σώματος, τον μεν ρυθμόν τον είχε κοινόν με την κίνησιν της φωνής,
έχει όμως ως ιδιαίτερον το σχήμα (τσάκισμα), καθώς η κίνησις της
φωνής έχει ως ιδιαίτερον την μελωδίαν.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Πολύ ορθά.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Και λοιπόν την επίδρασιν της φωνής έως εις την ψυχήν
χάριν της αρετής δεν γνωρίζω κατά ποίον τρόπον την ωνομάσαμεν
μουσικήν.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Και όμως πολύ ορθά εκάμαμεν.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Τας δε σωματικάς κινήσεις, τας οποίας, όταν παίζωνται,
τας ωνομάσαμεν χορόν, αν έχουν επίδρασιν έως εις την διάπλασιν του
σώματος, την τεχνικήν αγωγήν του σώματος εις αυτάς την ωνομάσαμεν
γυμναστικήν.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Πολύ ορθά.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Ως προς δε την μουσικήν, σχεδόν αυτά το οποίον είπαμεν
και ανεπτύξαμεν ως τα ήμισυ μέρος του χορού, το ίδιον ας εφαρμοσθή
και εδώ. Το δε άλλο ήμισυ θέλετε να το ειπούμεν, ή πώς θέλετε να
κάμωμεν;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Αγαπητέ μου, αφού έχεις απέναντί σου Κρήτας και
Λακεδαιμονίους, και αφού ωμιλήσαμεν περί μουσικής, παρελείψαμεν
όμως την γυμναστικήν, τι φρονείς ότι θα σου απαντήση κανείς από
τους δύο μας εις αυτήν την ερώτησιν;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Εγώ θα έλεγα ότι συ μου απήντησες καθαρά εις αυτά που σε
ερώτησα, και εννοώ, ότι, ενώ αυτό που μου απέτεινες είναι ερώτησις,
είναι συγχρόνως και απάντησις, καθώς είπα, και εκτός τούτου και
προσταγή να αναπτύξω τα περί γυμναστικής.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Πολύ καλά με επρόλαβες και λοιπόν κάμε το αυτό.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Πρέπει να το κάμω. Διότι βεβαίως δεν είναι και δύσκολον
πράγμα να ειπή κανείς πράγματα γνωστά και εις τους δύο σας. Δηλαδή
σεις έχετε πολύ περισσοτέραν πείραν εις αυτήν την τέχνην παρά εις
εκείνην.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Σχεδόν λέγεις την αλήθειαν.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν αυτής πάλιν της διασκεδάσεως αρχή είναι το να
συνηθίζη κατά φύσιν να πηδά έκαστον ζώον, ο δε άνθρωπος, καθώς
είπαμεν, αποκτήσας αίσθησιν του ρυθμού εδημιούργησε τον χορόν,
επειδή δε η μελωδία ενθύμιζε και διήγειρε τον ρυθμόν, ενώθησαν
μεταξύ των και εγέννησαν την χορωδίαν και την διασκέδασιν.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Πολύ ορθά.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Και τούτο εν μέρει μεν, πιστεύω, το είπαμεν πλέον, εν
μέρει δε θα προσπαθήσωμεν εις τα κατωτέρω να τα αναπτύξωμεν.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Βεβαιότατα.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν πρώτον να προσθέσωμεν προηγουμένως την κορωνίδα
εις την χρήσιν της μέθης, αν τα εγκρίνετε και σεις.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Ποίου είδους δηλαδή και ποίαν εννοείς;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Εάν μεν καμμία πόλις πρόκειται να μεταχειρίζεται αυτήν
την ασχολίαν που είπαμεν ως σπουδαίαν συμφώνως με νόμους και με
τάξιν, ως εξάσκησιν εις την σωφροσύνην, και δεν αποφεύγη και τας
άλλας ηδονάς εξ ίσου και με τον ίδιον σκοπόν, δηλαδή μελετώσα πώς
να κυριαρχή αυτάς, τότε πρέπει όλα αυτά να τα χρησιμοποιή κατ'
αυτόν τον τρόπον. Εάν όμως πρόκειται να την χρησιμοποιήση ως
διασκέδασιν και θα έχη δικαίωμα όποιος θέλει και όταν θέλη και με
όποιους θέλει να πίνη, μέσα εις οποιασδήποτε άλλας ασχολίας, τότε
δεν θα έδιδα την ψήφον μου εις τούτο, ότι πρέπει να χρησιμοποιή
ποτε την μέθην αυτή η πόλις ή αυτός ο άνθρωπος, αλλά πολύ καλλίτερα
και από την χρησιμοποίησιν των Κρητών και Λακεδαιμονίων θα έδιδα
την ψήφον μου εις τον νόμον των Καρχηδονίων, δηλαδή κανείς να μη
δοκιμάζη ποτέ εις εκστρατείαν αυτό το ποτόν, αλλά να συνηθίζη την
υδροποσίαν εις όλον αυτό το διάστημα, και μέσα εις την πόλιν ούτε η
δούλη ούτε ο δούλος να το δοκιμάζη ποτέ, ούτε οι άρχοντες κατά το
χρονικόν διάστημα της εξουσίας των, ούτε πάλιν οι πλοίαρχοι και οι
δικασταί επάνω εις το έργον των να δοκιμάζουν τον οίνον απολύτως,
ούτε όστις συγκαλείται εις οποιονδήποτε συμβούλιον αξιόλογον διά να
σκεφθή, ούτε απολύτως κανείς εν καιρώ ημέρας παρά μόνον χάριν
τονώσεως του σώματος και των ασθενειών, ούτε πάλιν την νύκτα, όταν
κανείς σχεδιάζη να τεκνοποιήση, είτε ο ανήρ είτε η γυνή. Και άλλας
δε βέβαια απείρους περιπτώσεις ημπορεί κανείς να αναφέρη, εις τας
οποίας όσοι έχουν νουν και νόμον ορθόν δεν πρέπει να πίνουν οίνον.
