TORALBA: Hanc definitionem, ut omnia1 physicorum decreta, convellens
Aristoteles nulla probabili ratione ad exspirationes fumosas refert2,
quibus tamen nihil magis insensibile, tempestate vero3 nihil violentius
fieri potest. Quod autem natura fit, violentum esse nequit; videmus
enim procellarum tantos impetus, ut silvae revellantur4, turres
dejiciantur, aedificia subruantur, ingentes arbores turbinibus coelo
delapsis distorqueantur, naves vorticibus rapidissimis in orbem
circumactae demergantur, cum tamen aëris motus nec circularis sit, nec
per naturam deorsum fereatur.
1. Alibi: _omnium_. 2. Alius: _effugit_. 3. Alibi: _tamen_. 4. Alius:
_releventur_.
SENAMUS: Etiam vidistis, opinor, ac saepe legistis, exiguo pulvere
nitri ac sulphuris, igne concepto, turres ingentes ac moenia funditus
everti.
TORALBA: Id quidem nec1 in subterraneis locis, ne penetratio corporum
sequatur, sed nulla existere potest in aëris immensa raritate, ac
propterea in turribus ac moenibus succutiendis ac evertendis per
cuniculos illud praecipue cavetur, ne qua2 rima pateat aut fissura3.
Jam vero expirationes illae non modo subtiles, quae propter sui
tenuitatem sensum oculorum fugiunt, sed atra caligine densiores sursum
rapiuntur levissime et graviorem superant aëris naturam. Ventus enim4
obliquo modo5 fertur aut rapidissima vi deorsum e nubibus dejicitur.
Non est igitur ventus ab exspiratione, quae suapte natura sursum
nititur, unde nubium origo, quae cum vapore simul et exhalatione in
regione gelida superioris aëris concreverunt, a quibus ventorum impetus
sedari, non cieri consueverunt. Item6 si ventus esset ab exspiratione,
cum semper a terris exoriatur, semper ab eadem plaga, non a contrariis
aut diversis agitaretur. Item omnis exhalatio est calida, nullus ventus
est calidus, ergo7 nulla exhalatio ventura ciere potest. Quin etiam8 eo
frigidiores sunt venti, quo vehementiores; non est igitur ventus ab
exhalatione9 calida. Item si ventus esset ab exspiratione, eo
vehementius 62 perciperetur, quo major est exspirationum copia, i.e.
aestate, qua terrae dehiscunt, ac potissimum meridianis horis. At
utroque tempore venti conquiescunt, hieme vero et autumno
violentissimae tempestates exoriuntur, tunc enim10 navigantibus clausa
maria dicuntur, ut Plinius annotarit. Item vis procellarum in
altissimis oceani gurgitibus saepius excitatur, ubi nulla exspiratio
calida, sicca, sed omnia frigida, humida. Quibus argumentis tametsi
Aristotelis opinio aperte convellitur11, apertius tamen demonstrari
potest communi physicorum omnium decreto, quod scilicet nihil a se ipso
movetur, alioquin unum essent12 actus et potentia simul et semel, ac si
moveretur aër ab exspiratione, a se ipso moveretur13, cum nihil sit
aliud14 exspiratio quam aër calidus fumosus. Non est igitur ventus ab
exhalatione.
1. Alius: _ne in subterraneis locis penetratio_. 2. Alius: _quae_. 3.
Alibi: _scissura_. 4. Alius: _autem_. 5. Alius: _motu_. 6. Deest alibi
hic sequens locus usque ad verba: _Item si_. 7. In codicibus: _ea_. 8.
Alii: _in_. 9. Alius: _exspiratione_. 10. Alius: _etiam_. 11. Alius:
_divellitur_. 12. Alius: _esset_. 13. Alibi: _movetur_, vel:
_moveatur_. 14. Alibi: _cum sit aliud_.
CURTIUS: Haec argumentorum copia satis evincit, ventorum origines
exhalationibus non deberi, ac praecipue illud, quod hieme rigidissima,
terris et aquis gelu concretis, ventorum vis multo major est, quam
aestate hiantibus terris, ac meridie ipsa fervente aestate venti summa
tranquillitate conquiescunt, ut etiam Aristoteles1 scribit et
experientia cogit confiteri. Ac propterea pastor ille Theocriti2
meridie vetat fistula ludere, quod et Pana metueret a venatione
redeuntem, ne in greges et armenta bilem exerceret, quem Aristophanis
interpres ἔμπουσαν interpretatur ac daemonium meridianum, τὸ δαιμόνιον
μεσημβρινὸν, quia cum ab aëris agitatione daemones conquiescunt3, tunc
in armenta, fruges, homines grassantur. Ob idem enim veteres atram
meridie hostiam olim immolabant, ut Festus Pompejus scribit.