Produced by Andrew Sly with thanks to Odd Tangerud for his
continuing assistance in preparing his Ibsen translations
for Project Gutenberg
HENRIK IBSEN
ETA EYOLF
(LILLE EYOLF)
(1894)
Dramo en tri aktoj
Tradukis
Odd Tangerud
Eldono 1997
Jec Scandinavia a/s
Postboks 28, N -
3401 Lier
Tlf.. 32 85 50 03. Fax. 32 85 50 82
ISBN 82-91707-58-8
ETA EYOLF
ROLOJ:
ALFRED ALLMERS, bienulo, literaturisto, iama pohora instruisto.
Sinjorino RITA ALLMERS, lia edzino.
EYOLF, ilia infano; naux jarojn agxa.
Frauxlino ASTA ALLMERS, pli juna duonfratino de Alfred.
Ingxeniero BORGHEJM.
RATO-FRAUxLINO.
(La okazajxoj trovas lokon en la bieno de _Allmers_ cxe la fjordo,
kelkajn mejlojn de la urbo.)
UNUA AKTO
(Bela, ricxe ekipita gxardena cxambro. Multaj mebloj, floroj,
plantoj. En la fono malfermitaj vitraj pordoj al verando. Vasta
elvido super la fjordon. Arbarkovritaj montetoj fore. Sur ambaux
flankaj muroj estas pordoj; tiu dekstre estas duobla pordo kaj iom
pli malantauxa. Antauxe dekstre estas sofo kun opaj kusenetoj kaj
kovriloj. Segxoj kaj malgranda tablo cxe la sofoangulo. Antauxe
maldekstre estas pli granda tablo kun apogsegxoj cxirkauxe. Sur la
tablo staras kofreto. Estas frua somermateno en varma sunvetero.)
(_Sinjorino Rita Allmers_ staras apud la tablo, kun la dorso
dekstren, elprenante el la kofreto. Sxi estas bela, iom granda,
sxvelbrusta, blonda sinjorino de proksimume 30 jaroj. Vestita en hela
matenrobo.)
(Iom poste _frauxlino Asta Allmers_ envenas tra la pordo dekstre,
vestita en helbruna somerkostumo kun cxapelo, jako kaj sunsxirmilo.
Sub la brako sxi havas suficxe grandan, sxlositan tekon. Sxi estas
svelta, mezalta, kun malhelaj haroj kaj profundaj, seriozaj okuloj.
25 jara.)
ASTA
(enveninta tra la pordo) Bonan matenon, kara Rita.
RITA
(turnas la kapon kaj kapsignas al sxi) Jen, -- cxu estas vi, Asta!
Cxu vi tiel frue venas el la urbo? Tiom foren al ni?
ASTA
(metas la vestajxojn sur segxon apud la pordo) Jes, mi havis ecx ne
momentan kvieton. Sxajnis al mi, ke mi nepre _devis_ iri cxi tien kaj
vidi etan Eyolf hodiaux. Kaj ankaux vin. (metas la tekon sur la
tablon cxe la sofo) Kaj mi veturis per la vaporsxipo.
RITA
(ridetas al sxi) Kaj surborde vi eble renkontis iun aux alian bonan
amikon? Tiel hazarde, mi pensas.
ASTA
(trankvile) Ne, mi tute ne renkontis iun konatulon. (rigardas en la
kofreton) Sed, Rita, -- kio do tio estas?
RITA
(dauxre elpakas) La valizo de Alfred. Cxu vi ne rekonas gxin?
ASTA
(gxoja, proksimigxas) Cxu! Alfred revenis hejmen?
RITA
Jes, imagu, -- li venis tute neatendite per la nokta trajno.
ASTA
Ho, do estis _tio_, kion mi sentis! Estis _tio_, kio tiris min cxi
tien! -- Kaj li nenion skribis antauxe? Ecx ne posxtkarton?
RITA
Ecx ne unu vorton.
ASTA
Ecx ne telegrafis?
RITA
Jes, horon antaux ol li venis. Tute mallonge kaj malvarme. (ridas)
Cxu ne kutimas al li, Asta?
ASTA
Jes ja. Cxion li faras tiel senemocie.
RITA
Sed des pli gxuinde estis, kiam mi havis lin reen.
ASTA
Jes, mi ja komprenas.
RITA
Ecx dek kvar tagojn antaux ol mi atendis lin!
ASTA
Kaj li fartas bone? Ne deprimata?