Επομένως, συμφώνως με αυτόν τον λόγον, δεν θα χρειάζωνται ούτε
αμπέλια πολλά εις καμμίαν πόλιν, πρέπει δε να είναι ωρισμέναι και
αι άλλαι γεωργικαί εργασίαι και όλη η δίαιτα, και προ παντός τα
σχετιζόμενα με τον οίνον σχεδόν από όλα πρέπει να είναι πολύ
μετρημένα και ολίγα. Αυτήν την κορωνίδα, φίλοι ξένοι, ας θέσωμεν,
αν συμφωνήτε και σεις, επάνω εις την συζήτησίν μας περί του οίνου.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Πολύ καλά, συμφωνούμεν.
ΒΙΒΛΙΟΝ Γ'
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Αυτά λοιπόν έτσι είναι. Αλλά του πολιτεύματος ποία πρέπει
να δεχθώμεν ότι υπήρξε η αρχή; Μήπως τάχα δεν θα εννοήση κανείς
αυτήν ευκολώτερα και καλλίτερα από το εξής;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Από πού;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Από όπου οφείλει κανείς να εννοήση και πώς εκάστοτε
προοδεύουν αι πόλεις εις την αρετήν και συγχρόνως μεταπίπτουν εις
την κακίαν.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Από πού όμως εννοείς;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Νομίζω από τον προσδιορισμόν του μήκους και της απειρίας
του χρόνου, και των μεταβολών αι οποίαι συνέβησαν εις το διάστημα
αυτό.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Πώς εννοείς;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Πρόσεξε. Αφ' ότου υπάρχουν πόλεις και άνθρωποι
κοινωνικοί, νομίζεις ότι ενόησες ποτε ακριβώς πόσον χρονικόν
διάστημα επέρασες
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Βεβαίως αυτό δεν είναι διόλου εύκολον.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Ενόησες όμως τουλάχιστον ότι ημπορεί να είναι άφθονον και
αμέτρητον;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Όσον δι' αυτό, βεβαιότατα.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Μήπως λοιπόν τάχα δεν εκτίσθησαν από ημάς εις αυτό το
διάστημα χιλιάδες των χιλιάδων πόλεις, όχι δε ολιγώτεραι ως προς
τον αριθμόν κατεστράφησαν, και πάλιν με όλα τα είδη των
πολιτευμάτων διοικηθείσαι πολλάκις εις όλα τα μέρη. Και άλλοτε μεν
από μικροτέρας εγίνοντο μεγαλύτεραι, άλλοτε δε από μεγαλιτέρας
μικρότεροι, και χειρότεραι από καλλιτέρας, και καλλίτεραι από
χειροτέρας;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Αυτό είναι λογικόν.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Αυτής λοιπόν της μεταβολής ας εννοήσωμεν, εάν ημπορούμεν,
την αιτίαν. Διότι πολύ πιθανόν αυτή να μας δείξη την πρώτην γένεσιν
και μεταβολήν των πολιτευμάτων.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Καλά λέγεις και πρέπει να φανούμεν πρόθυμοι, συ μεν εις
το να ειπής τι σκέπτεσαι περί αυτών, ημείς δε εις το να σε
παρακολουθήσωμεν.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν σας φαίνεται άραγε ότι αι παλαιαί παραδόσεις
περιέχουν κάποιαν αλήθειαν;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Ποίαι δηλαδή;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Ότι συνέβησαν πολλαί καταστροφαί των ανθρώπων με
κατακλυσμούς και ασθενείας και άλλα πολλά, από τα οποία είχε μείνει
πολύ ολιγοστόν το ανθρώπινον γένος;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Βεβαίως αυτό είναι πιστευτόν εντελώς εις τον καθένα.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Πρόσεξε λοιπόν να αναπαραστήσωμεν μίαν από τας πολλάς
καταστροφάς, αυτήν, που έγινε κάποτε με τον κατακλυσμόν.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Τι να φαντασθώμεν δι' αυτήν;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Ότι όσοι εσώθησαν τότε από την εξόντωσιν θα ήσαν σχεδόν
