Ziek! Is ze ziek
mijn lieve kinderkopje!
mijn roze knopje!!
bloeide ze om me heen.
O laat mij God nu klagen
Hoor aan mijn stil en droef geween
Het is uw schuld!, zoo klaagt thans mijn geweten
Het is uw schuld!
O, ik kan niet meer schreien
Ik zal...
Hier was ze zeker opnieuw begonnen te schreien en naar het kinderbedje
gegaan.
Naïf-mooi, dat probeeren, dat gedeeltelijk kinderlijk stamelen—en Kloos
er naast. Het laatste vers was ze dien avond begonnen. De andere waren
van verschillenden datum. Jawel—jawel—lief—heel gebrekkig—gevoelig—maar
wààrom die regels... „Ik heb verdriet... mij kwelt een bitter leed”...
waarom?... was dat verzenmakend gejòkt?... Of hád ze dingen die ze níét
zei?... Goeie snoet!... Hoe heerlijk dat ze geen literaire vrouw was,
géén aanstaand lid voor de Hollandsche Maatschappij, maar een vrouw!...
Met een schrik sprong ik op. Georgine werd wakker. „Dag Mol, hoe is ’t
met Ka?” zei ik onnoozel.
„’t Zelfde... Kom je pas binnen?” vroeg ze wantrouwig.
„Nèt.”
„Je heb toch niet me papiere”...
„Wèlke papiere?”
„Héúsch niet?... Làter mag je ’t lezen, nóú niet... Heb je heusch niet
geleze?”
„Heusch niet.”
Ze lei de velletjes in Kloos, sloot haar gezamenlijke gedichten in de
la van het kastje onder haar gewezen schminkdoos.
„Heb je gehuild?”
„Ikke—nee.”
„En je heb zulke dikke ooge.”
„Van de slaap.”
„Mamma! Mamma!” Schrikkerig-angstig snerpte het kinderstemmetje uit de
alkoof.
„Wat is ’r schatje?”
„O, mamma! Màmma! ’k hè-zoo’n pijn, zoo’n pijn!”
„Toe-nou, niet huile! Bèn je mamma’s kindje! Niet-huile!”
„’k Hè-zoo’n pijn op me buik.”
„Da’s natuurlijk d’r borst, Georgine.—Poeiertje slikke, Ka? Lekkere
poeier?”
„Neeéé! Neeéé!”
Kregel duwde zij het papiertje uit mijn handen. De poeder stoof op den
grond.
„Hè! Hè!... Wat ’n stoute meid!... ’t Is maar suiker!... Proef is.”
„Nee-éé... Nee-éé!... Ik wil niet!... O mamma!... Mammaatje!... ’k Hè
zoo’n pijn!”
’t Klagelijk smartstemmetje huilde tegen Georgine’s borst.
„Wi-je niet wat drinke?... Kom nou, hartje.”
„Nee-ee! Nee-ee!”
„’n Zacht eitje?”
„Nee-ee!... Niks drinke!”
„Koppie chocola?”
„Wèl chocola... niks drinke!...”
„Maak jij ’n beetje chocola klaar, Alf... en doe ’t poeiertje ’r in,
hè?”
„Nee géén poewertje... ’k Lus geen poewertjes!”
In de keuken zocht ’k warm water. Maar de kachel was uit. Beneden
hoorde ’k iemand scharrelen.
„Juffrouw!” riep ik zachtjes aan de trapdeur.
Geen geluid. Dan maar even naar benee.
Het was een nauw kronkeltrapje, door een gordijn van de kamer
gescheiden. Met den rug naar de trap zat juffrouw Doedelaar De Rooie
Duivel te lezen.
„Hm!”
Ze keerde zich verschrikt om.
„O ben ù ’t!... Is dat schrikke! Hè!”
Eenigzins verbaasd keek ik haar aan. In haar mond stak een doorrookte
bruine pijp. Verlegen-grinnekerig lei ze ’m neer, blies een rookwolk
weg.
„Wil u mij voor ’t kind ’n beetje heet water geven?”
„Seker. Wel-seker,” zei ze affabel: „met plesier. Is ’t kind nog niet
beter?”
„Nee, nog niet.”
Ze schonk wat water over. Terwijl keek ik vluchtig rond, zag dat de
Doedelaars hun kelder voor woonkamer hadden ingericht. De grond was van
rood-achthoekige tegels, de wanden van aangeslagen, schimmelig wit. In
het kolenhok hadden ze ’n soort bedstee van withouten planken
getimmerd. Hier huisden, sliepen, leefden ze. Het gaf me een
zonderling-vinnig verwijt—dàt—dàt—dàt fàtsoenlijk miserabel, tergend
barbiers-geleef in dien kelder van roode tegels, wit-beschimmelde
muren, gekalkte balken. Ik er boven. In hùn huiskamer, in hùn alkoof.
Zij scheen wel zoo iets te gevoelen, zei gegeneerd glimlachend:
„... We benne an de schoonmaak.”
„... ’t Is hier héél gezellig...”, glimlachte ik stroef terug.
„... Vin u niet?... Ja we krijge ’n nieuwe lamp en d’r komt ’n
behangetje da-we vandaag sijn weese uitsoeke... Hier heb-u ’t water...
As u niet genoeg het kan u meer krijge...”
„Dank u.”
’k Stond al op de trap, toen ze me nog even nariep.
