5. Geologische Zeitrechnung.

Nur das relative, nicht aber das absolute Alter einer

Gesteinsschicht und der darin enthaltenen Fossilien vermag die

stratigraphisch-paläontologische Forschung festzustellen. Für die

Zeitabschnitte, welche wir in der Geschichte unseres Erdkörpers

unterscheiden, können wir kein absolutes Maass, etwa nach Jahren,

angeben; dieselben sind vielmehr mit den grossen Abschnitten der

Weltgeschichte, Alterthum, Mittelalter, Neuzeit, in gleiche Linie zu

stellen, insofern sie auf localen, nur für einen Theil der Gesammtheit

bedeutungsvollen Ereignissen beruhen und einen durchaus conventionellen

Charakter tragen. Das gilt vor Allem von den vier grossen geologischen

Perioden, welche wir unterscheiden:

Känozoische Periode (Kaenozoicum) -- Neuzeit.

Mesozoische Periode (Mesozoicum) -- Mittelalter.

Paläozoische Periode (Palaeozoicum) -- Alterthum.

Azoische Periode (Azoicum) -- Vorzeit.

Jede dieser Perioden oder Aeren weicht in wesentlichen Punkten von der

andern ab, jede jüngere zeigt gegenüber der älteren einen erheblichen

Fortschritt in der Gesammtentwickelung der organischen Welt.

Aus der azoischen Periode kennen wir noch keine Spuren des organischen

Lebens.

Die paläozoische Periode zeichnet sich durch das vollständige Fehlen

der Palmen, Angiospermen, Vögel und Säugethiere, durch das Vorherrschen

der Gefässkryptogamen und der niederen Thiere incl. der Mollusken aus.

In der mesozoischen Periode herrschen Coniferen, Cycadeen, Amphibien

und Reptilien, wogegen Palmen, Angiospermen, Vögel und Säugethiere nur

wenig entwickelt sind.

Die känozoische Periode erhält ihr eigenthümliches Gepräge durch das

Dominiren der letztgenannten vier Gruppen und der Gliederthiere über

alle anderen organischen Wesen.

Innerhalb jeder dieser vier Perioden, resp. innerhalb der während

derselben gebildeten Schichtgesteine, unterscheidet man kleinere

Abschnitte als Formationen, deren gewöhnlich elf fossilführende

angenommen werden.

Känozoische Periode

Gegenwart oder Alluvium

Quartärformation oder Diluvium

Tertiärformation

Mesozoische Periode

Kreideformation

Juraformation

Triasformation

Paläozoische Periode

Permformation oder Dyas

Steinkohlenformation

Devonformation

Silurformation

Cambrische Formation (Cambrium)

Azoische Periode

Phyllitformation

Glimmerschieferformation

Gneissformation.

Die Begrenzung der Formationen und ihrer Unterabtheilungen (Stufen,

Schichten etc.) ist eine willkürliche. Was in den Gebieten, welche

der geologischen Erforschung zuerst zugänglich waren, insbesondere

Europa, später Nordamerika und Indien, einen dem Gesteinscharakter und

der Fossilführung nach zusammengehörigen Schichtencomplex zu bilden

schien, wurde als eine Formation oder Formationsabtheilung betrachtet.

Ehe man über die Gleichaltrigkeit scheinbar verschiedenartiger

Schichtcomplexe in verschiedenen Gegenden Klarheit erlangt hatte, sah

man sich gezwungen, dieselben mit verschiedenartigen Localnamen zu

belegen. Die gebräuchlichsten und wichtigsten derselben sind auf den

nachfolgenden synchronistischen Tabellen zur Darstellung gekommen. Die

durch die Klammern und Horizontalen angedeutete Gleichaltrigkeit ist

aber keineswegs eine durchweg scharf bestimmte, sondern der Natur der

Sache nach nur eine ungefähre.