κάποιοι ορεινοί και νομάδες, αποτελούντες ελάχιστα ζώπυρα σωθέντα
από το ανθρώπινον γένος.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Αυτό είναι φανερόν.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Και ωρισμένως οι τοιούτοι ήτο επόμενον να είναι άπειροι
των άλλων τεχνών και των εφαρμοζομένων εις τας πόλεις μεταξύ των
πολιτών μεθόδων ως προς τας πλεονεξίας και τας φιλονικίας και όσα
άλλα κακουργήματα εφευρίσκουν μεταξύ των.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Φαίνεται τουλάχιστον πιθανόν.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Ας υποθέσωμεν λοιπόν ότι αι πόλεις των πεδιάδων και των
παραλίων κατεστράφησαν άρδην την εποχήν εκείνην.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Ας υποθέσωμεν.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν δεν θα δεχθώμεν ότι και τα εργαλεία όλα εχάθησαν
και οτιδήποτε είχεν εφευρεθή προς σπουδαίαν εξυπηρέτησιν της τέχνης
ή της πολιτικής ή κάποιας άλλης σοφίας, όλα αυτά δεν ερήμαξαν την
εποχήν εκείνην;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Βεβαίως, αγαπητέ, διότι, εάν ο κόσμος έμενεν αιωνίως όπως
είναι τόρα τακτοποιημένος, πώς ήτο δυνατόν να ανακαλυφθή ποτε και
το ελάχιστον πρωτοφανές πράγμα; Και βεβαίως αυτή η αλήθεια χιλιάδες
των χιλιάδων έτη διέφευγε την παρατήρησιν των τοτινών ανθρώπων,
μόλις δε προ χιλίων ή δύο χιλιάδων ετών άλλα μεν ενοήθησαν από τον
Δαίδαλον, άλλα δε από τον Ορφέα, άλλα δε από τον Παλαμήδη, τα δε
σχετικά με την μουσικήν από τον Μαρσύαν και τον Όλυμπον, και τα
σχετικά με την λύραν από τον Αμφίονα, άλλα δε πάρα πολλά,
ημπορούμεν να ειπούμεν, μόλις τόρα τελευταίως εφευρέθησαν από
άλλους.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Άραγε γνωρίζεις, καλέ Κλεινία, ότι παρέλειψες τον φίλον
σου, ο οποίος έζησε κυριολεκτικώς χθες;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Μη τυχόν εννοείς τον Επιμενίδην;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Μάλιστα, αυτόν. Διότι αυτός, φίλε μου, πολύ υπερτέρησε
όλους μαζί με την εφεύρεσίν του, την οποίαν θεωρητικώς μεν την
προέβλεψε ο Ησίοδος, πραγματικώς όμως εκείνος την ετελείωσε, καθώς
διισχυρίζεσθε σεις.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Βεβαίως διισχυριζόμεθα.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν ας παραδεχθώμεν ότι, τότε που έγινε η καταστροφή,
ήλθαν εις τοιαύτην κατάστασιν τα ανθρώπινα πράγματα, δηλαδή ότι
υπήρχε μία απείρως φοβερά ερημία, χώραι δε πολυπληθείς έμειναν
χωρίς κατοίκους και με την εξόντωσιν όλων των άλλων ζώων έμειναν
μερικαί αγέλαι, και, αν απέμεινε κανέν γένος των αιγών, αραιά και
αυτά έβοσκαν και εζούσαν εις την αρχήν.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Αμέ τι άλλο;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Της πόλεως δε και του πολιτεύματος και της νομοθεσίας,
διά τα οποία τόρα ημείς συζητούμεν, άραγε νομίζομεν κάπως ότι
απέμεινε ακόμη και απλή ανάμνησις;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Διόλου μάλιστα.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν δεν προήλθαν από εκείνην την κατάστασιν όλα τα
σημερινά μας πράγματα, δηλαδή αι πόλεις και τα πολιτεύματα και αι
τέχναι και οι νόμοι, και η μεγάλη μεν κακία, αλλά συγχρόνως και η
μεγάλη αρετή;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Πώς το εννοείς;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Άραγε, αξιοθαύμαστε φίλε, φανταζόμεθα ότι οι τοτινοί
άνθρωποι, αφού ήσαν άπειροι των πολλών καλών, αλλά και των πολλών
