[1] Wat leven wij snel in onze eeuw, en hoe ver liggen deze
gemoedelijke beschouwingen en redeneeringen thans van ons af! Neen,
Oostenrijk heeft zich niet--en gelukkig!--zoo ver vergeten, van een
deel van zijn grondgebied te gaan verschacheren: Frans-Jozef heeft zich
nog herinnerd dat hij een Habsburg is en dat _noblesse oblige_. Italië
heeft Venetië niet van de vreemde overheersching bevrijd: de eerste
poging, die het daartoe, en wel onder de gunstigste omstandigheden,
aanwendde, eindigde, juist als de veldtocht van 1848, in een volkomen
nederlaag. Toch heeft Oostenrijk, na den rampspoedigen oorlog van
1866, Venetië afgestaan, niet aan Victor-Emmanuel, maar aan Frankrijk,
dat, na de gebruikelijke komedie der volksstemming, zijn wingewest
aan Italië overdroeg.--Wat ligt er niet tusschen den nieuwjaarsmorgen
van 1859 en heden! Toen sprak de op het toppunt zijner macht staande
Imperator het noodlottig woord, dat den storm heeft ontketend, die,
met onvermijdelijke noodzakelijkheid, hem zelven en zijne moeizaam
opgetrokken schepping in den afgrond heeft geslingerd. De eenheid
van Italië, op het herlevende nationaliteitsbeginsel gegrond, moest
noodwendig de eenheid van Duitschland na zich sleepen--dat wil zeggen,
den ondergang van Frankrijk als groote mogendheid. Cavour riep en
wettigde vooruit Bismarck. En Napoleon, die deze beide mannen hielp,
en beiden als zijne werktuigen meende te gebruiken...... wat mag hij
te Sedan en op Wilhelmshöhe wel hebben gedacht! (Bijschrift in 1874.)
[2] Tegenwoordig, natuurlijk, op feestdagen, de italiaansche. (1874.)
[3] Het paleis Foscari werd in 1867 gerestaureerd; tegenwoordig is
er de handelsakademie gevestigd.