„... Meneer... meneer...”—haar stem schaduwde weg in verlegenheid—„...
u sou soms denke da’k rook, hè? hè?”...
„Welnee juffrouw, ik denk niks”...
„... Siet u—’k rook nóóit... rooke vin ’k vies... maar ’k ben soo
hardlijvig siet-u... en dan trek ’k wel ’s an de pijp van me man,
siet-u, hè-hè-hè!... Begrijp-u?... Anders kàn ’k in geen dàge”...
„Natuurlijk. Natuurlijk... Da’s er héél goed voor... ’k ken ’n dame die
precíés voor ’t zelfde sigaretjes rookt.”
„... Soo. Welsoo... Nou maar sigaretjes is voor ons mense te duur,
niewaar?... Ik trek maar is an de pijp van Jacob, hèhèhè!...”
„Morge of overmorge zal ’k u de resteerende tien gulde geve...
juffrouw... ’k moet ’n heele boel geld ontvangen... dat ’r nog niet
is”....
„O, da’s niks meneer. We sitte ’r niet op te wachte... As de juffrouw
nou maar is die servet en die handdoek geeft...”
„’k Zal ’t ’r zegge... Dag juffrouw.”
„Dag meneer... Beterschap met ’t kind... As ’k u nog is diene kan.”
„Dank u.”
Georgine had Ka in ’n deken gewikkeld, zat met ’t kind bij den
gloeienden kachel.
„Hoe kàn je nou die ellendige mense ’n dienst vrage!” verweet zij.
„Sust!... Ze was heel vrindelijk.”
„Jawel!... Van avond wou ik Frits hebbe om citroene te hale... en kwam
de boodschap, dat Frits niet meer voor me uit mocht... Zulke lammelinge
as je met ’n ziek kind zit!...”
„Misschien zijn ze voor mij bang”... veronderstelde ik: „Kijk is Ka...
Kijk is, m’n kind... Lekker, hè?... Eerst chocola... en suiker... en
nou ’t water... Lekker, hè?”
Slaperig-kregel keek ze toe, slikte lepeltje voor lepeltje met ’n vies
gezichtje.
„Niet zóóveel mamma!... Schei nou uit!”
„Nog één lepeltje.—Zoo-o. Zoo-o.—Nou weer naar bedje, hè?”
„Nee-éé! Niet naar bed,” zei ze huilerig-kribbig.
’k Legde ’t thermometertje an. Ze had stevige koorts.
„Niet doen! Niet doen!”
„Zoo.—En morge moet je ’t in je mondje neme, dan kan oome beter zien
hoe warm je van binne ben—Gek, hè?”
In haar bedje lag ze nog te woelen toen wij slapen gingen, ’t Licht
brandde laag.
„O God—o God, ’k ben zoo ongerust!”
„’t Is nìèts, Mol—niks. ’t Komt zoo dikwijls voor.”
Ka ijlde ’n beetje, zei met piepende ademstootjes brokken van
kinderrijmpjes, hoestte krakend, lei weer ’n poosje stil, soms
kindersmartelijk zuchtend. Het was ’n nàre, angstige nacht.
Droog-hortend klonk het stemmetje... „Onder ’t tafeltje daar ikke
zat—daar ikke gebrade vleessie at... daar ikke rooie wijntje dronk—die
al in mijn hartje klonk”... Zoo bleef ze doordrensen, klagelijk,
hoestend, telkens over ’t zelfde, schoolliedjes, rijmpjes,... „Iene
miene mutte—tien pond grutte—tien pond kaas—jij ben de baas”...
’t Heele huis was stil, slaap-stil—alleen ’t druk, benauwd,
ijlstemmetje klonk... „Iene miene mutte... Iene miene mutte...
Ienemienemutte...”
Georgine was opgestaan, lei in haar hemd op de bloote knieën op ’t
koude zeil gehurkt, kloppend het rugje als er ’n hoestbui kwam,
zacht-klagelijk neuriënd... „Suja... suja... suja... kindje”... als
Kaatje koortsig wakker kwam.
Brandend van moeheid keek ik toe naar dien witten, geknielden vorm met
de afhangende haren, naar ’t kermisbedje, beluisterde het geijl, de
schampere, vreemde klankjes... „Hake en ooge...
tikke-takke-toge—goudpapier—tierelierelier...”
In mijn loomzwaar hoofd kreeg ik één enkel moment de malle, klare visie
van den... lief glimlachenden man... met z’n hoog puntboord... z’n
mooie das... z’n glad geplakte haar om ’n vierkant hoofd.
Volgende dagen waren in buien van gerustheid en spanning. ’t Kind was
hárd ziek, soms monter, vroolijk, soms kregel, lusteloos, maar áltijd
met koorts.
Juffrouw Stengevis kwam één keer op bezoek met kleine Toos.