+ ----------------+----------+-----------------------------------------------+

|Gegenwart } P | | |

|oder } l | | |

|Alluvium } e c | | |

+------------i ä--+----------+-----------------------------------------------+

|Quartärf. } s n | | II Glacialperiode Löss |

|oder } t | | Interglacialperiode |

|Diluvium } o- | | I Glacialperiode Pampasformation |

+===+===+===+=====+==========+=================+=============================+

| | N | | | | | |

| | e | |Ob. | | Red Crag | |

| | o | P +-----+----------+-----------------+-----------------------------+

| | g | l | |Astische | White Crag | }S f Paludinen |

| | e | i |Mitt.| Stufe | III Mediterran | }u o Schichten |

| | n | o | | | Stufe | }b r |

| | | c +-----+----------+-----------------+--------}a m-----------------+

| |(J | ä | |Pontische | | }p a Dinotherien- |

| | u | n |Unt. |Stufe | | }e t sand |

| | n | | | | | }n i Congerien Sch. |

| | g +===+=====+==========+=================+========}n o=================+

| T | t | | |Torto- | Leithakalk |Obere }}i n Sarmantische |

| e | e | M |Ob. |nische | Badener Tegel |Süss- }}n Sch. Littori- |

| r | r | i | |Stufe |II Mediterran St.|wasser }} nellenkalk |

| t | t | o +-----+--------- +----Schlier------+-------}---------------------+

| i | i | c | |Helveti- |Muschelsandstein |Obere } Cerithien Sch. |

| ä | ä | ä | |sche St. |Schio-Schichten |Meeres } M Land- |

| r | r)| n |Unt. |Langhische|I Mediterran St. | } o schneckenkalk |

| f | | | |(Mainzer) | | } l |

| o | | | |St. | | } a |

| r + ==+===+=====+==========+=================+=======} s===================+

| m | | | |Aquitani- | Cyrenen- |Untere } s |

| a | | O | Ob. |sche Stufe| mergel |Süss- } e |

| t | | l | | | |wasser } |

| i | | i +-----+----------+-----------------+-------}---------------------+

| o | E | g | | |Septarien-(Rupel-)Untere } |

| n | o | o |Mitt.|Tongeri- |Thon. Meeressand |Meeres } |

| | g | c | |sche Stufe|Sables de Font- | |

| | e | ä | | |ainebleau | |

| | n | n +-----+----------+-----------------+-----------------------------+

| | | | | |Bernstein- }N } Montmartre- |

| |(A | |Unt. |Ligurische|formation }u S }F Gyps |

| | l | | | Stufe | }m c }l |

| | t +===+=====+==========+=================}m h }y=======================+

| | t | | |Bartoni- |Bartonthon }u i }s |

| | e | |Ob. |sche |Sables moyens }l c }c |

| | r | | |Stufe |Grès de }i h }h |

| | t | E | | |Beauchamp }t t } |

| | i | o +-----+----------+-----------------}e e--------------------------+

| | ä | c | |Pariser |Pariser Grobkalk }n n |

| | r)| ä |Mitt.|Stufe |(Calcaire } |

| | | n | | | grossier) } |

| | | +-----+----------+-----------------+-----------------------------+

| | | | |Soisson- |Londonthon | |

| | | |Unt. |ische St. |Sables de Cuise |Laramie Gr. Cosina Sch. |

| | | | |(Libysche |Sables d. | ↓ ↓ |

| | | | |St.) |Bracheux | |

+---+---+---+-----+----------+-----------------+-----------------------------+

+---+--+---+-----+--------------+--------------------------------------------+

| | | | | | ↑ } ↑ |

| | | D | | | Laramie Gr. } Cosina |

| | | a | | |Baculiten-Kreide } Sch. |

| | | n | | Dordogne |Pisolithenkalk } H |

| | | i | | Stufe | Faxekalk } i Garonne |

| | | e | | |Tuffkreide von } p St. (Ga- |

| | | n | | |Mastricht } p rumnien) |

| | +===+=====+==============+==============================} u |

| | | | |Champagne |} Weisse } Belemni- } r |

