Die Unterschrift bleibt dunkel. Mit Sicherheit können wir aber wol
annehmen, daß das ganze Abenteuer nur aus dem Tintenfaß geschöpft
ist. Es erinnert an Samuel, dessen „Congestum de studente et beano“
zu dem alten Inhalt der Hs. gehört. Es ist das Stück, dessen Inhalt
Th. Muther „Aus dem Universitäts- und Gelehrtenleben“ (Erl. 1866)
S. 9-19 mitgetheilt hat, eine damals offenbar sehr beliebte, häufig
vorkommende Schrift, hier mit der Unterschrift (f. 326 v.): „Finit
congestum per Samuelem Caroth poetam contextum, quod ob reverentiam
alme universitatis Lipsensis proque prandio Aristotelis poetatus est.
Scriptum M^occcc^olxx^o in die S. Thome mart.“
Dieses Aristotelesmahl war nach Muther ein Schmaus, den nach der in
jedem Semester stattfindenden Magisterpromotion die neuen Magister
ihren älteren Kollegen gaben.
Weiterhin f. 345 finden wir, wie im Münchener cod. lat. 3563, die
„Arenga petitoria“, auch hier fehlerhaft bis zur Unverständlichkeit
geschrieben; doch macht die Vergleichung der beiden Abschriften es
möglich, einen verständlichen Text zu geben, welchen wir aus Achtung
vor diesem merkwürdigen Vorläufer der Humanisten in Deutschland hier
folgen lassen, doch ohne die zahllosen Varianten, welche nur Lesefehler
und Schreibfehler sind, zu berücksichtigen.
Arenga petitoria.
Incliti domini alme universitatis! Insignis hujus studii rectoris
licencia prehabita, gressus meos ad vos, eximios ac egregios dominos
doctores, dirigo, vestras etiam indesinenter oro legalitates, tantisper
me tollerare velle, quousque obstacula mihi incumbencia brevi
enarrem compendio. Nolo equidem dominacionum vestrarum aures prolixo
obtundere rugitu, quoniam quidem non adeo pregnantis autoritatis me
virum profiteor, ut doctoribus magistrisve sermociner. Hec, doctores
eximii venerandique magistri, que plurimos a prosperitatis abduxit
tramite atque in gurgitem latebrose voraginis precipitavit, fortuna,
privignam suam, quam trans tergum parturiit, squalidam videlicet
erumpnam, truculenter in me sevire compulit. Que me atroci laniavit
morsu ac tam feculenta afflixit inedia, ut instar odorinseci[156],
recisa manu heri sui qui depastus est, post micas repto. Porro citra
annos jam novem vitam istam incolui inopem: in isto hercle temporis
fluxu perpauco fretus sum solacio. Nihil denique inter fluctivaga
seculi diffortunia proficiscens residuare video preter miseriam,
caristiam penuriamque inenarrabilem. Quamobrem fortunatum ac faustum
iter, quo crebro accinctus extiteram, turgida me non sinit explere
egestas, sed pocius per abrupta gradi concitavit. Inter omnes autem
obliquatos tramites, quos itinerare in terris ausus sum, unam semel
conscendi semitam, vestigiis cujus derelictis in devium declinare
contigit, quod confestim quendam terre in districtum proselitum
me traduxit, haut procul a confinio vel saltem in vicinatu, prout
conjecto, territorii hujus, in quo heu onusta me sarcina depressit.
Illic viri strenui rabies pestifera feroci me conquassavit insultu.
Illic tetra fortune caligo inextricabili me convinxit compede, nexuram
cujus cujuspiam terrigenarum potestas preter Romanum pontificem vel
multarum autoritatum presulem, vel forte nisi crudelis juxta vaticinium
Francisci Petrarche in De remediis utriusque fortune etc. mors
depessulet, discingere nequit. Et quis erit, rogo, eo evadendi modus?
nullus ut reor. O misera fortuna et execrabilis, que in cunctipotentis
conspectu abhominaris, quam inopinate me aberrare fecisti! O fortuna
pestifera, quousque oblivisceris me in finem, quousque jocaris mecum?
Pancis retroactis momentis algamata[157] eufortunii conscendere rebar:
tu autem felicitatis noverca in scabellum me rotasti perniciose
miserie. O nimia vesania suffusa! ausa es inopem me pedibus pessundare!
usquequo fantasiaris, ach turbida tu scorpione deterior fortuna? Non
fortuna sed diffortunium merearis magis congrue dici; eciam, si tibi
juxta genus tuum vocabulum inpingere dignabor, tunc probabilius Thaidem
te nuncupare recensui, quam fortunam, ut meretricium tibi cedat nomen.
