§1. Flexibus nōminum Numerus et Cāsus dēclārantur.
Numerī sunt duo, Singulāris et Plūrālis.
Cāsūs sunt sex, Nōminātīvus, Vocātīvus, Accūsātīvus,
Genetīvus, Datīvus, Ablatīvus.
Genera etiam tria sunt nōminum, Māsculīnum, Fēminīnum,
Neutrum.
§2. Quīnque sunt dēclīnatiōnes nōminum, quās īnfrā
expōnēmus; Genetīvī Cāsūs terminātiōnibus dēcernendae
sunt.
§3. Prīma Dēclīnātiō.
Prīma Dēclīnātiō eōrum est nōminum quōrum Genetīvus
in Singulārī Numerō in -ae exit. E. g.
Sing. Plūr.
N.V. mēns-a mēns-ae
A. mēns-am mēns-ās
G. mēns-ae mēns-ārum
D. mēns-ae mēns-īs
Abl. mēns-ā mēns-īs
Hōrum nōminum Genus est Fēminīnum, nisi quod ea
quae virōs dēsīgnant Māsculīna sunt.
Eōdem modō dēclīnantur haec:
Fēminīna:
amphora camera columba dextra
aqua carta columna domina
āra causa crēta epistula
arista cēna culpa fābula
Fēminīna:
familia līnea poena tabella
fēmina lingua porta tabula
fenestra līttera prōra terra
fera lōrīca prōvincia toga
ferula lupa puella tuba
fīlia mēnsa pūgna tunica
fossa mora rīpa umbra
galea nota rosa vacca
gallīna ōra sagitta vāgīna
harēna paenīnsula scientia via
hasta pāgina sella victima
historia patria sententia victōria
hōra pecūnia serva vigilia
iānua pīctūra silva vīlla
īnsula pila sinistra viola
invidia planta statua vīta
lacrima pluvia stola
Āfrica Germānia Melita (1) Athēnae (2)
Britannia Graecia Rhea Silvia cōpiae
Cornēlia Helvētia Rōma (1) grātiae
Corsica Hibernia Sardinia lītterae
Eurōpa Hispānia Semprōnia
Gallia Ītalia Sicilia
Māsculīna:
agricola nauta verna
incola poēta Mūrēna
(1) Cāsus Locātīvus: Melitae, Rōmae. (2) Cāsus Locātīvus: Athēnīs.
Secunda Dēclīnatiō.
§4. Hāc in Dēclīnātiōne Nōminātīvus Singulāris in
-us aut -er aut -um, Genetīvus in -ī, exit.
Nōmina quae in -us aut -er exeunt Māsculīna sunt.
Sing. Plūr. Sing. Plūr.
N. amīc-us amīc-ī ager agr-ī
V. amīc-e amīc-ī ager agr-ī
A. amīc-um amīc-ōs agr-um agr-ōs
G. amīc-ī amīc-ōrum agr-ī agr-ōrum
D. amīc-ō amīc-īs agr-ō agr-īs
Abl. amīc-ō amīc-īs agr-ō agr-īs
Eōdem modō dēclīnantur:
āgnus fundus servus Iūlius (3)
alveus gallus socius Mārcus
amīcus gladius somnus Notus
animus hortus stilus Ōceanus
annus humus (1) taurus Padus
asinus hyacinthus tribūnus Phoebus
autumnus lēctus triumphus Poenus
avus libellus umerus Quīntus
campus līmus ventus Remus
capillus loculus vīcus Rōmānus
captīvus locus (2) vīlicus Rōmulus
cāseus lūdus Sextus
cervus modus Brūtus Titus
cibus mūlus Circus Zephyrus
clipeus mūrus Cornēlius (3)
clīvus narcissus Etruscus geminī
coniūrātus nāsus Eurus lūdī
crocus numerus Gāius ager
digitus nūntius Gallus aper
discipulus oculus Germānus liber
discus populus Graecus magister
dominus pūgnus Hispānus puer (4)
equus rēgulus Horātius vir (4)
fīlius (3) rēmus Indus Ister
fluvius sagittārius (3) Ītalus līberī (4)
(1) Fēminīnī Generis; Cāsus Locātivus, humī. (2) pl. loca. (3) Voc.
et Gen. sing. -ī. (4) Gen. puerī, virī, līberōrum.
§5. Ea nōmina quae in -um exeunt Generis sunt
Neutrī; hōc modō dēclīnantur:
Sing. Plūr.
N.V.A. bell-um bell-a
G. bell-ī bell-ōrum
D. bell-ō bell-īs
Abl. bell-ō bell-īs
Eōdem modō dēclīnantur:
aedificium caelum dōnum frustum
arātrum collum exemplum gaudium
baculum condīmentum factum gubernāculum
bellum cōnsilium forum horreum
bracchium cubiculum frūmentum iaculum
imperium perīculum silentium vēlum
initium plaustrum spatium verbum
īnstrūmentum pōculum spectāculum vestīmentum
interrogātum pōmum spolium vēxillum
iugum praemium stāgnum vinculum
iussum praetōrium tabernāculum vīnum
labrum prandium tēctum vitium
līlium prōdigium tēlum
mālum proelium templum Brunidisium (1)
membrum rēgnum tergum Capitōlium
negōtium respōnsum theātrum Latium
oppidum rōstrum tormentum Ōstium (1)
ōstium sacrificium trānstrum
ōtium saxum trīclīnium arma
ōvum scūtum vāllum castra
pēnsum sīgnum vehiculum impedīmenta
(1) Loc. sing. in -ī.
Tertia Dēclīnātiō: Nōmina Parisyllabica.
§6. Hāc in Dēclīnatiōne Genetīvus Singularis in -is
exit.
Distinguenda sunt Parisyllabica nōmina ab Imparisyllabicīs:
parisyllabica sunt ea nōmina quae in Genetīvō
parēs atque in Nōminātivō syllabās praebent; haec omnia
Genetīvum Plūrālem in -ium formant, e.g.
Sing. Plūr.
N.V. cīv-is cīv-ēs
A. cīv-em cīv-ēs
G. cīv-is cīv-ium
D. cīv-ī cīv-ibus
Abl. cīv-e cīv-ibus
Eōdem modō dēclīnantur haec Māsculīna et Fēminīna
nōmina:
avis (1) invenis ovis (1) sitis (1,3)
canis (2) senex (2) (g. sen-is) pānis tigris (3)
fīnis pellis (1) vestis (1)
fūnis mēnsis piscis Tiberis (3)
hostis nāvis (1) puppis (1,3)
(1) Fem. (2) Gen. pl. canum, iuvenum, senum. (3) Acc. s. -im, abl. s. -ī.
famēs (1,4) arx (arc-is) (1) nix (niv-is) Alpēs (Alp-ium) (1)
nūbēs (1) dēns (dent-is) nox (noct-is) (1) Occidēns (Occident-is)
vātēs frōns (front-is) (1) pars (part-is) (1)
imber (g. imbr-is) gēns (gent-is) (1) plēbs (plēb-is) (1) Oriēns (Orient-is)
mēns (ment-is) (1) pōns (pont-is)
ars (art-is) (1) mōns (mont-is) urbs (urb-is) (1)
(1) Fēm. (2) Abl. s. famē.
Nōmina Imparisyllabica.
§7. Hōrum nōminum Genetīvus Plūrālis in -um, nōn
in -ium, exit.
Animadverbenda est summā cūrā in hūiusmodī nōminibus
Rādīx, i.e. ea pars nōminis cuī īnflexiōnēs adiungis
eō cōnsiliō ut nōmen dēclīnēs, e.g. leō, rādīx leōn-.
Sing. Plūr.
