SALOMO: Quid Moses? Audita primum Dei voce, non modo verticem, 244 sed
vultum quoque operuit, quia verebatur, inquit scriptura sacra, Deum
intueri. Item Helias cum Dei vocem audisset in eodem monte, quo Moses,
pallio caput ac vultum obtexit.
CURTIUS: Saepe1 contrariis itineribus eodem pervenitur. Nam ut Asiae
populis principem intueri nefas habetur et ab ejus conspectu
discedentem retrocedere oportet, ne illi terga obvertantur, ac velato
capite alloqui aspectu in terram demisso: ita quoque flagitiosum est in
Europa, praesente principe2 capita velare, quin etiam ad edicta regis
Abyssiniorum non modo caput aperire, sed etiam corpus usque ad pudenda
nudare necesse est. Olim saltatio in sacris faciendis omnium fere
populorum communis erat, quae nusquam terrarum nunc usurpatur3. Et
quemadmodum capitale esset apud Genevates et Helvetios in templo
saltare, quod religiosissime fiebat apud Judaeos; sic enim Davidem
legimus, cum arcam deduceret, accepta lyra saltasse aliquanto altius4,
quam uxori Michalae decorum videretur, ac si quis ullum munus altaribus
sacris oblaturus veniret, hunc alacri gestu saltare mos erat5.
1. Alibi: _Saepius_. 2. Alibi: _pontifice_. 3. Franc. Alvaresius in
Aethiopicis. 4. 2 Reg. 6, 14 seqq. 5. Rabbi Kimchi in Ps. 42.
SENAMUS: Saltationes et choreas sacris omnium populorum solennes fuisse
constat. Nec tantum Salii sacerdotes Martis a saliendo dicti sunt, sed
etiam Jovis ipsius ludis praesultor ad numerum et modum choream.
agebat1. Et cum senatori cuidam Jupiter in somniis visus esset, qui
ludos instaurari juberet2, quod praesultor indocte saltaret3, deque ea
re ter admonitus neglexisset, duorum filiorum morte perterritus senatui
rem aperuit, qui ludos instaurari jussit. Ex quo etiam planum fit, quod
ante diximus, etiam paganorum sacra negligentius peracta immortali Deo
displicuisse, omissa clades et excidia populis invexisse.
1. Plutarchus in Nicia et Alcibiade. 2. Valerius Maximus, Livius,
Plutarchus, Dionysius Halicarnasseus. 3. Alibi: _saltarat_.
CORONAEUS: Existimo nostros bufones, qui clypeis et gladiis nudi
saltant, Salios veterum1 omnino imitari vel etiam saltatorem illum, qui
quod bovem Jovi2 apud Athenienses mactaret3, βουφόνος dicebatur.
1. Alibi: _veteres_. 2. Alii addunt: _Bulaeo_, vel: _Poleo_, vel:
_potentissimo_. 3. Alibi: _mactarat_.
CURTIUS: Christiani primum nascente ecclesia saltationes sacras
intermiserunt, ut scribit Justinus Martyr1, quippe qui cogebantur
nocturna sacra metu suppliciorum obire. Sed Constantino Magno
dominante, sublato metu, choreas frequentes et choros2 agere coeperunt,
qui mos nondum ab ecclesia Romana plane desertus est. Nam quae
processiones ab ipsis appellabantur, saltando fiebant, non ambulando.
Nec ita pridem cantores duo, qui3 canticum in medio choro incipiunt, ab
occasu ad ortum, deinde ab ortu in occasum saltabant, tum utrique in
medio choro, alter quidem Austrum, alter Aquilonem spectans, aliquamdiu
immoti stabant. Quae ratio fuit4 245 a citharoedo in sacris ludis
antiquitus observata, ut coelestium orbium ac Deorum in coelis choreas
agentium motus ipsiusque Terrae matris Deorum stationem imitarentur.
Illud tamen singulare fuit in Christianis, quod cantores duo in choro,
ne Diis infernis aut idolis gratulari saltatione viderentur, ut5
pagani, dextram in coelum attollebant, et quia molestum erat diutius
elatam dextram habere, baculos argenteos, qui in manum argenteam
desinebant, gestare coeperunt, ac summis pedum digitis modestius niti,
ut modestius saltarent. Sed cum imperitis hujusmodi6 sacerdotia ac
munera quaestuose tribuissent, non amplius saltare, sed deambulare
coeperunt, inde proverbium de ignaris, qui7 nec canere didicerint8 nec
saltare. Ita paulatim ambulationes pro saltationibus desertis ab
ecclesia Romana susceptas videmus.
