H. Bolingbroke Mudie.
La longe atenditaj Pentekostaj tagoj fine estas alvenintaj. Sed kia
vetero! Cxie trovigxas nigraj nuboj kaj pluveregoj, kaj la suno tute
forgesis nin. Kuragxe!
Ni baldaux trovis, ke ni eniris Esperantujon, cxar, dank' al la
sencxesaj klopodoj de nia Libertempa-Kapitano Sro. Reeve, kaj al la
afableco de la fervoja kompanio S.E. & C.R. ni trovis por ni
apartigitan vagonon. Tie ni ensxlosigxis, por senhalte paroladi
Esperante kaj esperante, cxar ni ja esperis, ke la vetero baldaux
plibonigxus.
Laux la anonceto en The Esperantist, No. 7, areto da Anglaj
Esperantistoj estis forironta Bulonjon. Ni estis tiu areto, kies
partoprenantoj nombris dek-du.
Gxustatempe la tre, tre longa turist-plenigita vagonaro forveturis,
kaj alvenis Folkestonen, kie la maro estis suficxe trankvila kaj ni
sensxancele eniris la vaporsxipon.
Unu el la areto havis apartan kajuton tie, kaj ni Esperantistoj multe
sxatis la privilegion gxin uzi. Vere, cxiam kaj cxie Esperantistoj
gxuas specialajn privilegiojn.
Ni supozis, ke ni movadis sur la maro, sed, pro la nebulo, la
cxirkauxajxoj estis preskaux nevideblaj. Fine la kruta Franca
marbordo aperis tra la griza nebulo, kaj ni rapide kolektigis
pakajxojn, k.t.p., por ke ni povu tuj konatigxi kune kun niaj jam
konataj sed neniam viditaj samideanoj. Sed ni eraris pri tio. Ne
estis necese atendi gxis kiam la sxipo cxesus sian movadon cxar,
alproksimigxinte, ni gxoje rimarkis ke la elsxipejo estis de granda
verda steletaro okupata. Kaj niaj kunbatalantoj rimarkas samon cxe
ni, kaj tuj elkriegas per fortaj vocxoj tre korajn eldirojn. La
steletoj intersalutas. "Vivu Esperanto! Kiel vi sanas? Cxu la maro
estis trankvila?" Tiuj kaj similaj demandoj gxoje flugis de la tero
en la sxipon, el Francujo en Anglujon.
Kompreneble la cxirkauxstarantoj multe miris pri tio. Kaj kia lingvo!
Mi ja konas gxin sen ellernado, unu el ili rimarkis al mi. Sed
Esperanto havis bonajn reklamojn dum la tuta tago tie. Baldaux
alvenis la tempo kiam ni povis premi la manojn de niaj kunstudentoj,
kaj kune eniri por submetigxi sub la linkaj okuloj de la
limdepagistoj.
Ni vidis malfelicxulojn, kies cigarojn oni forprenis, sed ni estis
felicxuloj, ni estis Esperantistoj, kaj tiaj neniam pekas.
La Brita Konsulo aldonis sian bonvenon al tiu de niaj Francaj amikoj,
kaj nia akcepto vere estis korega. Sur la muroj de la limdepagejo
trovigxas prezaro Esperanta. Tio cxi certe estas bona reklamo por la
lingvo. Ni do tuj sentis, ke ni ne estis venintaj en alian landon,
sed ke la verda Esperanta standardo ankoraux cxie regnis.
Baldaux ni, granda procesio, marsxis sur la stratoj de la plej grava
centro de la Franca fisxkaptado. La maro cxiam trovigxas je unu
flanko cxi tie, sed vere, kiam ni alvenis, maroj cxie vidigxis, pro
la pluvego, kiu cxion sxangxigas.
Post tre mallonga promeno, ni alvenis al la hotelo _Castiglione_,
kies estro estas Esperantisto, kaj tie ni oficiale prezentigxis al
niaj novaj, pro ni malsekigitaj, amikoj.
Dum tiu cxi ceremonio, unu el ni serioze diris: "Mi estas la subestro
de la vetero. Mi arangxis la pluvon, por ke la vagonaro ne estu tro
varma kaj homplena. Nun mi arangxos bonan veteron, por ke ni, kaj
cxiuj aliaj kuragxuloj, gxuu felicxan libertempon." Kompreneble cxiuj
multe ridis, je tiu cxi eldiro, kaj iu rimarkis, ke eble li nur estis
tre suba estro. Tamen, de tiu momento, la pluvo cxesis, la stratoj
sekigxis, kaj fine la suno ekbrilis por aplauxdi tiun cxi memorindan
internacian kunvenon.