RITA
(fermas la kofreton kaj ridetas al sxi) Li aspektis kvazaux
transformita, kiam li envenis tra la pordo.
ASTA
Kaj ecx ne laca, cxu?
RITA
Jes, laca mi kredas ke li vere estis. Suficxe laca, jes. Sed, la
kompatindulo, li ja iris piede preskaux la tutan vojon.
ASTA
Kaj la aero inter la altaj montoj certe estis iom akra por li.
RITA
Ne, tion mi vere ne opinias. Mi auxdis lin tusi ecx ne unu fojon.
ASTA
Jen, vi vidu! Do estis tamen bone, ke la kuracisto decidigis lin fari
tiun ekskurson.
RITA
Jes, nun, kiam gxi fine estas finita, jen --. Sed komprenu, ke estis
terura tempo por mi, Asta. Pri tio mi neniam volis paroli. Kaj vi ja
malofte vizitis min --
ASTA
Jes, eble ne estis juste de mi. Sed --
RITA
Nu, nu, nu, -- vi havas ja la lernejon tie en la urbo. (ridetas)
Kaj nia vojkonstruisto -- li estis ja forvojagxinta, ankaux li.
ASTA
Ho, lasu nun tion, Rita!
RITA
Nu ja do. Ni lasu la vojkonstruiston. -- Sed kiom mi sopiris por
Alfred! Tia malpleneco! Forlasita, en dezerto! Hu, aspektis kvazaux
iu estus enterigxinta en la domo --!
ASTA
Nu, bona Dio, -- nur ses aux sep semajnojn --
RITA
Jes, sed memoru, ke Alfred neniam antauxe estis for de mi. Ecx ne
tagnokton. Neniam en cxiuj tiuj dek jaroj --
ASTA
Ne, sed tial mi opinias, ke vere ne tro frue estis, ke li cxi-jare
iom elvenis. Li devus fari montaran ekskurson cxiun someron. Tion li
estus devinta.
RITA
(duone ridetante) Ak do, vi facile parolas, vi. Se mi estus tiom --
tiom sagxa kiel vi, mi eble lasus lin libera pli frue -- eble. Sed
sxajnis al mi, ke mi ne povis, Asta! Aspektis al mi, kvazaux mi
neniam plu revidus lin. Cxu vi _tion_ ne komprenas?
ASTA
Ne. Sed eble estas pro tio, ke mi mem havas neniun por perdi.
RITA
(kun sxercema rideto) Vere neniun -- cxu?
ASTA
Ne laux mia scio. (interrompante) Sed diru, Rita, -- kie estas
Alfred? cxu li ankoraux dormas?
RITA
Ho, ne. Li ellitigxis same frue hodiaux, kiel li kutimas.
ASTA
Nu, kaj do li versxajne ne estis tro laca.
RITA
Jes, cxi-nokte. Kiam li venis. Sed nun li havis Eyolf ene cxe si pli
ol unu horon.
ASTA
La kompatinda, eta, pala knabo! Cxu li nun denove komencu lernadi kaj
lernadi?
RITA
(levante la sxultrojn) Vi scias, ke estas kiel Alfred deziras.
ASTA
Jes, sed mi opinias, ke vi devus tion kontrauxstari, Rita.
RITA
(iom senpacienca) Ne, -- kiel do vi pensas, -- en tio mi vere ne
povas min enmiksi. Tiujn rilatojn Alfred pli bone komprenas ol
mi. -- Kaj pri kio vi opinias ke Eyolf sin okupigu? Li ja ne povas
cxirkauxkuri kaj ludi, li, -- kiel aliaj infanoj.
ASTA
(decidite) Mi parolu kun Alfred pri tio cxi.
RITA
Jes, kara, tion faru. -- Nu, jen vidu --
(_Alfred Allmers_, en somerkostumo, permane kondukante _Eyolf_,
envenas tra la pordo maldekstre. Li estas svelta, belstatura viro de
36-37 jaroj, kun placxaj okuloj, maldensa hararo kaj barbo. Lia
vizagxo aspektas serioze kaj penseme. -- _Eyolf_ havas vestajxon de
fasono kiel uniformo kun oraj sxnuroj kaj leonbutonoj. Li lamas kaj
havas lambastonon sub la maldekstra brako. La gambo estas lama. Li
estas malaltkreska, aspektas malsane, sed havas belajn, sagxajn
okulojn.)