N.V. leō leōn-es
A. leōn-em leōn-es
G. leōn-is leōn-um
D. leōn-ī leōn-ibus
Abl. leōn-e leōn-ibus
Alia exempla rādīcum:
labōr- Nom. S. labor Gen. Pl. labōr-um
flōr- Nom. S. flōs Gen. Pl. flōr-um
patr- Nom. S. pater Gen. Pl. patr-um
mīlit- Nom. S. mīles Gen. Pl. mīlit-um
greg- Nom. S. grēx (= greg-s) Gen. Pl. greg-um
iūdic- Nom. S. iūdex (= iūdic-s) Gen. Pl. iūdic-um
ōrātiōn- Nom. S. ōrātiō Gen. Pl. ōrātiōn-um
fortitūdin- Nom. S. foritūdō Gen. Pl. fortitūdin-um
aestāt- Nom. S. aestās Gen. Pl. aestāt-um
virtūt- Nom. S. virtūs Gen. Pl. virtūt-um
pāc- Nom. S. pax (= pāc-s)
vōc- Nom. S. vōx (= vōc-s) Gen. Pl. vōc-um
lūc- Nom. S. lūx (= lūc-s)
Māsculīna Nōmina Imparisyllabica.
§8. Māsculīna sunt ea nōmina Tertīae Dēclīnatiōnis
quae in -ō, -or, -ōs, -ter, -es, -ex exeunt, e.g.
centuriō imperātor eques rēmēx (rēmig-is)
leō pāstor mīles
sermō senātor pedes sōl (sōl-is)
Septentriōn-ēs spectātor pēs (ped-is) vigil (vigil-is)
vēnātor sanguis (sanguin-is)
arbor (1) viātor
clāmor victor Apollō (Apollin-is)
color flōs
labor mōs ānas (anat-is) Aquilō
soror (1) hērōs (hērō-is) dux (duc-is) Caesar
uxor (1) sacerdōs grēx (greg-is) Hannibal
arātor (sacerdōt-is) lepus (lepor-is) Mārs (Mārt-is)
auctor prīnceps (prīncip-is) Scīpiō
gladiātor frāter Vercingetorīx
gubernātor māter (1) parēns (parent-is)
iaculātor pater
(1) Fēm. secundum sēnsum.
Fēminīna Nōmina Imparisyllabica.
§9. Fēminīna sunt ea nōmina quae in -dō, -iō, -tās,
-ūs, -x exeunt, e. g.
fortitūdō ōrātiō virtūs carō (carn-is)
multitūdō profectiō sūs (su-is) hiems (hiem-is)
hirundō aestās cornīx laus (laud-is)
coniūrātiō celeritās lūx pecus (pecud-is)
lēctiō facultās nūtrīx seges (seget-is)
legiō pāx
obsidiō salūs vōx Carthāgō (1)
opīniō servitūs (Cartāgin-is)
(1) Loc. sing. Carthāginī.
Neutrālia Nōmina.
§10. (1) Parisyllabica.
Sing. Plūr.
N.V.A. mar-e mar-ia
G. mar-is mar-ium
D. mar-ī mar-ibus
Abl. mar-ī mar-ibus
Eōdem modō dēclīnantur: cubīle, animal, moenia (pl.).
(2) Imparisyllabica.
§11. Neutrālia sunt ea nōmina quae in -en (e. g. nōmen,
nōmin-is), -us (e.g. genus, generis; corpus, corpor-is),
-er (e. g. verber, verber-is) exeunt.
Sing. Plūr.
N.V.A. genus gener-a
G. gener-is gener-um
D. gener-ī gener-ibus
Abl. gener-e gener-ibus
Eōdem modō dēclīnantur:
āgmen opus crūs caput (capit-is)
carmen vulnus rūs (2) cor (cord-is)
flūmen lāc (lāct-is)
sēmen corpus (1) iter (3) diadēma (diadēmat-is)
lītus (1) vēr
genus pecus (1) verber
onus tempus (1) ōs (ōr-is)
(1) Gen. sing. in -oris. (2) Loc. sing. rūrī. (3) Gen. sing. itineris.
Quārta Dēclīnātiō.
§12. Hūiūs dēclīnātiōnis sunt nōmina in -us et -ū
exeuntia quae Genetīvum in -ūs formant, e.g. portus
(māsc.), genū (neut.).
Sing. Plūr.
N.V. port-us port-ūs
A. port-um port-ūs
G. porb-ūs port-uum
D. port-uī port-ibus
Abl. port-ū port-ibus
N.V.A. gen-ū gen-ua
G. gen-ūs gen-uum
D. gen-ū gen-ibus
Abl. gen-ū gen-ibus
Eōdem modō dēclīnantur haec Māsculīna et Neutrālia:
arcus (2) exercitus portus vāgītus
ascēnsus gradus porticus (1) Īdūs (pl.) (1)
cōnspectus īctus quercus (1)
currus impetus reditus cornū
cursus manus (1) saltus genū
dēscēnsus passus senātus
(1) Fēm. (2) D.Abl.pl. arcubus.
Quīnta Dēclīnātiō.
§13. Hanc in Dēclīnatiōnem cadunt plēraque nōmina
quae in -ēs exeunt. Omnia praeter diēs (m.) fēminīna
sunt.
Sing. Plūr.
N.V. di-ēs di-ēs
A. di-em di-ēs
G. di-ēī di-ērum
D. di-ēī di-ēbus
Abl. di-ē di-ēbus
Ita etiam: aciēs, glaciēs, merīdiēs, rēs.
§14. Anōmala Nōmina.
Sing. Plūr. Sing. Plūr.
N.V. bōs bov-es deus dī
(voc. deus)
A. bov-em bov-es de-um de-ōs
G. bov-is bo-um de-ī de-ōrum _vel_ de-um
D. bov-ī bō-bus de-ō dīs
Abl. bov-e bō-bus de-ō dīs
Sing. Plūr. Sing. Sing.
N.V. domus dom-ūs vīs Iuppiter
A. dom-um dom-ōs vim Iov-em
G. dom-ūs dom-ōrum (dēest) Iov-is
D. dom-uī dom-ibus (dēest) Iov-i
Abl. dom-ō dom-ibus vī Iov-e
N.B. Rēspublica, Gen. reīpublicae, &c.
ADIECTĪVA
§15. Adiectīva Prīmae Classis.
Bon-us (m.), bon-a (f.), bon-um (n.).
M. F. N.
Sing. N. bon-us bon-a bon-um
V. bon-e bon-a bon-um
A. bon-um bon-am bon-um
G. bon-ī bon-ae bon-ī
D. bon-ō bon-ae bon-ō
Abl. bon-ō bon-ā bon-ō
Plūr. N. V. bon-ī bon-ae bon-a
A. bon-ōs bon-ās bon-a
G. bon-ōrum bon-ārum bon-ōrum
D. Abl. bon-īs bon-īs bon-īs
Eōdem modō dēclīnantur:
acūtus honestus obscūrus splendidus
adversus īgnāvus obsessus studiōsus
aequus improbus obstupefactus stultus
albus inclūsus parātus superbus
altus indīgnus parvus suus
angustus indūtus perīculōsus tantus
antīquus īnfestus permultus timidus
apertus inīquus plēnus tranquillus
aurātus iniūstus propinquus tuus
barbarus innumerus proprius tūtus
benīgnus īnstitūtus pūrus umbrōsus
bonus īrātus quantus? ūniversus
caeruleus iūstus quadrātus varius
callidus laetus quotus? validus
cārus lātus rapidus vēnāticus
certus lēctus rēgius
clārus lentus rōbustus Anglicus
clausus longus rotundus Cornēliānus
contentus māgnus ruptus Gallicus
dēfessus malus saevus Latīnus
dēnsus medius sānus Mārtius
dīgnus meus (1) secundus Rōmānus
doctus mortuus sēcūrus
ēbriōsus multus senātōrius cēterī
fessus nātus siccus paucī
fēstus nitidus sobrius plērīque
flāvus novus sordidus singulī
hodiernus oblongus
(1) Voc. Māsc. S. mī.
Eōdem modō dēclīnantur participia futūrum āctīvum et
perfectum passīvum.
N.B. Dexter, dextr-a, dextr-um. Ita etiam niger,
noster, pulcher, ruber, sacer, sinister, vester.
Tener, tener-a, tener-um; miser, miser-a,
miser-um.
Anōmala Adiectīva.
M. F. N. M. F. N.
N. ūn-us ūn-a ūn-um ali-us ali-a ali-ud
V. ūn-e ūn-a ūn-um (dēest)
A. ūn-um ūn-am ūn-um ali-um ali-a ali-ud
G. ūn-īus ūn-īus ūn-īus alī-us alī-us alī-us
D. ūn-ī ūn-ī ūn-ī ali-ī ali-ī ali-ī
Abl. ūn-ō ūn-ā ūn-ō ali-ō ali-ā ali-ō
Pl. ali-ī, ali-ae, ali-a, &c.