κακών, τα οποία συμβαίνουν εις τας πόλεις, ημπορούσαν να είναι
τέλειοι εις την αρετήν ή την κακίαν;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Καλά είπες, και εννοούμεν τι θέλεις να ειπής.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν με τον καιρόν και όσον επληθύνετο το γένος μας δεν
επροχωρούσε εις όλον το σημερινόν καθεστώς;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Πολύ ορθά.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Όχι βέβαια αιφνιδίως, καθώς φαίνεται, αλλά ολίγον κατ'
ολίγον εις πάρα πολύ μεγάλον χρονικόν διάστημα.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Αυτό είναι πολύ πρέπον να έγινε ούτω πως.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Διότι, διά να αρχίσουν να καταβαίνουν από τα υψηλά μέρη
εις τας πεδιάδας, υπήρχε, νομίζω, πρόσφατος εις την ακοήν όλων ο
φόβος.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Και πώς όχι;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Άραγε δεν εβλέποντο μεταξύ των με ευχαρίστησιν, αφού ήσαν
ολιγοστοί εκείνην την εποχήν και αφού τα μέσα της συγκοινωνίας
μεταξύ των και κατά ξηράν και κατά θάλασσαν όλα σχεδόν
εξηφανίσθησαν μαζί με τας τέχνας; Επομένως, νομίζω, δεν ήτο παρά
πολύ δυνατόν να συναντώνται μεταξύ των. Διότι ο σίδηρος και ο
χαλκός και όλα τα μέταλλα εχάθησαν συγχωνευθέντα, ώστε υπήρχε
απόλυτος ανικανότης να ξεκαθαρίσουν αυτά εκ νέου, και η ξυλική δε
ήτο σπανία. Διότι, και αν ακόμη είχε διασωθή κανέν εργαλείον εις τα
όρη, εις ολίγον καιρόν εφθείρετο και εχάνετο, άλλα όμως δεν
ημπορούσαν να κατασκευασθούν ενόσω δεν ήρχετο πάλιν εις τους
ανθρώπους η τέχνη των μετάλλων.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Βεβαίως πώς ήτο δυνατόν;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Αλλά κατόπιν από πόσας γενεάς μας περνά η ιδέα ότι έγινε
τούτο;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Είναι προφανές ότι κατόπιν από πάρα πολλάς.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν και αι τέχναι, όσαι έχουν ανάγκην σιδήρου και
χαλκού και όλων των παρομοίων μετάλλων, δεν ήσαν εξηφανισμέναι τότε
εις όλον αυτό το χρονικόν διάστημα και περισσότερον ακόμη;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Αμέ τι;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Επομένως δεν εξηφανίσθη και ο φατριασμός και ο πόλεμος
την εποχήν εκείνην κατά πολλούς τρόπους;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Πώς;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Πρώτον μεν αγαπούσαν και εφέροντο ως φίλοι μεταξύ των
ένεκα της ερημίας, έπειτα δεν ήτο περιζήτητος η τροφή των με
κινδύνους. Διότι δεν υπήρχε έλλειψις βοσκής, εκτός ίσως εις ολίγους
εις την αρχήν, η οποία βεβαίως ήτο ο κυριότερος πόρος της ζωής των
την εποχήν εκείνην. Δηλαδή από γάλα και κρέατα δεν είχαν καμμίαν
έλλειψιν, εκτός δε τούτου και από το κυνήγιον δεν επρομηθεύοντο
μηδαμινήν τροφήν ούτε ολίγην. Και βεβαίως και από ενδυμασίας και
στρώματα και κατοικίας και σκεύη μαγειρικά και οικιακά είχαν
αφθονίαν. Διότι αι κεραμοπλαστικαί τέχναι και αι πλεκτικαί δεν
έχουν καμμίαν ανάγκην του σιδήρου. Όλα δε αυτά ο θεός έδωκε εις
αυτάς τας δύο τέχνας να τα προμηθεύουν εις τους ανθρώπους, διά να
ημπορή, οσάκις καταντούν εις την ιδίαν στενοχωρίαν, να ευρίσκη
αναγέννησιν και πρόοδον το ανθρώπινον γένος. Επομένως εξ αιτίας
αυτού δεν ήσαν πολύ πτωχοί, ούτε εστενοχωρούντο από την πτωχείαν,
διά να γίνουν διαφορετικοί από ό,τι ήσαν. Πλούσιοι δε δεν ήτο
δυνατόν να γίνουν ποτέ, αφού τους έλειπε ο χρυσός και ο άργυρος.