Post tagmangxo, ni faris promenadojn en la urbo, vizitis la
fisxvendejon, la sxipejon, la antikvajn urbmurojn kaj la katedron.
Tiam, reveninte hotelen, ni pretigis nin por vespermangxo.
Al tiu momento, Sro. Michauxx, la tre sindonema Prezidanto de la
Grupo, sendigis al mi la plej bonan urbfotografaron iam vidita, kaj,
cxagrenege mi gxin konfesas, mi forgesis danki lin pri tio. Eble, je
tiu cxi okazo, li afable forgesos la proverbon ke _malfrua danko
estas pli malbona ol danko ia_, kaj akceptos miajn nunajn dankojn.
Kaj, se iatempe kiam la Grupanoj rekunvenigxis, ili bonvolos skribi
por mi siajn subskribajxojn sur papereron, mi havos grandan plezuron
enmeti gxin en la albumon, kiun mi cxiam konservos inter mia cxiam
pligrandigxanta propagandilaro.
Dum la vespermangxo ni nature priparolis la venontan kunvenon, kies
programon ni jam vidis sur la pagxoj de la _"Cicerone"_ (Semajna
Bulonja organo, cxiam enhavanta Esperantan pagxon).
Sed, kvankam ni multe antauxgxuis la proponajxojn, la kunveno mem
donis al ni nepripenseblan plezuron. Oni komencis iom post la nauxa
horo, kiam ni eniris belan cxambregon, mirinde ornamigita de Francaj
kaj Anglaj flagoj, kaj ankaux de cxiam verdaj arbetajxoj kaj palmoj.
Vere sxajnis, ke ni estis enirintaj en Kristnaskan festejon.
Sed la okuloj ne estis la solaj membroj, kiuj gxuis tiun akcepton.
Ankaux la oreloj multege sxatis la koran hxoron: _"Dio savu
la Regxon" ("The Esperantist," No. 1)_ kiu donis komencon al la
bonega programo.
Estas tute neeble priskribi tiun cxi kunvenon detale, sed eble la
programo estos interesa por legantoj. Jen estas:
_PARTO I._
Dio savu la Regxon Hxoro.
Prezentado Sro. Michauxx.
Valso Esperanto Fno. Decrequy.
L'Espero Sro. Boulet.
Mia Mano Fneto M. T. Bergier.
Bonan Tagon, Suzo! Sro. Derveauxx.
La Paco Sro. Dufeutrel.
Duo de la Regxo d'Ys Sno. Bergier kaj Fno. Sutils.
_Honora Vino._
Piana-ludo. L'Akvofalo Fno. Pannevin.
13a, Hungara Rapsodio Fno. Decrequy.
_PARTO II._
Floreto Fneto G. Bergier.
La Cigalo kaj la Formiko Fneto M. T. Bergier.
La Korvo kaj la Vulpo Fneto Lephay.
Lasta Deziro Fno. Sutils.
Hamleto Sroj. Dufeutrel kaj Mudie.
Hispana Romanco Sino. Bergier.
La Bano de la Pastro Sro. Boulet.
Galateo Sro. Derveauxx.
La Marseja Himno Hxoro.
_Bonvena Cxampana Vino._
Vere, tre memorinda programo. Kaj, se oni demandus kian eron mi pleje
sxatis, mi estas certa ke la plenkreskuloj min pardonos, kiam mi
konfesas ke mi pleje sxatis la kvar recitadojn de Frauxlinetoj
Bergier kaj Lephay. Kiam oni auxdas nian karan Esperanton el la lipoj
de kvin, sep kaj dekjaraj infanoj, gxi havas ankoraux pli belan sonon
ol kutime. Kaj oni devas ankaux gratuli--cxiujn! Cxio estis bona, ecx
bonega. Tamen estis unu afero kiu ne tute placxis al mi.
Eble gxi estas nur bagatelo, sed mi ja opinias, ke gxi meritas gravan
atenton. En almenaux unu el la belaj kantoj, mi rimarkis, ke la
tradukinto ne konservis la Esperantan akcenton.
Laux mia opinio, bona Esperanta kanto devas konservi tion cxi, kaj
oni ne devas meti la akcenton sur silabo alia ol la antauxlasta. Se
oni atente tralegos la tradukojn de Tom Bolin' (No. 5) Vivo de
Maristo (No. 1) kaj aliaj tradukoj de bone konataj poemoj en The
Esperantist oni konstatos ke, ecx por la kutimita melodio, kiun
oni verkis por tiuj cxi poemoj, la Esperantaj vortoj tauxgas. Mi do
esperas ke, kiel eble plej multe, niaj muzikaj verkistoj provos
konservi la uniforman Esperantan akcenton, sen kio nia lingvo perdus
tiom da utileco kaj belsoneco.
