĵejo,
infanludejo kaj trapasejo. Neniam antaŭe Leonardo vidis tian aron
da mizeregaj, malpuraj domaĉoj kaj tian specaĵaron da kompatindaj,
malgajaj mizeruloj, kun maldikaj, melankoliaj vizaĝoj. Li antaŭe
esperis trovi en tiu vilaĝo ian ripozejon, kiom ajn humilan, kaj
iajn refreŝigaĵojn, sed la nura vido de la eksteraĵo de la
_jacal_'oj aŭ budoj, mallerte kunmetitaj el branĉplektaĵoj kaj
argilo, kaj la malpura aspekto de la vilaĝanoj forprenis de li
ĉian deziron fari uzon el la gastamo de la sendube bonkoraj homoj.
Prefere li volus pasigi la nokton en ia ŝirmejo aŭ sub la ĉielo.
Kiam li proponis tion al José, ĉi tiu tre volonte konsentis, eble
por montri sian superecon super nuraj _Indios bravos_, aŭ eble
pro kontenteco pri la afableco de la eminenta anglo, kiu "proponis"
anstataŭ "ordoni". Sciiĝinte de la vilaĝestro, ke tri sinjoroj
de fremdlanda aspekto trapasis la lokon antaŭ kelkaj horoj, ili
daŭrigis sian vojiron en la direkto al la bieno de sinjoro Cuadra.
Leonardo ne povis aĉeti en la vilaĝo eĉ unu mulon. Tio precipe
ĉagrenis la mozon, kiu pensis, ke alveni al granda _hacienda_
piedire tre malaltigos la indon de la _noble Inglese_.
Kelkaj "strangaĵoj" de Leonardo tre mirigis José'on: Lia portempa
sinjoro insistis porti parton de la ŝarĝo, nome, sian malgrandan
valizon kaj sian "Thermos"-botelon; li ne fumis; li neniam blasfemis,
kaj li volonte permesis al nura _mozo_ instrui lin pri multaj
tiulandaj aferoj.
Leonardo aŭskultis kun intereso kaj plezuro la babiladon de sia
gvidanto. Jam ĉe la komenco de la vojaĝo José informis lin, ke,
pasiginte preskaŭ kvin jarojn en Usono, li tute liberiĝis el la
ridinda superstiĉo, reganta la malklerajn peonojn. Ne longe post tiu
fanfarono li subite malligis kaj demetis sian portaĵon kaj kuris
centkelke da paŝoj sur la supron de altaĵeto. Tie li levis falintan
krucon kaj firmigis ĝin en ĝia kruda ingo.
--Kial vi faris tion, José?--demandis Leonardo.
--Ni ĉiam faras tion, señor. Levo de falinta sankta kruco nepre
donas dum kelka tempo liberecon de malfeliĉo kaj certigas prosperon
de entrepreno. Atendu, ĉu tio ne efektiviĝos. Nenio pli bonŝanca
povus okazi, señor.
--Ho, José,--diris Leonardo ridetante,--vi kredigis al mi, ke vi
tute liberiĝis el superstiĉo!
La _Indio_ rigardis la fremdulon kun miro.
--Tio ne estas superstiĉo, señor,--li respondis.--Se via moŝto
aŭskultus interparolon inter aro da _Indios bravos_ dum vintra
vespero, vi eltrovus, kio estas superstiĉo.
La sunglobo alproksimiĝis al la horizonto kaj ĵetis ĉiam
plilongiĝantajn, groteskajn ombrojn de la du kunvojirantoj sur
la vojon antaŭ ili. De tempo al tempo José ekhaltis kaj esplore
ĉirkaŭrigardis. La tero nun fariĝis malebena kaj roka, prezentanta
ĉi tie kaj tie oportunan lokon por nokta ŝirmejo. Demetinte
siajn pakaĵojn, li rapide kolektis kelke da branĉaĵoj kaj lerte
konstruis sub superpendanta ŝtonego sufiĉe komfortan dormejon
por Leonardo. Dume ĉi tiu sidis sur altaĵeto, sorĉate de vido
de treege bela, kolororiĉa sun-malleviĝo. Apenaŭ José pretigis
simplan vespermanĝon sur oportuna plata ŝtono por "lia barona
moŝto", kaj por si mem je deca distanco, kiam mallumeco survenis kun
rapideco, kiu surprizis Leonardon. Samtempe la temperaturo de la ĝis
tiam agrable varma aero tiom malleviĝis en la daŭro de nur kelke da
minutoj, ke Leonardo volonte sekvis la ekzemplon de sia _mozo_ kaj
envolvis sin en unu el la aĉetitaj _serap_'oj.
Subite longa, malgaja blekado aŭdiĝis, komence unuopa, poste ĥora.
--Aŭskultu, José: Kio estas tiu plenda kriado?
--_Coyotes_[12], señor, _coyotes_, kriantaj al la ĉielo por pluvo.
Post la vespermanĝo Leonardo suriris la altaĵon, de kie li
estis ĝuinta la sunsubiron. La ĉielo nun estis stelbrila, kaj
mirinde luma, arĝenta duonluno vidiĝis super aro da nigraj
pinoj, ĵetante sorĉan belecon sur la pejzaĝon. Majesta silento
regis kaj preskaŭ mistera trankvilo. Ĉio estis impona vasteco,
senlimeco. Kiel mistera, li sentis, estas la profundo de senlima
spaco, kaj kiel mireginda la senerara irado de la nenombreblaj
legioj da steloj, ĉiuj ligitaj, unu al la alia, per la sama,
mistera pezoforto; ĉiuj kune formantaj unu grandan, komplikan,
tamen harmonian tutaĵon.--Forprenu,--Leonardo diris al si en la
pensoj,--unu el tiuj briletantaj eroj, kaj la tuta vasta kunmetaĵo
disfalos. Kia intelektego estas necesa por ellabori kaj konservi tiun
meĥanikaĵaron!
"Kio estas homo, ke Vi lin memoras?
Kio estas homido, ke Vi lin atentas?"
Kun profunda adoro li primeditis sian okazoplenan vivon kaj antaŭen
rigardis kun trankvila konfido en la estontecon, kiu estas ja sub la
kontrolo de la reganto de la steloj.