„Soo, Sorsien... ik kommie nog maar is opsoeke... Jij laat niks van je
hoore... D’r is ’n brief met geld uit Amerika... heb ’k maar voor je
afgeteekend... googem van me, hè?”—„Met geld?... Met geld?... ’n
Brief...”—„En is-die kleine Ka soo siek?”—„Ja moeder... ik ben lekker
ziek... Dag Tóósie!”—„D’r onder blijve, Ka.”—„Ja oome.”—„God, waarom
zendt die man me nou nog... geld,” zei Georgine angstig, bleek.—„Ja,
dat begrijp ’k ook niet,” zei ik, onaangenaam-verrast.—Juffrouw
Stengevis, vies van leed-lachje, met ’t ouwe viezig velbobbelen om den
blauwig-dunnen neus, wreef de kalkhanden in den zijden schoot.—„... Wat
sou ’t?... Wat sou ’t?... Mot-ie niet voor sijn kindere sorge, die
swabber?”—„U had den brief niet moete afhalen,” zei ik.—„Niet motte
afhale?”—„Nee,” zei Georgine, altijd-nog-bleek, „’k wil van hèm geen
cent meer... ’k Zend ’t zóó terug.”—„Wel godallemachtig wat ’n onsin,
Sorsien!... En mot ik nou nòg langer wachte?... Hoeveel weke krijg ik
wel?... Ik kan ’t soo lang niet uitsinge... Je sal ’t wel late... Sal
jij mijn huur betale?”...—„Over ’t geld hoef u niet ongerust te zijn,”
zei ik, ongeduldig.—„Seker. Seker. Ik ben ook niet ongerust.—Maar ’t is
nou wel seve weke—dat kan ’k niet uitsinge... En verschot van ’t
kind!... Geef jij mijn maar ’t geld van de angeteekende—dan geef ik jou
’n kietantie en steek jij ’r geen cent van in je sak—Is ’t waar of
niet?—Sooveel sendt-ie je niet en soolang je nog niet gescheien ben mag
je toch wel wat anneme voor je kindere... Hè’k gelijk of
ongelijk?”...—„Ja, dà’s waar,” zei Georgine, den brief openscheurend.
Ze lei ’n paar Greenbacks op tafel, las haastig ’t half velletje
postpapier, verscheurde ’t zonder me an te kijken, wierp de snippers in
de kachel.—... „Mòcht ik ’m niet leze?” vroeg ik.—„Ach, wel já... D’r
stond niks in... Niks wat jou kan interesseere”...—„Dan had j’m ook wel
kunne late lezen.”—„Hè, zanik nou niet... d’r stond nìks in... Zeker
heeft-ie m’n brief nog niet ontvange”...—„Dat kàn niet”...—„O! Kàn dat
niet?... Hoelang doet zoo’n brief ’r over?... Hij schrijft enkel maar:
hier heb je vijf dollar en zoen de kindere... Anders niks... Wat kijk
je me nou an?... Denk je da’k jok?”—„Soo’n brief naar Amerika,” meende
juffrouw Stengevis, de banknootjes in de kalkhanden verkneukelend—:
„... doet ’r wel ’n drie weke over, sou ’t niet?... Drie weke en drie
weke dat sijne d’r ses... reken dan maar is uit.”—„Niewaar?” zei
Georgine:—„dà’s toch zoo’n ongeloovige Tobias!”—„Dan krijg ik nou nog
víér weke, Sorsien... Daar kom ’k dan wel is om na ’n dag of veertien,
hè?... ’k Sal nou maar gauw weggaan hè, anders is ’t wisselkantoor
dicht... Kom Toosie... Dag Kaatje! Beterschap hoor!”—„Dag moeder,” riep
Ka uit de alkoof.
„Zoo iets moet je nu nòòit weer doen,” zei ’k toen de deur achter
Stengevis dichtging.
„Wàtte?”
„Je wéét wel wàt... Je zou me achterdochtig make.”
„Hè, schei uit!... Je zoekt overal wat achter”...
Tegen den avond werd Ka weer onrustiger. Bax was ’s middags geweest,
had den toestand vrij gunstig gevonden.
„Als die dokter van jòù ’t maar goed weet.”
„Maakje dáár niet ongerust over.”
„Kijk is hoe ze gloeit.”
„Afwachten. Rustig afwachten.”
„O mamma! mamma!”... ’n Zware benauwde hoestbui dee ’t klein
kinderlichaam in schokkende krampen stuipen. ’t Gezichtje werd blauw.
’t Mondje zoog lucht met pijnlijke fluitingen.
„O God me arm schaap! M’n schatje!... Ik kan ’t niet ànzien niet
ànzien!”
Zenuwachtig-huilend hield ze ’t kind rechtop.
„Kalmte, Mol... Je maakt Ka nog méér overstuur... ’t Zal wel
overgaan... Niet zoo opgewonden.”
’t Borstje kraakte, de kuch reutelde op van héél diep, als ’n benauwd
stikgeluid, naslepend met snerpende hijgingen.
„O mamma!”...
„Ze stikt... God! God! Ze stikt!”
Als ’n krankzinnige trok ze zich de haren uit ’t hoofd. Ik had Ka op
m’n schoot genomen, hield haar wat voorover, klopte zacht op ’t rugje.
