Hunc et presentem librum tibi scribo sequentem:
Q~uod~ tibi presento ~scriptum~[78] retinere memento,
Vt contempletur super hoc quo ~mens stimuletur~.
Curia diuisa que Rome stat modo visa,
Dum se peruertit, in luctum gaudia vertit:
Et quia lex Cristi dolet isto tempore tristi,
Hoc ad ~plangendum~ librum tibi mitto legendum.
~Set tu, diuine qui lumen habes medicine,~
~Gaudeat vt tristis, confer medicamen in istis:~ 10
~Dummodo lux cessit, alibique fides tenebrescit~,
Tu noster Phebus nostris da lumina rebus,
Et quod splendescas, virtute tuaque calescas,
Hoc magis ad lumen tibi scriptum dono volumen.
~In speculo~ tali de pectore iudiciali
Si videas plane, puto non erit illud inane.
Cecus ego ~mere~, nequio licet acta videre,
~Te tamen~ in mente ~memorabor~ corde vidente.
Corpore defectus, quamuis michi curua ~sen~ectus
~Torquet, adhuc mentem studio sinit esse manentem~, 20
Et sic cum Cristo persto studiosus in isto,
Quo mundi gesta tibi scribam iam manifesta.
Hinc, pater, exoro, scripturis dumque laboro,
Ad requiem ~mentis animam disp~one studentis;
Semper speraui, que patrem te semper amaui,
~Quo michi finalis tua gracia sit specialis.~
~Nunc quia diuisus meus est a corpore visus,~
~Lux tua que lucet anime vestigia ducet,~
~Corpus et egrotum, vetus et miserabile totum,~
~Ne conturbetur, te defensore iuuetur;~ 30
~Et sic viuentem custos simul et morientem~
~Suscipe me cecum tua per suffragia tecum.~
~Lux tua morosa de stirpe micans generosa~
~Condita sub cinere non debet in orbe latere.~
Claret Arundella quasi Sol de luce nouella,
Que te produxit, que te prius vbere succit.
Es quia totus Mas vocitaris origine Thomas,
Vnde deo totus sis ab omni labe remotus;
Et sic prelatus nunc Cristi lege sacratus
Legem conseruas, qua te sine labe reseruas. 40
Stat modo secura tua ~lux~, sine crimine pura,
~Claraque lucescit, quod eam nil turpe repressit:~
Anglia letetur, ~lumen quia tale meretur~,
Quo bene viuentes tua sint exempla sequentes.
Per te succedet amor omnis, et ira recedet,
Subque tua cura sunt prospera cuncta futura:
Et quia sic creuit tua lux, terramque repleuit,
Det deus vt talis tibi lux sit perpetualis.
Hec Gower querit, qui tuus est et erit.
FOOTNOTES:
[77] _This Epistle is found in the All Souls_ MS. _only._
[78] _Words written over erasure in the_ MS. _are printed in spaced
type._
VOX CLAMANTIS[79]
In huius opusculi principio intendit compositor describere qualiter
seruiles rustici impetuose contra ingenuos et nobiles regni
insurrexerunt. Et quia res huiusmodi velut[80] monstrum detestabilis
fuit et horribilis, fingit[81] se per sompnium vidisse diuersas vulgi
turmas in diuersas ~species bestiarum~ domesticarum transmutatas: dicit
tamen quod ille bestie domestice, a sua deuiantes natura, crudelitates
ferarum sibi presumpserunt. De causis vero, ex quibus inter homines
talia contingunt enormia, tractat vlterius secundum distincciones
libelli istius, qui in septem diuiditur partes, prout inferius locis
suis euidencius apparebit.
=Sequitur prologus.=
=Capitula libri Primi.=
Cap^m. i. Hic declarat in primis sub cuius Regis imperio, in
quibus eciam[82] mense et anno, ista sibi accidencia, cuius
tenor subsequitur, contingebat. Commendat insuper, secundum
illud quod esse solebat, fertilitatem terre illius vbi ipse tunc
fuerat, in qua, vt dicit, omnium quasi rerum delicie pariter
conveniunt, et loquitur vlterius de amenitate temporis, necnon et
de diei serenitate, que tunc tamen[83] sompnium nimis horribile
precedebant.
