SALOMO: Id fieri nequit1, cum ex historia Josephi2 Quintilius Varus eo
anno praeses esset, non Cyrenius. Idem Josephus scribit, Cyrenium
Judaeae tantum descriptionem fecisse ac novem annos post Herodem
mortuum. Et quia3 subtilius ista conquirunt theologi Christiani4, ex
aetate Jesu colligunt, Quintilio Varo praeside natum esse. Huc accidit,
quod illa Augusti descriptio civium Romanorum etiam peregrinorum et
sociorum et vectigalium censum continebat, ut planum5 facit Eusebius,
qui post Aegyptiacam victoriam censum civium Romanorum factum esse
scribit, tum in urbe, 222 tum in provinciis. Numerum autem civium
fuisse 6560000 et Christo nascente 15820000. At Josephus non erat civis
Romanus, alioquin Pontius provinciae praeses Jesum filium ejus,
majestatis ac impietatis reum, Romam misisset, ut postea Festus,
ejusdem provinciae praeses, Saulum civem Romanum (quia pater ejus
civitatis jus emerat) Romam amandavit. Nec credibile est, si vectigales
cum sociis censi fuissent, qui imperii Romani finibus continebantur,
tantam hominum paucitatem futuram, quantam Eusebius ex libris
censualibus in historiam retulit6. Ei7 tamen, repugnantibus
historicorum scriptis, vectigalis quoque populos censos fuisse
concedamus, qui tam acerbus et ineptus censor, qui subditos coëgit
unquam ex civitatibus et provinciis emigrare census causa? Quodsi
unquam factum est8, quis parturientes foeminas ad id compulisset? Ac
tantum abest, ut parturientes eo necessitatis adigerent, ut ne foeminae
quidem in censum venirent, ut videre est apud Livium9, qui quoties
civium numerum ex censibus descripsit, haec verba fere subjicit:
Praeter mulieres10. Ut libro11 septimo: Civium, inquit, qui puberes
essent, supra centum decem millia, mulierum autem et puerorum
servorumque et mercatorum et sordidas artes exercentium, si quidem
Romano12 civi operosam artem tractare non licuit, triplo plus quam
turbae civili. Nec vero13 Moses duplici censu, quem habuit14, nec
David, cum populum censeri jussisset, foeminas aut minores annorum15
viginti complexi fuere. Jam vero, si census causa emigrandum fuisset,
oportuisset Africae incolas, Romanorum subditos, cum uxoribus ac
liberis totaque familia in Europam, ubi nati fuerant, et ab Asia in
Africam traduci, non sine intolerabili molestia ac sumptu, quae nullis
unquam Romanorum aut populi cujusquam institutis facta legimus, sed ubi
quisque domicilium habuit16, illic censebatur, et censores coloniarum
libros censuales Romam transmittere consueverant, ut Livius scribit.
Quin etiam Caesar ipse dictator17 civium singulas domus urbis Romae
adiit, quo censum faceret, ut scribit Tranquillus in Caesare. Itaque
non mirum, si acutiores Christiani theologi nodum istum, quem solvere
non poterant, secuerunt.
1. Alius: _Id factum negatur_. 2. L. 4 de bello jud. 3. Alius: _qui_.
4. Beza ad 3, 2 Lucae. 5. Alibi: _plane_. 6. Alibi: _contulit_. 7.
Alius: _Si_. 8. Alii: _esset_. 9. Libro 2 Florus 1. 27. 10. Desunt haec
verba in uno codice. 11. Alii: _lustro_. Caeterum haec omnia, usque ad
verba: quam turba civili, desunt in alio codice. 12. Alibi: _nostro_.
13. Alibi: _etiam_. 14. Numer. 20. 15. Alii: _annis_. 16. Alibi:
_habebat_. 17. Alii addunt: _ad_.
FRIDERICUS: Valde subtilis est haec, dicam an futilis, disputatio. Sed
quaecumque occasio Mariam compulit, ut in oppidum Bethlehem concederet,
satis constat, illic natum fuisse Christum, cum etiam magi ab oriente
illuc profecti sunt ad infantulum adorandum, ut antiqua prophetarum
oracula implerentur1: Reges Arabiae et Sabaeorum dona offerent et
stella praeeunte perducti juxta stabulum, ubi virgo peperisse
dicebatur.