De bui bedaarde. Ka lachte weer. Maar Georgine, òp van die rekkende
spanning, óp van moeheid, lag in de voorkamer te snìkken. ’k Stopte Ka
onder ’t dek, probeerde haar te troosten. Zij weerde me af... „La-me
maar liggen!... La-me maar dood gaan! dood!... God straft me!... Me
Kaatje, me Kaatje! O God! o God!... Als àlles verrekte!... als ’k
honger most lijde... als ’k geen droog brood te eten had!... Alles
goed! àlles!... Maar me Kaatje!... Me engel van ’n Kaatje!... Waar ’k
zoo àlles van hou... méér dan van ’t andere kind al is ’t slecht van
me!... Praat ’r niet tegen in!... Wat hellept prate!... Je ziet wel
da’k ’r verlieze zal!... Verlieze! Verlieze!... En ’t is me straf... me
stràf... de straf van Gòd!... Ben ’k geen overspelige vrouw?... Is ’t
niet geméén wat ’k doe?... Kijke ze me niet àllemaal met verachting
an?... Ben ’k geen mintenee geworde, geen hoer!... O God!... La-me toch
ùìtstappe!... La-me toch doodgaan!... ’k Weet wel da’k slecht ben,
slècht, gemeen-slècht... da’k niet waard ben om kindere te hebben!...
O! O! O! O!”...
Haar hartstochtelijke smart gaf mij tranen in de oogen, sloeg me met ’n
verwondering, alsof er iets kil-vreemds langs me ging. Zachtjes
redeneerde ik.
„... ’k Heb ’t je laatst al gezegd, Georgine...”
„... Rèdènèèr nou niet! Toe, klèts niet! Je maakt me krankzinnig! Je
maakt me gèk.”
Ik keek haar alleen maar aan en plots sloeg ze de armen om mijn hals:
„... O God, Alf—je mot niet dènke over wa’k zeg—’k ben zoo ellendig...
zoo kapot... God straft me zoo zwaar, zoo schrikkelijk in me kind!”...
„Groote, gróóte meid!... Als je je god dan met gewèld wil voorstellen
als ’n boeman”...
„Toe! Toe!”, smeekte ze driftig: „spreek geen kwaad van Gód!... Ik
sméék ’t je! Nóú niet! Nòù niet!... Ach toe, hou je mond... Verzoek ’m
niet!”...
„Kom wor kálm, Mol... Wíé spreekt ’r van godslastering? Ik wil ’t je
zeggen, nóg eens zeggen, nóg eens—dat ’r geen god is, die menschen
straft omdat ze van elkaar houen... Pijnig je zelf toch niet...
Verneder god niet tot ’n stompzinnige ploert—God is geen ouwe orthodoxe
dominee, geen fanatieke pastoor—stel je, als je dat wil, ’n god voor,
maar dán één die schaterlacht om ’t gemier van de menschen, om d’r
rotte, fatsoenlijk gewurm!... En àls Ka... maar daar moet je niet an
dènken—ze had haast geen koorts—je moet ’r héélemaal niet aan
denken—maar stèl ’t geval dát ze... Dan is ’t geen stráf van god, dan
moet je niemand en niets vloeken of lasteren, dan mot je blij blijven
opkijken naar het Oneindige, trachten niet mee onder te gaan in de
wanhopige verwarring van de stumpers, de ellendelingen die alles
verwringen, bevuilen, verpesten!... Kom nou kind, kom vrouw... Ik weet
’t beter dan jij!... Ik zal je toch niet belìègen!”...
En in dezelfde moeë, verweekende wanhoopsstemming snikten we beiden.
„... Als ze maar niet dood gaat!”
„... Ze gáát niet dood.”
„Erger kan me niet overkomme”...
„Ik zeg je, dat ze niet dood gaat.”
„... Als dàt gebeurde!... Dàt!... ’t Is zoo’n héérlijk kind... En jij
heb me zoo geléérd van ’r te houe... Want wéét je wel, toen je ’t éérst
bij me kwam, die avond bij juffrouw Bok... toen zag ’k wel an je ooge,
dat je d’r verwaarloosd von”...
„Dat von ’k níét,” verdedigde ik.
„Dat von je wèl... En ’k was tóén ’n slechte moeder... want dat
tooneel... en al de vùìlike, die me achterna liepe...”
„Doe je geen verdere verwijte... Ben je goed voor d’r geworden, toen je
zèlf ’n thùìs had?... Ja, niewaar?.... Je moest nu wat gaan slape, hè?”
„Nee, ’k ga niet slape.”
„Je gaat wèl slape... Ik zal bij m’n vrouw en m’n kind—hoor je, mijn
kind—in de alkoof gaan zitten, op jullie passe. En dan roep ’k je tegen
’n uur of elf, hè?... En dan zal ’k terwijl zachies koffie zetten.”
„Hè, ja, oome—kom u in de alkoof zitten? Vlak bij me?”
„Ja, dot.”
„Enne mag ik opzitte?”
„Nee, anders ga je weer hoeste... Kijk, mamma gaat in ’t groote bed,
zie je—en nou kom ik bij Ka zitten... zóó... zóó... en nou slaapies
doen.”
„... Ga u nou strakkies bij mamma legge?”
„Ja. En dan passe we same op Ka, hè?”
„Is mamma op u ook zoo boos as u op d’r plaatsie legt?”
„Nou! En wat!”
„Op mijn vroeger ook.”
„Ga nou slape—mamma slaapt ook.”
„Vertel u dan wat.”
„Roodkappie?”
„Nee-éé—áltijd Roodkappie!”
„Goed—wacht maar—Zal ’k je is vertelle van ’t zussie van Piet de
Smeerpoets?... Ja, hè... Ga dan zòò legge... Nou—Nou—D’r was ’r is ’n
meissie die heette Netje...”
„Nee-éé—Niet Netje: Ka!... Ikke!”