Eōdem modō dēclīnantur: nūllus, sōlus, tōtus, nōnnūllī,
alter (Gen. alterius), uter (Gen. utrīus).
Adiectīva Secundae Classis.
§16. Parisyllabica.
Sing. Plūr.
M.F. N. M.F. N.
N. V. brev-is brev-e brev-ēs brev-ia
A. brev-em brev-e brev-ēs brev-ia
G. brev-is brev-ium
D. brev-ī brev-ibus
Abl. brev-ī brev-ibus
Ita etiam:
crūdēlis fertilis illūstris tālis
difficilis fidēlis omnis trīstis
docilis fortis quālis? triumphālis
dulcis grandis rudis ūtilis
facilis gravis
Sing. Plūr.
M. F. N. M.F. N.
N.V. ācer ācr-is ācr-e ācr-ēs ācr-ia
A. ācr-em ācr-em ācr-e ācr-ēs ācr-ia
G. ācr-is ācr-ium
D. ācr-ī ācr-ibus
Abl. ācr-ī ācr-ibus
N.B. Celer, celeris, celere.
§17. Imparisyllabica.
Sing. Plūr.
M.F. N. M.F. N.
N.V. audāx audāc-ēs audāc-ia
A. audācem audāx audāc-ēs audāc-ia
G. audāc-is audāc-ium
D. audāc-ī audāc-ibus
Abl. audac-ī audāc-ibus
Eōdem modō dēclīnantur:
dīves (1) (dīvit-) imprūdēns pauper (1) rapāx
edāx (imprūdent-) potēns sagāx
ferōx (ferōc-) ingēns (ingent-) prūdēns vetus (2) (veter-)
(1) G. pl. dīvitum, pauperum. (2) N. pl. vetera, G. pl. veterum.
Comparātīva hōc modō dēclīnantur:
Sing. Plūr.
M.F. N. M.F. N.
N.V. melior melius meliōr-ēs meliōr-a
A. meliōr-em melius meliōr-ēs meliōr-a
G. meliōr-is meliōr-um
D. meliōr-ī meliōr-ibus
Abl. meliōr-e meliōr-ibus
Comparātiō Adiectīvōrum.
§18. Trēs sunt Gradūs Comparātiōnis, Positīvus, Comparātīvus,
Superlātīvus; quī hōc modō formantur.
Posit. Rādīx Comp. Superl.
clārus clār- clār-ior clār-issimus
brevis brev- brev-ior brev-issimus
audāx audāc- audāc-ior audāc-issimus
prūdēns prūdent- prūdent-ior prūdent-issimus
N.B.1. niger nigr- nigr-ior nigerrimus
miser miser- miser-ior miserrimus
Eōdem modō quō _niger_ et _miser_ comparantur alia adiectīva
quae in -er exeunt, e.g. pulcher, ācer, celer.
N.B.2. facilis facil- facil-ior facil-limus
difficilis difficil- difficil-ior difficil-limus
§19. Anōmala Comparātiō.
bonus melior optimus
malus pēior pessimus
māgnus māior māximus
parvus minor minimus
multus plūs (1) plūrimus
multī plūrēs (2) plūrimī
vetus vetustior veterrimus
exterus exterior extrēmus
īnferus īnferior īnfimus _vel_ īmus
superus superior summus
(dēest) prior prīmus
(dēest) propior proximus
(1) Neut. (2) Gen. plūrium, N. et A. Neut. plūra.
ADVERBIA.
§20. Formātiō Adverbiōrum.
(a) Adiectīva prīmae classis -ē plērumque rādīcī
addunt, e.g. amīcē, īgnāvē, lentē, miserē, &c.
Excepta: bene, male.
cito, subitō, rārō.
multum, māgnopere, plērumque.
(b) Adiectīva secundae classis -iter rādīcī addunt,
e.g. ācriter, celeriter, fortiter, sagāciter.
Excepta: audācter, dīligenter, libenter, prūdenter.
facile, difficulter.
Index Adverbiōrum.
§21. Adverbia modi.
Quōmodo? forte, fortasse, ita, quam? sēparātim,
sīc; accedunt etiam omnia quae in -ē et -ter exeunt.
Quantum? haud, immō, multum, magis, māximē,
nē...quidem, nōn, plūs, minimē, satis, nimis, ferē,
paene, praecipuē, longē, procul, plērumque, tantum, vīx.
Adverbia temporis.
Quandō? adhūc, aliquandō, anteā, cottīdiē, crās,
deinde, dēnique, extemplō, herī, hodiē, iam, interdum,
intereā, māne, modo, mox, noctū, nōndum, nōnnunquam,
nunquam, nunc, nūper, ōlim, posteā, posthāc, postrēmō,
prīmō, prīmum, semper, statim, tandem, unquam,
vesperī.
Quamdiū? diū, parumper.
Quotiēns? iterum, saepe, semel, bis, ter, &c.
Adverbia locī.
Ubi? circā, hīc, ibi, illīc, īnfrā, ubīque; domī,
humī, rūrī, Brundisiī, Rōmae, &c.
Quō? hūc, illūc; domum, Rōmam, &c.
Unde? hīnc, illīnc, undique; domō, rūre, Rōmā, &c.
Comparātiō Adverbiōrum.
§22. Grad. pos. Grad. comp. Grad. superl.
clār-ē clār-ius clār-issimē
brev-iter brev-ius brev-issimē
audāc-ter audāc-ius audāc-issimē
prūden(t-)ter prūdent-ius prūdent-issimē
miser-ē miser-ius miser-rimē
facil-e facil-ius facil-limē
-----------------------------------------
bene melius optimē
male pēius pessimē
māgnopere magis māximē
multum plūs plūrimum
paullum minus minimē
diū diūtius diūtissimē
(dēest) prius prīmum
(dēest) propius proximē
NUMERĀLIA.
§23. Cardinālia Ordinālia Adverbia
(Quot?) (Quotus?) (Quotiēns?)
I ūnus prīmus semel
II duo secundus _vel_ alter bis
III trēs tertius ter
IV quattuor quārtus quater
V quīnque quīntus quīnquiēns
VI sex sextus sexiēns
VII septem septimus septiēns
VIII octō octāvus octiēns
IX novem nōnus noviēns
X decem decimus deciēns
XI ūndecim ūndecimus ūndeciēns
XII duodecim duodecimus duodeciēns
XIII tredecim tertius decimus terdeciēns
XIV quattuordecim quārtus decimus quaterdeciēns
XV quīndecim quīntus decimus quīndeciēns
XVI sēdecim sextus decimus sēdeciēns
Cardinālia Ordinālia Adverbia
(Quot?) (Quotus?) (Quotiens?)
XVII septendecim septimus decimus septiēns deciēns
XVIII duodēvīgintī duodēvīcēnsimus duodēvīciēns
XIX ūndēvīgintī ūndēvīcēnsimus ūndēvīciēns
XX vīgintī vīcēnsimus vīciēns
XXI ūnus et vīgintī ūnus et vīcēnsimus semel et vīciēns
XXX trīgintā trīcēnsimus trīciēns
XL quadrāgintā quadrāgēnsimus quadrāgiēns
L quīnquāgintā quīnquāgēnsimus quīnquāgiēns
LX sexāgintā sexāgēnsimus sexāgiēns
LXX septuāgintā septuāgēnsimus septuāgiēns
LXXX octōgintā octōgēnsimus octōgiēns
XC nōnāgintā nōnāgēnsimus nōnāgiēns
C centum centēnsimus centiēns
Dēclīnātiō Numerālium.
§24. Dēclīnantur ūnus (v. §15), duo, trēs.
Alia ā quattuor usque ad centum Cardinālia indēclīnābilia sunt.
Duo (ambō) et trēs hōc modō dēclīnantur:
M. F. N. M.F. N.
N.V. duo duae duo trēs tria
A. duōs duās duo trēs tria
G. duōrum duārum duōrum trium
D.Abl. duōbus duābus duōbus tribus
Ordinālia eōdem modō dēclīnantur quō _bonus, bona, bonum_.
PRŌNŌMINA.
§25. (a) Persōnālia.
