SALOMO: Saepe deprehenditur verba legis et prophetarum Paulus truncare
vel augere vel plane in alienam sententiam interpretari. Exsecratio
divinae legis his verbis concepta est: אָרוּר אֲשֶׁר לֹא יָקִים
אֶת-דִּבְרֵי הַתּוֹרָה הָזּׁאת1 i.e. _execratus esto, qui rata non
habet verba legis hujus, ut ea exsequatur._ Vox enim יָקִּים significat
_confirmare, ratum habere_, ut Jonathan et Onkelos Chaldaeus uterque
interpretantur. Id autem Hieremias apertius explicat: _Execratus_,
inquit2, _esto qui non audierit verba foederis, quod percussi cum
majoribus vestris._ Quae interpretatio tota sententia differt a Pauli
verbis. Hic enim exsecrationem imprecatur iis, qui non impleverint
legem, quod nusquam in lege divina scriptum reperias, sed is habetur
exsecrabilis, qui nec audit legem divinam nec foedus ratum habet. Hinc
etiam alius error manavit, ut plerique putent, eum, qui vel ab uno
capite legis aberraverit, omnibus legibus reum teneri. Sic enim Jacobus
in epistola scribit3, quam tamen Eusebius et Hieronymus4 a sacris
litteris rejecerunt. Ἰστέον, inquit Eusebius5, ὡς νοθεύεσθαι, cum de
hac epistola statuerit uterque. Et quidem qui bovis alieni furtum
fecisse convictus erit, quinque boves, qui ovem, quatuor oves
restituere lege divina jubetur, qui autem non convictus, sed sponte
furtivum bovem reddit, adjecta tantum quinta parte pretii, quia
poenituit facti, peccatum ignoscitur, qui autem moechatur, occidit aut
quid aliud peccavit, deinde moerore ac poenitentia vitae ante actae
ductus, priora scelera virtutum actionibus rependit, in ea conditione
est, ut nihil deliquisse videatur, sed poenitendo legem ipsam
explevisse, ut quidem6 superius Ezechielis auctoritate confirmatum est.
Nam si verum esset, quod Paulus scribit, neminem unquam praeter
magistrum suum satis legi facere potuisse, neminem legis actionibus
perfectionem adeptum, insigni mendacio David obligaretur, cum ita Deum
contestatur7: _Legem tuam custodivi, a lege tua non aberravi, a
mandatis tuis non declinavi._ At sui mendacii Deum ipsum testem cieret.
Adulterium tamen homicidio cumulaverat8, sed quia poenituit, partim
etiam facti poenas dedit, veniam adeptus est. Id enim est legi obedire,
legem exsequi, legi parere, denique legem implere. Falsum est autem,
legibus omnibus reum teneri, qui vel in unam commiserit.
1. Deuter. 27, 26. 2. Jerem. 11, 3. 3. Jacob. 2, 10. 4. Cap. 2 in
Catal. 5. Lib. II cap. 23 in Catal. 6. Alius: _id quod_. 7. Psalm. 118,
14 sqq. 8. Alibi: _cumulavit_.
CURTIUS: Certe, si legum actionibus justificaremur, non autem beneficio
319 Christi, _nulla omnino est gratia_, inquit Paulus1, _et frustra
Christus, humani generis redemptor, mortuus est._ Item: _Gratia Dei
salvati estis, per fidem, non ex vobis, ne quis glorietur._2 Item: _Ut
justificati istius gratia haeredes simus._3 Item: _Sine me nihil
potestis facere._4 Quid igitur per te ipsum merearis, si nihil per te
ipsum sine Christo praestare possis? Infinitum sit, omnia Augustini
aurea dicta in hanc sententiam colligere. Omnes homines, inquit,
naturalem potentiam in Adamo perdiderunt et liberum arbitrium peccando
amiserunt. In qua sententia vides fuisse hos viros: Ambrosium5,
Chrysostomum6, Hieronymum7, Gregorium8, Bernhardum9, Augustinum10.
1. Gal. 2, 21. 2. Eph. 2, 9. 3. Tit. 8, 7. 4. Joh. 15, 5. 5. Epist.
ult. ad Demetr. l. 1. cap. 7 de Caino et Abel. et in Exod. l. 1. cap.
5. L. 12 de voc. Gent. 20 ad pop. Hom. 9. 6. Ad Demetriad. 7. In Ezech.
12. 8. De libero arbitr. 9. Serm. 2 et 15. 10. De libero arbitrio s.
Homil. 7.
OCTAVIUS: Si testium ac theologorum multitudine et doctrinae
praestantia dimicandum est, ego doctoribus istis addam Ismaëlitarum
theologos et quidem Christianis omnibus longe clariores, Solymam1,
Zeidum, Odmannum, Homarum2, Balarem, Abacherimum, Calbanum,
Zepheninium, Elsarinum, Azebaram, Achemulam3, Abaniphanum, Elfaridum4
ac innumerabiles alios, qui toto pene terrarum orbe legem Muhammedis
divulgarunt atque homines a caligine densissima ad clarissimam unius
aeterni Dei lucem et cultum revocarunt. Qui tametsi virtutibus ex
praeclaris actionibus plurimum, plus tamen divinae bonitati ac
beneficientiae tribuendum arbitrantur ac selectos quosdam esse ad
salutem, caeteros ad exitium designatos arbitrantur.
1. Alii: _Scalidum_ vel _Halymum_. 2. Alius: _Pomarum_. 3. Deest in
alio codice. 4. Alius: _Elsaridum_.
FRIDERICUS: Non video cur theologorum christianorum clarissima lumina
cum ista Mahummedanorum fece debeant comparari.
SENAMUS: Si autoritati plus tribuatur quam rationi, cur non etiam
Verrii Flacci libros de jure pontificio, et quae veteres Jovis mystae
ac theologi, quae iterum Camarim Bahalis et Sabaeorum sacerdotes libris
ritualibus prodiderunt, arcessere possimus?
TORALBA: Si pergitis auctoritatibus agere, ego philosophorum familias
omnes excitabo, qui eruditionis ac doctrinae praestantia minutos istos
theologos facile vincant, sed praestat sensibus ipsis et perspicuis
rationibus argumentari.
SALOMO: Ita quidem, nisi in rebus obscuris et ambiguis, in quibus mens
humana nullos exitus reperire potest. Jam certe tragoedos multari
oportet, qui θεον ἀπὸ μηχανῆς et oracula divina audire ex ore
prophetarum et libris sacris, quos non modo Ebraeorum, sed etiam
Christianorum et Ismaëlitarum theologi jam pridem sua quisque religione
comprobarunt.
320 FRIDERICUS: Tantum abest, ut innumeratos Arabum et Judaeorum
errores, qui suis se virtutibus ac legum actionibus, quasi fortissimo1
praesidio, justitiam adipisci posse confidunt, exaudiam, ut ne Curtii
quidem mihi opinio comprobari possit, in eo quod salutis summam a fide
pendere arbitratur, tametsi pluribus id video placuisse. Nam si fide
nostra justi sumus, nihil gratia cuiquam proficit, quoniam id totum,
quantumcunque est, quod credimus, totum inquam nostrum est. Nihil actio
decerpit ex illa assensione, quia nisi ab animi liberi summa assensione
pendeat, fides esse desinit. Verius est igitur, nos ipsa justitia
Christi, veri Dei et hominis, justos fieri, quicunque ad Deum
accesserunt.