| | | S | Ob. | St. |} Kreide } tellen- Oberer } i } Coe- |

| |O | e | |(Campanien) |} mit } Kreide Quader- } t } lopty- |

| |b | n +-----+--------------+} Feuer- sand- } e } chien- |

| |e | o | |Saintogne St. |} steinen stein } n } Kr. |

| |r | n | Unt.|(Santonien) |} } |

| |e | | |Cognac St. |} } Emscher } Pläner- } K Gosau |

| | | | |(Coniacien) |} } } mergel } r |

| | +===+=====+==============+================}=============} e |

| |K | | Ob. | Provence St. |} } S } Oberer } i Schichten |

| K |r | +-----+--------------+} } e } Pläner } d |

| r |e | T |Mitt.| Angoulême |} Weisse } e } } e |

| e |i | u | | St. |} Kreide } w |

| i |d | r | | (Angoumien) |} ohne } e } Mittlerer |

| d |e | o +-----+--------------+} Feuer- } n } Pläner |

| e | | n | Unt.| Loire St. |} steine } } |

| | | | | (Ligérien) |} } S |

| | + ==+=====+==============+================}=c=========================+

| F | | C | | | Kreidemergel } h |

| o | | e | Ob. | Charente St. | } i Unterer } |

| r | | n | | (Carentonien)| T } c Pläner } Chlori- |

| m | | o +-----+--------------+ o } h } tische |

| a | | m | Unt.| Rouen St. | Oberer } u t } t Unterer } Kreide |

| t | | a | | (Rotomagien) | Grün- } r i } e Quader- } |

| i | | n | | | sand } - a } n sandstein} |

| o +==+===+=====+==============+============================================+

| n | | | | |} Vraconne St. Flammenmergel |

| | | G | Ob. | Aube St. |} |

| | | a | | (Albien) | U G } S |

| |U | u +-----+--------------+ n r } (C t c |

| |n | l | Unt.| Apt St. |} t ü } a i h k Gargasmergel |

| |t | t | | |} e n } p o r a |

| |e +===+=====+==============+} r s } r n a l ===========================+

| |r | | | |} e a } o e t k } |

| |e | | Ob. | Urgon St. |} r n } -) n t } Hilsthon } Hils- |

| | | N | |(Barrême St.) |} d } e } } sand- |

| |K | e +-----+--------------+ n- } } stein |

| |r | o |Mitt.| Hauterive |} Spatan- } Hilscon- } |

| |e | c | | St. |} gen- } glomerat } } Wälder |

| |i | o | | |} kalk } } Thon |

| |d | m +-----+--------------+ |

| |e | | Unt.| Valengin St. | |

| | | | | | Aptychen-Kalk } Wälder (Hastings-)|

| | | | | Berrias St. | Wolga St. ↓ } Sandstein |

| | | | | | ↓ } (Weald) |

+---+--+---+-----+--------------+--------------------------------------------+

+---+---+--+-------------+--+--+---------------------------------------------+

| | | | | | | }D ↑ ↑ }P |

| | O | | | | |Transitorius }i K Wolga Aptychen}u |

| | b | | Tithon St. | | | Zone }p a St. Kalk }r |

| | e |O | |W | | }h l }b P |

| | r |b | |e |ζ |Cyclotus Zone }y k Virgatus Sch. }e o |

| | e |e | |i | | }a t }c } r |

| | r |r + ------------+s +--+--------------} A h ---------------- }k } t |

| | |e | |s |ε |Eudoxus Zone } }c i S Virgula St. } l |

| | J |r | Kimmeridge |e | | }a c c Pteroceras St. } a |

| | u | | St. |r |δ |Tenuilobatus }n u h. Astarten St. n |

| | r | | | |γ | Zone }- s d |

| | a +--+-------------+J +--+---------------------------------------------+

| | | | |u | | Bimammatus »Corallien« |

| | o | | |r |β | Zone Glypticus Sch. |

| | d |U | Oxford St. |a +--+---------------------------------------------+

| | e |n | | | |Transversarius Terrain |

| | r |t | | |α |Zone à chailles |

| | |e | | | |Perarmatus Zone |

| | M |r +-------------+--+--+---------------------------------------------+

| J | a |e | Kelloway | |ζ |Athleta Zone } Ornaten |

| u | l |r | St. | | |Jason Zone } Thon |