Sing. Plūr. Sing. Plūr.
N. ego nōs tū vōs
A. mē nōs tē vōs
G. meī nostrum, nostrī tuī vestrum, vestrī
D. mihi nōbīs tibi vōbīs
Abl. mē nōbīs tē vōbīs
(b) Reflexīva.
Sing. et Plūr.
A. sē _vel_ sēsē
G. suī
D. sibi
Abl. sē _vel_ sēsē
(c) Dēmōnstrātīva.
Sing. M. F. N. Plūr. M. F. N.
N. hic haec hoc hī hae haec
A. hunc hanc hoc hōs hās haec
G. hūius hōrum hārum hōrum
D. huīc hīs
Abl. hōc hāc hōc hīs
N. is ea id eī, iī eae ea
A. eum eam id eōs eās ea
G. ēius eōrum eārum eōrum
D. eī eīs _vel_ iīs
Abl. eō eā eō eīs _vel_ iīs
N. ille illa illud illī illae illa
A. illum illam illud illōs illās illa
G. illīus illōrum illārum illōrum
D. illī illīs
Abl. illō illā illō illīs
Eōdem modō qua ille dēclīnatur iste et ipse, nisi
quod ipse Neutrum N. et A. ips-um praebet.
Īdem, quod vocābulum ex is et -dem compositum
est, hōc modō dēclīnātur:
Sing. M. F. N. Plūr. M. F. N.
N. īdem eadem idem īdem eaedem eadem
A. eundem eandem idem eōsdem eāsdem eadem
G. ēiusdem eōrundem eārundem eōrundem
D. eīdem īsdem _vel_ eīsdem
Abl. eōdem eādem eōdem īsdem _vel_ eīsdem
(d) Relātīvum.
Sing. M. F. N. Plūr. M. F. N.
N. quī quae quod quī quae quae
A. quem quam quod quōs quās quae
G. cūius quōrum quārum quōrum
D. cuī quibus
Abl. quō quā quō quibus
Ita dēclīnantur Prōnōmina quis? quid?-aliquis aliqua
aliquid-quis qua quid-quisque quaeque quidque-quīdam
quaedam quiddam; etiam Adiectīva quī? quae? quod?-
quisque quaeque quodque-quīdam quaedam quoddam.
N.B. Acc. S. quendam quandam quiddam.
Gen. Pl. quōrundam quārundam quōrundam.
PRAEPOSITIŌNĒS.
§26. Ā, ab, cum, dē,
Prō, sine, ex, ē,
Cāsum regunt Ablātīvum.
Ad, ante, apud, circum,
Contrā, extrā, infrā, inter,
Intrā, per, post, praeter,
Prope, propter, suprā, ultrā,
Cāsum regunt Accūsātīvum.
Haec tria, in, sub, super,
Secundum sēnsum Ablātīvum
Regunt aut Accūsātīvum.
CONIŪNCTIŌNĒS.
§27. (1) Hae coniūnctiōnēs aliam aliī sententiās coniungunt:
At, aut (aut ... aut), autem (1), enim (1), et (et
... et), etiam, igitur (1), itaque, nam, neque (neque
... neque), -que (1), sed, tamen, vel (vel ... vel).
(1) Nōn potest prīmum in sententiā stāre; _tamen_ etiam plērumque
post prīmum vocābulum stat.
(2) Hae coniūnctiōnēs clausulam sententiae coniungunt:
Antequam, cum, dum, nisi, postquam, quam,
quia, quod, sī, simul āc _vel_ atque, ut.
(3) Hae coniūnctiōnēs Interrogātīvam sententiam indicant:
-ne, num, utrum...an, -ne...an, annōn.
INTERIECTIŌNĒS.
§28. Haec vocābula sunt quae extrā sententiam stant,
e.g. ecce, heus, iō, ō.
VERBA.
§29. Inflexiōnēs verbōrum Persōnam, Numerum,
Tempus, Modum, Vōcem dēclārant.
Trēs sunt Persōnae, Prīma, Secunda, Tertia: e.g.
amāba-m, amābā-s, amāba-t.
Duo sunt Numerī, Singulāris et Plūrālis: e.g.
amāba-m, amābā-mus.
Sex sunt Tempora, Praesēns, Praeteritum Imperfectum,
Futūrum, Perfectum, Praeteritum Perfectum,
Futūrum Perfectum: e.g. ama-t, amā-bat, amā-bit,
amā-vit, amā-verat, amā-verit.
Quattuor sunt Modī, Indicātīvus, Imperātīvus,
Īnfīnītīvus, Coniūnctīvus: e.g. am-ās, am-ā, am-āre
am-ēs.
Duae sunt Vōcēs, Āctīva et Passīva: e.g. am-at,
am-atur.
Dēpōnentia sunt ea verba quae formam Passīvam
sed sēnsum Āctīvum habent.
Coniugātiō Verbōrum.
§30. Quattuor sunt Coniugātiōnes verbōrum; distinguuntur
autem secundum rādīcem hōc modō:
_Prīma Coniugātiō_: Rādīx amā-
_Secunda Coniugātiō_: Rādīx monē-
_Tertia Coniugātiō_: Rādīx rege-
_Quārta Coniugātiō_: Rādīx audī-
Vōx Āctiva: Modus Indicātivus.
-------------------------------------------------------------------------------
| 1. Rādīx amā- | 2. Rādīx monē- | 3. Rādīx rege- | 4. Rādīx audī-
-------------------------------------------------------------------------------
Praesēns | | | |
S.1 | amō | mone-ō | regō | audi-ō
2 | amā-s | monē-s | regi-s | audī-s
3 | ama-t | mone-t | regi-t | audi-t
Pl.1 | amā-mus | monē-mus | regi-mus | audī-mus
2 | amā-tis | monē-tis | regi-tis | audī-tis
3 | ama-nt | mone-nt | reg-unt | audi-unt
-------------------------------------------------------------------------------
Praeteritum | | | |
Imperfectum | | | |
S.1 | amā-bam | monē-bam | regē-bam | audiē-bam
2 | amā-bās | monē-bās | regē-bās | audiē-bās
3 | amā-bat | monē-bat | regē-bat | audiē-bat
Pl.1 | amā-bāmus | monē-bāmus | regē-bāmus | audiē-bāmus
2 | amā-bātis | monē-bātis | regē-bātis | audiē-bātis
3 | amā-bant | monē-bant | regē-bant | audiē-bant
-------------------------------------------------------------------------------
Futūrum | | | |
S.1 | amā-bō | monē-bō | reg-am | audi-am
2 | amā-bis | monē-bis | reg-ēs | audi-ēs
3 | amā-bit | monē-bit | reg-et | audi-et
Pl.1 | amā-bimus | monē-bimus | reg-ēmus | audi-ēmus
2 | amā-bitis | monē-bitis | reg-ētis | audi-ētis
3 | amā-bunt | monē-bunt | reg-ent | audi-ent
-------------------------------------------------------------------------------
Vōx Āctiva: Modus Indicātivus.
------------------------------------------------------------------------------
Perfectum | | | |
S.1 | amāv-ī * | monu-ī * | rēx-ī * | audīv-ī *
2 | amāv-isti | monu-istī | rēx-istī | audīv-istī
3 | amāv-it | monu-it | rēx-it | audīv-it
Pl.1 | amāv-imus | monu-imus | rēx-imus | audīv-mus
2 | amāv-itis | monu-istis | rēx-istis | audīv-istis
3 | amāv-ērunt | monu-ērunt | rēx-ērunt | audīv-ērunt
------------------------------------------------------------------------------
Praeteritum | | | |
Perfectum | | | |
S.1 | amāv-eram | monu-eram | rēx-eram | audīv-eram
2 | amāv-erās | monu-erās | rēx-erās | audīv-erās
3 | amāv-erat | monu-erat | rēx-erat | audīv-erat
Pl.1 | amāv-erāmus | monu-erāmus | rēx-erāmus | audīv-erāmus
2 | amāv-erātis | monu-erātis | rēx-erātis | audīv-erātis
3 | amāv-erant | monu-erant | rēx-erant | audīv-erant
------------------------------------------------------------------------------
Futūrum | | | |
Perfectum | | | |
S.1 | amāv-erō | monu-erō | rēx-erō | audīv-erō
2 | amāv-eris | monu-eris | rēx-eris | audīv-eris
3 | amāv-erit | monu-erit | rēx-erit | audīv-erit
Pl.1 | amāv-erimus | monu-erimus | rēx-erimus | audīv-erimus
2 | amāv-eritis | monu-eritis | rēx-eritis | audīv-eritis
3 | amāv-erint | monu-erint | rēx-erint | audīv-erint
------------------------------------------------------------------------------
*Rādīcēs Perfectī Temporis: amāv-, monu-, rēx (=reg-s), audīv-
Imperātīvus Modus.