Cap^m. ii. Hic incipit sompnium, vbi quodam die Martis dicit
se varias vulgi turmas vidisse, quarum primam in similitudinem
asinorum mutari subito speculabatur.
Cap^m. iii. Hic dicit se per sompnium quandam vulgi turmam in
boues vidisse mutatam.
Cap^m. iiii. Hic dicit se per sompnium quandam vulgi turmam in
porcos vidisse mutatam.
Cap^m. v. Hic dicit se per sompnium quandam vulgi turmam in canes
vidisse mutatam.
Cap^m. vi. Hic dicit se per sompnium quandam vulgi turmam in
murelegos et vulpes vidisse mutatam: dicit murelegos vt seruos
domesticos; dicit vulpes, quia fures ruptis vbique Gaiolis liberi
tunc eos comitabantur.[84]
Cap^m. vii. Hic dicit se per sompnium quandam vulgi turmam in
aues domesticas vidisse mutatam, quibus dicit ~quod~ bubones quasi
predones commixti associebantur.[85]
Cap^m. viii. Hic dicit se per sompnium quandam vulgi turmam in
muscas et ranas vidisse mutatam.
Cap^m. ix. Hic dicit se per sompnium vidisse quod, quando omnes
predicte furie in vnum extiterant congregate, quidam Graculus
auis, Anglice Gay,[86] qui vulgariter vocatur Watte, presumpsit
sibi statum regiminis aliorum, et in rei veritate ille Watte fuit
dux eorum.
Cap^m. x. Hic dicit se per sompnium vidisse progenies Chaym
maledictas vna cum multitudine seruorum nuper Regis Vluxis, quos
Circes in bestias mutauit, furiis supradictis associari.
Cap^m. xi. Hic dicit secundum visionem sompnii qualiter audiuit
nomina et eorum voces diuersas et horribiles. Dicit eciam de
Iohanne Balle presbitero, qui eos ad omne scelus instigabat, et
quasi propheta inter eos reputabatur.
Cap^m. xii. Hic dicit secundum visionem sompnii qualiter furie
supradicte precones sibi et tribunos constituebant, et quomodo
senes et iuuenes eorum fuerunt armati.
Cap^m. xiii. Hic dicit secundum visionem sompnii qualiter
et quando dicte furie, instigante diabolo, Nouam Troiam, id
est ciuitatem Londoniarum, ingresse sunt: nam sicut Troia
nuper desolata extitit, ita ista Ciuitas protunc quasi omni
consolatione destituta pre dolore penitus ignominiosa permansit.
Cap^m. xiiii. Hic tractat secundum visionem sompnii quasi per
figuram de morte Cantuariensis Archiepiscopi.
Cap^m. xv. Hic tractat vlterius secundum visionem sompnii de
diuersa persecucione et occisione, quas in dicta Ciuitate
quodammodo absque vlla pro tunc defensione furie supradicte,
prodolor! faciebant, et qualiter huiusmodi fama vicinas
perterruit ciuitates.
Cap^m. xvi. Hic plangit secundum visionem sompnii quasi in
propria persona dolores eorum, qui in siluis et speluncis pre
timore temporis illius latitando se munierunt.
Cap^m. xvii. Hic eciam secundum visionem sompnii describit quasi
in persona propria angustias varias que contingebant hiis qui
tunc pro securitate optinenda in Turrim Londoniarum se miserunt,
et de ruptura eiusdem turris; figurat enim dictam turrim similem
esse naui prope voraginem Cille periclitanti.
Cap^m. xviii. Hic dicit secundum visionem sompnii qualiter tanta
superhabundauit tempestas quod de certo remedio absque manu
diuina omnes in dicta naui hesitarunt, et deum super hoc precipue
quilibet sexus ingenui deuocius exorabat.
Cap^m. xix. Hic dicit secundum visionem sompnii de quadam voce
diuina in excelsis clamante, et quomodo deus placatus tandem
precibus tempestates sedauit, et quomodo quasi in holocaustum pro
delicto occisus fuit ille Graculus, id est Walterus, furiarum
dictarum Capitaneus.