José rigardis dum kelka tempo kun admiro kaj respektego la
enpensan, senmovan figuron de la anglo. Poste li iris senbrue
sur la piedfingroj al la ripozejo, kiun li preparis por si, kaj
ĉirkaŭvolvis sin per du varmaj _serapoj_. Pie farinte signon de l'
kruco sur la brusto, li profunde endormiĝis.
La sekvintan tagon, je la sesa horo vespere, la du viroj
alproksimiĝis al preskaŭ bonaspekta vilaĝo, almenaŭ frapante
malsimila al la vilaĝaĉo, kiun ili trapasis la antaŭan vesperon.
Ĉe la fino de la vilaĝo bela aleo da fagoj kondukis ilin al pordego
de bonhaveca _hacienda_, ĉirkaŭita de altaj blankigitaj muroj.
Ili eniris vastan korton, ĉe kies kontraŭa fino staris granda,
blanka, unuetaĝa domo. En tiu momento du viroj trapasis la korton,
kondukante kvar mulojn, unu el kiuj portis cervon kaj kelke da
birdoj, supozeble la rezultato de tiutaga ĉasado. Leonardo donis al
José la leteron de doktoro Cuadra, adresita al ĉi ties patro, kun
ordono enmanigi ĝin per la helpo de tiuj viroj al la _hacendado_,
kaj malrapide iris en direkto al arkaĵa enirejo, tra kiu li ekvidis
folioriĉan, multekolonan placon. Nemultajn minutojn poste aperis en
ĉi tiu enirejo noblaspekta blankharulo sekvate de juna virino. Li
alpaŝis kun dignoplena mieno kaj, deprenante sian grandan, orŝnure
ornamitan _sombreron_, alparolis Leonardon hispane kun natura
gracieco:
--Koregan bonvenon, _caballero_; mi ŝatas, kiel maloftan honoron
kaj neordinaran plezuron, la okazon akcepti vin. Amiko de mia filo,
prezentata kun tiel elokventa laŭdo, estas centoble bonvena.
Señor,--li aldiris kun drameca svingo de la sombrero,--nia
_hacienda_ estas je via dispono.
La sinjorino, redoninte saluton de la veninto, tradukis Esperanten
la parolon de la sinjoro laŭvorte kun rimarkinda flueco. Ŝi estis
bela knabino, havanta la aĝon de ĉirkaŭ dudek tri jaroj. Ŝia
sanoplena, sunbrunigita vizaĝo kaj ŝia beltalia, fortika figuro
supozigis ageman vivadon en libera aero. Tion plue montris pafilo,
pendanta per rimeno de ŝia ŝultro, mallonga jupo kaj altaj,
dikaplandaj botoj. Brilaj, nigraj okuloj kaj riĉaj, nigraj haroj
kune kun malkaŝa, sentima rigardo, donis al ŝi imponan aspekton.
Kun ĉarma rideto ŝi aldiris:
--Kaj al la bonvenigo de la onklo, mi volas aldoni, ke estas por mi
aparta ĝojo persone konatiĝi kun vi. Laŭfame mi ja jam konas vin.
Ho ve! Nur tre malofte mi havas okazon paroli Esperante, kaj mi tiom
amas nian karan lingvon!
Kvankam Leonardo kaj la nevino de sinjoro Cuadra jam sentis sin
preskaŭ amikoj, la maljuna _hacendado_ pensis, ke estas necese
ceremonie interkonatigi ilin. Ambaŭ ridetante riverencis.
Ili trapasis la kolonejon kaj eniris la domon. Tie Leonardo
prezentiĝis al mezaĝa sinjorino, tre ĝentile kaj ĝoje, sed iom
malpli ceremonie. Tio estis Donna Lucia Castaños, domestrino aŭ
_duenna_ de la juna sinjorino, aŭ kunulino-amikino de ambaŭ. Almenaŭ
ŝi mastrumis ĉe la vespermanĝo, tamen ne multe partoprenante en la
interparolo. La maljuna sinjoro parolis hispane kun grandaj viveco
kaj multevorteco, kvazaŭ lia gasto plene komprenas lin. Nur
kelkafoje, memorante lian nescion de la hispana lingvo, li haltis
momenton por doni okazon al sia nevino traduki lian parolon
Esperanten.
--Per la letero de mia filo mi sciiĝas, señor,--diris la bienulo,
iom gravmaniere,--ke la sola celo de via longa vojaĝo estas renkonti
unu sinjoron Hill, usonanon. Se mi ne eraras, mi aŭdis amikon mian,
Don Miguel de Lozada, paroli pri tiu sinjoro, kiu estas, oni diras,
fama sciencisto kaj antikvaĵisto. Ĉu ne vere, karulino?--sin
turnante al sia nevino.
--Jes, onklo, li tre interesiĝas pri la antikva historio de nia
lando. Maria asertas, ke li konas ĝin pli bone, ol la profesoroj de
nia propra universitato.
--Tio estas por mi kuraĝiga sciigo,--diris Leonardo,--ĉar sinjoro
via filo, via moŝto, kies afablecon kaj komplezemecon mi ne povas
sufiĉe laŭdi, donis al mi prezentleteron al tiu sama sinjoro, kaj
mi intencas viziti lin morgaŭ matene.
--Ho, vere?--ekkriis fraŭlino Cuadra kun ĝoja ekbrileto en siaj
nigraj okuloj. Kara onklo,--ŝi diris plue, karesante manon de la
blankharulo,--ni jam de multaj semajnoj ne vizitis niajn amikojn
en _Tulanatlan_ kaj post ne longe _la estación de las aguas_[13]
komenciĝos. Ĉu ni ambaŭ akompanu sinjoron Marston? Mi ŝuldas
viziton al Maria jam de longe.
La maljuna sinjoro malrapide elblovis vicon da fumringetoj kaj
rigardis enpensiĝe la plafonon.
--Plue, onklo,--aldiris la juna virino vive,--mi povos pli konvene
servi kiel interpretisto, ol José, la _mozo_ de sinjoro Marston. Ĉu
ne?