-----------------------------------------------------------------------------
S.2 | amā | monē | rege | audī
3 | amā-tō | monē-tō | regi-tō | audī-tō
Pl.2 | amā-te | monē-te | regi-te | audī-te
3 | ama-ntō | mone-ntō | reguntō | audiuntō
-----------------------------------------------------------------------------
Participia | | | |
Praes. | amā-ns | monē-ns | reg-ēns | audiē-ns
Pers. | (dēest) | (dēest) | (dēest) | (dēest)
Fut. | amātūrus | monit-ūrus | rēct-ūrus | audīt-ūrus
-----------------------------------------------------------------------------
Īnfīnītīvus | | | |
Praes. | amā-re | monē-re | rege-re | audī-re
Pers. | amāv-isse * | monu-isse * | rēx-isse * | audīv-isse *
Fut. | amātūrus esse | monitūrus esse | rēctūrus esse | audītūrus esse
-----------------------------------------------------------------------------
Gerundium | amandum | monendum | regendum | audiendum
Supīnum | amātum | monitum | rēctum | audītum
-----------------------------------------------------------------------------
*Rādīcēs Perfectī Temporis: amāv-, monu-, rēx (=reg-s), audīv-
§31. Vōx Passīva: Modus Indicātivus.
-------------------------------------------------------------------------------
| 1a. Coni. | 2a. Coni. | 3a. Coni. | 4a. Coni.
-------------------------------------------------------------------------------
Praesēns | | | |
S.1 | am-or | mone-or | reg-or | audi-or
2 | amā-ris | monē-ris | rege-ris | audī-ris
3 | amā-tur | monē-tur | regi-tur | audī-tur
Pl.1 | amā-mur | monē-mur | regi-mur | audī-mur
2 | amā-minī | monē-minī | regi-minī | audī-minī
3 | ama-ntur | mone-ntur | reguntur | audiuntur
-------------------------------------------------------------------------------
Praeteritum | | | |
Imperfectum | | | |
S.1 | amā-bar | monē-bar | regē-bar | audiē-bar
2 | amā-bāris | monē-bāris | regē-bāris | audiē-bāris
3 | amā-bātur | monē-bātur | regē-bātur | audiē-bātur
Pl.1 | amā-bāmur | monē-bāmur | regē-bāmur | audiē-bāmur
2 | amā-bāminī | monē-bāminī | regē-bāminī | audiē-bāminī
3 | amā-bantur | monē-bantur | regē-bantur | audiē-bantur
-------------------------------------------------------------------------------
Futūrum | | | |
S.1 | amā-bōr | monē-bōr | regar | audiar
2 | amā-beris | monē-beris | regē-ris | audiē-ris
3 | amā-bitur | monē-bitur | regē-tur | audiē-tur
Pl.1 | amā-bimur | monē-bimur | regē-mur | audiē-mur
2 | amā-biminī | monē-biminī | regē-minī | audiē-minī
3 | amā-buntur | monē-buntur | rege-ntur | audie-ntur
-------------------------------------------------------------------------------
Vōx Āctiva: Modus Indicātivus.
------------------------------------------------------------------------------
Perfectum | | | |
S.1 | amātus sum | monitus sum | rēctus sum | audītus sum
2 | amātus es | monitus es | rēctus es | audītus es
3 | amātus est | monitus est | rēctus est | audītus est
Pl.1 | amātī sumus | monitī sumus | rēctī sumus | audītī sumus
2 | amātī estis | monitī estis | rēctī estis | audītī estis
3 | amātī sunt | monitī sunt | rēctī sunt | audītī sunt
------------------------------------------------------------------------------
Praeteritum | | | |
Perfectum | | | |
S.1 | amātus eram | monitus eram | rēctus eram | audītus eram
2 | amātus erās | monitus erās | rēctus erās | audītus erās
3 | amātus erat | monitus erat | rēctus erat | audītus erat
Pl.1 | amātī erāmus | monitī erāmus | rēctī erāmus | audītī erāmus
2 | amātī erātis | monitī erātis | rēctī erātis | audītī erātis
3 | amātī erant | monitī erant | rēctī erant | audītī erant
------------------------------------------------------------------------------
Futūrum | | | |
Perfectum | | | |
S.1 | amātus erō | monitus erō | rēctus erō | audītus erō
2 | amātus eris | monitus eris | rēctus eris | audītus eris
3 | amātus erit | monitus erit | rēctus erit | audītus erit
Pl.1 | amātī erimus | monitī erimus | rēctī erimus | audītī erimus
2 | amātī eritis | monitī eritis | rēctī eritis | audītī eritis
3 | amātī erunt | monitī erunt | rēctī erunt | audītī erunt
------------------------------------------------------------------------------
Imperātīvus Modus.
-----------------------------------------------------------------------------
S.2 | amā-re | monē-re | rege-re | audī-re
3 | amā-tor | monē-tor | regi-tor | audī-tor
Pl.2 | amā-minī | monē-minī | regi-minī | audī-minī
3 | ama-ntor | mone-ntor | reguntor | audiuntor
-----------------------------------------------------------------------------
Participia | | | |
Praes. | (dēest) | (dēest) | (dēest) | (dēest)
Pers. | amā-tus | moni-tus | rēc-tus | audī-tus
Fut. | (dēest) | (dēest) | (dēest) | (dēest)
-----------------------------------------------------------------------------
Īnfinitivus | | | |
Praes. | amā-rī | monē-rī | regī | audī-rī
Pers. | amātus esse | monitus esse | rēctus esse | audītus esse
Fut. | amātum īrī | monitum īrī | rēctum īrī | audītum īrī
-----------------------------------------------------------------------------
Verba Dēpōnentia.
Eōdem modō quō Vōx Passīva dēclīnantur verba Dēpōnentia. Āctīva etiam
Participia habent.
Index Verbōrum.
§32. (1) Verba Prīmae Coniugātiōnis quae eōdem
modō quō amō coniugantur:
aedificō cūrō interrogō pulsō
aegrōtō dēdicō intrō putō
ambulō dēspērō inundō recitō
amō dēvolō iterō rēgnō
annūntiō errō labōrō rēmigō
appropinquō excitō lacrimō renovō
arō exclāmō laudō revocō
cantō explicō mōnstrō rogō
cēnō explōrō nārrō sacrificō
cessō expūgnō natō salūtō
clāmitō exspectō necō servō
clāmō fīrmō numerō sīgnō
cōgitō flō nūntiō spectō
comparō fugō onerō spērō
coniūrō fūmō oppūgnō superō
cōnservō gubernō ornō vītō
convocō habitō parō vocō
corōnō īgnōrō portō volitō
culpō imperō properō vorō
cumulō indicō pūgnō vulnerō.
(2) Verba Secundae Coniugātiōnis quae eōdem modō
quō moneō coniugantur:
admoneō flōreō (1) lateō (1) praebeō
careō (1) habeō pāreō sileō (1)
doleō adhibeō appāreō timeō (1)
exerceō iaceō (1)
(1) Dēest Supīnum.
(3) Verba Tertiae Coniugātōnis: vidē §35.
(4) Verba Quārtae Coniugātiōnis quae eōdem modō quō
audiō coniugantur:
cūstōdiō nūtriō serviō feriō (2)
dormiō sciō vestiō sitiō (2)
mūniō nesciō ēsuriō (2)
(2) Dēsunt et Perfectum et Supīnum.
Anōmala Verba.
§33. (1) Capio, capere, cēpī, captum.
Vōx Āctīva. | Vōx Passīva.
---------------------------------------------------------
| Indic. | Imper. | Indic. | Imper.