O Thais, tremendum te absorbeat chaos! Quid irritas rerum omnium matrem
naturam, et tibi ipsam cogis adversari? Delectaris in eo, quod robusti
procerique corporis et cordati pectoris adolescens mendicancium onere
perstringitur, ignorans quo divertat. Deteriori autem adhuc flagicio
obtusus exto: sum edepol agresti Thaidis convicio, quod lacrimans
referre perurgeor, ab hac sacra concione sequestratus, a gremio quoque
excellentis almeque universitatis divorciatus, a gramatis studio
recisus, ob ineffabilis videlicet egestatis mee ludibrium. Quis hominum
racionis compos divorcium hoc, precor, non deplangeret postremos in
dies, cum tam lamentabiliter a fimbria honestissime fotricis sue,
universalis scilicet studii, rescinderetur? O Diogenes philosophorum
gener[158], ubi nunc queso es, ut pacienciam me sectari instruas? In
grande mihi ignominium[159] maximo jam transvoluto tempore defunctus
es. O illustrissime philosophorum princeps, quod pre cunctis rutilantis
philosophie sectatoribus sortiris vocabulum, Arestotiles[160], utinam
vesana caribdis tam furtive te abs nobis non surripuisset! Eciam si
furibundum pelagus transfretare me periclitarique opporteret, relictis
omnibus meis conterraneis unicus post te unicum fretum transpassando
non fatigarer, ut te patrem colendissimum doctoripeta consulere
possem, que orbita mihi aggredienda foret, per quam provehens[161]
huic sublimi atque trabeate congeriei reconciliari mererer. Heu! quid
post te, illustrissime princeps, frustra vocifero, cui tamen fata diu
de ergastulo corporis tui spiritum relaxarunt. Tu quidem orphanorum
pater, alumpnus, ac director omnium philosophancium egregius,
quem sacer hic senatus perhenne, ut te congrue decet, veneratur,
testamentum tarnen statuisti sempiternum, quod nulla unquam oblivione
delebitur, recolitur sed perpetim. Cujus rei eviternam ob memoriam
hii celeberrimi tui sequaces, quibus id idem legasti, presenti in
prandio hoc tuo ineffabili cum tripudio refocillantur: quorum exul
ego Samuel post reliquias fragmentorum, haut solum naturalis cibi,
sed et salutiferi dogmatis serpo, et o utinam eisdem me reficere
dignarentur exilibus[162]. (Satis est.) Solius astripotentis intererit
progressum rei transformare fortunatum[163] in eventum. Appocopato
jam modulo negocium complecti arbitror breviori eciam cursu, quam
institueram obtruncare sententiam, ut tam importunam istam inopiam,
qua conjunctus sum, aliquantisper mitigare[164] valeam. Eximios vos
profecto ac egregios dominos doctores et licenciatos, quos cunctipotens
rerum fabricator diversarum facultatum fulcimento irroravit, pneumatis
quoque sui illustracione corda vestra inflammare dignatus est, nec non
preclare propaginis generosum dominum comitem Jeronimum Sligk, una cum
nobili ac strenuo domino milite Georgio etc. venerabiles extunc pariter
et reverendos facultatis arcium magistros, postremo sagaces nec ne[165]
sollertes hujus feste civitatis Lipcensis magistrum civium suo presigni
cum senatu, ast eciam omnes simul ac universos commendabiles dominos
meos Arestotilico hic contubernio publice accumbentes, incurvato genu,
pollice flexo, precordiali denique quo potero precatu supliciter oro,
quatenus ob respectum confidencie, que gnaris[166] me dominacionibus
vestris sine dubio amussim constrinxit, aliquid opitulaminis largiri
mihi denegare non velitis. Finitim autem me ipsum huic sacre concioni
uti calculum obsequialem ad dirigendum trado: vestrum erit, vira
prestantissimi, incomptam meam deinceps regulare inerciam.
Hec est exhortacio, quam Samuel Caroch peroravit coram rectore
universitatis totaque universitate almi studii Lipcensis in prandio
Aristotilis Anno M^occcc^olxvj^o etc. 1470 etc.
Die letzte Zahl bezeichnet das Jahr, in welchem die Abschrift gemacht
ist, deren Schreiber zur Belohnung eine reichliche Tracht Schläge wohl
verdient hätte. Was eigentlich Samuel in’s Unglück gestürzt hat, bleibt
dunkel; wir müssen uns mit der Andeutung begnügen.
+Berlin.+ W. +Wattenbach+.
Ein Breslauer Goldschmied im Dienste des Kurfürsten August von Sachsen.
Der Goldschmied +Tobias Wolff+ zu Breslau wird in einem Briefe vom 22.
Januar 1574 von dem Kurfürsten aufgefordert, sich mit seinen Geräthen
an den Dresdener Hof zu begeben, da man eines Künstlers bedürfe, der
mit „Possirung, Schneidung und Abgießung der Contrafacturen“ wohl
vertraut wäre, und der Hofgoldschmied und Gießer +Joachim+ ihn als
die geeignete Persönlichkeit bezeichnet habe. Der Künstler siedelte
in der That in die sächsische Residenz über und verfertigte „etliche
Contrafaituren der Päbste“, welche in einer versiegelten Schachtel an
Hans Aggelfelde am 9. April 1576 von Torgau aus übersandt wurden, mit
der Weisung, dieselben zu andern Contrafaiten, Münzen und Schaugroschen
in gute Verwahrung zu nehmen, damit man dieselben jederzeit zu finden
wisse. (Dresd. Hauptstaatsarchiv, Cop. 384, f. 152 b. u. 413, f.
80 b.) Vielleicht dient die Mittheilung an diesem Platze dazu, dem
Verbleib der bezeichneten Arbeiten des Breslauer Meisters an Ort und
Stelle (vermuthlich befinden sie sich noch im Münzkabinet oder in
der Kunstkammer) nachzuforschen. Ueber den Verfertiger ist sonst nur
bekannt, dass er 1561 an den Hof Herzog Georg’s II. von Brieg für
ähnliche Aufträge wie nach Dresden berufen wurde. (Leuchs, bildd.
Künstler, S. 24).
+Bunzlau.+ +Dr. Ewald Wernicke+.
Verantwortliche Redaction: Dr. +A. Essenwein+. Dr. +G. K. Frommann+.
Verlag der literarisch-artistischen Anstalt des germanischen Museums in
Nürnberg.
Gedruckt bei +U. E. Sebald+ in Nürnberg.
(Mit einer Beilage.)