De behandeling der volkswetenschap zal uiteraard heel wat beknopter
zijn dan die van de volkskunst. Want het volksleven is veel meer
gevoels- dan geestesleven. Zelfs op het veld der wetenschap doet
dit gevoelsleven zijn rechten gelden en verkiest het de bekoorlijke,
dichterlijke, fantastische verklaring boven den soberen, logischen
redeneertrant. Een sprookje is het volk liever dan een betoog. Zoo
vertroebelt het gevoel de volkswetenschap en maakt ze in zekeren zin
tot een kunstvorm.
Wetenschap is systematische oorzakelijke kennis; zij vereischt
een bewust en methodisch streven naar het ware, onder eenheid van
gezichtspunt. Ook de volkswetenschap streeft naar oorzakelijke kennis,
naar verklaring van taalvorm, bloem, mineraal, rotsgedaante, ziekte,
kracht der geneesmiddelen, weêrverschijnselen enz. En zoo komen wij
weer tot een overeenkomstig resultaat als bij de overige faktoren
der volkskultuur, dit namelijk: dat de volkswetenschap _in wezen_
niet van de kultuurwetenschap verschilt. Maar afgezien nog van het
feit, dat het volk zich niet bewust is, wetenschappelijk werkzaam te
zijn, is het oordeel zoo min gescheiden van de fantasie, dat van een
zuiver-methodisch waarheidsstreven geen sprake kan zijn.
De volkswetenschap is absoluut onkritisch. Bij de induktie
worden de afzonderlijke gevallen zelfs met geen zweem van kritiek
onderzocht, terwijl met de negatieve gevallen geenszins rekening wordt
gehouden. Wanneer het volk zegt: "Groene Kerstmis, witte Paschen", dan
brengt het de witte Paschen met de groene Kerstmis in een oorzakelijk
verband; maar gebrek aan methode maakt de konklusie ongewettigd. Zoo
ziet het volk ook een oorzakelijk verband tusschen de maan en het weêr,
maar mocht het tot een verklaring komen, dan zou deze meer op een
natuurmythe lijken, dan op een kultuurwetenschappelijke redeneering.
Toch wil het mij voorkomen, dat de kultuurwetenschap feiten
der ervaring van het volk kan overnemen, om die te toetsen en te
louteren,--en ook wellicht iets van het pieteitsvolle en opgewekte
zijner natuurbeschouwing.