Vosche Kethe

Die Unterschrift bleibt dunkel. Mit Sicherheit können wir aber wol

annehmen, daß das ganze Abenteuer nur aus dem Tintenfaß geschöpft

ist. Es erinnert an Samuel, dessen „Congestum de studente et beano“

zu dem alten Inhalt der Hs. gehört. Es ist das Stück, dessen Inhalt

Th. Muther „Aus dem Universitäts- und Gelehrtenleben“ (Erl. 1866)

S. 9-19 mitgetheilt hat, eine damals offenbar sehr beliebte, häufig

vorkommende Schrift, hier mit der Unterschrift (f. 326 v.): „Finit

congestum per Samuelem Caroth poetam contextum, quod ob reverentiam

alme universitatis Lipsensis proque prandio Aristotelis poetatus est.

Scriptum M^occcc^olxx^o in die S. Thome mart.“

Dieses Aristotelesmahl war nach Muther ein Schmaus, den nach der in

jedem Semester stattfindenden Magisterpromotion die neuen Magister

ihren älteren Kollegen gaben.

Weiterhin f. 345 finden wir, wie im Münchener cod. lat. 3563, die

„Arenga petitoria“, auch hier fehlerhaft bis zur Unverständlichkeit

geschrieben; doch macht die Vergleichung der beiden Abschriften es

möglich, einen verständlichen Text zu geben, welchen wir aus Achtung

vor diesem merkwürdigen Vorläufer der Humanisten in Deutschland hier

folgen lassen, doch ohne die zahllosen Varianten, welche nur Lesefehler

und Schreibfehler sind, zu berücksichtigen.

Arenga petitoria.

Incliti domini alme universitatis! Insignis hujus studii rectoris

licencia prehabita, gressus meos ad vos, eximios ac egregios dominos

doctores, dirigo, vestras etiam indesinenter oro legalitates, tantisper

me tollerare velle, quousque obstacula mihi incumbencia brevi

enarrem compendio. Nolo equidem dominacionum vestrarum aures prolixo

obtundere rugitu, quoniam quidem non adeo pregnantis autoritatis me

virum profiteor, ut doctoribus magistrisve sermociner. Hec, doctores

eximii venerandique magistri, que plurimos a prosperitatis abduxit

tramite atque in gurgitem latebrose voraginis precipitavit, fortuna,

privignam suam, quam trans tergum parturiit, squalidam videlicet

erumpnam, truculenter in me sevire compulit. Que me atroci laniavit

morsu ac tam feculenta afflixit inedia, ut instar odorinseci[156],

recisa manu heri sui qui depastus est, post micas repto. Porro citra

annos jam novem vitam istam incolui inopem: in isto hercle temporis

fluxu perpauco fretus sum solacio. Nihil denique inter fluctivaga

seculi diffortunia proficiscens residuare video preter miseriam,

caristiam penuriamque inenarrabilem. Quamobrem fortunatum ac faustum

iter, quo crebro accinctus extiteram, turgida me non sinit explere

egestas, sed pocius per abrupta gradi concitavit. Inter omnes autem

obliquatos tramites, quos itinerare in terris ausus sum, unam semel

conscendi semitam, vestigiis cujus derelictis in devium declinare

contigit, quod confestim quendam terre in districtum proselitum

me traduxit, haut procul a confinio vel saltem in vicinatu, prout

conjecto, territorii hujus, in quo heu onusta me sarcina depressit.

Illic viri strenui rabies pestifera feroci me conquassavit insultu.

Illic tetra fortune caligo inextricabili me convinxit compede, nexuram

cujus cujuspiam terrigenarum potestas preter Romanum pontificem vel

multarum autoritatum presulem, vel forte nisi crudelis juxta vaticinium

Francisci Petrarche in De remediis utriusque fortune etc. mors

depessulet, discingere nequit. Et quis erit, rogo, eo evadendi modus?

nullus ut reor. O misera fortuna et execrabilis, que in cunctipotentis

conspectu abhominaris, quam inopinate me aberrare fecisti! O fortuna

pestifera, quousque oblivisceris me in finem, quousque jocaris mecum?

Pancis retroactis momentis algamata[157] eufortunii conscendere rebar:

tu autem felicitatis noverca in scabellum me rotasti perniciose

miserie. O nimia vesania suffusa! ausa es inopem me pedibus pessundare!

usquequo fantasiaris, ach turbida tu scorpione deterior fortuna? Non

fortuna sed diffortunium merearis magis congrue dici; eciam, si tibi

juxta genus tuum vocabulum inpingere dignabor, tunc probabilius Thaidem

te nuncupare recensui, quam fortunam, ut meretricium tibi cedat nomen.

O Thais, tremendum te absorbeat chaos! Quid irritas rerum omnium matrem

naturam, et tibi ipsam cogis adversari? Delectaris in eo, quod robusti

procerique corporis et cordati pectoris adolescens mendicancium onere

perstringitur, ignorans quo divertat. Deteriori autem adhuc flagicio

obtusus exto: sum edepol agresti Thaidis convicio, quod lacrimans

referre perurgeor, ab hac sacra concione sequestratus, a gremio quoque

excellentis almeque universitatis divorciatus, a gramatis studio

recisus, ob ineffabilis videlicet egestatis mee ludibrium. Quis hominum

racionis compos divorcium hoc, precor, non deplangeret postremos in

dies, cum tam lamentabiliter a fimbria honestissime fotricis sue,

universalis scilicet studii, rescinderetur? O Diogenes philosophorum

gener[158], ubi nunc queso es, ut pacienciam me sectari instruas? In

grande mihi ignominium[159] maximo jam transvoluto tempore defunctus

es. O illustrissime philosophorum princeps, quod pre cunctis rutilantis

philosophie sectatoribus sortiris vocabulum, Arestotiles[160], utinam

vesana caribdis tam furtive te abs nobis non surripuisset! Eciam si

furibundum pelagus transfretare me periclitarique opporteret, relictis

omnibus meis conterraneis unicus post te unicum fretum transpassando

non fatigarer, ut te patrem colendissimum doctoripeta consulere

possem, que orbita mihi aggredienda foret, per quam provehens[161]