Cap^m. xx. Hic loquitur adhuc de naui visa in sompnis, id est de
mente sua adhuc turbata, vt si ipse mentaliter sompniando, quasi
per nauem variis ventis sine gubernaculo agitatam, omnes mundi
partes pro pace mentis scrutanda inuestigasset, et tandem in
partes Britannie Maioris, vbi raro pax est, dicit se applicuisse.
Dicit eciam qualiter vox in sompnis sibi iniunxit quod ipse
omnino scriberet ea que de mundo in illo scrutinio vidisset et
audisset; et ita terminatur sompnium.
Cap^m. xxi. Hic reddit vigilans gracias deo, qui eum in sompnis a
pelago liberauit.
=Expliciunt Capitula libri primi.=
=Incipiunt Capitula libri Secundi. =
Prologus. Hic dicit quod ipse iam vigilans, secundum vocem quam
in sompnis acceperat, intendit scribere ea que de mundo vidit et
audiuit, et vocat libellum istum Vox Clamantis, quia de voce et
clamore quasi omnium conceptus est; vnde in huius operis auxilium
spiritum sanctum inuocat.
Cap^m. i. Hic dicit, secundum quod de clamore communi audiuit,
qualiter status et ordo mundi precipue in partibus istis
multipliciter in peius variatur, et quomodo vnusquisque super hoc
fortunam accusat.
Cap^m. ii. Hic corripit fortunam et sui euentus inconstanciam
deplangit.
Cap^m. iii. Hic describit fortunam secundum aliquos, qui sortem
fortune dicunt esse et[87] casum.
Cap^m. iiii.[88] Hic tractat vlterius de mutacione fortune
secundum quod dicunt: concludit tamen in fine, quod neque sorte
aut casu, set ex meritis vel demeritis, sunt ea que hominibus
contingunt.
Cap^m. v.[89] Hic dicit secundum scripturas et allegat, qualiter
omnes creature homini iusto seruientes obediunt.
Cap^m. vi. Hic tractat secundum scripturas et allegat, qualiter
omnes creature homini peccatori aduersantes inobediunt.
Cap^m. vii. Hic loquitur de deo summo Creatore, qui est trinus et
vnus, in cuius scientia et disposicione omnia creata reguntur.
Cap^m. viii. Hic loquitur de filio dei incarnato domino nostro
Ihesu Cristo, per quem de malo in bonum reformamur.
Cap^m. ix. Hic dicit quod quilibet debet firmiter credere, nec
vltra quam decet argumenta fidei inuestigare.
Cap^m. x. Hic tractat quod in re sculptili vel conflatili non est
confidendum, nec eciam talia adorari debent, set quod ex illis in
ecclesia visis mens remorsa ad solum deum contemplandum cicius
commoueatur.
Cap^m. xi. Hic dicit quod exquo solus deus omnia creauit, solus
est a creaturis adorandus, et est eciam magne racionis vt ipse
omnia gubernet, et secundum merita et demerita hominum solus in
sua voluntate iudicet.
=Expliciunt Capitula libri secundi.=
=Incipiunt Capitula libri Tercii.=
Prologus. Hic dicit quod, exquo non a fortuna set meritis et
demeritis ea que nos in mundo prospera et aduersa vocamus digno
dei iudicio hominibus contingunt, intendit consequenter scribere
de statu hominum, qualiter se ad presens habent, secundum hoc
quod per sompnium superius dictum vidit et audiuit.
Cap^m. i. Hic tractat qualiter status et ordo mundi in tribus
consistit gradibus: sunt enim, vt dicit, Clerus, Milicies, et
Agricultores, de quorum errore mundi infortunia nobis contingunt.
Vnde pre aliis videndum est de errore Cleri, precipue in ordine
prelatorum, qui potenciores aliis existunt; et primo dicet de
illis qui Cristi scolam dogmatizant et eius contrarium operantur.
Cap^m. ii. Hic loquitur de prelatis illis, qui carnalia
appetentes vltra modum delicate viuunt.
Cap^m. iii. Hic loquitur de prelatis illis, qui lucris terrenis
inhiant, honore prelacie gaudent, et non vt prosint sed vt
presint episcopatum desiderant.
