OCTAVIUS: Hoc forsitan Aristoteles scripsit in umbra Lycei, non in
scholis nautarum, qui gravissimas procellas non aliter quam contrario
ventorum flatu cieri tradunt. Hinc1 illa Maronis:
Una Eurus Notusque ruunt creberque procellis
Africus:
Item Horatii:
Nec timuit praecipitem Africum decertantem Aquilonibus;
Item Virgilii:
Luctantes ventos tempestatesque sonoras;
Nec aliter Homerus Africum et Aquilonem conspirantes facit:
ὡς δ᾽ ἄνεμοι δύο πόντον ὀρίνετον ἰχθυόεντα,
βορέης καὶ ζέφυρος.2
Quae cum satis intelligeret nauclerus, qui nos antea forti animo
meliora sperare jusserat3, attonitus et, ut ait ille,
Victus violento navita Coro.
8 omnes ad vacuandam navim compulit, quae continuis fluctibus
complebatur. Cum autem vehementi jactatione fracta corpora laborem
refugerent, jactis anchoris, unumquemque ad preces divinas gemebunda
oratione excitavit. Qua voce exaudita quidam Florentinus Catharinam
Senensem, alius virginem Lauretanam, huic civitati notissimam, plerique
Nicolaum, alii Clementem appellare, nonnulli vero lugubri voce canere:
„Ave maris stella“ etc., Graeci mercatores vulgari sermone σῶσον ἡμᾶς
κύριε, ἐλέησον ἡμᾶς, εἰςάκουσον δέσποτα, Judaei suum שְׁמַע אֲדֹנָי
saepius ingeminabant, Ismaëlitae Alexandrini: Ejuche nahbudu, alla,
alla, alla, malah, ressulala4. Venetus quidam sacrificus in cista
vitrea circulari hostiam consecratam flexis genibus e sinu extollens,
inquit:
O salutaris hostia,
Quae coeli pandis ostia5.
Caetera nostis. Calaber nescio quis clara voce erumpens: A te solo, a
te o dio peccato habbiamo, il soccorso non gia della creatura, ma del
grand dio: habia pietado6 iddio di noi mortali ciechi. Massiliensis7
mercator:
L’ esprit, si Dieu le mande,
Souffle tempestueux,
Et s’ enfle en la mer grande
Le flot8 impetueux;
Mais si a-t-il besoin,
Crians à Dieu lamentent,
Subit il les met loin
Des maux qui les tourmentent,
Fait au vent de tempeste
Sa fureur appaiser,
Fait que la mer s’ arreste,
Fait les ondes cesser,
et caetera, quae non memini. Ego cum vota in periculis adeundis semper
efficacissima fuisse intellexeram, in ora procumbens ab9 immortali Deo
veniam flagitiorum precatus, votum feci, si periculis ereptus in portum
incolumis invaderem, diem illum annua festivitate me consecraturum. At
Hispanus miles ingenti fluctu madefactus Deum consuetis Hispanorum
contumeliis nefarie execrabatur: In despecho etc. Non dicam caetera:
malgrado etc. pere etc. et: à la virgen sa madre; postremum illud
subjecit: no es poderio che sia comparado à el diabolo, insanum carmen
illud cogitans:
Flectere si nequeo superos, Acheronta movebo.
Quae scelera cum audiisset mercator quidam, ira motus nauclerum
compellavit, ut tantam impietatem maledici supplicio ac jactu
vindicaret, alioqui futurum ut omnes ob unius flagitia perirent.
1. Alius: _Secundum_. 2. Alius: _jussit_. 3. Homeri Il. X, vs. 4. 4.
Alius Codex: _eiache nohbuem, eiache nostinu, allah_; alius: _ill alah
resullala_. 5. Alius: _ostium_. 6. Alius: _pietà_. 7. Alius: _Massal
ensis_. 8. Alius: _les flots_. 9. Alius: _et_.
9 SALOMO: Veteres oborta tempestate, si precibus sedari non posset,
sorte jacta demergebant eum, in quem sors cecidisset. Sic enim vate
Jona demerso, cui sors obtigerat, tempestates repente conquieverunt;
idem futurum fuisse de Hispano opinor tot ac tantas contumelias in Deum
evomente, atque utinam mos ille in usum revocaretur; sed quoniam sors
in potentissimum saepius, nunquam tamen nisi1 in meritum2 cadebat, qui
suorum satellitio stipatus sacrarum sortium fidem eluderet, ideo3
sortes nauticae desierunt. Sic tamen confirmo nisi suo scelere
periturum neminem, quin etiam saepe fit, ut unius integritas reliquos a
praestantibus periculis eripiat, aut solus a naufragiis, ab incendio, a
popularibus morbis eripiatur.