--Nu, Lucinjo,--respondis la onklo,--volonte mi konsentas. Malfeliĉe
mi nepre devos ree esti ĉi tie postmorgaŭ por akcepti la du
bovospertulojn, kiuj venos de Vera Cruz, kaj konsulti ilin. Estos
do necese, ke ni foriru tre frue morgaŭ matene, por ke mi povu iri
returne la saman tagon. Se tio plaĉas al nia estimata gasto, mi
estos tre kontenta.
Post kiam fraŭlino Cuadra tradukis tiun parolon Esperanten, Leonardo
eldiris grandan ĝojon kaj ŝuldecon al siaj gastigantoj. Akompano
de tiuj bonkoraj kaj ĝentilaj Meksikianoj estos por li tre agrabla
kaj interesa afero. Don Alfonso Cuadra nun leviĝis kaj, gracie
riverencante, alparolis Leonardon:
--Bonvolu pardoni al maljunulo, via moŝto, se laceco venkas lian
grandan deziron elĝui ĝis malfrua horo la maloftan plezuron de
kunesto de altestimata kaj kara gasto. Ni pasigis tre lacigan tagon,
señor, mia nevino kaj mi, ĉasante tra vasta kamparo--feliĉe kun
tre kontentiga rezultato. Permesu do, ke mi deziru al vi dolĉan,
refreŝigan dormon. La sanktuloj gardu vin sub nia tegmento.
Post la eliro de la blankharulo la du samideanoj vivece interparolis
pri la prospero de Esperanto en la mondo, dum señora Lucia Castaños
brave penis per kroĉtrikado venki sian dormemecon. Leonardo supozis,
ke la kutimoj de la lando postulas la ĉeeston de gardistino.
La mateno estis ankoraŭ iom malvarma, kaj la suno apenaŭ leviĝis
super la malaltaj dometoj de la vilaĝeto, la vojaĝantaro trapasis
la eksteran pordegon de la _hacienda_. Ĉiuj rajdis sur belaj muloj.
La antaŭgvardio konsistis el juna servisto, _indio_, kaj nia
amiko José, kiu per dignoplena sinmalaltigo penis elmontri sian
superecon super la kunulo. Ilin sekvis kune la maljuna _hacendado_,
Leonardo kaj la juna sinjorino. Post la gesinjoroj rajdis mezaĝa
kreolo de serioza, senmova mieno; kaj la finon de la kavalkadeto
formis du pli junaj servistoj, kondukantaj po unu mulo, ŝarĝita
per pakaĵoj. La vilaĝanoj jam viglis. Ĉi tie kaj tie Leonardo
ekvidis virinon sidantan sur la sojlo de dometo, muelante, aŭ
viron, demetantan krudan ĝardenilon por rulfari al si cigaredon.
Unu malriĉe aspektantan viron li vidis saltetantan per siaj sandale
vestitaj piedoj, konjekteble por varmigi sin.
--La peonoj de la vilaĝoj leviĝas tre frue, frostotremetante,
señor--diris la maljuna bienulo.--Kun dankoplena laŭdo kaj ĝoja
saltetado ili bonvenigas la sunon, "_la capa de los pobres_"[14].
Ĉiuj en la vilaĝo salutis la gesinjorojn kun granda kaj videble
sincera respekto, sed sen tiu humilaĉa mieno, kiun Leonardo ordinare
rimarkis ĉe malriĉegaj peonoj. Dum kelka tempo la vojaĝantoj
trapasis belan bienaron kun multaj bone prilaboritaj kampoj,
ridetantaj en la hela matensuno; sed iom post iom la vojo fariĝis
malpli agrabla, enirante dezertan, montan regionon kun molaj,
ferkoloraj ŝtonaĵoj. Multjara pasado de ĉevaloj kaj muloj sur la
vojo elkavigis profundan sulkon, ĝisirantan la genuojn de la bestoj.
Kelkajn mejlojn pli malproksime la tero transiris en malsaman, eĉ
pli malagrablan specon, konsistantan el rompitaj masoj da bazalto kaj
aliaj vulkanaj substancoj. Tie la muloj devis paŝi tre singarde, kaj
unufoje la rajdantoj estis devigataj elseliĝi. En vastaj etendaĵoj
nenia postesigno de homa laboro estis videbla. Nur du- aŭ tri-foje
ili renkontis aretojn da Indioj, portantaj al malproksima foirejo
produktojn de siaj malgrandaj farmbienoj.
Nelonge post tagmezo ili alvenis ĉe la _hacienda_ de Don Miguel de
Lozada. Lia biendomo ne estis tiel granda kaj impona, kiel la bela,
laŭ kastilia stilo konstruita loĝejo de Don Alfonso Cuadra, sed ĝi
estis ne malpli interesa. Unuavide montriĝis, ke la tuta domo ne
estis konstruita en la sama tempo, kaj ke ĝi datiĝis je diversaj
epokoj, eble diversaj jarcentoj. Ŝajnis, ke la konstruisto de la
plej malnova, centra parto penis imiti aŭ rememorigi la pezan,
masivan stilon de la antikvaj landidoj, kaj ke, kontraŭe, la pli
modernaj plibonigintoj kaj aldonintoj verŝajne atentis prefere
siatempajn ideojn pri komforto kaj oportuneco. En la vasta korto
antaŭ la domo regis silento, dormemo pro la varmego. Kelke da
minutoj pasis, antaŭ ol la neeviteblaj hundoj vekis la domanaron
el la tagmeza dormeto. Unue aperis kun scivolaj rigardoj kelke da
farmlaboristoj, viroj kaj virinoj, poste fraŭlino Maria kaj fine Don
Miguel de Lozada. La knabino salutis siajn amikojn, precipe Lucian,
kun ĝojego kaj--ŝajnis al Leonardo--kun apenaŭ kaŝita emocio.
La _india hacendado_ alpaŝis, kun _sombrero_[15] en mano, kaj tre
ĝentile kaj kun certigoj de granda ĝojo akceptis siajn najbarojn.
