FRIDERICUS: Quid si daemones illi sunt sceleratorum hominum1 animae,
qui aut rapinis collectas opes, tenuibus2 utiles futuras, humi
recondiderant atque in iis spem omnem collocarant, aut qui corporis sui
saginandi suarumque libidinum explendarum nimiam curam haberent,
cadaveribus quae olim adamaverant ac thesauris semper intenti, justa
supplicia diuturno, cruciatu luant;3 aut qui4 in aedes ac turres cruore
plebis construendas omnia studia contulerunt, iisdem turribus quasi5
carceribus conclusi ac vincti poenas dependant? Nec mirum, si cum ad ea
loca pervenitur, voces, tonitrua, suspiria, gemitus exaudiantur.
Denique impuras mentes circa coenosas foedasque regiones versari ac
vagari et tempestates ac procellas ciere non dubito.
1. Deest in aliis. 2. Deest in alio codice. 3. Alius: _diluant_. 4.
Alius: _quasi_. 5. Desunt haec duo verba antecedentia in alio codice.
TORALBA: Causas earum rerum explicare difficile; illud tamen mirum mihi
visum est, quod cum ex Hispaniis in Gallias iter haberem omniaque
maxima, mediocria, minima lustrarem, juga Pyrenaeorum totius Europae
altissima superans1, multa comperi naturae arcana, nihil tamen
mirabilius eo lacu, in quem si saxum dejeceris, paulo momento coelum
serenum atra caligine obscuratur ac fulminibus gravissimisque imbribus,
grandine permistis, regionem totam infestat. Est etiam in monte Sacone
Pyrenaeorum ara vetustissima, male cohaerentibus sibi lapidibus
exstructa, quorum si quis vel unum loco moverit, repente tonitrua ac
fulmina gravesque imbres excitantur. Et quoniam id saepe compertum erat
gravi totius regionis detrimento, legibus sanctissime cavetur, ut
peregrini ab accolis admoneantur, ne quid auderent2, capitali poena
subjecta. Quae mihi cum incredibilia riderentur nec tamen capitis
periculo3 experiri vellem, eo me scrupulo socius liberans:4 Jam,
inquit, collectis frugibus licet id impune experiri. Itaque lapidibus
altaris huc illucque disjectis, nemine conscio diffugimus. Non prius
tamen in proximam vallem descenderamus, quam validissima fulmina ac
tonitrua coelum 69 omne imbribus ac grandine miscuerunt, ut non
immerito Thomas Aquinas, clarus etiam5 inter physicos, scripserit,
daemones fulgura ac tonitrua ciere.
1. Alius: _superarem_. 2. Alii: _audeant_. 3. Alius: _periculum_. 4.
Alibi: _liberavit_. 5. Alius: _enim_.
CURTIUS: Consimile est id, quod Plinius et Strabo narrant, tacta1 rupe
Cyrenaica aut lapide in antrum Dalmaticum injecto, coelum nivibus2 ac
fulminibus conturbari, quae nunc tamen desiisse accepi, perinde ut
oracula Delphica, quaeque ex antro Trophonio et Lebadio exaudiri
consueverunt, jampridem conticuere, ut Tullius3 scripserit: nihil sua
aetate iis contemptius fuisse. Causas4 tam diuturni silentii
Plutarchus5 ad daemonum occasum referri putat oportere.
1. Alius: _fracta_. 2. Alii: _nubibus_, vel: _nimbis_. 3. Libro II de
divinat. 4. Alius: _Cujus silentii tam diuturni causam_. 5. Libro de
oraculorum defectu.
SENAMUS: Si daemones hoc spectabile1 coelum, maria, terras, ignes
conturbant, si territanto hominos tonitruis, fulminibus, procellis,
turbinum impetu, terrae hiatibus ac portentorum inopinato concursu2,
si3 legationibus divinis et humanis oberrant, si denique imperia,
civitates, urbes, pagos, familias moderantur et evertunt, postremo
hominibus singulis custodes et ultores adjecti sunt: videte, quanta
daemonum et angelorum multitudo sursum4 deorsum in omnibus mundi plagis
et in singulis stationibus collocanda vobis sit. Prospiciendum etiam,
unde nobis tot angelorum ac daemonum promptuaria sufficere possint, ut
sint ubique terrarum et coelorum quasi ministri ordinarii, vicarii,
mediastini, quando nihil aeternum ac ne sempiternum quidem esse praeter
Deum statuistis. Itaque providendum est de maritandis angelorum ac
daemonum ordinibus, ut ex eorum connubiis soboles in demortuorum loca
substituantur, aut5 magistratibus6 abdicantibus, aut stato tempore
abscedentibus, aut munere simul et vita defunctis, novi veteribus
substituantur7. Posuit enim Fridericus daemones utriusque naturae ac
sexus, ephialtas inquam et hyphialtas, in sagarum cum incubis et
sortilegorum cum succubis conjugatione.
1. Alius: _spirabile_. 2. Alibi: _concussu_. 3. Alius: _si legationes
divinas et humanas oberrant_. 4. Alibi: _seorsum_. 5. Alius: _ac_. 6.
Alius: _magistratu_. 7. Alius: _sufficiantur_.
CURTIUS: Hic Platonis dignitas agitur; cum enim posuisset, omnes animas
simul creatas fuisse ad immortalitatem, ut vicissim corpora cadaverum
occasu subirent, subjecit haec verba: Non, inquit, pauciores erunt
unquam animi, nullo pereunte, neque plures. Quin etiam animos
αὐτοκινήτους appellat. Quodsi mens est αὐτοκίνητος, erit etiam αὐτοφυὴς
καὶ αὐτάρκης καὶ αὐταγαθὸς, quae tamen uni tantum Deo convenire Toralba
demonstravit.
TORALBA: Plato Phaedonem adhuc adolescens scripsit, Timaeum vero cum
aetas ingravesceret jam sua, in quo sententiam mutasse videtur. Sic
enim Deum loquentem inducit: Ego satum1 animorum dabo, satus2 dimittam
in corpus. Certum enim animorum immortalium a Deo genitorum numerum nec
augeri nec interitu minui scribit, sed perpetua quadam μετεμψυχώσει e
corporibus ad corpora migrare.