'Nempe haec adsidue: iam clarum mane fenestras
intrat et angustas extendit lumine rimas:
stertimus indomitum quod despumare Falernum
sufficiat, quinta dum linea tangitur umbra.
en quid agis? siccas insana canicula messis 5
iam dudum coquit et patula pecus omne sub ulmo est.'
unus ait comitum. "Verumne? itane? ocius adsit
huc aliquis! nemon?" turgescit vitrea bilis:
"findor"-- ut Arcadiae pecuaria rudere dicas.
iam liber et positis bicolor membrana capillis 10
inque manus chartae nodosaque venit harundo.
tunc querimur, crassus calamo quod pendeat umor,
nigra quod infusa vanescat sepia lympha;
dilutas querimur geminet quod fistula guttas.
o miser inque dies ultra miser, hucine rerum 15
venimus? at cur non potius teneroque columbo
et similis regum pueris pappare minutum
poscis et iratus mammae lallare recusas?
"An tali studeam calamo?" Cui verba? quid istas
succinis ambages? tibi luditur. effluis amens, 20
contemnere: sonat vitium percussa, maligne
respondet viridi non cocta fidelia limo.
udum et molle lutum es, nunc nunc properandus et acri
fingendus sine fine rota. sed rure paterno
est tibi far modicum, purum et sine labe salinum-- 25
quid metuas?-- cultrixque foci secura patella.
hoc satis? an deceat pulmonem rumpere ventis,
stemmate quod Tusco ramum millesime ducis,
censoremne tuum vel quod trabeate salutas?
ad populum phaleras! ego te intus et in cute novi. 30
non pudet ad morem discincti vivere Nattae?
sed stupet hic vitio et fibris increvit opimum
pingue, caret culpa, nescit quid perdat, et alto
demersus summa rursum non bullit in unda.
magne pater divum, saevos punire tyrannos 35
haud alia ratione velis, cum dira libido
moverit ingenium ferventi tincta veneno:
virtutem videant intabescantque relicta.
anne magis Siculi gemuerunt aera iuvenci,
et magis auratis pendens laquearibus ensis 40
purpureas subter cervices terruit, 'imus,
imus praecipites' quam si sibi dicat et intus
palleat infelix, quod proxima nesciat uxor?
Saepe oculos, memini, tangebam parvus olivo,
grandia si nollem morituri verba Catonis 45
discere, non sano multum laudanda magistro,
quae pater adductis sudans audiret amicis.
iure; etenim id summum, quid dexter senio ferret,
scire erat in voto; damnosa canicula quantum
raderet; angustae collo non fallier orcae; 50
neu quis callidior buxum torquere flagello.
haud tibi inexpertum curvos deprendere mores,
quaeque docet sapiens bracatis inlita Medis
porticus, insomnis quibus et detonsa iuventus
invigilat, siliquis et grandi pasta polenta; 55
et tibi quae Samios diduxit littera ramos
surgentem dextro monstravit limite callem.
stertis adhuc, laxumque caput conpage soluta
oscitat hesternum, dissutis undique malis!
est aliquid quo tendis, et in quod dirigis arcum? 60
an passim sequeris corvos testaque lutoque,
securus quo pes ferat, atque ex tempore vivis?
helleborum frustra, cum iam cutis aegra tumebit,
poscentis videas: venienti occurrite morbo!
et quid opus Cratero magnos promittere montis? 65
discite, o miseri, et causas cognoscite rerum:
quid sumus, et quidnam victuri gignimur; ordo
quis datus, aut metae qua mollis flexus et unde;
quis modus argento, quid fas optare, quid asper
utile nummus habet; patriae carisque propinquis 70
quantum elargiri deceat; quem te deus esse
iussit, et humana qua parte locatus es in re.
disce, nec invideas, quod multa fidelia putet
in locuplete penu, defensis pinguibus Umbris,
et piper et pernae, Marsi monumenta clientis, 75
menaque quod prima nondum defecerit orca.
Hic aliquis de gente hircosa centurionum
dicat 'Quod sapio satis est mihi. non ego curo
esse quod Arcesilas aerumnosique Solones,
obstipo capite et figentes lumine terram, 80
murmura cum secum et rabiosa silentia rodunt
atque exporrecto trutinantur verba labello,
aegroti veteris meditantes somnia, _gigni_
_de nihilo nihilum, in nihilum nil posse reverti._
hoc est, quod palles? cur quis non prandeat, hoc est?' 85
His populus ridet, multumque torosa iuventus
ingeminat tremulos naso crispante cachinnos.
'Inspice; nescio quid trepidat mihi pectus et aegris
faucibus exsuperat gravis alitus; inspice, sodes!'
qui dicit medico, iussus requiescere, postquam 90
tertia conpositas vidit nox currere venas,
de maiore domo modice sitiente lagoena
lenia loturo sibi Surrentina rogabit.
'Heus, bone, tu palles!' "Nihil est." 'Videas tamen istuc,
quidquid id est: surgit tacite tibi lutea pellis.' 95
"At tu deterius palles; ne sis mihi tutor;
iam pridem hunc sepeli: tu restas." 'Perge, tacebo.'
turgidus hic epulis atque albo ventre lavatur,
gutture sulpureas lente exalante mefites;
sed tremor inter vina subit calidumque triental 100
excutit e manibus, dentes crepuere retecti,
uncta cadunt laxis tunc pulmentaria labris.
hinc tuba, candelae, tandemque beatulus alto
conpositus lecto crassisque lutatus amomis
in portam rigidas calces extendit: at illum 105
hesterni capite induto subiere Quirites.
'Tange, miser, venas et pone in pectore dextram.
nil calet hic. summosque pedes attinge manusque.
non frigent.' Visa est si forte pecunia, sive
candida vicini subrisit molle puella, 110
cor tibi rite salit? positum est algente catino
durum holus et populi cribro decussa farina:
temptemus fauces, tenero latet ulcus in ore
putre, quod haud deceat plebeia radere beta.
alges, cum excussit membris timor albus aristas; 115
nunc face supposita fervescit sanguis et ira
scintillant oculi, dicisque facisque, quod ipse
non sani esse hominis non sanus iuret Orestes.