Αλλά εις όποιον συνοικισμόν δεν συγκατοικεί ούτε ο πλούτος ούτε η
πτωχεία, σχεδόν εις αυτήν αναδεικνύονται τα πλέον ευγενή ήθη. Διότι
δεν συγκατοικεί η ύβρις και η αδικία, αι δε ζηλοτυπίαι και οι
φθόνοι πάλιν δεν γεννώνται. Επομένως δι' αυτούς τους λόγους ήσαν
βεβαίως αγαθοί και δι' εκείνο που ονομάζεται ευπιστία. Δηλαδή όσα
ήκουαν ότι είναι καλά και κακά, επειδή ήσαν ευήθεις (απόνηροι), τα
ενόμιζαν αληθινά και τα επίστευαν. Δηλαδή να υποπτευθή το ψεύδος
κανείς δεν εγνώριζε από σοφίαν (εξυπνάδα) καθώς τόρα, αλλά
επίστευαν ως αληθή όσα λέγονται περί θεών και ανθρώπων και έζων
συμφώνως με αυτά. Δι' αυτό ακριβώς ήσαν εντελώς τοιούτοι, οποίους
τους επεριγράψαμεν προ ολίγου.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Εγώ τουλάχιστον και ο φίλος απ' εδώ συμφωνούμεν εις αυτά
τελείως.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν θέλετε να παραδεχθώμεν ότι πολλαί γενεαί έζησαν
προ του κατακλυσμού κατ' αυτόν τον τρόπον και ότι θα ήσαν
ατεχνότεραι και αμαθέστεραι από τας σημερινάς και ως προς τας άλλας
τέχνας και ως προς τας πολεμικάς, αι οποίαι σήμερον γίνονται κατά
ξηράν και κατά θάλασσαν, ακόμη δε και όσαι γίνονται μέσα εις μίαν
πόλιν, αι οποίαι λέγονται δίκαι και κομματικά, και εφευρίσκουν με
λόγους και με έργα όλας τας μεθόδους διά να κακοποιούνται και
αδικούνται μεταξύ των, ότι όμως θα ήσαν πλέον απόνηροι και
ανδρειότεροι και συγχρόνως σωφρονέστεροι και γενικώς δικαιότεροι;
Την δε αιτίαν αυτήν την ανεπτύξαμεν προηγουμένως.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Πολύ ορθά ομιλείς.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν ας παραδεχθώμεν αυτά και ας ειπούμεν ακόμη και όλα
όσα είναι συνέπεια αυτών, διά να εννοήσωμεν ποία άραγε ανάγκη
νομοθεσίας υπήρχε εις τους τότε, και ποίος υπήρξε νομοθέτης εις
αυτούς.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Πολύ καλά το είπες.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν δεν θα ειπούμεν άραγε ότι ούτε εκείνοι είχαν
ανάγκην νομοθετών, ούτε ήτο συνηθισμένον να συμβαίνη το τοιούτον
εκείνην την εποχήν; Διότι βεβαίως ούτε γράμματα ακόμη δεν είχαν
όσοι εγεννήθησαν εις αυτό το μέρος της χρονικής περιόδου, αλλά ζουν
με τα έθιμα και ακολουθούντες τους λεγομένους πατροπαραδότους
νόμους.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Αυτό φαίνεται τουλάχιστον πιθανόν.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Βεβαίως όμως τούτο είναι πλέον κάποιος τρόπος
πολιτεύματος.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Ποίος;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Μου φαίνεται ότι το πολίτευμα της εποχής αυτής όλοι το
ονομάζουν δυναστείαν (καπετανάτον), η οποία και σήμερον ακόμη
υπάρχει εις πολλά μέρη και εις τον Ελληνισμόν και εις τα ξένα
κράτη. Αναφέρει δε και ο Όμηρος ότι αυτή υφίστατο εις τον
συνοικισμόν των Κυκλώπων, διότι λέγει:
Αυτοί δεν έχουν σύνοδον γερόντων ούτε δίκας (3)
αλλά των υψηλών βουνών τις ράχες κατοικούνε
σε λαξευμένα σπήλαια, και ο καθείς δικάζει
μόνος γυναίκα και παιδιά, και άλλον δεν λογαριάζει.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Βεβαίως σας φαίνεται ότι αυτός ο ποιητής μας ήτο πολύ
χαριτωμένος. Και βεβαίως και άλλα μέρη από τα ποιήματά του πολύ
χαριτωμένα εξετάσαμεν, όμως ας μην είναι πολλά. Διότι ημείς οι
Κρήτες δεν μεταχειριζόμεθα τόσον πολύ τα ξενικά ποιήματα.
