SALOMO: Quia plerique nostrae gentis Messiam sensu secretiore
intelligunt immortalem regem, non ducem mortuum aut moriturum.
CURTIUS: Valde mihi frigere haec videtur responsio. Sed ad gentis
vestrae pareatem veniamus, qui, jamjam moriturus ac liberis fausta
precatus, ad Judam convertitur et oraculum proferens: _Non auferetur_,
inquit, _sceptrum de Juda_1. Si enim reges ac duces omnes Messias fore
putaret, nec Messiam illum humani generis servatorem singulari nota
significaret, absurdum illud fuisset ac sensui plane contrarium,
scilicet sceptrum de gente Judae non ante sublatum iri, quam Messias
venturus esset, penes quem regnum populorum futurum sit. Vocem enim
שֶׁבֶם sceptrum Onkelos Chaldaeus vertit שּׁוּלתַן Sultan, imperator,
qua voce imperatores non Chaldaei tantum, sed etiam Arabes ac Syri
significari solent, et pro voce שִּׁילהֹ reddit Chaldaeus: משיחא
Messias, ut ambiguitatem2 explicaret. Eadem est interpretatio Targum
Hierosolymitani, quem sequitur R. Salomo, et in Davidis gente imperium
tantisper scribit futurum, dum venerit Messias. Et cum ab eo
quaereretur, ubinam regnum Davidis? respondit: in Babylonia, ubi fingit
superesse adhuc principes de gente sua3, qui populis illis exulantibus
imperent; ridiculum, inquam4, an impium figmentum, sed ea saeculi
barbaries erat. Floruit enim sub anno Christi MCC, ut mendacii non
facile posset convinci, cum esset Gallia longissimis aquarum et
terrarum spatiis a Babylone disjuncta5, quae tunc Arabum imperio ac
dominatu crudeli tenebatur. Hanc porro interpretationem caeteri
repudiantes, pro sceptro6 dignitatem ac praestantiam in gente Judae
tamdiu futuram tradunt7, quo advenisset, qui mittendus erat, scilicet
rex David, tunc enim potestatem illam in dignitatem regiam concessuram
putant. Alii vocem Schiloh ad locum referunt, ubi erat arca foederis,
quae inde translata est a Davide8. Alii ad Saulem unguendum in Schilo
traduxerunt, quae interpretatio plane contraria est historiae sacrae,
quia prius arca deducta fuerit a Schilo in urbem Kiriathjearim, ac ne
Saul quidem unctus est in9 Schilo. Talmudici autem10 Messiae venturi
nomen Schiloh fore tradunt, recentiores haec ad regem Chaldaeorum
Nebuchodonosorem pertinere statuunt, quia regem Zedekiam interfecerit,
nec ullus postea regnum adeptus est de stirpe Judae, quod falsum11 est,
cum Zorobabel gentem12 postliminio reduxerit ad sedes avorum.
Praeterea13 Senatus Judaeorum, de stirpe Davidis sub principibus
Asmonaeis14 aristocratiae 208 speciem tuebatur15, quem senatum Herodes
sustulit, caesis patribus praeter16 Semeam. Sub eadem fere tempora17
Jesus Christus Deus ac Dei filius ex Maria virgine natus est.
Interpretes LXXII reddunt pro voce Schilo, reposita illi, quasi ex
littera ש servili significet, quod vel quae et לה scriptum sit pro לך,
cum litterae Echeri18 permutabiles sint19. Sed ista quidem vis est
scripturae sacrae illata. Postremo David Kimchi, ut caeteris omnibus
acutior videretur20, Schilo a Schiliath derivare conatur, quae vox
secundinas significat, quibus involvitur Embryo, quasi diceret בַנוֹ
i.e. filius ejus, scilicet matris, quam interpretationem miror
Galatinum21 amplecti22 potuisse.
1. Genes. 49, 10. 2. Alibi: _dignitatem_. 3. Alii: _Juda_. 4. Alii:
_dicam_. 5. Alii: _distincta_. 6. Alibi: _qui sceptri_. 7. Alii:
_credunt_. 8. 1 Regum. 7, 1 sqq. 9. Alibi: _ad_. 10. Deest in aliis
codicibus. 11. Alibi: _factum_. 12. Alius: _de gente regia populum_.
13. 1 Regum 11, 4 sqq. 14. Alii: _Ammonaeis_. 15. Alius: _praeferebat_.
16. Alius: _propter_. 17. Alibi: _eodem ... tempore_. 18. Forte _Ehevi_
(in margine unius codicis). 19. Locus vulneratus. 20. Alibi:
_videatur_. 21. De arcania catholicae veritatis l. 4. c. 4. 22. Alibi:
_complecti_.