Cap^m. iiii. Hic loquitur de legibus eorum positiuis, que
quamuis ad cultum anime necessarie non sunt, infinitas tamen
constituciones quasi cotidie ad eorum lucrum nobis grauiter
imponunt.[90]
Cap^m. v. Hic loquitur de prelatis illis,[91] qui bona mundi
temporalia possidentes spiritualia omittunt.
Cap^m. vi. Hic loquitur[92] qualiter Cristus pacem suis
discipulis dedit et reliquit: dicit[93] tamen quod modo propter
bona terrena guerras saltem contra Cristianos prelati legibus
suis positiuis instituunt et prosequntur.
Cap^m. vii. Hic loquitur[94] qualiter clerus in amore dei et
proximi deberet pius et paciens existere, et non bellicosus.
Cap^m. viii. Hic tractat eciam[95] qualiter non decet prelatos
ex impaciencia contra populum Cristianum aliqualiter[96] bella
mouere; set tantum ex precibus absque impetu ire omnem deo
adiuuante mundi deuincant maliciam.
Cap^m. ix. Hic tractat quod, sicut non decet dominos temporales
usurpare sibi regimen in spiritualibus, ita nec decet cleri
prelatos attemptare sibi guerras et huiusmodi temporalia, que
mundi superbia et auaricia inducunt.
Cap^m. x. Hic querit quod, exquo prelati scribunt et docent ea
que sunt pacis, quomodo in contrarium ea que sunt belli procurant
et operantur. Ad quam tamen questionem ipse subsequenter
respondet.
Cap^m. xi. Hic loquitur de prelatis illis, qui nomen sanctum
sibi presumunt, apropriant tamen sibi terrena, nec aliis inde
participando ex caritate subueniunt.
Cap^m. xii. Hic loquitur de Simonia prelatorum, et qualiter hii
delicati, dicentes se esse ecclesiam, aliis grauiora imponunt,
et multociens de censura horribili laicos pro modico impetuose
torquent et infestant.
Cap^m. xiii. Hic loquitur qualiter prelatus non solum doctrina
set etiam bonis actibus populo sibi commisso lucere deberet.
Cap^m. xiiii. Hic loquitur qualiter signa Anticristi in Curia
Romana precipue ex auaricia secundum quosdam apparuerunt.
Cap^m. xv. Hic loquitur secundum commune dictum, qualiter[97]
honores et non onera prelacie plures affectant, quo magis in
ecclesia cessant virtutes, et vicia multipliciter accrescunt.
Cap^m. xvi. Postquam dictum est de illis qui errant in statu
prelacie, dicendum est de errore curatorum, qui sub prelatis
constituti, parochiarum curas sub animarum suarum periculo
admittentes, negligenter omittunt: et primo intendit dicere de
curatis illis qui suas curas omittentes ad seruiendum magnatum
curiis adherent.
Cap^m. xvii. Hic loquitur de rectoribus illis, qui ab episcopo
licentiati se fingunt ire scolas, vt sub nomine virtutis vicia
corporalia frequentent.
Cap^m. xviii. Hic loquitur de rectoribus illis, qui in curis
residentes, curas tamen negligentes, venacionibus precipue et
voluptatibus penitus intendunt.
Cap^m. xix. Hic loquitur de rectoribus in curis residentibus, qui
tamen curas animarum omittentes, quasi seculi mercatores singula
de die in diem temporalia ementes et vendentes, mundi huius
diuicias adquirunt.
Cap^m. xx. Postquam dictum est de errore illorum qui in
ecclesia beneficiati existunt, iam dicendum est de presbiteris
stipendiariis; de talibus saltem, qui non propter mundiciam et
ordinis honestatem, set propter mundi ocia gradum presbiteratus
appetunt et assumunt. Et primo dicit de illis qui pro diuinis
celebrandis excessiue se vendunt.
Cap^m. xxi. Hic loquitur de consueta presbiterorum voluptate, et
qualiter hii stipendia plebis ex conuencione sumentes, indeuote
pro mortuis orando non se debite ad suffragia mortuorum exonerant.
Cap^m. xxii. Hic tractat causam, quare accidit quod laici, quasi
iuris amici, luxurie [98]presbiterorum consuetudinem abhorrentes,
eam multociens castigantes grauiter affligunt.