ALLMERS
(lasas _Eyolf_; gxoja aliras kaj donas al _Asta_ ambaux
manojn) Asta! Karega Asta! Jen vi cxi tie en nia forejo! Kaj ke mi
baldauxe vin vidus!
ASTA
Sxajnis al mi ke mi devus --. Bonvenon ree hejmen!
ALLMERS
(agitas sxiajn manojn) Dankon.
RITA
Cxu li ne aspektas admirinde?
ASTA
(fiksrigardas lin) Aminde! Vere aminde! Kun brilaj okuloj! Nu, do vi
certe multe skribis dumvoje. (gxoje ekkriante) Cxu eble la tuta
libro estas preta, Alfred?
ALLMERS
(sxultrotiras) La libro --? Ho, _gxi_ --
ASTA
Jes, mi imagis, ke por vi pli facile farigxus, kiam vi elvenus.
ALLMERS
Tion ankaux mi opiniis. Sed vidu, -- farigxis tute alie, kara. Mi
vere ecx ne skribis linion en la libro.
ASTA
Vi ne skribis --!
RITA
Nu tiel! Mi ne komprenis, kial la amaso da papero kusxas netusxita
en la valizo.
ASTA
Sed, kara Alfred, pri kio vi do okupigxis dum tiu longa tempo?
ALLMERS
(ridetas) Nur promenadis kaj pensis kaj pensis kaj pensis.
RITA
(metas sian brakon cxirkaux lian sxultron) Iomete pensis pri tiuj,
kiuj hejme sidis?
ALLMERS
Jes, kompreneble. Ecx multe. Cxiun opan tagon.
RITA
(lasas lin) Nu, do cxio estas ja en bona ordo.
ASTA
Sed nenion skribis en la libro? Kaj tamen vi jen povas aspekti tiom
gxoja kaj kontenta? Tia vi ne alie kutimas esti. Ne kiam la laboro
estas peza, mi opinias.
ALLMERS
Jen vi pravas. Cxar mi vere estis stulta antauxe, komprenu. La
pensado, _gxi_ entenas la plej bonan en la homo. Kio skribigxas sur
la paperon, ne multe tauxgas.
ASTA
(ekkriante) Ne multe tauxgas!
RITA
(ridas) Sed cxu vi frenezigxus, Alfred!
EYOLF
(fideme suprenrigardas al li) Ho jes, pacxjo, -- kion _vi_ skribas,
tio tauxgas.
ALLMERS
(ridetas kaj glittusxas liajn harojn) Ja, ja, cxar _vi_ tion diras,
do --. Sed kredu min, -- iu venos poste, kiu ecx pli tauxgos.
EYOLF
Kaj kiu li do estus? Ho, diru!
ALLMERS
Paciencu. Li certe venos kaj prezentos sin.
EYOLF
Kaj kion do vi jen faros?
ALLMERS
(serioze) Tiam mi denove iros en la montaron --
RITA
Fi, hontu, Alfred!
ALLMERS
-- supren sur la altejojn kaj la altajn vastejojn.
EYOLF
Pacxjo, cxu vi ne kredas, ke mi baldaux estos tiom forta, ke mi povos
akompani vin?
ALLMERS
(dolorige tusxata) Ho jes, eble, mia knabeto.
EYOLF
Cxar al mi aspektas tiom grande, ke ankaux mi povus grimpi la
montojn.
ASTA
(deturnante) Jen, kiel bela kaj belvestita vi estas hodiaux, Eyolf!
EYOLF
Jes, cxu ne, onklino?
ASTA
Jes ja. Cxu estas pro pacxjo, ke vi metis la novajn vestajxojn?
EYOLF
Jes, mi petis panjon pri tio. Cxar mi volis ke pacxjo vidu min tia.
ALLMERS
(mallauxte al _Rita_) Vi ne devus doni al li tian kostumon.
RITA
(mallauxte) Ho, li tiom longe petegis min. Ege petis. Li ne lasis
min en paco.
EYOLF
Kaj auxdu, pacxjo, -- Borghejm acxetis al mi pafarkon. Kaj ankaux
trejnigis min pafi.
ALLMERS
Jen, jes, vere estas io por vi, Eyolf.
EYOLF
Kaj kiam li venontfoje revenos, mi ankaux petos lin instrui al mi
nagxi.
ALLMERS
Nagxi! Ho, sed kial vi do tion volas!
EYOLF
Jes, cxar cxiuj knaboj malsupre sur la marbordo, ili scipovas nagxi.