| r | m | | (Callovien) | +--+---------------- |

| a | | | |B | |Macrocephalus Zone Vilser Sch. |

| f +===+==+=============+r | +=============================================+

| o | M |O | |a | |Parkinsoni Varians Sch. } |

| r | i |b | Bath St. |u |ε | Klaus } Hauptrogen- }Gross- |

| m | t |e | (Bathonien) |n | |Sch. Sch. } stein oder }oolith |

| a | t.|r.| |e | | } Vesoul-St. } |

| t | +--+-------------+r +--+---------------------------------------------+

| i | J |M | | | |Blagdeni Zone } Coronaten } |

| o | u |i | Bayeux St. |J |δ |Humphriesianus } Sch. } |

| n | r |t | |u | |Zone } } |

| | a |t | (Bajocien) |r +--+---------------- } |

| | |l.| |a |γ |Sauzei Zone } Unter- |

| | o.| | | | |Sowerbyi Zone } oolith |

| | +----------------+ +--+---------------- } |

| | D | | | | | } |

| | o |U | | |β |Murchisonae Zone } |

| | g |n | Thouars | +--+---------------- } |

| | g |t | | |α |Opalinus Zone }Grès su- } |

| | e |e.| St. | | |Torulosus Zone }praliasique } |

| | r | | | | | |

| +===+==+ +==+==+=============================================+

| | |O | (Toarcien) | |ζ |Jurensis Zone |

| | U |b | |L +--+---------------- |

| | n |e | |i |ε |Posidonien Sch. |

| | t |r.| |a | | |

| | e + -+-------------+s +--+---------------------------------------------+

| | r |M | | |δ |Spinatus Zone Amaltheen } |

| | |i | |(S| |Margaritatus Zone Thone } G |

| | J |t | Lias St. |c +--+------------------ } r |

| | u |t | (Liasien) |h |γ | Davoëi Zone } a |

| | r |l.| |w | | Numismalis Sch. } u |

| | a +--+-------------+a +--+------------------ } e |

| | |U | |r | |Raricostatus Zone } |

| | o |n | |z |β |Oxynotus Zone } K |

| | d.|t | Sémur St. |e | |Obtusus Zone } a |

| | |e | |r +--+----------------- } l |

| | L |r |(Sinémurien) | | |Tuberculatus Zone } Gryphiten- oder } k |

| | i |e | |J |α |Bucklandi Zone } Arieten-Kalk } e |

| | a |r | |u | |Angulatus Zone } |

| | s | | |r | |Planorbis Zone } |

| | | | |a)| | |

+---+---+--+-------------+--+--+---------------------------------------------+

+---+--+----+-----------+------------+------------------------------+-------+

| | |R | }D | } O } | |

| |O |h | }a | Rhätische } b } | |

| |b |ä S | Kössener }c | oder } e } | |

| |e |t t | Schichte }h | Contorta-Sch. } r } | |

| |r |i u | }s | } e } | |

| |e |s f | }t | (Bonebed) } r } | |

| | |c e | }e | } | |

| |(a|h | }i | } | } |

| |l |e | }n | } | } |

| |p +====+===========}K ==========+--------------------------} | } |

| |i |K |Gyro- }a }Haupt- | }M } | } |

| |n |a |porellen- }l }dolo- |Stuben-Sandst. }i (B K } | } |

| T |e)|r S |Kalk }k }mit | }t u e } | } |

| r | |n t | |Semionotus- }t n u } | R } |

| i |T |i u | |Sandstein }l t p } | a } |

| a |r |s f |Lunzer Cardita- Raibler | }e e e } K | j } |

| s |i |c e | |Schilf-Sandst. }r r r) } e | m } |

| f |a |h | Sch. Sch. Sch. | }e } u | a } G |

| o |s |e | | }r } p | h } o |

| r | | | +----------------------- } e | a } n |

| m | | | { Cassianer Sch. |Grenzdolomit }U (L } r | l } d |

| a | +====+Hall-{ =================+ }n e k } | - } w |

| t | |N |stät-{ }D }Wengener | }t t o } | S } a |

| i | |o S |ter { }i }(Esino-) |Lettenkohle- }e t h } | c } n |

| o | |r t | { }p }Sch. |Sandstein }r e l } | h } a |

| n | |i u |Kalk { }l } | }e n e) } | i } - |

| | |s f | }o }Buchen- | }r - } | c } S |

|(U | |c e |Zlam- }p }steiner +=========================== | h } t |