Li estis frapanta personeco: altkreska kaj maldika, sed, malgraŭ
sia aĝo, fortmuskola kaj plena de energio. Lia vizaĝo, kvankam,
laŭ kelkaj trajtoj, ne malsimila al la ordinara landida tipo,
kun iom elstarantaj vangostoj, estis vizaĝo de viro inteligenta,
fortanima kaj kutiminta ordoni kaj esti obeata. Sed Leonardo ne povis
ne rimarki diferencon inter la du landsinjoroj. La _Indio_ ne posedis
la facilan, naturan kaj senkonscian graciecon, tiun nedifineblan,
kavalirecan sintenadon de nepridubebla supereco de Don Alfonso
Cuadra, la heredaĵon de longa vico da fieraj, superregemaj prauloj.
Leonardo, prezentite de Don Alfonso al Don Miguel kaj ĉi ties filino
kiel eminenta angla sciencisto kaj mondvojaĝanto, transdonis al
la dommastro la leteron de la juna kuracisto. Don Miguel, petinte
permeson, legis ĝin dum la kompanio malrapide iris en direkto al
larĝa enirejo en ombroriĉan _patio'n_. La _Indio_ sin turnis al
Leonardo kun perfekta ĝentileco kaj diris:
--Mi jam ŝuldas al mia kara amiko, doktoro Cuadra, pli, ol
vivodaŭra dankeco povus repagi; kaj nun li aldonas al mia ŝuldeco,
farante al mi la honoron kaj plezuron gastigi vin, señor. Mi tute
estas je via dispono.
Fraŭlino Cuadra lerte tradukis lian parolon kaj taŭgan respondon de
Leonardo. Don Miguel parolis plue:
--Vi entreprenis tre longan vojaĝon, señor, por renkonti nian
amikon, Don Hill. La sanktuloj vin gvidis sub nian tegmenton. Nia
famega amiko alvenos ĉi tien hodiaŭ vespere aŭ ne pli malfrue, ol
morgaŭ tagmeze.
Ĉi tiuj vortoj estis diritaj tre ĝentile, sed Leonardo havis
la senton, kvazaŭ la _Indio_ penas montri pli da ĝojo, ol li
efektive ricevis, kvazaŭ la alveno de tiomaj vizitantoj kaŭzas al
li embarason. Tamen li kaj lia filino kaj la tuta domanaro atentis
kun granda bonkoreco ĉiujn bezonojn de la gastoj.
Post la tagmanĝo kaj mallonga ripozo Don Alfonso Cuadra, akompanate
de juna servisto, survojiĝis hejmen. Ambaŭflanke diriĝis certigoj
pri bedaŭroj kaj danko, kaj florecaj ĝentilaĵoj. Kiam la du junaj
sinjorinoj foriris, por viziti grandaĝan, malsanan servistinon, Don
Miguel proponis al Leonardo ĉirkaŭrigardon al la bieno. Nun la
servoj de José denove estis bezonataj kiel interpretisto, je lia
granda kontenteco. En la daŭro de la lastaj dudek horoj lia digno
suferis, laŭ lia opinio, nemalgrandan humiliĝon, ĉar ĉiu okazo
estis forprenita al li, persone servi al la _noble Inglese_, kiu ĝis
tiam traktis lin kvazaŭ kiel egalulon kaj amikon. Leonardo pasigis
tre interesan kaj entute agrablan horon. Tamen li ne povis forigi la
senton, ke la kapo de la perfekte ĝentila kaj atentema viro ĉe lia
flanko estas plena de maltrankvilaj pensoj. Lia gastiganto pli ol
unufoje faris demandojn pri sinjoro Hill kaj pri la "senduba graveco"
de lia aventura vojaĝo, kiujn Leonardo trovis iom ĝenaj. Kiam ili
revenis tra la domĝardeno, Don Miguel multvorte petis sian gaston
senkulpigi lin pro nepre priatentota afero, kaj montrante al laŭbo,
aldiris:
--Jen, señor, vi trovos la junajn sinjorinojn, kiuj sendube jam
forte plendas pro tio, ke mi tiel longe kaj egoiste forprenis de ili
la plezuron de via kunesto. Mi tre dankas vin, señor, pro via afabla
intereso en mia bieno.
Alproksimiĝante al la foliodensa laŭbo, Leonardo ekvidis scenon,
kiu tuj haltigis kaj foririgis lin. La du amikinoj sidis kune, sin
alpremante unu al la alia. La kapo de Maria, la aztekidino, kuŝis
sur la ŝultro de fraŭlino Cuadra. Ŝiaj rondaj, brunaj vangoj
estis malsekaj de larmoj. Lucia, karesante la kunfalditajn kaj sur
siaj genuoj kuŝantajn manojn de la ploranta knabino, videble penis
konsoli ŝin. Kvankam Leonardo ŝajnigis enpensiĝon, ambaŭ knabinoj
eksciis, ke li retiriĝis pro ĝentileco.
Leonardo decidis promeni sola tra alloga sovaĝejo en direkto al la
monaĥejo, kies altajn, blankajn murojn li ekvidis en la malproksimo
de unu kilometro. Li volis esti sola. Tre verŝajne post nemultaj
horoj li renkontos sinjoron Travers, alinome Hill. Kia estos la
sekvo de tiu intervidiĝo sur fraŭlino Haverford? Denove zorgemaj
pensoj pro Lorna malgraŭvole ekregis lin. Jam preskaŭ sep monatojn
li estis for de Linkfield, sufiĉe da tempo por Delfino Haverford,
por antaŭenpuŝi iajn frenezajn, venĝemajn planojn. Pensinte pri
Lorna kun zorgemo kaj ankaŭ, preskaŭ senkonscie, kun amsento, li
ne povis ne pensi pri la bela, nobla virino, vidviniĝinta antaŭ
nemultaj monatoj. Virinoj ĉiam estis por li enigmaj estaĵoj, eble
des pli, ĉar li neniam spertis la amon kaj gvidon de patrino. Lia
patro, kaŭze de siaj malfeliĉaj travivaĵoj, ne helpis al li
kompreni ilin nek ŝati ilin. Lorna kaj sinjorino Harding estas, li
pensis, esceptoj. Ambaŭ, laŭ lia opinio, estas aparte sinceraj kaj
noblanimaj. La zorganteco pri la unua estis ja kvazaŭ parto de lia
patra heredaĵo, kaj la dua kariĝis por li pro sia sincera, varma
amikeco, al li, kaj siaj altaj idealoj rilate al la Esperantista
movado. Ambaŭ estis por li veraj samideaninoj.