„Goed—Die heette Ka en dat meissie dat wou d’r haar niet late knippe en
toen wier ’t zoo lang als de hééle Kalverstraat en de heele Jan
Steen... Enne toen ging ze wandele enne toen sleepte d’r haar over de
straat en toen kwam ’r ’n diender en die viel en die bleef in d’r haar
vastzitte—begrijp je?... en die werd door Ka meegetrokke, al maar
meegetrokke en toen kwam ’r ’n koekiesbakker die ook wel is drama’s
schreef en die viel ook en die kon òok niet loskomme en ’n slager en
meneer Doedelaar en juffrouw Doedelaar met d’r kiespijndoek en juffrouw
Stengevis... en die viele allemaal in ’t haar van Ka en konde ’r niet
meer uitkomme en toen zei de Koningin—als die wat zeit dan mòt ’t—die
zei tegen àl de politie: hakke jullie me dat haar is af... enne toen
kwam ’r zoo’n groote kip met ’n schaar en die zei knip, knip... Enne
toen viel al ’t haar op den grond en toen moeste d’r drieduizend mense
twee maande lang werke, tegen vijftig cent per dag, om al ’t haar op te
ruime... en meneer Doedelaar die kocht ’t allemaal om valsche vlechte
van te make”...
’k Hield slaperig op, om te zien òf ze sliep, maar ze lag nog klaar
wakker: „En toen, oome?”—: „Nou en toen liep Ka zònder haar en toen
vatte ze ’n kou omdat ze zoo’n kale knikker had en toen moest ze
honderd-duizend poeiertjes slikke om weer beter te worde... En nou is
’t uit”...
„Hè jassus, nou al uit!”...
„Nóg eentje?... Op ’n anderen dag—ja wàt toen?—op ’n andere dag—toen
wou—toen wou—ja wátte?—toen wou ze d’r nagels niet late knippe en toen
groeiden ze an d’r voete en vingers zóó lang—zóó lang as de
Kalfjeslaan! Schrikkelijk, hè?... en toen ginge de nagels van d’r voete
vastzitte an Naatje-van-den-Dam—en toen zei ’n andere koningin: Wel
potdorie wat is dat nou weer?—En toen zei de burgemeester: da’s van
Kà—Van wèlleke Ka, zei die andere koningin die d’r tande liet zien van
kwaadheid—Van Ka met d’r lange hare, zei de burgemeester. Toen kon de
koningin niet eten van schrik. Ze liet d’r varkenskluif-ie en d’r
aardappele staan zóo boos als ze was en toen kwame d’r zes groote
oorlogsschepe en die ginge an ’t schiete... Boem! Boem! Boem!... Maar
’t hielp niet... Toen kwame d’r zesduizend arbeiders en die ginge
hakke, dat de stukke tegen de rame vloge, tegen vijf-en-veertig cente
per dag. En die werkten zeven dagen en nachten. Schrikkelijk, hè!... En
’t hielp nog niet!... Maar toen kwam ’r ’n groote kikker en die riep
kwèk-kwèk-kwèk en toen viele de nagels af. Ze ware zoo dik als boome en
zoo hard als steen.—Enne toen zei die koningin tegen de arreme mense:
die magge jullie nou hebbe om ’r soep van te koke en toen ware ze
allemaal blij en zonge tot diep in den nacht: „Wèg met die sosiale,
leve Willem III!”... Enne toen... Enne toen... Enne toen...”
Ze was ingeslapen. Roerloos bleef ’k in de alkoof, bij het rustige
ademhalen van mijn vrouw, bij het drukke, droge hijgen van mijn kind.
Op den dag van de crisis was er véél aanloop. Karel kwam sigaren
brengen en Dirk, dien ’k in weken niet gezien had, bleef ’n kwartier
bedremmeld praten. Hij vertelde van de begrafenis van Stientje. Meijer
was in een koets voor het sterfhuis gekomen, was beneden gebleven.
Duif, die zich „geneerde” om in koffiehuizen te komen, dronk thúís
brandewijntjes met suiker en—oranjebitter. Ik vroeg hem niet hóé hij
zich met Guus verzoend had. Hij sprak er niet over. De ouwe
geslotenheid was over hem, het plomp sterk-lijvige. Maar ik vóélde zijn
verdriet en zijn zorgen.
’s Middags een gróóte verrassing. Er was een heer voor Georgine. In de
gang hoorde ’k haar opgewonden-blij.
„... Wat doet me dàt ’n pleizier!... Wat zal Ka blij zijn!... Hè, wat
vin ’k dat aardig van je!”
Ze kwam binnen met een knap jongmensch, die op haar geleek. Z’n gezicht
was gladgeschoren-blozend, z’n neus mopachtig.
„Alf! Alf!... Kom is uit de alkoof... Da’s me broer Jan—, meneer
Spier.”
„Dag meneer.”
„Bonjour meneer.”
„Mooie broer ben jij om zoo wèìnig an te komme!... Hebbe jullie me
brief gekrege?”
„Gistere... Toen zei ik: ’k ga is naar Ka kijke.—We ware ongerust—’k
Heb net ’n goed uur voor me.—Van avond spele we Samson et Délila... En
waar is Ka?”
Het was een raar-stijve ontmoeting, ’n kennismaking als op straat met
’n vreemde an wie je zoo eventjes wordt voorgesteld. Hij was
dikverlegen met z’n houding—ik kalm-gereserveerd. Alles wat ’k van ’m
gehoord had, maakte dit muzikantje, dat als minteneerend bourgeois
leefde, niet bijzonder sympathiek.