Estas nur mi, kiu ne scipovas.
ALLMERS
(kortusxita, metas la brakojn cxirkaux lin) Estas permesite lerni
cxion kion vi volas! Cxion kion vi mem deziras lerni.
EYOLF
Jes, cxu vi scias kion mi pleje deziras, pacxjo?
ALLMERS
Nu? Diru?
EYOLF
Pleje mi deziras lerni farigxi soldato.
ALLMERS
Ho, eta Eyolf, estas multaj aliaj okupoj, kiuj estas pli bonaj ol
tiu.
EYOLF
Jes, tamen kiam mi estos granda, tiam mi ja devas esti soldato. Tion
vi ja scias.
ALLMERS
(premegas la manojn) Jes, jes, jes; ni vidos --
ASTA
(eksidas cxe la tablo dekstre) Eyolf! Venu al mi, kaj mi ion al vi
rakontos.
EYOLF
(iras al sxi) Kio estas, onklino?
ASTA
Imagu, Eyolf, mi vidis la Rato-frauxlinon.
EYOLF
Cxu! Vi vidis la Rato-frauxlinon! Ho, vi nur sxerctrompas min!
ASTA
Ne, estas vero. Mi vidis sxin hieraux.
EYOLF
Kie vi do vidis sxin?
ASTA
Mi vidis sxin sur la vojo, ekster la urbo.
ALLMERS
Ankaux mi vidis sxin ie en la kamparo.
RITA
(kiu sidas en la sofo) Eble ankaux ni vidos sxin, Eyolf.
EYOLF
Onklino, cxu ne estas strange, ke sxi estas nomita Rato-frauxlino?
ASTA
La homoj nur nomas sxin tiel, cxar sxi iras tra kamparo kaj laux
bordoj forpelante cxiujn ratojn.
ALLMERS
Efektive sxi lauxdire estas nomita frauxlino Lup, mi kredas.
EYOLF
Lup? Tio ja signifas lupo.
ALLMERS
(Frapetas lin sur la kapon) Jen, ankaux _tion_ vi scias, Eyolf!
EYOLF
(pensema) Do eble estas vero, ke sxi estas lup-fantomo dum la nokto.
Cxu vi tion kredas, pacxjo?
ALLMERS
Ho ne, tion mi ne kredas. -- Sed nun vi devus iri eksteren kaj iom
ludi en la gxardeno.
EYOLF
Cxu vi ne opinias, ke estas pli bone ke mi kunportu kelkajn librojn?
ALLMERS
Ne, de nun neniujn librojn. Prefere iru malsupren al la aliaj knaboj
sur la bordo.
EYOLF
(gxenata) Ne, pacxjo, mi ne volas malsupreniri al la knaboj hodiaux.
ALLMERS
Kaj kial ne?
EYOLF
Ne, cxar mi surhavas cxi tiujn vestajxojn.
ALLMERS
(sulkas la frunton) Cxu ili mokridas -- mokridas viajn belajn
vestajxojn!
EYOLF
(eviteme) Ne, tion ili ne kuragxas. Cxar tiam mi batus ilin.
ALLMERS
Nu ja, -- kion do --?
EYOLF
Sed ili estas tiom malbonkondutaj, tiuj knaboj. Kaj ili diras, ke mi
neniam povos farigxi soldato.
ALLMERS
(kun subpremata kolero) Kial ili do tion diras?
EYOLF
Eble ili estas enviemaj. Cxar, pacxjo, ili estas ja tiom malricxaj,
ke ili devas iri nudpiede.
ALLMERS
(mallauxte, kun sufokata vocxo) Ho, Rita, -- kiom jeno turmentas
mian koron!
RITA
(trankviligante, ekstaras) Nu, nu, nu!
ALLMERS
(minacante) Sed tiuj knaboj, iam ili lernos, kiuj estas majstroj tie
malsupre sur la bordo!
ASTA
(auxskultante) Iu frapas.
EYOLF
Certe estas Borghejm!
RITA
Envenu!
(La _Rato-frauxlino_ envenas silente kaj trankvile tra la dekstra
pordo. Sxi estas malalta, maldika, kurba estajxo, maljuna, grizhara,
kun akraj pikantaj okuloj. Vestita en malnovmoda, flordesegnita robo
kun kufo kaj manteleto. Per la mano sxi tenas grandan, rugxan
pluvsxirmilon, kaj sur la brako, en sxnuro, nigran saketon.)