Tiel lia atento dividiĝis inter pensoj pri la amikoj en la
hejmlando, la baldaŭa renkontiĝo kun sinjoro Hill kaj la kelkaj,
sub surkreskaĵoj kaŝitaj ruinaĵoj de kredeble granda antikveco.
Subite li trafis tri monaĥojn, duonkuŝantajn sur malgranda terpeco,
ĉirkaŭita de disĵetitaj masonaĵoj. Konjekteble ili estis okupitaj
per sekreta interkonsiliĝo. Du el ili surhavis grizan sutanon kaj
la tria brunan, kun longa zonŝnuro, kiu iam fieris pri blankeco.
Ŝajnis, ke ili atendas iun personon, kaj surpriziĝis, ekvidante
fremdulon. Leonardo tuj volis sin retiri kun pardonpeto, kiam li
rekonis en la grize vestitaj monaĥoj, malgraŭ ilia eksterordinara
alivestiĝo, la du Hispanojn, kiujn li jam trifoje renkontis, la
lastan fojon kune kun sinjoro Hill. Ĉi tiuj du viroj en tiu sama
momento rekonis Leonardon, kaj, furioze rigardegante lin, salte
leviĝis. Unu el ili eltiris el sub sia sutano revolveron, kriante
anglalingve:
--Haltu! Ne unu paŝon plu, se vi ŝatas vian vivon!
Sentime redonante la rigardojn de la atakantoj, Leonardo respondis:
--Certe; kial tia furiozo?
La sama viro siavice demandis:
--Kion vi serĉas ĉi tie? Evidente vi sekvadas nin kun nenia bona
celo. Se ni eltrovas vin perfidulo, ni senprokraste estingos vian
kandelon.
--Vi eraras, sinjoroj,--rediris Leonardo kun trankvila digno,--mia
sola celo estas interparoli kun via amiko kaj mia, sinjoro Hill.
--Mi ne povas kredi vin, señor,--diris la alia Hispano
malĝentile,--via konduto estas tro suspektinda. Vi havis ja
oportunan okazon interparoli kun sinjoro Hill en la hotelo en
Horeham, sed vi evitis lin.
--Vi tute eraras kaj senpripense rapidas al malĝusta juĝo. Niaj
antaŭaj renkontoj estis nuraj hazardaĵoj, ŝajne tre strangaj,
mi devas konfesi; sed mi havas kaŭzon por rigardi ilin kiel
providencajn okazaĵojn. Sinjoro Hill, cetere, certigos vin, ke
mi estas sendanĝera rilate al iaj viaj aferoj, pri kiuj mi scias
nenion, kaj neniel min ĝenas.
Leonardo parolis sen ekscitiĝo, ne montrante ofendiĝon, sed
malvarme, kun ioma malestimo en la voĉo. Dum li parolis, la tria
monaĥo--aŭ monaĥe vestita viro--fajfis, kaj, momenton poste,
ekaperis de ĉiuj flankoj dekkelke da krudaspektaj viroj, armitaj per
pafiloj, kaj ŝajne pretaj obei kiajn ajn ordonojn. La monaĥo, kiu
antaŭe minacis Leonardon per revolvero, diris:
Sinjoro Hill jam avertiĝis pri viaj suspektindaj iradoj. Ĉiuokaze
ni devas senigi vin je via libereco, ĝis sinjoro Hill venos.--Al
la ĉirkaŭstarantaj viroj li ordonis hispane:--Konduku ĉi tiun
sinjoron en la malnovan galerion kaj tie tenu lin garde.
La bando tuj ĉirkaŭis Leonardon, kaj unu el ili ekprenis lin ĉe
la brako. Nia amiko fortiregis sin kun gesto kaj rigardo, kiuj igis
la viron paŝi malantaŭen kun preskaŭ humila, pardonpetanta mieno.
Lin turnante al la meksikia monaĥo, Leonardo diris severe kaj
dignoplene:
--Bonvolu ordoni al viaj gardistoj sin deteni de perfortaĵoj. Mi
devas ja cedi al supera forto, sed senbezone estas aldoni perforton
al ofendego.
La bruna monaĥo direktis penetreman rigardon al la parolanto,
kaj post momento eldiris la deziritan ordonon per komanda voĉo.
Farinte tion, li leviĝis kaj forkondukis la gardistaron kun ĝia
malliberulo. Li estis mezaĝa, maldika viro de asketa, pensema
mieno. Ili eniris malebenan densejon kaj malfacile faris al si
vojon tra dornoplenaj subkreskaĵoj kaj dispecigitaj masonaĵoj,
multaj el kiuj aspektis kiel ŝtonegaĵoj. Post kelkaj minutoj la
monaĥo haltis apud masiva derompaĵo, kiu verŝajne antaŭ multaj
jarcentoj formis parton de grandega pordokadro. Flankenpuŝinte
kelkajn densajn branĉojn de arbetaĵo, li vidigis iom ruinigitan
ŝtuparon, kondukantan malsupren en malluman kavernon. Ĉiuj eniris,
unu post alia, kaj pasis tra mallonga, tunelsimila irejo en grandan
malplenan spacon, sed nelarĝan kaj sentegmentan, krom kelke da
superpendantaj arboj, arbetaĵoj kaj aliaj rampaj kreskaĵoj.
Leonardo ĉirkaŭrigardis kun granda intereso, forgesante dum kelka
tempo la strangajn kaj ne sendanĝerajn cirkonstancojn, en kiuj li
sin trovas. Unu flankon de ĉi tiu vasta, longforma spaco okupis
alta, roka muro kun bone konservitaj, belaj skulptaĵoj en regulaj
kaj ripetiĝantaj vicoj. La tri ceteraj flankoj estis preskaŭ tute
ruiniĝintaj; efektive ili montris malmultajn postesignojn, ke ili
iam formis murojn. Sur la malebena fundo kuŝis, ĉi tie kaj tie,
surskulptitaj derompaĵoj, verŝajne restaĵoj de enfalinta tegmento.