Cap^m. xxiii. Hic scribit contra hoc quod aliqui presbiteri
dicunt, qualiter ipsi in carnis luxuriam committendo non grauius
hominibus laicis deum offendunt.
Cap^m. xxiiii. Hic describit qualiter omnia et singula que
sacerdocii concernunt officium magne virtutis misteria designant.
Et primo dicet de vestibus sacerdotalibus ex vtraque lege ob
diuinam reuerenciam competenter dispositis.
Cap^m. xxv. Hic loquitur qualiter sacrificia de veteri lege
altari debita fuerunt in figura ad exemplum nunc noue legis
presbiterorum: dicit ~vlterius~ qualiter ~eciam ex~ vtraque lege
sacrificantes altari debent esse sine macula.
Cap^m. xxvi. Hic loquitur quod etas sufficiens, priusquam
gradum sacerdocii sibi assumat, in homine requiritur: loquitur
eciam de suorum rasura pilorum, et dicit quod talia in signum
mundicie et sanctitatis specialiter presbiteris conveniunt. Dicit
vlterius quod presbiteri a bonis non debent esse operibus ociosi.
Cap^m. xxvii.[99] Hic loquitur de presbiterorum dignitate spirituali,
et qualiter hii, si bene agant sua officia, plus aliis
proficiunt; sinautem, de suis malis exemplis delinquendi magis
ministrant occasiones.
Cap^m. xxviii. Postquam dixit de errore illorum qui inter
seculares sacerdocii ministerium sibi assumpserunt, intendit
dicere secundum tempus nunc de errore scolarium, qui ecclesie
plantule dicuntur.
Cap^m. xxix. Hic querit causam, que scolarium animos ad ordinem
presbiteratus suscipiendum inducit: tres enim causas precipue
allegat; tractat eciam de quarta causa, que raro ad presens
contingit.
=Expliciunt Capitula libri tercii.=
=Incipiunt Capitula libri Quarti.=
Cap^m. i. Exquo tractauit de errore Cleri, ad quem precipue
nostrarum spectat regimen animarum, iam intendit tractare de
errore virorum Religiosorum. Et primo dicet de Monachis et aliis
bonorum temporalium possessionem optinentibus: ordinis vero
illorum sanctitatem commendans, illos precipue qui contraria
faciunt opera redarguit.
Cap^m. ii. Hic loquitur de Monachis illis, qui contra primi
ordinis statuta abstinencie virtutem linquentes delicacias sibi
corporales multipliciter assumunt.
Cap^m. iii. Hic loquitur qualiter modus[100] et regula, qui a
fundatoribus ordinis primitus fuerant constituti, iam nouiter a
viciorum consuetudine in quampluribus ~subuertuntur~.
Cap^m. iiii. Hic loquitur de Monachis illis, qui contra primitiua
ordinis sui statuta mundi diuicias ad vsus malos, suo nesciente
preposito, apropriare sibi clanculo presumunt.
Cap^m. v. Hic loquitur qualiter monachi extra claustrum vagare
non debent.
Cap^m. vi. Hic loquitur de monachis illis, qui non pro diuino
seruicio, sel magis pro huius mundi honore et voluptate, habitum
sibi religionis assumunt.
Cap^m. vii. Hic loquitur qualiter paciencia vna cum ceteris
virtutibus a quibusdam claustris, viciis supervenientibus, se
transtulerunt.
Cap^m. viii. Hic loquitur quod sicut monachi ita et errantes
canonici a suis sunt excessibus culpandi.
Cap^m. ix. Hic loquitur qualiter religiosi male viuentes omnibus
aliis infelicissimi existunt.
Cap^m. x. Hic loquitur qualiter vnusquisque qui religionis
ingredi voluerit professionem, cuncta mundi vicia penitus
abnegare et anime virtutes adquirere et obseruare tenetur.
Cap^m. xi. Hic loquitur qualiter religiosi consorcia mulierum
specialiter euitare debent.
Cap^m. xii. Hic tractat quasi sub compendio super hiis que in
religionis professione secundum fundatorum sancciones districcius
obseruanda finaliter existunt.
Cap^m. xiii. Hic loquitur vlterius de mulieribus illis, que
in habitu Moniali sub sacre religionis velo professionem
suscipientes ordinis sui continenciam non obseruant.