SALOMO: Videtis, hujus loci obscuritatem tantam esse, ut ne argumenti
quidem species ulla probabilis elici queat ad Messiam eo tempore
venturum1 quo natus est Jesus. Jam vero rex ultimus gentis Judaeorum
fuit Zedekias. At tametsi Zorobabel a stirpe Davidis populo Judaeorum
praefuit sub rege Persarum anno mundi ter millesimo 3432, ejus tamen
posteri nulli fuerunt. Principatus vero erat penes pontifices ex
Aaronis gente. Quin etiam Maccabaei ex eodem Aarone reipublicae
dominatum una cum pontificatu tenuerunt usque ad Antigonum, ultimum
Asmonaeorum, centum viginti sex annos. Hunc enim duplici nomine2
Christum i.e. unctum, quia rex et pontifex maximus erat3, Herodes, a
senatu populoque Romano, rex Judaeorum appellatus, anno mundi ter
millesimo octingentesimo quarto mactari jussit. Quadragesimo post anno
natus est Jesus. Ex quo intelligitur, sexcentos circiter annos ante
Christum neminem de gente Juda principatum Judaeorum tenuisse, nec
posse vaticinium illud ad Jesum pertinere. Omitto multa, quae Galatinus
ex talmudicis libris sensu plane contrario detorsit, ut4 cum Messiam
tunc natum scribit, cum aedes sacra Hierosolymorum exscinderetur,
eumque Messiam Romae latere, qui stato tempore appariturus sit. Quae
imperitis fucum fecerunt, cum illam dicendi rationem allegoriarum
plenissimam minus caperent.
1. Alii: _futurum_. 2. Alibi: _ratione_. 3. Deest in aliis codicibus.
4. Alibi: _et_.
CURTIUS: Planum est igitur, vos eo loco oraculo1 parentis vestri ita
haesisse, ut nemo vestrum, qui hebraica et chaldaica tractatis2, sese
expedire potuerit, quae ad Jesum translata luce clariora sunt. Caetera
prosequamur3, ne uno tantum loco Judaei haesisse videantur, ad quem4,
credo5, illud Esaiae oraculum spectat: _Ecce virgo concipiet et pariet
filium, et vocabit6 nomen ejus Immanuel7._ Hoc enim Lucas ad Christum
pertinere docet8.
1. Alii: _oraculis_. 2. Alius: _translantis_. 3. Alibi: _persequamur_.
4. Alibi: _ad quae_. 5. Alii: _cedo_. 6. Alius: _vocabitur_. 7. Jesaiae
7, 14. 8. Lucae 1, 31 sqq.
209 SALOMO: Esaias nihil unquam de Jesu, multo minus de Maria1 matre
ipsius suspicatus est. His enim verbis utitur: הִנֵּה הָעַלְמָה i.e.
Ecce juvencula! Neque enim haalma virginem significat, sed eam, cujus
vir amore fruatur, ut etiam nunc Christiani theologi2, qui modo
hebraica intelligunt, confiteri coguntur. Nam ea vox usurpatur a
Salomone in canticis amatoriis3 de iis, de quibus apud virgines
disserere indecorum fuisset. Itaque amicam vel adolescentulam
significat. Argumento est etiam, quod halmanah viduam appellant4, quasi
a viro divisam aut quae5 virum amisit. At quoties in sacris litteris
agitur de virginibus, agitur autem saepissime, proprium verbum semper
usurpatur, scilicet בטולה vel נְעַרָה6 vel utrumque conjunctim7.
1. Deest alibi. 2. Hieron. Calvin. in cap. 9 harmon. 3. Cant. 1. 6.
Proverb. 10. 4. Jesaiae 47 et Ezech. 9 et 44. 5. Alibi: _quod_. 6.
Desunt haec duo verba in aliis codicibus. 7. Gen. 24. Levit. 20. Jer.
31. Deuter. 32. 22. Exod. 22. Judic. 19. 21. 2 Sam. 13. 1 Regum 1. 2.
Psalm. 43. Jesaiae 23. 37. Amos 5. 8. Zach. 9. Thren. 2.
CURTIUS: Cur igitur vox haalma de Rebecca diceretur, priusquam
nupsisset, erat enim pudicissima virgo?
SALOMO: At eodem capite בטולה i.e. virgo diserte adjicitur, ut omnis
ambiguitas tolleretur. Absurdum autem fuisset, Esajam virginis partum
contra naturae leges significare et ambigua voce haalma, quae saepius
unicam significat, in tanto ac tam stupendo prodigio uti voluisse.
Historia vero ipsa aperte declarat, de uxore regis Achas Jesaiam
scripsisse. Nam cum exercitus duorum regum, scilicet Samariae ac Syriae
inferioris, totam Judaeam infestarent, vaticinatur prophetes, uxorem
regis adolescentulam filium parituram ac paulo post utrumque regem de
Judaea discessurum, ut contigit. Nam biennio post Abia1, regis uxor,
sic enim Josephus2 appellat, peperit Ezechiam, religiosissimum omnium
post Davidem ac fortissimum principem, ac paulo post urbis obsidio
soluta est. Fuisset autem illa inanis spes liberationis ab hostibus
regionem vastantibus, si in nativitatem Jesu i.e. in annum
octingentesimum dilata fuisset.