ΜΕΓΙΛΛΟΣ.
Ημείς δε πάλιν τα μεταχειριζόμεθα μεν και φαίνεται ότι
αυτός είναι ανώτερος από την ομοίαν (επικήν) ποίησιν, δεν είναι
όμως σύμφωνος με τα Λακωνικά έθιμα, αλλά μάλλον παριστάνει πάντοτε
βίον κάπως Ιωνικόν. Τόρα όμως φαίνεται ότι καλά επικυρώνει τον
λόγον σου, διότι μας επανέφερε την μυθολογίαν εις την αρχέγονον
κατάστασιν.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Μάλιστα, τον επικυρώνει βεβαίως και ας θεωρήσωμεν αυτόν
ως αγγελιοφόρον, ότι τοιαύτα πολιτεύματα εχρημάτισαν κάποτε.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Πολύ καλά.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Μήπως λοιπόν δεν προήλθαν από αυτάς τας μοναχικάς
κατοικίας, αι οποίαι ένεκα της ερημώσεως των καταστροφών χωρίζονται
κατά γενεάς, εις τας οποίας εξουσιάζει ο γεροντότερος, διότι η αρχή
αυτών οφείλεται εις τον πατέρα ή εις την μητέρα, τους οποίους
ακολουθούν καθώς τα πετεινά και σχηματίζουν μίαν αγέλην, ως πατριάν
και ως βασιλείαν, η οποία είναι η δικαιοτέρα από όλας τας άλλας;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Βεβαιότατα.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Κατόπιν όμως βεβαίως σχηματίζουν κοινότητα μεγαλιτέραν
κατασκευάζοντες μεγαλιτέρας πόλεις, και επιδίδονται κατ' αρχάς εις
την καλλιέργειαν των πλησιεστέρων προς τα όρη πεδιάδων, και
κατασκευάζουν ως περιφράγματα ακανθωτά κάπως περιτειχίσματα προς
προφύλαξιν από τα ζώα, και αποτελούν πάλιν μίαν κοινήν και μεγάλην
κατοικίαν.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Φαίνεται τουλάχιστον πιθανόν να γίνωνται κατ' αυτόν τον
τρόπον αυτά.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Και τόρα; Τούτο τάχα δεν φαίνεται πιθανόν;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Ποίον;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Όσον οι συνοικισμοί αυτοί εγίνοντο μεγαλίτεροι από τους
μικρούς και πρώτους, εξηκολούθει να αντιπροσωπεύεται έκαστος από
τους μικρούς με το γένος του διατηρών τον γεροντότερον του ως
αρχηγόν και κάποια ιδιαίτερα ιδικά του έθιμα ένεκα της χωριστής
κατοικίας, διάφορα αναλόγως των γονέων των και των παιδαγωγών των,
εις τα οποία εσυνήθισαν και σχετικώς με τους θεούς και σχετικώς με
τον εαυτόν των και τα οποία ήσαν των αξιοπρεπών αξιοπρεπέστερα και
των ανδροπρεπών ανδροπρεπέστερα. Και με ιδιαίτερον τρόπον έκαστος
επισφράγιζε τας ιδικάς του προαιρέσεις εις τους υιούς του και τους
υιούς των υιών του, καθώς είπαμεν, και ήλθαν εις τον μεγαλύτερον
συνοικισμόν έχοντες ιδιαιτέρους νόμους.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Πώς όχι βεβαίως;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Και βεβαίως είναι επόμενον τουλάχιστον τους ιδικούς του
νόμους να τους αρέση έκαστος, τους δε νόμους των άλλων κατά
δεύτερον λόγον.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Αυτό είναι αληθές.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Και λοιπόν επατήσαμεν σχεδόν εις την αρχήν του
πολιτεύματος χωρίς να το καταλάβωμεν, καθώς φαίνεται.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Βεβαιότατα.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Τουλάχιστον είναι επόμενον κατόπιν εκείνοι που
συνηντήθησαν να εκλέξουν αντιπροσώπους των, οι οποίοι εξήτασαν τα
νόμιμα όλων και από αυτά όσα ήρεσαν περισσότερον εις αυτούς διά την
κοινότητα, τα έδειξαν εις τους αρχηγούς και οδηγούς του λαού και
τρόπον τινά τους βασιλείς και τα υπέβαλαν εις έγκρισιν, και αυτοί
μεν βεβαίως είναι πρέπον να ονομασθούν νομοθέται, διορίσαντες δε
τους άρχοντας και ιδρύσαντες κάποιαν αριστοκρατίαν από τας
δυναστείας ή και βασιλείαν, θα ζήσουν με αυτό το μεταβληθέν
πολίτευμα.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Τουλάχιστον εις το εξής ημπορεί να γίνεται με αυτόν τον
τρόπον και τον δρόμον.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν ας θεωρήσωμεν ότι τρίτον είδος πολιτεύματος είναι
εκείνο εις το οποίον συμπίπτουν όλα τα είδη και τα παθήματα των
πολιτευμάτων και των πόλεων συγχρόνως.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Ποίον λοιπόν είναι αυτό;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Εκείνο που ετόνισε μετά το δεύτερον και ο Όμηρος,
διηγούμενος ότι εκτίσθη κατά τον εξής τρόπον. Λέγει δηλαδή:
Την Δαρδανίαν έκτισε (ο Δάρδανος). Η απόρθητη δε Τροία (4),
πόλις ανθρώπων λογικών, δεν είχε κτισθή κάτω,
αλλ' έκειτο 'ς τους πρόποδας της ραχωτής της Ίδης.