Post la finigxo de la unua parto, du infaninetoj prezentis belegajn
floramasojn al la du Anglinoj, kiuj estis inter la vizitanta areto:
belaj Esperantaj floramasoj. Mi intence diris _Esperantaj_, cxar
ambaux el ili konsistis el floroj rugxaj, blankaj kaj bluaj; Anglujo
kaj Francujo; kaj interplektita estis la bela Verdo de la Espero, la
emblemo de Internacieco.
Sed jam tro longa estas tiu cxi priskribo. Por gxin finigi, mi
rimarku pri la bonegeco de la paroladoj faritaj de Sroj. Michauxx kaj
Reeve.--Sed ne! Ekzistas ankoraux alia afero, kiu eble havos apartan
intereson por Vi, karaj Legantoj. Oni cxie rimarkis, ke la
_Verd-kovrilajxeto_ estis tre leginda. Dankojn, Bulonjaj Legantoj! Ju
pli granda la laboro, des pli granda la plezuro kiam oni lernas, ke
la rezultatoj estas sxatataj. Se nur la tuta legantaro kunpensus!
Tre, tre laca, ni fine realvenis en nian komfortan hotelon, por
silente pripensi la mirindan tagon, matene en nigreta, malseka
Londono, posttagmeze en nuba, malseketa Bulonjo, kaj vespere en
belega, varma Esperantujo, inter la floroj, kantoj kaj salutoj de
karaj internaciaj amikoj.
Morgaux matene, post naux-tridek, niaj amikoj nin sercxis, kaj
kondukis en la gxardenojn de Sro. Duhamel, la Esperantista floristo
Bulonja, kaj tie ni fotografiigxis antaux bela floraro. La rezultato
estas bona, kaj cxiam servos kiel fidela memorajxo de plezura mateno.
Posttagmeze ni eniris en tramon (niaj dek du anoj kaj la Francaj
amikoj plenigis la veturilon) kaj komencis gajan veturon gxis
Wimereuxx. La antauxan nokton mi estis rimarkinta verdan rubandon sur
la fortepiano, kiu portis oreskribitan Esperanto. Tiun cxi
rubandon oni nun fiksis cxe la vitro de la tramo, kaj cxiuj
preterirantoj bone rimarkis, ke gxi estis Esperantista tramo.
Tiamaniere la Afero gajnis bonan reklamon.
Mi jam ekpensis, ke oni min trompis sed tiam, kiam unu post la alia,
mi rimarkis novajn vidindajxojn mi certigxis, ke estis ja fakto.
Bulonjo ne estas malbela urbo, kaj la kamparo ankaux estas suficxe
bela. Ne sxanceligxu, do, Anglaj adeptoj, sed tuj vizitu la belan
hejmon de tiom da fervoraj Esperantistoj.
Sur la beleta marbordo Wimereuxxa ni gxuis tre felicxan posttagmezon.
La suno jxetis sur nin ne tro varmajn radiojn, kaj la plimulto da la
kunvenintoj sidigxis sub la ombro de la verda rubando por kunkanti
kaj sxercadi. Sed mi ne estis tiel mallaborema, kaj gxuis tre
plezuran ludadon kun la cxarmaj infanoj, kiuj venis kune kun ni. Kaj,
Legantoj, estas terura sed vera fakto, ke, en Francujo, ecx la
infanoj parolas France! Tamen ludoj kaj Esperanto cxiam estas
internaciaj, kaj ni estis tre felicxaj, kaj multe bedauxris kiam
vesperigxis, kaj ni devis returnen trami. Post vespermangxo,
ni denove kunvenis, kune kun niaj gastamaj amikoj en la cxefloko de
cxiuj Francaj urboj, la _Casino_. Tie, sidante en la belaj gxardenoj
apud la lumigita estuario, sub la hela lunlumo, Sro. Boulet (kiu
venis el Roueno) afable promesis farigxi nova kunverkanto, kaj ni
hodiaux povas legi lian lertan _Calabre_ tradukon.
Jen alia gajno por _Mondvaganta Redaktoro_! Li ricevas artikolojn de
tiuj, kiuj li havas la plezuron renkonti. Kaj, gxis nun, mi kredas,
mi estas la sola mondvaganta Esperanta Redaktoro. Tial Vi estas
povintaj legi multe da interesaj rakontoj, kiuj multe helpis je la
sukceso de tiu cxi Gazeto.
La proksiman tagon, post matenmangxo, ni hxore estis kantantaj
_Funiculi Funicula_ kiam niaj nelacigeblaj samideanoj venis por
konduki nin en Le Portel.
Kia belega sablaro tie trovigxas. Ebena kaj malmola kiel asfalto.