| p | |h |bach- }o }Sch. |Dolomitische } } | t } u |

| p | |e |Sch. }r } |Region. }Oberer }M | e } f |

| e +==+=============}e ============+Nodosus-Sch. }(Haupt- }u | n } e |

| r | | M |Oberer }n } | }muschel- }s | } |

| |U | u |(Cepha- }K } |Trochiten- }kalk) }c | } |

| n |n | s |phalo-) }a }Gutten- |kalk } }h | } |

| e |t |A c |poden-) }l }steiner +--------------------------}e | } |

| w |e |l h |Kalk }k } | }Mittlere }l | } |

| |r |p e +-------------- }oder | }(Anhydritgr.) }k | } |

| s |e |i l |Unterer Reco- } +--------------------------}a -+---} |

| a | |n k |(Brachio aro- }Vir- |Schaumkalk } }l |P } |

| n |(a|e a |poden-) Sch. }gloria- |Wellen- }Unterer }k |a } |

| d |l |r l |Kalk }Kalk |Dolomit }(Wellen-) } |n } |

| s |p | k | |Muschel- }kalk } |c } |

| t |i | | |Sandstein } } |h } |

| o |n +====+========================+=========================== |e } |

| n |e |B | |Chirothe- }Oberer } |t } |

| e)| |u |Campiler } |rien- und }(Röth) }B |- } |

| |T |n s |Sch. }Werfener |Carneol- } }u |S } |

| |r |d t | }Schichten |--------------------------}n s|c } |

| |i |s e |Seisser } |Vogesen- }Mittlerer }t t|h } |

| |a |a i |Sch. }(Servino) |Sandst. }(Hauptbunt- }s e|i } |

| |s |n n | | } sdst.) }a i|c } |

| | |d | |--------------------------}n n|h } |

| | |- | | } }d |t } |

| | | | | }Unterer }- |e } |

| | | | | } } |n ↓ |

+---+--+----+------------------------+------------------------------+-------+

+---+---------------------------------+------------------------+----------+

| P | { O | {Oberer | D ↑ |

| e | { b Bellero- |Z s {-------------------+ a } |

| r | { e phonkalk |e t {Mittlerer | m } |

| m | { r |c e {-------------------+ u } |

| f | (D { e |h i {Unterer Kupfer- | d } |

| o | y { r |- n {schiefer | a } G |

| r | a { -------------------+------------------------+ } o |

| m | s) { M } | l { L r G S| S } n |

| a | P { i } F |R i { o e r a| c } d |

| t | r { t } u |o e { w d ö n| h } w |

| i | o { t } s |t g { e d d| i } a |

| o | d { l } u |h e {Lebacher r S s e s| c } n |

| n | u { e } l |- n {Sch. a t n t| h } a |

| | c { r } i | d n n o e e| t } |

| | t { e } n | e {Caseler e d n r i| e } S |

| | u { r } e | s {Sch. w - e n| n } t |

+---+--------+ s { } n ----+------------------------+--- } u |

| S | | { K { } |P S - {Ottweiler |T S } f |

| t | | K { U o { } K |r t f {Sch. |a c } e |

| e | | a { n h { } a |o e o { |l h } |

| i |Obere | l { t l { } l |d i r {Saarbrückener |c i } |

| n |(Carbon)| k { e e { } k |u n m {Sch. |h c } |

| k | | { r n { } |k k a { |i h } |

| o | | { e k { } |t o t {Waldenburger |r t } |

| h | | { r a { } |i h i {(Ostrauer) | e } |

| l | | { l { } |v l o {Sch. | n } |

| e | | { k { } |e e n { | } |

| n +========+========== { ==========+========================+==========+

| f | | (B { Kalk } |

| o | | e { von } |

| r |Untere | r { Visé } |

| m |(Sub- | g { } Culm |

| a |carbon) | k { Kalk } |

| t | | a { von } |

| i | | l { Tournay } |

| o | | k){ |

| n | | |

+---+--------+----------------------------+---Ursa Stufe------------------+

| | |Famenne } | } |

| |Ober- |oder }Cypridinen |Catskill Gruppe } |

| |Devon |Clymenien }Schiefer | } |

| | |Stufe } | -- } |

| | | | -- } |

| | |Frasne } |Chemung Gruppe } |

| D | |oder }Intumescens | } |

| e | |Goniatiten }Sch. | } |

| v | |Stufe } | } |

| o +========+============================+==================} |