huic sublimi atque trabeate congeriei reconciliari mererer. Heu! quid

post te, illustrissime princeps, frustra vocifero, cui tamen fata diu

de ergastulo corporis tui spiritum relaxarunt. Tu quidem orphanorum

pater, alumpnus, ac director omnium philosophancium egregius,

quem sacer hic senatus perhenne, ut te congrue decet, veneratur,

testamentum tarnen statuisti sempiternum, quod nulla unquam oblivione

delebitur, recolitur sed perpetim. Cujus rei eviternam ob memoriam

hii celeberrimi tui sequaces, quibus id idem legasti, presenti in

prandio hoc tuo ineffabili cum tripudio refocillantur: quorum exul

ego Samuel post reliquias fragmentorum, haut solum naturalis cibi,

sed et salutiferi dogmatis serpo, et o utinam eisdem me reficere

dignarentur exilibus[162]. (Satis est.) Solius astripotentis intererit

progressum rei transformare fortunatum[163] in eventum. Appocopato

jam modulo negocium complecti arbitror breviori eciam cursu, quam

institueram obtruncare sententiam, ut tam importunam istam inopiam,

qua conjunctus sum, aliquantisper mitigare[164] valeam. Eximios vos

profecto ac egregios dominos doctores et licenciatos, quos cunctipotens

rerum fabricator diversarum facultatum fulcimento irroravit, pneumatis

quoque sui illustracione corda vestra inflammare dignatus est, nec non

preclare propaginis generosum dominum comitem Jeronimum Sligk, una cum

nobili ac strenuo domino milite Georgio etc. venerabiles extunc pariter

et reverendos facultatis arcium magistros, postremo sagaces nec ne[165]

sollertes hujus feste civitatis Lipcensis magistrum civium suo presigni

cum senatu, ast eciam omnes simul ac universos commendabiles dominos

meos Arestotilico hic contubernio publice accumbentes, incurvato genu,

pollice flexo, precordiali denique quo potero precatu supliciter oro,

quatenus ob respectum confidencie, que gnaris[166] me dominacionibus

vestris sine dubio amussim constrinxit, aliquid opitulaminis largiri

mihi denegare non velitis. Finitim autem me ipsum huic sacre concioni

uti calculum obsequialem ad dirigendum trado: vestrum erit, vira

prestantissimi, incomptam meam deinceps regulare inerciam.

Hec est exhortacio, quam Samuel Caroch peroravit coram rectore

universitatis totaque universitate almi studii Lipcensis in prandio

Aristotilis Anno M^occcc^olxvj^o etc. 1470 etc.

Die letzte Zahl bezeichnet das Jahr, in welchem die Abschrift gemacht

ist, deren Schreiber zur Belohnung eine reichliche Tracht Schläge wohl

verdient hätte. Was eigentlich Samuel in’s Unglück gestürzt hat, bleibt

dunkel; wir müssen uns mit der Andeutung begnügen.

+Berlin.+ W. +Wattenbach+.

Ein Breslauer Goldschmied im Dienste des Kurfürsten August von Sachsen.

Der Goldschmied +Tobias Wolff+ zu Breslau wird in einem Briefe vom 22.

Januar 1574 von dem Kurfürsten aufgefordert, sich mit seinen Geräthen

an den Dresdener Hof zu begeben, da man eines Künstlers bedürfe, der

mit „Possirung, Schneidung und Abgießung der Contrafacturen“ wohl

vertraut wäre, und der Hofgoldschmied und Gießer +Joachim+ ihn als

die geeignete Persönlichkeit bezeichnet habe. Der Künstler siedelte

in der That in die sächsische Residenz über und verfertigte „etliche

Contrafaituren der Päbste“, welche in einer versiegelten Schachtel an

Hans Aggelfelde am 9. April 1576 von Torgau aus übersandt wurden, mit

der Weisung, dieselben zu andern Contrafaiten, Münzen und Schaugroschen

in gute Verwahrung zu nehmen, damit man dieselben jederzeit zu finden

wisse. (Dresd. Hauptstaatsarchiv, Cop. 384, f. 152 b. u. 413, f.

80 b.) Vielleicht dient die Mittheilung an diesem Platze dazu, dem

Verbleib der bezeichneten Arbeiten des Breslauer Meisters an Ort und

Stelle (vermuthlich befinden sie sich noch im Münzkabinet oder in

der Kunstkammer) nachzuforschen. Ueber den Verfertiger ist sonst nur

bekannt, dass er 1561 an den Hof Herzog Georg’s II. von Brieg für

ähnliche Aufträge wie nach Dresden berufen wurde. (Leuchs, bildd.

Künstler, S. 24).

+Bunzlau.+ +Dr. Ewald Wernicke+.

Verantwortliche Redaction: Dr. +A. Essenwein+. Dr. +G. K. Frommann+.

Verlag der literarisch-artistischen Anstalt des germanischen Museums in

Nürnberg.

Gedruckt bei +U. E. Sebald+ in Nürnberg.

(Mit einer Beilage.)

Anzeiger für Kunde der deutschen Vorzeit, 27. Band, 1880 Organ des Germanischen Museums · 第 70 / 173 题