---------------------------------------------------------
Praesēns:
S. 1 | capiō | | capior |
2 | capis | cape | caperis | capere
3 | capit | capitō | capitur | capitor
Pl. 1 | capimus | | capimur |
2 | capitis | capite | capiminī | capiminī
3 | capiunt | capiuntō | capiuntur | capiuntor
---------------------------------------------------------
Praet. | capiēbam | | capiēbar |
Imp. | &c. | | &c. |
--------------------------------------------------------
Fut. | capiam,&c.| | capiar,&c.|
--------------------------------------------------------
Īnfīnīt. | capere | capī
--------------------------------------------------------
Gerund. | capiendum
Ita etiam coniugantur cupiō, faciō, fodiō, fugiō, iaciō,
rapiō, -spiciō, et hōrum composita.
Eōdem modō quō capior coniugantur gradior, morior,
patior.
(2) Sum, esse, fuī.
-------------------------------------------------------------------------
| Praes. | Praet.Imp.| Fut. | Perf. |Praet.Perf.| Fut.Perf.
-------------------------------------------------------------------------
Indic. | | | | | |
S.1 | sum | eram | erō | fuī | fueram | fuerō
2 | es | erās | eris | fuistī | fuerās | fueris
3 | est | erat | erit | fuit | fuerat | fuerit
Pl.1 | sumus | erāmus | erimus | fuimus | fuerāmus | fuerimus
2 | estis | erātis | eritis | fuistis | fuerātis | fueritis
3 | sunt | erant | erunt | fuērunt | fuerant | fuerint
-------------------------------------------------------------------------
Imper. | | | | | |
S.2 | es | | | | |
3 | estō | | | | |
Pl.2 | este | | | | |
3 | suntō | | | | |
-------------------------------------------------------------------------
Particip.| (dēest)| | futūrus | (dēest) | |
-------------------------------------------------------------------------
Īnfīnīt. | esse | | fore | |
| | | _vel_ | fuisse |
| | | futūrus | |
| | | esse | |
-------------------------------------------------------------------------
(3) Possum, posse, potuī.
Praes. possum, potes, potest, possumus, potestis,
possunt.
Praet. Imp. poteram, etc.
Fut. poterō, etc.
(4) Ferō, ferre, tulī, lātum.
Praesēns hōc modō coniugātur:
------------------------------------------------
| Āctīva Vōx. | Passīva Vōx.
| Indic. | Imperāt.| Indic. | Imperāt.
------------------------------------------------
S. 1 | ferō | | feror |
2 | fers | fer | ferris | ferre
3 | fert | fertō | fertur | fertor
Pl. 1 | ferimus | | ferimur |
2 | fertis | ferte | feriminī | feriminī
3 | ferunt | feruntō | feruntur | feruntor
-----------------------------------------------
(5) Eō, īre, īvī, itum.
Praes. eo, īs, it, īmus, ītis, eunt.
Praet. ībam, etc.
Fut. ībō, etc.
Imperāt. ī, ītō, īte, euntō.
Particip. iēns (euntis), itūrus.
Īnfīnīt. īre, ī(vi)sse, itūrus esse.
Gerund. eundum.
(6) Meminī, nōvī, ōdī.
Haec verba formam perfectī temporis habent, praesentis sēnsum.
N.B. In verbis 'nōvī' et 'ōdī' dēest imperātīvus
modus; sed 'meminī' praebet imperātīvum: mementō,
mementōte.
(7) Volō, velle, voluī. Nōlō, nōlle, nōluī. Mālō, mālle, māluī. Praesēns hōc
modō conjugātur:
-------------------------------------------------------------------
| Indic. | Imperāt.
-------------------------------------------------------------------
S.1 | volō | nōlō | mālō | (dēest) | | (dēest)
2 | vīs | nōnvīs | māvīs | | nōlī |
3 | vult | nōnvult | māvult | | nōlītō |
Pl.1 | volumus | nōlumus | mālumus | | |
2 | vultis | nōnvultis | māvultis | | nōlīte |
3 | volunt | nōlunt | mālunt | | nōluntō |
-------------------------------------------------------------------
(8) Fīō, fierī, factus sum.
Praes. fīo, fīs, fit; fīunt.
Praet.Imp. fīēbam, &c.
Fut. fīam, fīēs, &c.
(9) Edō, -ere, ēdī, ēsum.
Praes. edō, es, est, edimus, estis, edunt.
Imperāt. ede, este.
Īnfīn. esse.
Partēs Prīncipālēs.
§34. Partēs verbī prīncipālēs quae vocantur hae sunt
quattuor: Praesēns et Perfectum Indicātīvī Modī,
Praesēns Īnfīnītivī Modī, Supīnum.
Ex hīs formantur aliae verbī partēs omnēs, e.g.
_Praesēns_ Iaciō, iacior:
_Praeteritum Imperfectum_ iaciēbam, iaciēbar. _Futūrum_ iaciam, iaciar.
_Participium Praesēns_ iaciēns, _Gerundium_ iaciendum.
_Īnfīnītīvus_ Iacere:
_Imperātīvus Modus_ iace, iacite, &c.; iacere, iacitor, &c.
_Perfectum_ Iēcī:
_Praeteritum Perfectum Āctīvum_ iēceram.
_Futūrum Perfectum Āctivum_ iēcerō.
_Īnfīnītīvus Āctīvus Perfectī Temporis_ iēcisse.
_Supīnum_ Iactum:
_Participium Perfectum Passīvum_ iactus.
_Participium Futūrum Āctīvum_ iactūrus.
_Perfecta tempora Passīva Vōcis_ iactus sum, iactus eram, iactus erō.
TABULA PARTIUM PRĪNCIPĀLIUM
§35. (1) Verba Prīmae Coniugātiōnis.
dō dare dedī datum
secō secāre secuī sectum
stō stāre stetī statum
circumstō -stāre -stitī (dēest)
(2) Verba Secundae Coniugātiōnis.
caveō -ēre cāvī cautum
doceō -ēre docuī doctum
fulgeō -ēre fulsī (dēest)
iubeō -ēre iussī iussum
maneō -ēre mānsī mānsum
mordeō -ēre momordī morsum
moveō -ēre mōvī mōtum
removeō
pendeō -ēre pependī pēnsum
compleō -ēre -plēvī -plētum
impleō
prandeō -ēre prandī prānsum
rīdeō -ēre rīsī rīsum
sedeō -ēre sēdī sessum
obsideō -ēre -sēdī -sessum
sorbeō -ēre sorbuī (dēest)
respondeō -ēre -spondī -spōnsum
persuādeō -ēre -suāsī -suāsum
teneō -ēre tenuī -tentum
sustineō -ēre -tinuī -tentum
extergeō -ēre -tersī -tersum
videō -ēre vīdī vīsum
invideō
(3) Verba Tertiae Coniugātōnis.
carpō -ere carpsī carptum
cingō -ere cīnxī cīnctum
dīcō (1) -ere dīxī dīctum
(1) 2 sing. imperat. dīc.
dūcō (1) -ere dūxī dūctum
(1) 2 sing. imperat. dūc.