Cap^m. xiiii. Hic loquitur qualiter ordinarii ex sua visitacione,
qua mulieres religione velatas se dicunt corrigere, ipsas
multociens efficiunt deteriores.
Cap^m. xv.[101] Hic loquitur de castitatis commendacione, que
maxime in religione mulieribus convenit professis.
Cap^m. xvi. Postquam tractauit de illis qui in religione
possessoria sui ordinis professionem offendunt, dicendum est iam
de illis qui errant in ordine fratrum mendicancium; et primo
dicet de hiis qui sub ficte paupertatis vmbra terrena lucra
conspirantes quasi tocius mundi dominium subiugarunt.
Cap^m. xvii. Hic loquitur de fratribus illis, qui per ypocrisim
predicando populi peccata publice redarguentes, blandiciis tamen
et voluptatibus clanculo deseruiunt.
Cap^m. xviii. Hic loquitur de fratribus illis, qui propter huius
mundi famam, et quod ipsi eciam, quasi ab ordinis sui iugo
exempti, ad confessiones audiendas digniores efficiantur, summas
in studio scole cathedras affectant.
Cap^m. xix. Hic loquitur qualiter isti fratres inordinate
viuentes ad ecclesie Cristi regimen non sunt aliqualiter
necessarii.
Cap^m. xx. Hic loquitur qualiter isti fratres inordinate
viuentes[102] ad commune bonum vtiles aliqualiter[103] non
existunt.
Cap^m. xxi. Hic loquitur de fratribus illis, qui incautos pueros
etatis discrecionem non habentes in sui ordinis professionem
attractando colloquiis blandis multipliciter illaqueant.
Cap^m. xxii. Hic loquitur de Apostazia fratrum ordinis
mendicancium, precipue de his qui sub ficta ypocrisis
simplicitate quasi vniuersorum Curias magnatum subuertunt, et
inestimabiles suis ficticiis sepissime causant errores.
Cap^m. xxiii. Hic loquitur qualiter isti fratres mendicantes
mundum circuiendo[104] amplioresque querendo delicias de loco in
locum cum ocio se transferunt. Loquitur eciam de superfluis eorum
edificiis, que quasi ab huius seculi potencioribus vltra modum
delicate construuntur.
Cap^m. xxiiii. Hic loquitur qualiter, non solum in ordine fratrum
mendicancium set eciam in singulis cleri gradibus, ea que
virtutis esse solebant a viciis quasi generaliter subuertuntur.
Dicit tamen quod secundum quasdam Burnelli constituciones istis
precipue diebus modus et regula specialius obseruantur.
=Expliciunt Capitula libri quarti.=
=Incipiunt Capitula libri Quinti.=
Cap^m. i. Postquam dictum est de illis qui in statu Cleri regere
spiritualia deberent, dicendum est iam de hiis qui in statu
Milicie temporalia defendere et supportare tenentur. Et primo
distinguit causas, ex quibus ordo Militaris cepit originem.
Cap^m. ii. Hic loquitur qualiter miles, qui in mulieris amorem
exardescens ex concupiscencia armorum se implicat exercicio,
vere laudis honorem ob hoc nullatenus meretur. Describit eciam
infirmitates amoris illius, cuius passiones variis adinuicem
motibus maxime contrariantur.
Cap^m. iii. Hic describit formam mulieris speciose, ex cuius
concupiscencia illaqueata militum corda racionis iudicio
sepissime destituuntur.
Cap^m. iiii. Hic loquitur quod, vbi in milite mulierum dominatur
amoris voluptas, omnem in eo vere probitatis miliciam extinguit.
Cap^m. v. Hic loquitur de militibus illis, quorum vnus propter
mulieris amorem, alter propter inanem mundi famam, armorum
labores exercet; finis tamen vtriusque absque diuine laudis
merito vacuus pertransit.
Cap^m. vi. Hic loquitur interim de commendacione mulieris
bone, cuius condicionis virtus approbata omnes mundi delicias
transcendit: loquitur eciam de muliere mala, cuius cautelis vix
sapiens resistit.