EYOLF
(mallauxte, tenante la robon de _Asta_) Onklino! Eble estas sxi!
RATO-FRAUxLINO
(genufleksas cxe la pordo) Mi humile petas permeson, -- cxu la
gesinjoroj havas ion rongxantan en la domo?
ALLMERS
Ni? Ne, mi ne kredas.
RATO-FRAUxLINO
Jes, cxar alie mi volonte sxatus helpi la gesinjorojn senigi sin de
tio.
RITA
Jes, jes, ni komprenas. Sed ni havas neniujn tiajn.
RATO-FRAUxLINO
Estas vere malfelicxe. Cxar gxuste nun mi faras rondvojagxon. Kaj
neniu scias, kiam mi revenos en tiu cxi regiono. -- Ho, kiom laca mi
estas!
ALLMERS
(montras al segxo) Jes, vi tiel aspektas.
RATO-FRAUxLINO
Oni devus ja neniam farigxi laca bonfarante al la malfelicxaj etuloj,
kiuj estas malamataj kaj persekutataj tiom severe. Sed la fortoj
elcxerpigxas.
RITA
Eble vi volas sidi kaj iom ripozi?
RATO-FRAUxLINO
Multajn dankojn. (eksidas sur segxon inter la pordo kaj la sofo)
Cxar la tutan nokton mi okupigxis en aferoj.
ALLMERS
Nu tiel?
RATO-FRAUxLINO
Jes, sur la insuloj. (klukridas) La homoj vere bezonis sendi por mi.
Nu, ili ege malemis. Sed estis la nura rimedo. Ili tamen devis rongxi
la acidan pomon. (rigardas _Eyolf_ kaj kapsignas) Acidan pomon,
sinjoreto. Acidan pomon.
EYOLF
(senpere, iom timigita) Kial devis ili --?
RATO-FRAUxLINO
Kion?
EYOLF
Rongxi gxin?
RATO-FRAUxLINO
Fakte ili ne povis sin plu nutri. Pro la ratoj kaj cxiuj iliaj
ratinfanoj; la juna sinjoro certe komprenas.
RITA
Hu! La kompatinduloj, cxu ili havas tiom da _ili_?
RATO-FRAUxLINO
Jes, svarmegis. (ridas silente kaj kontente) En la litoj ili
svarmadis kaj cxirkauxkuris la tutan nokton. En la laktujojn ili
falis. Kaj trans la plankojn ili siblante kuradis cxiudirekten.
EYOLF
(mallauxte, al _Asta_) Tien mi neniam volas vojagxi, onklino.
RATO-FRAUxLINO
Kaj jen _mi_ venis -- kaj krome iu alia. Kaj ni kunprenis ilin,
cxiujn. La dolcxajn etulojn! Al ili cxiuj ni du metis finon.
EYOLF
(kriante) Pacxjo, -- jen, jen!
RITA
Bona Dio, Eyolf do!
ALLMERS
Kio okazas?
EYOLF
(montras) Estas io baraktanta en la saketo!
RITA
(maldekstren; krias) Hu do! Elpelu sxin, Alfred!
RATO-FRAUxLINO
Ho, karega sinjorino, ne timu tian etan figuracxon.
ALLMERS
Sed kio do tio estas?
RATO-FRAUxLINO
Estas nur Mopsulo. (malligas la saketon) Venu nun el la mallumo, vi
karega amiko mia.
(_Hundeto_ kun largxa, nigra muzelo metas sian kapon el la saketo.)
RATO-FRAUxLINO
(kape kaj mane signas al _Eyolf_) Proksimigxu nur fide, vi eta
vundita batalanto! Gxi ne mordas. Alvenu! Alvenu!
EYOLF
(tenas sin al _Asta_) Ne, mi ne kuragxas.
RATO-FRAUxLINO
Cxu ne sxajnas al la juna sinjoro, ke gxi havas mildan kaj sxatindan
aspekton?
EYOLF
(surprizita, montras) Tiu _jena_?
RATO-FRAUxLINO
Jes, gxuste gxi.
EYOLF
(duonlauxte, fiksrigardas la hundon seninterrompe) Sxajnas al mi ke
gxi havas la plej teruran -- aspekton kiun mi iam vidis.
RATO-FRAUxLINO
(fermas la saketon) Ho, sxangxigxos, sxangxigxos.
EYOLF
(senpere proksimigxas, tute proksime, kaj facile glitfrapetas la
saketon.) Delikata, -- delikata gxi tamen estas.