addūcō
prōdūcō
gero -ere gessī gestum
coniungō -ere -iūnxī -iūnctum
intellegō -ere -lēxī -lēctum
pingō -ere pīnxī pīctum
regō -ere rēxī rēctum
corrigō -ere -rēxī -rēctum
ērigō
pergō
surgō
scrībō -ere scrīpsī scrīptum
dēscrībō
stringō -ere strīnxī strīctum
struō -ere struxī structum
exstruō
īnstruō
sūmō -ere sūmpsī sūmptum
trahō -ere trāxī trāctum
extrahō
vehō -ere vēxī vēctum
vīvō -ere vīxī vīctum
prōcēdō -ere -cessī -cessum
claudō -ere clausī clausum
dīvidō -ere dīvīsī dīvīsum
trānsfigō -ere -fīxi -fīxum
fluō -ere fluxī fluxum
lūdō -ere lūsī lūsum
mittō -ere mīsī missum
dēmittō
dīmittō
praemittō
praetermittō
plaudō -ere plausī plausum
premō -ere pressī pressum
trūdō -ere trūsī trūsum
invādō -ere -vāsī -vāsum
cadō -ere cecidī cāsum
accidō -ere -cidī (dēest)
caedō -ere cecīdi caesum
occīdō -ere -cīdī -cīsum
canō -ere cecinī cantum
currō -ere cucurrī cursum
incurrō -ere -currī -cursum
occurrō
discō -ere didicī (dēest)
ēdiscō -ere -didicī (dēest)
parcō -ere pepercī parsum
dēpellō -ere -pulī -pulsum
expellō
prōpellō
repellō -ere -ppulī -pulsum
tangō -ere tetigī tāctum
tendō -ere tetendī tentum / tēnsum
ostendō -ere -tendī -tentum / -tēnsum
capiō -ere cēpī captum
accipiō -ere -cēpī -ceptum
incipiō
intercipiō
cupiō -ere cupīvī cupītum
faciō -ere fēcī factum
interficiō -ere -fēcī -fectum
fodiō -ere fōdī fossum
fugiō -ere fūgī fugitum
aufugiō
effugiō
iacio -ere iēcī iactum
cōniciō -ere coniēcī coniectum
dēiciō
rēiciō
cōnspiciō -ere -spexī -spectum
edō -ere ēdī ēsum
dēfendō -ere -fendī -fēnsum
fundō -ere fūdī fūsum
ascendō -ere -scendī -scēnsum
dēscendō
cōnsīdō -ere -sēdī -sessum
vertō -ere vertī versum
āvertō
dēvertō
agō -ere ēgī āctum
redigō
bibō -ere bibī (dēest)
cernō -ere crēvī crētum
crēscō -ere crēvī crētum
frangō -ere frēgī frāctum
īcō -ere īcī īctum
legō -ere lēgī lēctum
relinquō -ere -līquī -lictum
(dēest) (dēest) nōvī nōtum
cōgnōscō -ere -nōvī -nitum
ignōscō -ere -nōvī -nōtum
pāscō -ere pāvī pāstum
serō -ere sēvī satum
vincō -ere vīcī victum
vīsō -ere vīsī visum
colō -ere coluī cultum
incolō -ere -coluī (dēest)
accumbō -ere -cubuī -cubitum
flāvēscō -ere (dēest) (dēest)
metō -ere messuī messum
pōnō -ere posuī positum
dispōnō
expōnō
repōnō
disserō -ere -seruī -sertum
volō velle voluī (dēest)
mālō mālle māluī (dēest)
nōlō nōlle nōluī (dēest)
petō -ere petīvī petītum
induō -ere -duī -dūtum
metuō -ere metuī metūtum
pluit -ere pluit (dēest)
cōnstituō -ere -stituī -stitūtum
distribuō -ere -tribuī -tribūtum
dēvolvō -ere -volvī -volūtum
addō -ere -didī -ditum
condō
dēdō
crēdō
trādō
reddō
vendō
dēsistō -ere -stitī -stitum
resistō
ferō ferre tulī lātum
afferō -ferre attulī allātum
auferō -ferre abstulī ablātum
cōnferō -ferre contulī collātum
differo -ferre distulī dilātum
offerrō -ferre obtulī oblātum
referō -ferre rettulī relātum
tollō -ere sustulī sublātum
(4) Verba Quārtae Coniugātiōnis.
aperiō -īre -peruī -pertum
saliō -īre saluī saltum
dēsiliō -īre -siluī (dēest)
veniō -īre vēnī ventum
adveniō
conveniō
inveniō
perveniō
vinciō -īre vinxī vinctum
(5) Verba Dēpōnentia.
comitor -ārī comitātus sum
moror -ārī morātus sum
opīnor -ārī opīnātus sum
precor -ārī precātus sum
spatior -ārī spatiātus sum
mereor -ērī meritus sum
amplector -ī amplexus sum
dēlābor -ī -lāpsus sum
ingredior -ī gressus sum
regredior
loquor -ī locūtus sum
patior -ī passus sum
sequor -ī secūtus sum
persequor
ūtor -ī ūsus sum
īrāscor -ī īrātus sum
nāscor -ī nātus sum
oblīvīscor -ī -lītus sum
proficīscor -ī -fectus sum
exorior -īrī -ortus sum
Sēmi-dēpōnēns.
gaudeō -ēre gāvīsus sum
SECUNDA PARS: SYNTAXIS
Concordiae.
§36. (1) Adiectīvum cum Substantīvō concordat Genere,
Numerō, Cāsū: e. g.
Bona Fortūna; bonās fēminās.
(2) Nōmen, quod cum alterō in appositiōne stat,
Cāsū concordat cum illō: e. g.
Deinde Athēnās, _caput_ Graeciae, vīdimus.
(3) Verbum Fīnītum cum Subiectō concordat Numerō
et Persōnā: e. g.
Tempora mūt_antur_, nōs et mūt_āmur_ in illīs.
(4) Prōnōmen Relātīvum cum Antecēdente concordat
Genere et Numerō, sed nōn Cāsū: e.g.
Alexander _urbem_ condidit _quae_ Alexandria vocātur.
Cāsus Nōminātīvus.
§37. (1) Nōminātīvus Cāsus Subiectī proprius est:
e.g.
Flant ventī, tumet Ōceanus.
(2) Nōminātīvus Cāsus in praedicātiōne stat cum
verbīs 'esse', 'fierī' et Passīvīs nōnnūllīs: e.g.
Nēmō fit cāsū _bonus_.
Is quī imperat _imperātor_ vocātur.
Locus castrīs _idōneus_ vidēbātur.
Cāsus Accūsātīvus.
§38. (1) Accūsātīvus Cāsus Obiectum trānsitīvī verbī
indicat: e.g.
Līberī _parentēs suōs_ dīligunt.
(2) Stat etiam in praedicātiōne cum verbīs trānsitīvīs:
e.g.
Praebē tē in malīs _hominem_.
Urbem quam condidit Rōmulus _Rōmam_ vocāvit.
(3) Quaedam verba duo Obiecta admittunt: e.g.
Amīcus _mē pecūniam_ rogāvit.
Fortūna _victōs_ quoque _artem_ bellī docet.
(4) Accūsātīvus Exclāmātiōnis: e.g.
Ō _mē_ miserum! ō _mē_ stultum.
(5) Accūsatīvus Nōmimis Propriī, quod oppidum vel
parvam īnsulam nōminat, cum verbīs mōtum sīgnificantibus
potest stāre: e. g.
Prīmum Melit_am_, deinde Athēn_ās_ nāvigāvimus.
Ita etiam rūs et domum: e.g.
Vōs īte _domum_, egō _rūs_ ībō.
Alia omnia nōmina praepositiōnem exigunt: e.g.
_In_ Siciliam _ad_ māgnam urbem īmus.
(6) Accūsātīvus Spatiī et Temporis: e.g.
Mārcus ā iānuā _multōs passūs_ stābat.
Decem _annōs_ Trōia ā Graecīs oppūgnāta est.
Mortuus est Caesar sex ex quīnquāgintā _annōs_ nātus.
(7) Post Praepositiōnēs: vidē §26.
Cāsus Datīvus.
§39. (1) Datīvus propriē ūsurpātur cum verbīs dandī
et hōrum similibus: e. g.
Caesar fīliam _Pompēiō_ in mātrimōnium dedit.
(2) Datīvus possessiōnis: e. g.
Quot _tibi_ librī sunt?
Quod _puerō_ nōmen est?
(3) Datīvum regunt quaedam Verba: e.g.
Imperāre _sibi_ māximum imperium est.
Fortiter _hostibus_ resistite, ō mīlitēs.
Centuriō _aliīs_ pāret, imperat _aliīs_.
Cāsus Ablātīvus.
§40. Ablātīvus Cāsus plūrēs habet sīgnificātiōnēs.
Cum enim propriō sēnsū ad ablātiōnem quandam vel
sēparātiōnem refert, tum āmissōs aliōs Cāsūs Īnstrūmentālem
et Locātīvum in sē complectitur.
I. (1) Ablātīvus Sēparātiōnis (vide §38.5): e.g.
_Domō_ exiimus, _Rōmā_ excessimus.
(2) Ablātīvus Comparātiōnis: e.g.
_Cicerōne_ nēmō Rōmānus fuit ēloquentior.
II. (1) Ablātīvus Īnstrūmentī: e.g.
_Vī_ et _armīs_ urbem oppūgnāvērunt.