Βεβαίως δε αυτοί οι στίχοι και όσους είπε διά τους Κύκλωπας είναι
κάπως εμπνευσμένοι από τον θεόν και από την φύσιν. Διότι είναι
θείον, αφού βεβαίως είναι ενθουσιαστικόν το γένος των ποιητών και
όταν στιχουργή θίγει πάντοτε πολλά που έγιναν πραγματικώς με
κάποιαν βοήθειαν των Χαρίτων και των Μουσών.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Πολύ μάλιστα.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν ας προχωρήσωμεν ακόμη εις τα προηγούμενα από τον
μύθον ο οποίος μας κατέβηκε τόρα. Διότι πολύ πιθανόν να μας
πληροφορήση τίποτε από ό,τι επιθυμούμεν. Λοιπόν συμφωνείτε;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Βεβαιότατα.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν είπαμεν ότι η Τροία από τα υψηλά μετεφέρθη εις
μεγάλην και καλήν πεδιάδα, εις κάποιον λόφον όχι υψηλόν, ο οποίος
είχε πολλούς ποταμούς πηγάζοντας από τα υψηλά μέρη της Ίδης.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Αυτό λέγουν τουλάχιστον.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν δεν φρονούμεν άραγε ότι τούτο συνέβη εις το πολύ
χρονικόν διάστημα το οποίον εμεσολάβησε μετά τον κατακλυσμόν;
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Πώς όχι εις το πολύ διάστημα;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Φαίνεται λοιπόν ότι τότε τους εκυρίευσε αυτούς φρικώδης
λήθη της καταστροφής, την οποίαν λέγομεν τόρα, αφού ετοποθέτησαν
την πόλιν των κάτω από τόσον πολλούς ποταμούς και πηγάζοντας από
υψηλά όρη, βασισθέντες εις όχι πολύ υψηλούς λόφους.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Λοιπόν είναι προφανές ότι ήσαν εις πολύ μεγάλην χρονικήν
απόστασιν από αυτό το πάθημα.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Και άλλαι όμως πόλεις, νομίζω, τότε πλέον υπήρχαν με την
αύξησιν του πληθυσμού των ανθρώπων.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Αμέ τι;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Αι οποίαι βεβαίως και εξεστράτευσαν εναντίον αυτής, και
μάλιστα ίσως παράλιαι, επειδή πλέον αφόβως εσυγκοινωνούσαν με την
θάλασσαν.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Έτσι φαίνεται.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Αφού δε έμειναν οι Αχαιοί επί δέκα έτη, ανεστάτωσαν την
Τροίαν.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ.
Πολύ μάλιστα.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν εις αυτό το χρονικόν διάστημα, το δεκαετές, που
επολιορκείτο η Τροία, άραγε εις την πατρίδα καθενός από τους
πολιορκητάς δεν εγίνοντο πολλά κομματικά των νέων, οι οποίοι και
όταν επέστρεψαν οι πολεμισταί εις τας πατρίδας και τας οικίας των
δεν τους υπεδέχθησαν καλώς ούτε δικαίως, αλλ' εις τρόπον ώστε να
γίνουν θάνατοι και σφαγαί και φυγαί πλείστοι όσαι; Οι οποίοι πάλιν
εκδιωχθέντες επέστρεψαν με άλλο όνομα, ονομασθέντες Δωριείς αντί
Αχαιών, διότι εκείνος όστις συνεκέντρωσε όλους τους τότε φυγάδας
ήτο Δωριεύς. Και μάλιστα αυτά όλα πλέον απ' εδώ και εις το εξής
σεις οι Λακεδαιμόνιοι τα διηγείσθε και τα αναπτύσσετε.
ΜΕΓΙΛΛΟΣ.