| n | | {Stringocephalen | } |

| f |Mittel- |Eifeler {Kalk |Hamilton } |

| o |Devon |Stufe { | Gruppe } |

| r | | {Calceola Sch. } | } |

| m | | {(Eifeler Kalk)} (S | -- } |

| a | | { }H i | } |

| t +========+====== {{Wissenbacher }e l |Obere Heldenberg } |

| i | | {{Schiefer }r u | Gruppe } |

| o |Unter- |Coblenz {Cultrijugatus }c r | -- } |

| n |Devon |Stufe {Sch. }y |Oriskany Gruppe } |

| | | { -- }n F,| -- } |

| | | {Spiriferen } G,|Untere Helderberg } |

| | | {Sandstein } H)| Gruppe } |

| | | | ↓ } |

+---+--------+----------------------------+-------------------------------+

+----+-------+------+----------------------------------+-------------------+

| | | F₁ | | ↑ |

| | | | Ludlow St. } Oesel Gruppe | Untere Helderberg |

| S | | | -- | Gr. |

| i |Ober- | E | Wenlock St. } Gothländer Kalk | |

| l |Silur | | -- | Salina Gr. |

| u | | | Obere | -- |

| r | | | Llandovery St. | Niagara Gr. |

| f +=======+======+==================================+===================+

| o | | | Untere | |

| m | | | Llandovery St. | Cincinnati Gr. |

| a | | | -- | -- |

| t |Unter- | | Bala oder | Hudson Gr. |

| i |Silur | D | Caradoc St. | |

| o | | | -- } Ortho- | -- |

| n | | | Llandeilo St. } ceren } Vagi- | Trenton Gr. |

| | | | -- } Kalk } naten | -- |

| | | | Arenig St. } Kalk | Quebeck Gr. |

+====+=======+======+==================================+===================+

| | | | Tremadoc St. Ceratopygekalk | Calciferous Gr. |

| C | | | (Dictyonema Sch.)| -- |

| a |Ober- | C | | |

| m | | | Festiniog St. } Olenus Sch. | Potsdam Gr. |

| b | | | (Lingula flags) } | -- |

| r | | | Menevian } Paradoxides Obolus | Akadische Gr. |

| i | | | St. } Sch. Sandst. | |

| u +=======+======+==================================+===================+

| m | | | Harlech St. Eophyton | |

| |Unter- | B | Sandstein | |

| | | | | |

+----+-------+------+----------------------------------+-------------------+

Wenn eine naturgemässe und allgemein gültige Zeitrechnung nur auf die

successiven Aenderungen der organischen Welt begründet werden kann, so

muss als Einheit derjenige Zeitraum gelten, welcher erforderlich war,

um den kleinsten, für uns wahrnehmbaren Wechsel in der organischen

Gestaltung herbeizuführen. Auf dieses Princip gründet sich die

Eintheilung der Schichtgesteine in kleinste natürliche Schichtcomplexe,

in sog. Zonen. Im Gegensatze zu den kleinsten gleichzeitigen

Abänderungen einer organischen Form, die in der paläontologischen

Systematik wie auch sonst Varietäten genannt werden, verstehen wir

unter Mutation die kleinste, für uns noch erkennbare Veränderung einer

organischen Form im Laufe der Zeit.

Wie sich mehrere gleichaltrige Varietäten zu einer Art

zusammengruppiren, so umfasst eine Formenreihe eine Anzahl von

verschiedenaltrigen, successiven Mutationen, und der Zeitraum, während

dessen dieselbe Mutation unverändert existirte, ist eben die Zone.

So ist es gelungen, in genauer durchforschten Gebieten, wie Europa,

innerhalb einiger Formationen, z. B. der Juraformation, nach den

besonders häufig darin sich findenden Meeresfossilien (Ammoniten) eine

grosse Anzahl von Zonen (über 30) auszuscheiden, welche nicht allein

auf locale, sondern wahrscheinlich auf universelle Bedeutung Anspruch

erheben können. (Die Mehrzahl derselben ist auf der Tabelle p. 15

angegeben).

Elemente der Paläontologie · 第 23 / 606 题