Li sin trovis konjekteble en iama subtera ĉambrego aŭ granda
galerio.
Doninte ordonojn al la gardistoj, la monaĥo foriris kune kun duono
de la viroj. La postrestantaj sidiĝis sur ŝtonoj aŭ kuŝiĝis sur
la tero apud la sola elirejo, kaj nur malofte ekrigardis scivole kaj
mire la figuron de la enpensa fremdulo. Tuj ĉiuj elprenis tabakujojn
kaj faris al si cigaredojn el sekigitaj maizfolioj kun surpulvoraĵo
de forta tabako. Anstataŭ alumetoj ili uzis malnovmodajn fajrilojn.
Post kelka tempo unu el la viroj alproksimiĝis al Leonardo kaj,
ĝentile depreninte sian ĉapelon, proponis al li cigaredon.
--_Gracias, señor, yo ... no_ ... fumas,--respondis Leonardo afable,
per kapskuo kaj mangesto tradukante la lastan, angle parolitan
vorton. Lia akiraĵo da hispanaj vortoj jam elĉerpiĝis.
La gardisto rigardis lin kun malkaŝa surprizo kaj videbla
malplezuro. Sendube li kaj liaj kunuloj vidis ofendon en lia
malakcepto de la cigaredo.
Esplorinte, kiom la duonlumo tion ebligis, kelke da skulptitaj
hieroglifoj, supozeble postlasitaj de la antaŭhistoriaj
_Toltecatl_'oj, Leonardo sidiĝis sur renversitan kolonplaton kaj
enfalis en mediton sub la pensiga influo de la nekoneblaj jarcentoj,
kiuj, li sentis, kvazaŭ alrigardas lin el tiuj silentaj, tamen
elokventaj ruinaĵoj. Kia estis la popolo, kaj kia ĝia spirito, kiu
starigis tiujn mirindajn konstruaĵojn, kiel senmortan memorigilon
pri siaj heroaĵoj, siaj kulturaj akiraĵoj? Estas do eble, ke
sendube granda nacio povas tiel plene malaperi, postlasante, krom
tiuj ŝtonaj atestaĵoj de alta kulturo, nur nomon, kredeble eĉ
nur legendan nomon? Ĉu venos tempo, kiam lia propra granda nacio
estos nur nomo; kiam ĝian pasintan ekzistadon atestos nur kelkaj
monumentoj, mirakle kontraŭstarintaj la dentojn de la tempo? Ne--li
diris al si en la pensoj,--nekalkuleblaj jarmiloj estos bezonataj por
tio, kaj la fino de la nuna tempaĝo ne povas esti tre malproksima.
La intensa sopiro de lia animo kaj, laŭ lia konvinko, de la animo
de la tuta kristanaro al la ekveno de la regno de justeco, estis
por li sufiĉa garantiaĵo, ke ĝi baldaŭ venos. Mire li demandis
sin plue, kial kaj kiel tia supozeble altkultura nacio pereis. Ĉu
same kiel multaj antikvaj regnoj de la alia duonsfero, ekstermitaj
per la furiozo de fremda nacio, terura ilo de la justa kolero de
obstine malobeita Dio? Se nur tiuj muroj povus paroli; se nur tiuj
sfinksosimilaj skulptaĵoj povus malkaŝi siajn sekretojn, kian
teruran averton ili eldirus eĉ al kelkaj laŭnome kristanaj nacioj
de la nuna tempo!
Ekridego de liaj kaptintoj vekis lin el lia medito kaj rememorigis
al li lian nunan necertan staton: En kiaj strangaj cirkonstancoj
li sin trovas! Kia estos lia sorto, en la okazo, se sinjoro Hill
kaj sinjoro Travers ne estas la sama persono? De la tempo de sia
alveno tie li ne povis ne senti, ke ial lia vizito ĝenas Don
Miguel'on. Io mistera okazas aŭ okazos.--Tiaj kaj multaj aliaj
demandoj prezentiĝis al li. Poste liaj pensoj denove sin turnis al
la personoj en la hejmlando, pro kiuj li entreprenis tiun aventuran
vojaĝon.
Dume la taglumo ankoraŭ pli paliĝis, kaj post kelkaj minutoj
plena mallumo regis en la galerio. La gardistoj ĉe la alia
ekstremaĵo fariĝis pli kaj pli bruaj kaj gajaj. Subite lia medito
interrompiĝis per susura brueto ĉe lia flanko. Malpeza mano tuŝis
lian ŝultron, kaj voĉo tre proksime de lia orelo flustris:
--Ŝ... ŝ... estas mi, Lucia.
En la malvarmiĝinta aero Leonardo povis senti sur sia vango varman
spiron de la knabino.
--Venu senbrue,--Lucia Cuadra flustris plue.--Jen ekprenu ŝnuron
pendantan de elstaranta arbo. Metu piedon en ĉi tiun ŝnuroringon.
José helpos al vi. Grimpu. Mi sekvos.
--Dankon.
Leonardo palpe, kun mano gvidata de la mano de la knabino, ekkaptis
la savilojn.--Ĉu estas necese forsaviĝi?
--Jes; ne parolu!
Li obeis kaj, unu minuton poste, troviĝis sur arbotrunko, pendanta
super la kaverno. De tie, gvidate de firma vira mano, li facile
atingis la nivelon de la supra densejo. Post ne longe Lucia staris
ĉe lia flanko. Ekprenante la manon de Leonardo, ŝi flustris:
--Sekvu min, singarde, senbrue.
Tralaboro en la mallumo tra la sovaĝejo estis tre peniga afero,
precipe por la knabino pro ŝia jupo. Leonardo kun dankoplena koro
admiris la sentimecon kaj energion de la juna virino, dum li ne
povis ne senti ian humiliĝon pro la situacio, en kiu li sin trovas.