Αμέ τι;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Και απ' εδώ ακριβώς αρχίσαμεν την παρέκβασιν, ενώ
ωμιλούσαμεν περί νόμων, παρασυρθέντες από την μουσικήν και τα
μεθύσια, και τόρα πάλιν εις τα ίδια επεστρέψαμεν, κάπως με την
βοήθειαν του θεού, και ο λόγος μας μας δίδει κάποιαν αφορμήν.
Δηλαδή έρχεται εις αυτόν τον συνοικισμόν της Λακεδαίμονος, ο οποίος
σεις είπατε ότι έγινε ορθώς καθώς και η Κρήτη, διότι έχουν
συγγενείς νόμους. Τόρα λοιπόν τούτο τουλάχιστον εκερδίσαμεν από την
περιπλάνησιν της συζητήσεώς μας, η οποία εξήτασε κάποια πολιτεύματα
και συνοικισμούς. Είδαμεν πρώτην και δευτέραν και τρίτην πόλιν, αι
οποίαι, καθώς φρονούμεν, είναι συνέχεια του συνοικισμού μεταξύ των
εις κάποια απέραντα χρονικά διαστήματα. Τόρα δε βεβαίως μας
παρουσιάζεται ως τέταρτον αυτό το είδος της πολιτείας, και, αν
αγαπάτε, μας παρουσιάζεται έθνος το οποίον εγκατεστάθη κάποτε και
ευρίσκεται και σήμερα ακόμη εις την κατοικίαν του. Από όλα δε αυτά
διά να εννοήσωμεν κάπως ποίον συνοικίσθη καλώς ή όχι και ποίοι
νόμοι συντελούν να διατηρούν όσα διατηρούνται και να καταστρέφουν
όσα καταστρέφονται, και ποία με ποία αν αντικαταστήσωμεν ημπορούμεν
να κάμωμεν μίαν πόλιν ευτυχή, καλέ Μέγιλλε και Κλεινία, αυτά όλα
λοιπόν πρέπει πάλιν σχεδόν από την αρχήν να τα συζητήσωμεν, εάν δεν
ευρίσκωμεν καμίαν παρατήρησιν εις όσα εσυζητήσαμεν.
ΜΕΓΙΛΛΟΣ.
Εάν τουλάχιστον, καλέ Ξένε, μας υποσχεθή κανείς θεός,
ότι, εάν δοκιμάσωμεν διά δευτέραν φοράν την έρευναν της νομοθεσίας,
δεν θα ακούσωμεν χειρότερους ούτε κατωτέρους λόγους από εκείνους
που είπαμεν, εγώ ημπορώ να περιπατήσω πολύν δρόμον, και ημπορεί να
μου φανή σύντομος η σημερινή ημέρα. Και όμως βεβαίως είναι η ημέρα
των τροπών του θεού από το θέρος εις τον χειμώνα.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν, καθώς φαίνεται, πρέπει να τα ερευνήσωμεν αυτά.
ΜΕΓΙΛΛΟΣ.
Βεβαιότατα.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Λοιπόν με τον νουν μας ας έλθωμεν εις εκείνην την εποχήν
που η Λακεδαίμων και το Άργος και η Μεσσήνη και τα συνδεόμενα με
αυτάς μέρη ήσαν, καλέ Μέγιλλε, υποχείρια εντελώς εις τους προγόνους
σας. Λοιπόν κατόπιν αυτοί απεφάσισαν, καθώς βέβαια λέγεται ο μύθος,
να μοιράσουν εις τρία το στράτευμα και να συνοικίσουν τρεις πόλεις,
το Άργος, την Μεσσήνην και την Λακεδαίμονα.
ΜΕΓΙΛΛΟΣ.
Πολύ ορθά.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Και βασιλεύς μεν του Άργους έγινε ο Τήμενος, της δε
Μεσσήνης ο Κρεσφόντης, της δε Λακεδαίμονος ο Προκλής και ο
Ευρυσθένης.
ΜΕΓΙΛΛΟΣ.
Πώς όχι βεβαίως;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Και λοιπόν εις αυτούς όλοι οι τοτινοί ωρκίσθησαν να τους
βοηθήσουν, εάν τυχόν θελήση κανείς να βλάψη την βασιλείαν των.
ΜΕΓΙΛΛΟΣ.
Αμέ τι;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.
Αλλά μήπως τάχα δι' όνομα του Διός καμμία βασιλεία ή άλλη
εξουσία κατηργήθη ποτέ από άλλους παρά από τους ιδίους; Ή μήπως προ
ολίγου μεν που ήλθε εις αυτά η συζήτησίς μας τα παρεδέχθημεν ούτω
πως, τόρα όμως τα αλησμονήσαμεν;
ΜΕΓΙΛΛΟΣ.
Πώς είναι δυνατόν;
ΑΘΗΝΑΙΟΣ.