NOTE

[286] Perfino Voltaire, il calunniatore per eccellenza, rimprovera il

Guicciardini d'avere _ingannato_ l'Europa intorno alla morte di

Alessandro VI, e d'aver _troppo creduto all'odio suo_. Così nella

_Dissertazione sulla morte di Enrico IV_, dove alle, non asserzioni, ma

insinuazioni del Bembo, del Giovio, del Tommasi, del Guicciardini oppone

le ragioni del buon senso; l'aver il papa 87 anni, l'esser ricchissimo,

il convenirgli di tenersi amici i cardinali, anzichè inimicarseli con un

avvelenamento clamoroso: infine il non farne parola quel ciarlatano di

Burcardo.

[287] Ratti, _Della famiglia Sforza_, 283.

[288] Giornale di Paride Grassi, nº 48.

[289] Eccitarono la bile di Ulrico di Hutten le imprese di Giulio II.

_Hoc mens illa hominum, partim sortita Deorum,_

_Et pars ipsa Dei patitur se errore teneri?_

_Ut scelere iste latro pollutus Julius omni,_

_Cui velit occludat cælum, rursusque recludat_

_Cui velit, et possit momento quemque beatum_

_Efficere aut contra, quantum quiscumque bene egit,_

_Et vixit bene, si lubeat, detrudere possit_

_Ad stygias pœnas, et Averni Tartara ditis,_

_Et quod non habet ipse, aliis divendere cælum..._

_Et nunc ille vagus sparsit promissa per orbem_

_Qui cedem et furias, scelerataque castra sequantur_

_Se duce, ut his cælum pateat. Qua fraude, tot urbes_

_Et tot perdidit ille duces, tot millia morti_

_Tradidit, et pulsa induxit bella acria pace,_

_Tranquillumque diu discordibus induit armis_

_El scelere implevit mundum, fas omne nefasque_

_Miscuit. . . . . . . . . . . . . . . . . . . ._

_Naufraga direpti finxit matrimonia Petri_

_Vindice se bello asserere, atque ulciscier armis._

[290] N'ebbero dispiacere tutti i pii. _Qua in re adversos pene habuit

cunctorum ordinum homines, et præsertim cardinales, non quod novam non

cuperent basilicam magnificentissimam extrui, sed quia antiquam toto

terrarum orbe venerabilem, tot sanctorum sepulcris augustissimam, tot

celeberrimis in ea gestis insignem, funditus deleri ingemiscant_.

Panvinio ap. FEA, Nota intorno a Raffaello, 41.

[291] _Cupientes, quatenus nobis ex alto promittitur, ea jam nimium

invalentia mala corrigere, ac pleraque in pristinam sacrorum canonum

observantiam reducere_. Sessio X, bulla reformationis.

[292] LABBE, _Concil_., tom. XIV, 232.

[293] Sessione VII.

[294] Sessione XI.

[295] _Mandantes omnibus ut evangelicam veritatem et sanctam scripturam,

juxta declarationem, interpretationem et ampliationem doctorum, quos

ecclesia vel usus diuturnus approbavit, legendosque hactenus recepit, et

in posterum recipiet, prædicent, explanent: nec quidquam ejus proprio

sensui contrarium aut dissonum adjiciant, sed illis semper insistant quæ

ab ipsius sanctæ scripturæ verbis et præfatorum doctorum

interpretationibus, rite et sane intellectis, non discordant_.

[296] Vedasi tutta la Sessione IX.

[297] Enciclica _Mirari vis_ di Gregorio XVI. Queste precauzioni non

erano ignote all'antichità pagana. Valerio Massimo (Lib. VI, cap. 3)

dice che, avendo Archiloco pubblicato poemi che offendeano il pudore,

gli Spartani li fecer portar lontano dalla città, per impedire una

lettura più atta a corrompere i costumi che ad ornar gli intelletti.

Cicerone diceva di certi poeti: «Vedete quai mali cagionano?

Ammolliscono le anime; spengono ogni impulso alla virtù». Lo stesso

Ovidio dissuadeva dal leggere i libri osceni: _Eloquar invitus; teneros

ne tange poetas_. M. Ulpiano poi è detto che, quando in un legato

testamentario si trovino libri pericolosi, il giudice deve, sopra il

parere d'uom prudente e onesto, far disparire ciò che diverrebbe

sorgente di corruzione. Altri esempj sono a vedere in GRETSER, _De jure

et more prohibendi libros malos_. E vedasi pure F. A. ZACCARIA, _Storia

polemica della proibizione dei libri_. Roma 1797.

Gli eretici d'Italia, vol. I · 第 41 / 82 题