„Dag oome Jan!”
„Dag Kaatje... Hoe maak je ’t meid?... Kijk ik is voor je meegebracht
hebbe?”
„Ze mag nou niet snoepe, Jan.”
„Ach wat zou ’t? Steek ’r maar een in je mond”...
„Nee, ze màg niet”...
„Onzin! Onzin!... ’t Kind ziet ’r best uit!... Eet ’r maar eentje, Ka,”
hield hij aan.
„Nee, meneer Casper—Ka mag niet snoepe. We zullen ’t voor je beware,
hè, Ka? tot je beter ben”—, kwam ik tusschenbeiden.
„Nou dan nìèt... Mij goed...”
„En wat ben jij dik geworde, Jan.”
„Kan je zoo hebbe. Kan je zoo hebbe. Goed leventje!”
„... En hoe gaat ’t met moeder?”
„Niet best. Z’ is laatst van de stoep gevallen. Maar niet èrg hoor.
Niks erg. Been wat bezeerd. Stilzitte. Anders niks... ’t Is hier
benauwd.”
„En hoe maakt ’t je vrouw?”
„Me vróúw? Me vróúw? Wat voor vrouw?”
„Dòòrtje?”
„Doortje? Hoe kom je daar an?”
„Van moeder.”
„God allemachtig wat kletse jullie vrouwe toch met mekaar... Wat had
jij daar nou mee noodig!...”
„Die is ook goed!... Mag je zuster niet wete da-je getrouwd ben?...
Maak jij daar geheime van?”
„Getrouwd! Getrouwd! Wat zaag je toch van getrouwd! Wie is er getrouwd?
Ben ik getrouwd? Hahaha! Nee, da’s weer zoo iets van jou!... Haha!”
„Nou ’k dàcht ’t,” lachte Georgine mee: „jij ben ook zoo’n ràre en men
ziet je zoo zelden?”
„Nee ik trouw nóóit—of ’k most is ’n meissie met ’n berg cente
tegenkomme! Haha! Wat zeg u meneer?... ’k Ben nog jong, hoor?”
„Ja, dat zeg ’k ook.”
„O zoo.”
„Ben je dan niet meer met die Door?”
„Wat mot jij toch van Door, van Door!... Van Door!... Ik ken ’n Jo en
’n Marie en ’n Rika en ’n Door en ’n Jansie! Haha!... Dat kan ’k me zoo
voorstelle hoe moeder weer an ’t kletse is geweest... Net iets voor d’r
om zich te bemoeie met allemaal dinge waarmee ze niet noodig heeft!”
„Wil u ’n sigaar, mijnheer Casper?”
„Asjeblief meneer. U woont hier wel gezellig.—Wat ’n lang kippehok!”
„Nee, da’s niet van ons.”
„O zoo. En zing jij nog veel, Georgine?”
„Nee. Ik zing niet meer.”
„Zoo. Zoo.”
’n Ouwe stilte van volkomen uitgesprokenheid, van elkander niks meer te
zeggen te hebben.
„Drink je ’n bittertje, Jan?”
„Ja, ’n bittertje wil ’k wel. Eentje maar. Anders verzuim ik me trein.”
„Oome Jan! Oome Jannie!”
„Ja, Ka.”
„Kom u is hier.”
„Wat is ’r dan?”
„Ga u weer weg?”
„Strakkies.”
„Heb-u me speelgoed al gezien?”
„Nee.—Laat me je speelgoed is kijke.”
„Da’s me keuken—en dat benne me poppe—enne dat is ’n winkel—enne dat is
’n sevies—enne dat is ’n pienpien—daar mot u an draaie—kijk zóó—hoor
u?—Mooi hè?”
„En van wie heb je dat allemaal?”
„Van me oome.”
„Nou da’s ’n gòèie oome.”
„Waar ga u strakkies na toe?”
„Naar De-Haag.”
„Hier staat je bittertje, Jan.”
„Nou proost. Proost meneer en op de aangename kennismaking.”
„Dank u.”
„En kom jij niet is over naar De-Haag, Georgine, as ’t kind beter is?”
„Ze is nog niet beter.”
„Kwestie van ’n paar dage.—Als ik ’r over te zegge had, liet ’k ’r
opstaan. Je maakt kindere ziek met ze in bed te late legge.”
„De dokter zal ’t toch wel wete.”
„Ach wat. Dokters wete niks. Die raaie net zoo goed.”
„Da’s gekheid—’n dokter weet ’r toch altijd meer van dan jij of ik.”
„Dat zit nog. Wat weten ze van je? Niks. Als je dood mot, mòt je dood.
Laat daar ’n dokter maar is tegen opkomme.”
„Nou ja. Dood. Jij komt ook met zulke groote woorde. Maar heb jij maar
is kiespijn.”
„Dan steek ’k ’n pruimpie tabak in me mond en hou me cente in me zak. O
zoo. Kip ik heb je.”
„Dat zou ’k wel is wille zien. Je heb mooi prate nou je gezond ben.”
„Nou an mijn lijf geen onkoste. Ik zou je blaze. Wat u, meneer? Gloof u
an dokters?”