1. Ad orthodox. qu. 7. 2. Desunt alibi duo haec verba. 3. Alius:
_quod_. 4. Scholiastes Pindari. 5. Alibi: _aut_. 6. Alius: _hujus
mundi_. 7. Alibi: _quod_. 8. Alius: _didicerant_.
SALOMO: Moderata saltatio in laudibus divinis efficacissima semper
nobis visa est, illud enim psaltes lyricus voluit, cum ipse coram Deo
caneret ac saltaret: _Colite Deum cum timore, exsultate ei cum1
tremore!_2 Est enim exsultare altius saltare, quia fleri non potest, ut
qui saltat ac gestit3 animi quadam alacritate erga res divinas, ut non
etiam ardentissimo Dei amore in eum rapiatur, mente vero tristi Deum
laudare nefas est. Itaque pontifex Aaron, repentina adhuc filiorum
morte saucius, sacrum convivium obire recusavit, cum diceret4: _Quomodo
gratus essem Deo, mente lugubri?_5 et qui laeta mente affectus est erga
Deum, hunc etiam oportet non modo ab omnibus sceleribus abhorrere,
verum etiam summa integritate ac innocentia vivere. Ita saepius in
psalmis occurrit vox illa Selah, quam Symmachus et Theodotion vertit6
διάψαλμα, Latini interpretationem omiserunt. Nam Chaldaeus interpres
putat, verbo Selah aeternum significari, quem Origenes et Hieronymus7
sequuntur. Sed Abraham AbenEsra interpretatur אָמֵן i.e. vere; διάψαλμα
vero significare mihi videtur distinctionem modulationis et varietatem
quandam silentio interjecto. David Kimchi Selah vocis elationem
significare putat, ego vero vocis ac totius corporis subsaltationem
fuisse video, quam in sanctis canticis usurpare etiamnum solemus, ut
laetitiam erga Deum et intimi animi gaudium testificemur. Laudationes
vero divinas non modo saltationibus et canticis, verum etiam omni
genere instrumentorum ab immortali Deo instituta fuisse, gravissima
Nathanis et Gadi testimonia declarant, a quibus admonitus David 285
Leviticae tribus cantores peritissimos ad divinarum laudum modulationes
adhibuit8, quos partim vocibus, partim fidibus, partim fistulis9
explicabat, quod ex initio psalmi cujusque facile intelligitur,
מִזְמוֹר fidibus tantum10, ubi שִׁיר sola voce canebatur, ubi utcunque,
voces fidibus miscebantur. Interdum tuba cornea, quae Sophar, vel
metallica, quae Halsopherat 246 dicebatur, adhiberi solebat et
metaltaim sive cimbala et mahol tibia. Sed quia Judaei aeque ac populi
australes fidibus magis delectantur11, et aquilonares tubarum ac
tibiarum sono12, propterea cantica Davidis Psalmos appellarunt. Est
enim ψαλμός, ut scitis13, carmen fidibus expressum, psalterium autem
vas in clypei quadrati formam, decem chordis14 aptum. Propria tamen
appellatione laudes ab Ebraeis appellantur cantica Davidis תְהִלִים, ut
omnes intelligant, brevissimis quidem precibus, sed laudibus assiduis
intentos esse oportere. Nihil autem15 frequentius in psalmis occurrit,
quam vox הַלֵלוּיָה i.e. laudate Deum.
1. Alibi: _in_. 2. Ps. 2, ii. 3. Alibi: _petit_. 4. Alibi: _dicens_. 5.
Levit. 10, 19. 6. Alii: _vertunt_. 7. Hieronymus in epist. ad
Marcellum. 8. 1 Paral. XXV, 1 sqq. 9. Alibi: _fibulis_. 10. Alibi:
_tamen_. 11. Alibi: _delectabantur_. 12. Alius: _sonitu_. 13.
Aristophanis scholiastes in Avibus. 14. Alibi: _fidibus_. 15. Alii:
_enim_.
CORONAEUS: Ego vero existimo, ecclesiae Romanae organa1, quae
Constantinopoli circa annum Christi 700 inventa, fistulis plumbeis
conflantur, omnium antiquorum instrutmenta musica longo intervallo
superare, nec satis mirari possum, eos, qui Romanae ecclesiae ritus
deseruerunt, organorum genus illud penitus abjecisse, cum nihil
modulatius fieri possit.