Bonega loko por la krevetkaptado, sed, sxajne, Esperantistoj en
Bulonjo neniam havos tempon por tiu cxi agrabla amuzado. La tieaj
amikoj cxiam sukcesos trovi ian novan kaj interesan vidindajxon.
Sur tiu cxi sablaro ni denove faris ludojn kaj kursojn, kaj, fine
alvenis al la interesa vilagxo. Le Portel estas enlogxata de
fisxistoj, sed Wimereuxx, je la alia flanko de la estuario estas
rapide pligrandiganta cxirkauxurbo de Bulonjo.
En Le Portel ni vidis interesan sed funebran procesion: la
enterigiron de fisxisto.
Sro. Michauxx diris al mi, ke multe da la tieaj logxantoj ankoraux
posedas la trajtojn Hispanrasajn, cxar siaj praavoj venis el tiu suda
lando.
Sed mi jam trolongigis tiun raporton! La tramo rekondukis nin en
Bulonjon, kaj oni arangxis finan posttagmezan promenadon gxis la
rimarkinda monumento de la _Grande Armee_ Napoleona. Tiu cxi estis
tiel sxatinda, kiel la aliaj, kaj la vetero cxiam estis bela. Tamen
oni diris, ke en la apudaj vilagxetoj estis iom pluvdona. Ni estis
felicxuloj havi kune kun ni la veter-subestron!
Dum la promeno ni priparolis la proponitan kunvenon Esperantistan,
pri kio mi esperas skribi ion poste. Tiaj kunvenoj estas la plej
bonaj aferoj por vekigi kaj revekigi intereson pri nia afero.
Post tre felicxa haltado en arba valeto, kie ni denove fotografiigxis,
kaj ludis kun la infanoj, ni kune revenis por fari la pakajxojn
por la baldauxe foriranta vaporsxipo. Tion farinte kaj vespermangxinte,
niaj fervoraj amikoj akompaniis nin gxis la ensxipejo por doni al ni
lastan _Gxis la Revido_....
Dankojn, dankojn, novaj sed tamen tre malnovaj amikoj. Dank' al vi,
ni gxuis mirindan viziton; dank' al vi, ni nun havas ecx pli varman
estimon de nia kara lingvo, kaj gxiaj afablegaj Francaj adeptoj. Unu
el nia aro estis Franca Anglano, kaj li miregis pri la tutkoreco de
nia akcepto cxe siaj samnacianoj. Vere ni sxajnis esti "centjaraj
amikoj!"
Kaj cxu mi cxiam facile komprenis la alilandulojn? Ne estas dubeble,
kaj ne estas dubinde!
Tamen unu malfacileco cxiam trovigxis, pri tio ni devis esti
singardemaj. Jen. Cxiam, kiam oni arangxis estontan renkonton, oni
devis precipe zorgi pri la maniero por esprimi la horon. Cxiam Sro.
Michauxx diris ambaux, ekzemple, je la _naux kaj duono_ kaj
je la _duono de la deka_. Sed mi, kaj miaj Francaj amikoj kunsentas,
neniam plu diros aux unu aux la alian. Ni diros je _naux-tridek_.
Tiamaniere ne estos eble, ke ni manku niajn renkontojn pro eraro
kauxzata de tiu malfacileco.
Al la dirita horo, cxiam aldonu la minutojn, kaj jen sistemo jam
internacia por diri la horon. Laux la antauxa anonco en The
Esperantist, tiu cxi sistemo estas la fervoja (kaj sekve la
praktika) uzo.
Kaj Vi, karaj Legantoj, kiu legis tiujn cxi liniojn, kion vi pensas?
Cxu vi ne multe bedauxras, ke vi ne kuragxis partopreni je tiu cxi
unua oficiala grupkunvenejo? Mi gxin esperas. Tamen, ne estas necese,
ke vi longatempe plendu pri tio. Nia Libertempo-Kapitano, Sro. Reeve
nun klopodas pri nova vizito al la Grupo en Havro. Mi jam konas tiujn
cxi fervorajn amikojn de nia afero, kaj mi esperas ke, je la 30a &
31a Julio kaj la Auxgusto, ili ricevos viziton de granda aro da
alilandaj Esperantistoj, ne el Anglujo nur, sed el cxiuj proksimaj
aux malproksimaj landoj. La elspezo ne estos granda, kaj se tiuj,
kiuj povos tien iri, tuj skribos al Sro. Reeve (63, _Effingham Road,
Lee, Kent_) li povos arangxi specialajn kondicxojn kun la fervoja
kompanio L. & S.W.R. kaj neniu povos plendi pri la rezultato.
_"Vivu Esperanto, kaj Vivu la Esperantistoj!"_