En ik begon mee te praten. Wij praatten alle drie, tot ’t uur dat-ie
bij ons wóú doorbrengen in lauw gesprek-gegrinnik verwezenloosd was.
Vroeg kwam ’k thuis. Georgine, bleek, met blauwe kringen onder de
oogen, lag in den leunstoel. Haastig veegde ze de kaarten van de tafel.
„Wat heb je gedaan?”
„... Niks”...
„Jawel. Je hèb wat gedaan.”
„’k Heb de kaarten voor Ka gelegd.”
„Hoe kún je dat doen!”
„Ze staan op niks. ’k Kan ’r niet uit wijs worde. Maar ze is zoo
onrustig—ze gloeit weer zoo.”
„Natuurlijk. ’t Is vannacht de crisis... Half negen.—Nou moest jij gaan
slape. Je ziet ’r èrg vermoeid uit.”
„’k Ben dood op van vannacht en gisternacht.”
„Ga dan slape. Ik ga zitte schrijve tot ’n uur of drie, hè? En dan waak
ik meteen.”
„Nee, laat me opblijve.”
„Je gáát naar bed.”
„’k Ben zoo ongerust! Zoo ongerust! ’t Is net alsof ’r iets boven me
hoofd hangt.”
„Dat doet ’t ook. Kijk maar naar den spiegel!”... spotte ik. „En nou
naar bed, naar bed! Dan heb jij rust en ik rust.”
„Als je maar weet da ’k tegen twaalf uur opsta.”
„Goed. Goed.”
In de rusteloosheid van ’t kamertje begon ’k met onfrisch hoofd te
werken. Vóór ging telkens ’t schelletje in den barbierswinkel over en
de gesprekken bromden door de alkoof. Wachten tot de winkel gesloten
werd, tot ’t heelemaal stil was. Even keek ik naar Ka, die met gloeiend
gezichtje, benauwd-pieperig te ademhalen lei. Wààrom ’k zoo van dat
kind híéld?—In de voorkamer heen-en-weer loopend op m’n kousen, dacht
ik er over na, over die mogelijkheid van dood, die me desperaat maakte.
Kaatje was een deel van mezelf geworden. In haar adoreerde ik leven in
z’n teerste wonderbaarlijkheid, in z’n grootste geheimenis. O, een kind
is mooi bij dag en bij avond, als het praat, als het gaat, als het
slaapt, bij uchtend en nacht, een kind is mooi als het kijkt, vraagt,
droomt, lacht, beweegt, begeert.
Een kind is als zonlicht op weiden en de dagende, roodende dag en de
purper-komende nacht en vogelgefluit in bladerbrokaat en liefdeweelde
in groen en het trotsche slaan van den haan en een ster die verschiet
als een vonk en bazuinen van marmerbleek ijs stootend in maannacht, en
laaiende brand in wolken van rots en bladerloos takkengerag op de hei
en stuifmeelgejoel in den wind en voorjaarsdauw op de blaren en diep
zwaarmoedig nachtgaal-rouleeren en vreugdegeschater over de wereld van
bergen en dalen, zeeën en lichten, over de wereld in ons kleine hoofd
die gróóter en wijder is dan de kleine rondom. O, een kìnd is een
vreugde, een smart, een einde, begin, een weelde, een vlam en een háát.
En wie niet in het kind heeft gezien en aanbeden het àl-schoonst
menschlijke, niet uit kinderoogen heeft gedronken het àl-heerlijkst,
het tot goden en zonnen opduizlend levensgeluk, die staat nààkt en
jammerlijk met zijn bevleeschde, ruige, harige botjes in dit heelal, in
dezen blauw-zonnigen koepel, die te hoog en te luchtend en te
doorzichtlijk is—voor zijn pover doodkistje van 1 Meter zooveel, bij
zóóveel en zóóveel duim.
Ze zeggen dat vaderliefde is liefde van ’n pa voor z’n (op ’t stadhuis
behoorlijk geregistreerd) kind. Ik geloof en ik zeg dat er géén
vaderliefde is. Gewóónlijk is vaderliefde een vorm van ijdelheid, een
maatschappelijke trots op een naam, een náám. Liefde? Liefde! O liefde!
Wat weten jùllie van Liefde!
Vaderliefde is ijdelheid èn stadhuis-verplichting. Waagt ’n pa z’n
leven dan niet voor zijn kind? O ja. Voorzeker. Multatuli was óók ’n
pa, redde zelfs z’n hondje. En ìk ken ’n meneer die ’n juffrouw uit ’n
bijt haalde—èn een met zes klewanghouwen en ’n lintje—Opoffering....
Zorgen.... Opvoeding.... Toewijding.... Vaderliefde, touchant,
áándóénlijk. Zie historie. Zie ónechte kinderen. Zie bordeelen.
Een man heeft geen baarmoeder, geen lange, lánge pijnen, geen melk,
geen warmkoestrend lichaam. Een man is de aanmatigende bijslaper van
zijn vrouw. Natuur kent geen vaderliefde. Zie beesten en
ongecultiveerde volken of omgekeerd.
Er is geen vaderliefde. Er is liefde voor één kind, voor het kind,
liefde die groeit, gekweekt wordt door het gewoonte-leven. Je houdt van
je dagelijksche lamp, van je dagelijksche broek, van je dagelijksche
schoenen. Zoo hou je in meerdere mate of leer je houen van ’t kind, dat
je élken dag ziet, hoort, waarneemt, waarvan je bent gaan houen omdat
het ’t kind van je vrouw is. Maar in den beginne, melieven, hield je
niet van dat poepende, zuurkwijlende, rooie, haarlooze wurm.