Sed tiam ne estis oportuna okazo por pripensi tion. Tuj kiam ili
atingis liberan lokon, Lucia Cuadra ekparolis:
--Nun lasu min sciigi al vi per kiel eble plej malmultaj vortoj, kiel
staras la aferoj.--José,--alparolante la _mozo_'n,--rapidu antaŭen;
zorgu, ke la vojo estu sendanĝera; sciigu al Donna Maria, ke ni
venos, kaj, demandu, ĉu sinjoro Hill jam alvenis.
Antaŭ ol delasi la manon de la juna virino, Leonardo kore premis
ĝin kaj sincere dankis ŝin pro ŝia heroa helpo.--Sed,--li
demandis,--ĉu vere mia vivo estis en danĝero?
--Jes, sinjoro Marston,--respondis Lucia kun emocio en la voĉo,
kiu tuŝis lian koron.--Feliĉe mi okaze subaŭdis interparolon
inter la tri _padres_, kiuj malliberigis vin. Kiam mi ekaŭdis, ke
ili priparolas vin malamike, mi ne povis ne aŭskulti avide. Nu,
laŭ fragmentoj de la interparolo, kiujn mi kaptis, mi konkludis,
ke almenaŭ la du hispanaj monaĥoj volas fari atencon kontraŭ via
vivo--mi ne scias kial, ĉu pro ĵaluzo, ĉu pro timo--en la okazo,
se sinjoro Hill ne konas vin, aŭ diros, ke li ne konas vin.--Iom
heziteme ŝi parolis plue post momento:--Tio sufiĉis por mi. Mia
koro pleniĝis de teruro, kaj mi ne perdis momenton, decidiĝinte,
kiel helpi al vi forsavi vin el via mallibereco.
--Vi elfaris tion mirinde lerte kaj kuraĝe, fraŭlino Cuadra,--varme
diris Leonardo,--kaj neniam mi forgesos vian noblanimecon.
La virino parolis plue, spirante iom pli rapide:
--Aŭskultu. Ni alvenis ĉi tien en tre grava, tragedia tempo,
sinjoro Marston, plena de misteroj. Ĉiuj homoj en la lando kredas,
ke la monaĥoj en la apuda antikva monaĥejo estas fervoraj kaj
fidelaj filoj de la Eklezio, sed eltroviĝis--precipe per la vigleco
de _padre_ Alano, la monaĥo en la bruna sutano--, ke ili estas
sekrete idolanoj, kredantaj je la antikva religio de la Aztekoj. Tio
estas terura eltrovaĵo! Ĉar vi devas scii, ke ni estas lojalaj
katolikoj. Maria sciigis min, ke ili apartenas al la _Totonac_'aj
pastroj. Iliaj du ĉefpastroj dediĉiĝis al dio, nomita Cintotl, kaj
estas, laŭ supozo, aparte grandaj sanktuloj, ĵus plenumintaj kvar
jarojn de senintermanka preĝado--alterne, kompreneble--kun fastado.
Ili sin detenas de ĉiaj bongustaĵoj kaj prenas nur po unu manĝo
en tago. Oni kredas, ke ĉi tiuj ĉefpastroj komunikiĝadas kun la
dioj, kaj ke la dioj konfidis al ili siajn orakolojn. Kiel vi sendube
scias, tre multaj landidoj ankoraŭ kredas, pli-malpli malkaŝe,
je la antikvaj dioj, kaj ankoraŭ atendas la promesitan revenon de
la diigita sanktulo Gucumatz aŭ Quetzalcoatl. Tiu sanktulo, tre
severmora virtulo, pasigis, laŭ tradicio, dudek jarojn en la lando
kaj poste foriris en nekonatan landon, nomitan Tlapallan, promesinte
reveni post multaj jaroj.
--Jes, mi legis pri tiu mistikulo,--diris Leonardo.
--Efektive? Mi devas kun honto konfesi, ke ankoraŭ okazas sekretaj
homoferoj al la dioj. Plue, en la daŭro de la jarcentoj multaj
fervoraj _indiaj_ pastroj penis okazigi revolucion kaj restarigi
la antikvajn idolservojn. Nu, _padre_ Alano eltrovis, ne nur ke
tiu monaĥejo, kiu en la nuna tempo enkalkulas nur landidajn
monaĥojn, estas nesto de revolucia movado, sed ankaŭ, ke en
ĝi de tempo al tempo homoferoj fariĝas. Abato Ramon, kiu estas
samtempe estro de tiu monaĥejo kaj ĉefpastro de la _Totonac_'oj,
antaŭdiradis, ke baldaŭ post la venonta granda festo kun homofero
la longe prisopirata sanktulo venos. La oferbuĉoto devas esti en
ĉi tiu grava okazo, laŭ la sciata volo de la dioj, unu el la
monaĥoj-_Cintotl_'anoj de senmakula vivado. La pastra kolegio
jam elektis, laŭ dia inspiro, la pastron, kiun la dioj volas
honori per la aparta, glora privilegio, fariĝi la oferaĵo. Ĉiuj
monaĥoj promesis, per la plej teruraj ĵuroj, sin submeti al la
tranĉilo en la okazo, se la elekto lin trafos. Hodiaŭ nokte
komenciĝos la granda festo, kaj morgaŭ matene, en la momento de
la sunleviĝo--laŭ ilia programo--ĉefpastro Ramon eltranĉos la
koron de la viktimo, ligita sur antikva altaro, por bruloferi ĝin
poste en aparta sanktejo, dediĉita al la lundio Tetzcatlipoca. Ĉi
tiu antikva altaro, makulita per multaj miloj da abomenaj homaj
oferbuĉoj, ĉiam troviĝis sub la ĉefa altaro de la preĝejo. Ĉu
vi povas prezenti al vi pli abomenan, pli teruran malsanktigon?
Lucia ekhaltis, eldirinte tiun demandon kun profunda emocio. En la
malforta lunlumo Leonardo rigardis malsupren en la vizaĝon de la
bela knabino kaj respondis kunsente:
--Ne, tio estas preskaŭ nekompreneble abomena kaj malĝoja afero.
Sed la tenego de la malbonaj potencoj estas terura, kaj la homa koro,
ne-renaskiĝinta, estas kapabla je faroj, kies malbonegecon ĝi mem
eĉ ne konscias.
