Ĉe la reveno mem el sia studado en la supera arkeologia lernejo,
kiun Francujo posedas en Ateno, Edmond About publikigis la volumon
_Nuntempa Grekujo_ («La Grèce contemporaine», 1851), kiu lokis
tuj la dudektri-jaran aŭtoron en la unuan vicon de la Francaj
literaturistoj.
_Nuntempa Grekujo_ estas kurioza miksaĵo de serioza observado kun
ŝercema satiro; ĝi enhavas multon da vero, sed montras precipe la
tiamajn Grekojn kiel popolon, kiu, ĵus elirinte el longa sklaveco,
ne povas ankoraŭ esti konsiderata kiel civilizita, kaj kies ĉefa
okupo estas ekspluati senhonte la kulton de Eŭropo al ĝiaj antikvaj
praavoj. La sukceso de tiu libro estis notinda ekster Grekujo, sed,
en tiu lando mem, oni rimarkis precipe ĝiajn malicajn kritikojn, kaj
oni gloris do malmulte la aŭtoron.
Kvin jarojn poste, en 1856, aperis _La Reĝo de la Montoj_. Ĉi
tie, About estis lasinta plenan liberecon al sia petola fantazio,
kaj prezentis, ne kompensante ĝin per iaj seriozaj detaloj, la
kvintesencon de la ŝerca ideo, kiu trablovas lian unuan volumon.
Tiun fojon, la Grekoj plene ekkoleris. Kaj dum About trafis alilande
sukceson, kiun atestas la ĝisnuna publikigo de 153.000 ekzempleroj
de la Franca eldono, ili konsideris lin kiel malbonintencan
kalumniinton, kiel publikan malamikon de ilia nacio. Ili ne volis
rimarki, ke lia ironio, rekte deveninta de tiu de Voltaire, indulgas
al neniu; ke, apud la operet-personoj, el kiuj konsistas la bando de
Haĝi-Stavros kaj la ĝendarmaro de kapitano Perikles, li desegnis
kun egala bonhumoro burleskan Anglinon, la ĉiam malsatan, fieregan,
babileman S-inon Simons; naivegan Germanon, Hermann Schultz,
kiu amas tiel arde, ke li estas konvinkita, ke li ne amas; kaj
malŝatindan Francon, Hippolyte Mérinay, egoistan falsan scienculon,
kies antipatiaj trajtoj montras, ke nenia nacia antaŭjuĝo diktis
la ŝercojn de l' aŭtoro. Eĉ About atingis tiun mirindaĵon, ke,
en la fino de l' verko, Haĝi-Stavros fariĝas simpatia persono:
kiel ajn krimokovrita estas la maljuna rabisto, oni ne povas legi sen
emocio la scenon en kiu, pro patra amo, li kapitulacas majeste al
John Harris. Sed nenio helpis: la Grekoj furiozis, kaj, en okazo de
nova vojaĝo al Ateno, la aŭtoro estus akceptita per ŝtonoj.
Tio pruvas nur, ke la tiamaj Grekoj ne estis Esperantistoj. Se
ili estus praktikintaj nian lingvon kaj la internan ideon de
Esperanto, ili estus komprenintaj, ke tiel talentplena kaj klasikema
literaturisto neniam forgesis sian ŝuldon al la popolo, kiu
iniciatis la Eŭropan kulturon; ke li havas plenan admiron al la
herooj, kiuj, liberigante sian patrujon, montris sin la indaj idoj de
Leonidas, Miltiado kaj Temistoklo; kaj ke lia ironio, vera tipo de la
Franca spriteco, devas esti akceptata tiel bonvole, kiel la pli akra
Brita «humoro» aŭ la pli senkaŝa moko de la Germanoj; kaj fine,
ili estus akceptintaj lian verkon per «Homera ridego»!
Mi, persone, estas speciale kaj egale dankema al du tre malsamaj
kategorioj de aŭtoroj: tiuj, kiuj instruis min pri iom da vero, kaj
tiuj aliaj, al kiuj, post la seriozaj laboroj de l' tago, mi ŝuldas
momenton da sana, ripoziga rido; kaj inter tiuj lastaj bonfarintoj,
About estas unu el la ĉefaj. Mi kuraĝas esperi, ke niaj Grekaj
samideanoj konsentos kun mi, kaj indulgos do al Edmond About kaj al
lia tradukinto.
Sed About ne estis sole kulpa: alia junulo, kiu meritis poste
tutmondan famon, partoprenis en tiu gaja atenco al la nove
naskiĝinta kaj tro ofendiĝema nacio: nome, Gustave Doré, kvin
jarojn pli juna ol About, kaj kies talento, eble ne ankoraŭ plene
matura, aŭ kelkafoje kontentiĝinta per iom facilaj senpretendaj
skizoj, estas tamen jam tute rekonebla en la ilustraĵoj, kiujn li
desegnis por _La Reĝo de la Montoj_. Certe la leganto, vidinte inter
aliaj la _Noktan feston en la tendaro_ (p. 93), la _Foriron de la
rabistoj_ (p. 123), _Hermann inter du rabistoj_ (p. 163) kaj la bonan
portreton de About, kiu malfermas la serion, ĝojos, ke la eldonisto
prezentis al la Esperantista publiko Gustave Doré kune kun Edmond
About: por li ankaŭ, li petos pardonon de la modernaj Grekoj.
G. Moch.
I