Burgerlijk-lief-sentimenteel wer je aangedaan bij ’t zien van je vrouw
in d’r kraambed. Je had een gevoel van gelukkige rust na de angsten der
baring. Je was blij dat zij geen pijn meer had. Maar die indringer die
je vrouw zoolang misvormde, daar voelde je alleen voor omdat-ie van je
vrouw, omdat je vrouw—die ’r martelpijnen om duldde ’r zielsgelukkig
mee was. En je vergeleek je zelf bij ’n leeuw en z’n welpen. Jij
klootje. O zoo. Zie niet Natuur. Je plaatste ’n advertentie. Eerst toen
’r leven in ’t kind kwam, toen ’t niet meer ’n kind van làst, altijd
warm-nat van onderen, altijd schreeuwend, altijd storend was, eerst
toen z’n oogjes glansden van goudbloeiende geheimenissen en het
stemmetje sprak, vroeg, vróég—eerst tòèn is ’r liefde gekomen, liefde
die je even zoo, even groot, even waar, éven waarachtig, éven
natuurlijk zou gevoelen, wanneer je simpelweg ’n kind in díé jaren, ’n
kind in zijn prachtigste wordingsperiode zou hebben aangenomen of
wanneer—gesteld je kwaamt van verre landen—je vrouw je belogen had en
je kind ’t kind van ’n ander was. En, melieven, ge weet wel dat ge
àllen egoïsten zijt, dat ge àllen moeite hebt uw geslachtsdriftjes te
bedwingen, dat ge àllen uren hebt gehad van begeerige óógen en alleen
maatschappelijk en huiselijk geharrewar—godzaligen, christenen,
diakenen, pastoortjes en-meerdere-kamfergebruikenden staan natuurlijk
ver boven deze aantijgingen—den domper zette op uwe
smakkers-wellustjes.
Vaderliefde, zusterliefde, broederliefde, nevenliefde,
tante-en-oomes-liefde is een ding zonder overheerschend-natuurlijken
band. Er is liefde voor het ontwakend kind, voor het kind in de
ontwakende jaren, liefde voor het leven dat uit mysterie-windselen
breekt, liefde voor de oogen, de trekken, het geluid van het kind,
zooals er bij niet-groven liefde kan zijn voor een luidloos-bloeiende
kamerplant.
Weet dat ik van mijn vader houd; hij van mij. Niet terug te dringen is
in ònze éérste gevoelens. Weet dat ìk houd van het kind van mijn vrouw,
er van spreek als mijn kind, dat het mij vader zou noemen als ik ’t zoo
wilde, dat het voor mij hééft de liefde van kind tòt vader.
En om dit alles, melieven, dat in uwe hoofden moge dringen, zult ge
begrijpen dat wij dienen te spreken niet van vaderliefde, maar van
Gewoonte-genegenheid van een man voor één kind.
Vóór was het stil geworden. Ik schreef m’n gedachtetjes op, niet omdat
’k ze zoo merkwaardig vond, maar om te trachten een eenvoudige waarheid
te definieeren. Waarschijnlijk zou ’k ’t verder uitgewerkt hebben, ware
Georgine niet wakker geworden. Het spreekt vanzelf, dat ze de
verspreide velletjes met mijn wijsheden over vaderliefde las. Even zat
ze stil, toen me verwijtend aankijkend zei ze: „Als je van me híéld,
zou je dàt niet geschreven hebbe.”
„Niet geschrèven hebbe?”
„Nee.... Want ik verlàng, àltijd en àltijd, telkens weer, ’n kind van
jóú, van jou—en als jij évenveel van me hield, zou je óòk ’n kind van
mij willen hebben ... ’r niet zóó over denke.”
’t Was de eerste maal dat ze over ’n kind sprak. ’t Sloeg me tot
droomerig nadenken. Als zij ’t zóó voelde kòn ’t wel juist zijn. Ik
voelde ’t niet. Hoe kwam dat?
„En je hóúd ook niet van me”—, vervolgde ze warm: „’k droom niet ellek
oogenblik voor niks, dat je van me weggaat!”
„Krijg ’k nou ook al uitbranders voor wat jij blieft te droomen? Droom
níét!”, lachte ik.
In de alkoof hoestte ’t kind, minder-droog, toch met benauwde
nakreunen. In eens zwègen we.
„Mamma!”....
„Ja, snoetje!”
De hoest kraakte in ’t borstje, duurde kort. De zieke was aan ’t
beteren. Koorts was er haast niet.
En ook den volgenden dag ging Ka vooruit, teerzwakjes in ’t bedje, met
buien nog van kregeligheid, maar ’t gevaar leek voorbij en ’k was ’r
zeer gelukkig om, gelùkkig dat mijn blonde kindje weer druk en vroolijk
was en naar m’n malle verhaaltjes luisterde met limpiede kinderoogen.
Er gebeurde alleen nog dit in die dagen, dat ’k ’n slordig geschreven
briefje kreeg.
„Beste Alf,
Mijn moeder is gister gestorven, zonder dat ik aan ’t sterfbed was.
In haast.—Scherp.”