Cap^m. vii. Hic loquitur qualiter milicia bene disposita
omnibus aliis gradibus quibuscumque commune securitatis prestat
emolumentum.
Cap^m. viii.[105] Hic loquitur qualiter milicie improbitas alios
gradus quoscumque sua ledit importunitate et offendit.
Cap^m. ix. Postquam dictum est de illis qui in statu militari
rem publicam[106] seruare debent illesam, dicendum est iam de
istis qui ad cibos et potus pro generis humani sustentacione
perquirendos agriculture labores subire tenentur.
Cap^m. x.[107] Hic loquitur vlterius de diuersis vulgi
laborariis, qui sub aliorum regimine conducti, variis debent pro
bono communi operibus subiugari.
Cap^m. xi. Quia varias rerum proprietates vsui humano necessarias
nulla de se prouincia sola parturit vniuersas, inter alios mundi
coadiutores Ciuium Mercatores instituuntur, per quos singularum
bona regionum alternatim communicantur, de quorum iam actibus
scribere consequenter intendit. Et primo dicit quod in mutuo
conciuium amore policia magis gaudet, quam omnium malorum radix
auaricia ad presens, prodolor! extirpare presumpsit.
Cap^m. xii. Hic loquitur de duabus auaricie filiabus, scilicet
vsura et fraude, que in ciuitate orientes ad ciuium negociaciones
secretum prestant obsequium. Set primo dicet de condicione vsure,
que vrbis potencioribus sua iura specialius ministrat.
Cap^m. xiii. Postquam dixit de potencia vsure, iam de fraudis
subtilitate dicere intendit, que de communi consilio quasi
omnibus et singulis in emendo et vendendo ea que sunt agenda
procurat et subtiliter disponit.
Cap^m. xiiii. Hic loquitur vlterius quomodo fraus singula
artificia necnon et vrbis victualia vbicumque sua subtili
diposicione gubernat.
Cap^m. xv. Hic loquitur de Ciue illo maliuolo et impetuoso, qui
Maioris ministerium sibi adoptans in conciues suam accendit
maliciam, quo magis sanum ciuitatis regimen sua importunitate
perturbat et extinguit.
Cap^m. xvi. Hic loquitur eciam de ciue illo, qui linguosus et
Susurro inter conciues seminator discordiarum existit. Loquitur
de variis eciam periculis occasione male lingue contingentibus.
=Expliciunt Capitula libri quinti.=
=Incipiunt Capitula libri Sexti.=
Cap^m. i. Exquo de errore in singulis temporalium gradibus
existente tractatum est, iam quia vnumquemque sub legis iusticia
gubernari oportet, tractare vlterius intendit de illis qui
iuris ministri dicuntur, quamuis tamen ipsi omnem suis cautelis
iusticiam confundunt, et propter mundi lucrum multipliciter
eneruant.[108] Set primo dicet de illis qui magis practicam cum
fallaciis in iuris confusionem exercent.
Cap^m. ii. Hic loquitur de causidicis et aduocatis illis,
qui vicinum populum depredantes, ex bonisque alienis ditati,
largissimas sibi possessiones adquirunt: de quibus tamen, vt
dicitur, vix gaudet tercius heres.
Cap^m. iii. Hic loquitur de causidicis et Aduocatis illis, qui
quanto plures sunt in numero, tanto magis lucra sicientes patriam
deuorant, et iuris colore[109] subtilia plectentes, suis cautelis
innocentem populum formidantem illaqueant.
Cap^m. iiii. Hic loquitur qualiter isti causidici et iuris
Aduocati in sua gradatim ascendentes facultate, Iudicisque
aspirantes officium, iudicialis solii tandem cacumen attingunt;
vbi quasi in Cathedra pestelencie sedentes, maioris auaricie
cecitate percussi, peioris quam antea condicionis existunt.
Cap^m. v. Hic loquitur quasi per epistolam Iudicibus illis
directam, qui in caduca suarum diuiciarum multitudine sperantes
deum adiutorem suum ponere nullatenus dignantur.
Cap^m. vi. Hic loquitur de errore Vicecomitum, Balliuorum, necnon
et in assisis iuratorum, qui singuli auro conducti diuitum causas
iniustas supportantes, pauperes absque iusticia calumpniantur et
opprimunt.