Lucia Cuadra, paŝante tra longa kaj seka herbaĵo, rigardis
enpensiĝe antaŭ si. Post kelke da momentoj ŝi respondis:
--Vi estas prava. Mia konfesprenanto ĉiam priploras la malbonegecon
de la natura--kiel vi diras ne-renaskiĝinta koro. Li estas aparte
sankta viro, tre malsimila al, ho ve! tiom da aliaj _padres_. Sed
mi devas rapidi kun mia rakonto. Ĝia plej malĝoja parto estas
jena: Don Miguel de Lozada, unu el la plej altestimataj _hacendados
de Hidalgo_ kaj, cetere, tre ĉarma viro, ankaŭ estas sekreta
adoranto de la antikvaj spiritoj kaj ne, kiel ni kredis, bona, lojala
kristano. Efektive ŝajnas, ke li estas unu el la estroj de tiu
kulto. Mi estas terure ĉagrenita, sinjoro Marston, ĉar mi ĉiam tre
ŝatis tiun noblaspektan viron. Li pretendas rektan devenon de la
antikva imperiestra familio, de la granda Moctheuzouma aŭ Montezuma
mem. Eble tio tentis lin. Eĉ mia kara, dolĉa Maria ĝis antaŭ
kelkaj monatoj sekvadis la vojon de sia patro. Ho! mi neniel povas
kompreni, kiel ni tiel longe trompiĝadis! Sed per Dia favorkoreco
kaj la sankteco de _padre_ Andreo, ŝi konvertiĝis. Ŝi ne kuraĝas
konfesi tion al sia patro; cetere, _padre_ Alano--pro siaj propraj
celoj, sendube--ne permesas al ŝi tion fari. _Padre_ Alano estas
tre rimarkinda homo, treege lerta kaj fervora, kaj nenio malpli ol
sekretario kaj dekstra mano de kardinalo Felix Martinez. Maria estas
nature poeziema, entuziasmoplena kreitaĵo, kaj jam tiel fervora
kristanino, kiel antaŭe ŝi estis fervora adorantino de spiritoj.
Nu, mi pardonis al mia amikino ŝian trompadon. Al bela vizaĝo oni
pardonas multon.
--Jes; malforteco precipe ĉe viroj.
--Mi pardonis kaj, se eble, amas ŝin pli, ol antaŭe. Mian
korinklinon pligrandigis profunda kompato.
--Kompato kaj amo estas ĝemeloj.
--Kaj nun mi venas al la plej tragedia parto de la tuta afero: La
elektita, oferota pastro estas juna, bela viro, kiun mia kompatinda
Maria amas per sia tuta pasia animo; kaj li reciprokas ŝian amon.
Don Miguel mem sciigis al ŝi la elekton kiel sekreton, tute ne
supozetante, ke la sciigo preskaŭ rompos la koron de la amegata
filino. Kompatinda knabino; ŝia sentema koro estas disŝirita per
akre konfliktantaj emocioj: amo kaj respektego al ŝia patro,
unuflanke kaj, aliflanke, pasia amo al la juna monaĥo Juan, kaj
lojaleco al la Eklezio. Kiom ŝia kara animo suferegas, estas
neimageble!
Lucia ekĝemis kaj haltis momenton, metante manon sur la brakon de
Leonardo:--Ni devas savi la junan monaĥon, sinjoro Marston,--ŝi
diris solene kaj firme.--Tre konjekteble la plano de _padre_ Alano
estas, kun la helpo de la du hispanaj monaĥoj kaj dekkelke da
armitaj viroj, kiujn vi vidis, subite interrompi la ceremonion,
ĝuste en la momento, kiam la oferbuĉo okazos, por kulpigi la
monaĥaron, kaj tiel elradikigi tiun malveran kulton, almenaŭ el la
frataro de San Anselmo. Inter ĉi tiu _hacienda_ kaj la monaĥejo
ekzistas sekreta, subtera pasejo, konata al neniu krom Don Miguel kaj
Maria. Oni supozas, ke tio estis antikva irejo inter reĝa palaco
kaj sekreta trezorejo. Kia ajn estu la plano de _padre_ Alano, ni
nepre devos malhelpi la mortigon de Juan, la amanto de Maria. Ni
bezonas ĉiun haveblan helpon. Vi estas fortega, altanima viro,
sinjoro Marston; ĉu vi volas helpi al ni? Mi petegas pro la iluziita
viktimo, pro dolĉa Maria ... pro mi.
En ĉi tiu momento Leonardo kaj Lucia atingis ĝardenan pordeton,
super kiu pendis malgranda, brilanta lampo kaj sanktfiguro en
vitra ujo. Leonardo haltis kaj kortuŝite rigardis en la elokvente
petegantan vizaĝon de la knabino. Laŭ sia trankvila parolmaniero li
respondis:
--Kun mia tuta koro mi helpos. Pri tio vi ne bezonis dubi eĉ unu
momenton. Nur unu penso iom ĝenas min.
--Kia penso?
--Mi sentas, ke, decidinte partopreni agon kontraŭ la volo de Don
Miguel de Lozada, mi ne povas pli longe resti lia gasto. Mi do
preferas pasigi la nokton ekster lia domo. Mi bedaŭras, ke mi jam
manĝis ĉe lia tablo.
--Sinjoro Marston!--ekkrietis Lucia per voĉo, montranta surprizon,
ĉagrenon kaj admiron,--certe vi estas tro, tro konscienca! Pripensu
la bonon, kiun ni celas.
Leonardo estis neŝancelebla, kaj post plua senutila peno Lucia
proponis provizi lin per manĝaĵoj restintaj en ŝia vojaĝa korbo.
La diskuto en tiu momento interrompiĝis. La pordo duone
malfermiĝis, kaj la kapo de José aperis en la interspaco:
--Pardonu, via moŝto,--li flustris,--la vojo estas tute sendanĝera.
Sinjoro Hill alvenis jam antaŭ kelka tempo. Li nun troviĝas en sia
dormoĉambro. Señor Don Miguel sin retiris en sian preĝoĉambron
por tie pasigi la nokton antaŭ la morgaŭa festo.
Leonardo tradukis la informon de José al Lucia sen la plej malgranda
signo de ekscitiĝo.