Britannī _carne_ vīvunt, _āleā_ lūdunt.
(2) Ablātīvus Causae: e.g.
_Timōre_ paene mortuus est.
(3) Ablātīvus Agentis nōn nisi adiectā Praepositiōne
ā _vel_ ab adhibētur: e.g.
Servus _ā dominō_ baculō castīgatus est.
(4) Ablātīvum regunt Verba quaedam: e. g.
Hāc dē rē ūtere _tuō iūdiciō_.
_Cibō_ opus est hominibus.
Quae caret ōra _cruōre_ nostrō?
Ita etiam cum adiectīvīs:
_Parvō_ contentus est sapiēns.
Plēna _vitiīs_ est haec ōrātiō.
(5) Ablātīvus Dēscrīptiōnis: e.g.
Summā _fortitūdine_ restitērunt.
Vir _summā honestāte_.
N.B. Nōn adhibendus est hūiusmodī Ablātīvus nisi
cum adjectīvīs 'māgnus' 'summus' et similibus.
(6) Ablātīvus Absolūtus: e. g.
_Urbe captā_ rediērunt mīlitēs.
_Mē iūdice_ vir fuit māgnus Caesar.
III. (1) Ablātīvus Locī. Rārus est sine praepositiōne
hic ūsus: e. g.
_Terrā marīque_ Rōmānī bellum gerēbant.
(2) Ablātīvus Temporis: e.g.
_Quā nocte_ nātus est Alexander, _eādem_ Diānae templum
dēflāgrāvit.
(3) Post Praepositiōnēs: vidē §26.
Cāsus Genetīvus.
§41. (1) Genetīvus Partītiōnis: e.g.
Uter _nostrum_ Corinthum prior adībit?
(2) Genetīvus Possessīvus: e.g.
_Rōmae_ moenia nōs dēfendunt.
(3) Genetīvus Obiectī, ita vocātus quia ad Obiectum
Trānsitīvī verbī respondet: e. g.
Vincit amor _patriae_ (cf. patriam amō).
(4) Genetīvus Praedicātīvus: e. g.
_Hominis_ est errāre.
(5) Genetīvum regunt quaedam Verba: e. g.
_Virōrum_ meminī nec tamen _Epicūrī_ licet oblīvīscī.
Cāsus Locātīvus.
§42. Hunc cāsum habent Propria Nōmina quae
oppidum vel parvam īnsulam nōminant; terminātiō ēius
in Singulārī Numerō -ae aut -ī est, in Plūrālī -īs, ut
Rōmae, Corinthī, Athēnīs: etiam humī, domī.
Vidē §§38. 5, 40. I.1.
Dīcendum est igitur
(1) _Rōmam_, vel _Melitam_, eō; sed _ad urbam_, vel _in
Siciliam_, eō.
(2) _Rōmā_, vel _domō_, exeō; sed _ab Ītaliā_, vel _ā forō_
discēdō.
(3) _Athēnīs_, vel _domī_, maneō; sed _in Āsiā_, vel _in
templō_, maneō.
Prōnōmina.
§43. Sē, sēsē Nōminātīvō Cāsū caret proptereā quod
Reflexīvum est: e.g.
Brūtus gladiō _sē_ suō necāvit.
Suī memor sed inimīcus _sibi_.
Mē, tē, nōs, vōs Reflexīva sunt pronōmina Prīmae
et Secundae Persōnae: e.g.
Hāc victōriā _mē_ cōnsōlor.
Somnō _vōs_ nunc date.
§44. Ipse, omnium persōnārum commūne, Adiectīvī
vim habet ita ut nōmina et alia prōnōmina corrōboret:
e. g.
Audentēs pater _ipse_ iuvat.
Hāc victōriā mē _ipse_ cōnsōlor.
§45. Hic primae persōnae prōnōmen est proprium,
iste secundae, ille tertiae: e. g.
Quid facere vīs _istō_ tuō baculō?
_Hic_ liber Latīnus, _ille_ Graecus est.
Is plērumque Antecēdēns est Relātīvī Prōnōminis:
e. g.
Imperātōrem vocāmus _eum quī_ imperat.
§46. Alter ad duōs tantum, alius ad plūrēs refert:
e.g.
_Alterā_ manū gladium, _alterā_ iaculum tenēbat.
Ego sōlus restitī, _aliī_ fūgērunt.
Verba.
§47. Verba sunt Trānsitīva et Intrānsitīva.
Trānsitīvum Verbum ita vocātur quia āctiō ēius in
Obiectum trānsit: e.g.
Brūtus _Caesarem_ occīdit.
§48. _Persōnae_. Persōnālia prōnōmina verbō nōn sunt
adicienda nisi discrīminis causā: e.g.
_Tū_ pulsās, _ego_ vāpulō.
_Impersōnālia_ sunt quaedam verbam, ut licet, miseret,
oportet; pluit.
§49. _Tempora_ verbī sunt novem:
Praesēns Indēfīnītum, Praesēns Imperfectum,
Praesēns Perfectum.
Praeteritum Indēfīnītum, Praeteritum Imperfectum,
Praeteritum Perfectum.
Futurum Indefīnītum, Futūrum Imperfectum,
Futurum Perfectum.
Dē temporibus Latīnī verbī haec sunt summā cūrā
animadvertenda:
(1) Dēsunt Imperfecta Praesēns et Futūrum
nisi quod interdum Indēfīnīta Tempora illō sēnsū
ūsurpantur: e.g.
Tū dum lūdis, adhūc ego _labōrō_.
(2) Una forma duōrum temporum Praesentis
Perfectī et Praeteritī Indēfīnītī officiō fungitur:
e. g. amāvī, monuī, &c.
§50. Vōx Passīva conversiō est Trānsitīvī Verbī, ita
ut Obiectum Āctīvī Verbī Subiectum fīat Passīvī
Verbī: e. g.
Āct. Brūtus _Caesarem_ occīdit.
Pass. _Caesar_ ā Brūtō occīsus est.
§51. Nōmina Verbālia sunt Īnfīnītīvus, Gerundium,
et Supīnum.
Nōmen Verbāle partim verbī partim nōminis habet
vim, in eō quod et obiectum regere potest et cāsuum
flexiōnēs praebet.
Īnfīnītīvus aut Subiectum aut Obiectum potest
esse: e. g.
Dulce et decōrum est prō patriā _morī_.
Cicerō rempublicam _adiuvāre_ cupiit.
Ex Gerundiō suppeditantur oblīquī cāsūs Īnfīnītīvī:
e. g.
_Agendō_ discimus.
Ars _loquendī_ difficilis est.
Ad _cōgitandum_ aptus est homō.
Supīnum cum verbīs mōtum sīgnificantibus ūsurpātur:
e. g.
_Lūsum_ exīmus, deinde _dormītum_ abīmus.
§52. _Participium_ est Adiectīvum Verbāle; Adiectīvum
enim est quia eum nōmine concordat, verbī autem habet
vim in eō quod obiectum potest regere: e. g.
In Āfricā _Poenōs oppūgnantēs_ Rōmam dēfendimus.
Clausulae.
§53. Clausulae sunt eae sententiae quae ex Prīncipālī
Sententiā pendent. Hārum tria sunt genera;
aut enim nōmināles vocantur sī nōminis, aut adiectīvālēs
sī adiectīvī, aut adverbiālēs sī adverbī, officiō
funguntur.
Adiectīvālis autem Clausula per Relātīvum Prōnōmen,
adverbiālis per coniūnctiōnem, alligātur.
Adverbiālēs clausulae plurium sunt generum, e.g.
(1) Temporālēs, quārum couiūnctiōnēs cum, dum, antequam,
postquam, simul āc, et similia sunt.
(2) Causālēs, quārum coniūnctiōnēs quia, quod sunt.
(3) Comparātīvae, quārum coniūnctiōnēs quam, ut,
sīcut sunt.
(4) Conditiōnālēs, quārum coniūnctionēs sī et nisi
sunt.
Animadvertenda est in his sententiīs temporum
proprietās:
Dum Brundisium iter _facit_, subitō ab hostibus oppressus est.
Cum Rōmam _redierō_, Senātum dē rē _cōnsulam_.
Sī tē hīc _offenderō_, _moriēre_.