RATO-FRAUxLINO
(kun konsiderema vocxo) Sed nun gxi estas tiom laca kaj elcxerpita,
la kompatindulo. Tiom ege laca gxi estas. (rigardas al _Allmers_)
Cxar estas fortostrecxa, -- tia ludo, sinjoro komprenu.
ALLMERS
Kian ludon vi sugestas?
RATO-FRAUxLINO
La allogado.
ALLMERS
Aha, estas eble la hundo, kiu logas la ratojn.
RATO-FRAUxLINO
(kapsignas) Mopsulo kaj mi. Ni du kunlaboras. Kaj tio iras glate.
Almenaux _aspekte_. Gxi ekhavas sxnuron ligitan al la kolringo.
Kaj jen mi kondukas gxin tri fojojn cxirkaux la domon. Kaj ludas
busxharmonikon. Kaj kiam _tion_ ili auxdas, tiam ili trudigxas
supren el la keloj kaj malsupren de la subtegmentejoj kaj el le truoj,
-- cxiuj tiuj benindaj, etaj kreajxoj.
EYOLF
Cxu tiam gxi mortmordas ilin?
RATO-FRAUxLINO
Ho, fore de tio! Ne, ni iras en la boaton, li kaj mi. Kaj ili sekvas
post ni. La grandaj kaj iliaj etuloj.
EYOLF
(strecxita) Kaj jen kio --? Rakontu!
RATO-FRAUxLINO
Jen ni debordigxas. Kaj mi julas kaj ludas busxharmonikon. Kaj
Mopsulo, gxi nagxas malantauxe (kun fajrer-sxutantaj okuloj) Kaj
cxiuj tiuj kiuj svarmadis kaj cxirkauxkuris, ili sekvas, sekvas nin
sur la profundan akvon. Jes, cxar tion ili devas!
EYOLF
Kial ili devas?
RATO-FRAUxLINO
Gxuste cxar ili ne _volas_. Cxar ili tiom timotremas antaux la akvo,
-- tial ili trudigxas en gxin.
EYOLF
Cxu tiam ili dronas?
RATO-FRAUxLINO
Cxiu kreita opulo. (pli mallauxte) Kaj jen cxio estas tiom trankvila
kaj bona kaj malluma por la sxatindaj etuloj, kiom ili nur povas
deziri. Dormas tie malsupre en tia dolcxa kaj longa dormo. Cxiuj tiuj
kiujn la homoj malamas kaj persekutas. (ekstaras) Nu, en pli fruaj
tempoj mi ne bezonis Mopsulon. Tiam mi mem allogis. Mi sola.
EYOLF
Kion vi allogis?
RATO-FRAUxLINO
Homojn. Precipe unu.
EYOLF
(strecxita) Ho, diru al mi, kiu li estis!
RATO-FRAUxLINO
(ridas) Estis mia amato, tiu, vi eta cxarmulo!
EYOLF
Kie li do nun estas?
RATO-FRAUxLINO
(malmole) Malsupre cxe cxiuj tiuj ratoj. (denove milde) Sed nun mi
devas denove eliri al la aferoj. Cxiam survoje. (al _Rita_) Cxu la
gesinjoroj tute ne bezonas min hodiaux? Cxar tial mi povus finfari
samtempe.
RITA
Dankon ne; mi opinias, ke ne estas bezonata.
RATO-FRAUxLINO
Nu-ja, plej kara sinjorino, oni neniam scias --. Se la gesinjoroj
rimarkus, ke estas io kio rongxadas, -- kaj svarmas kaj
cxirkauxkuras. -- jen sendu por mi kaj Mopsulo. -- Adiaux, adiaux
milfoje. (Sxi eliras tra la pordo dekstre.)
EYOLF
(mallauxte triumfe al _Asta_) Onklino, jen pensu, ke ankaux
_mi_ vidis la Rato-frauxlinon!
(_Rita_ eliras sur la verandon kaj ventumas sin per posxtuko. Iom
poste _Eyolf_ gardeme kaj nerimarkite eliras dekstren.)
ALLMERS
(prenas la tekon de la tablo cxe la sofo) Cxu estas _via_ teko, tiu
cxi, Asta?
ASTA
Jes, mi havas kelkajn malnovajn leterojn en gxi.
ALLMERS
Nu, la familiajn leterojn --
ASTA
Cxar vi ja petis min ordigi ilin por vi dum via foresto.
ALLMERS
(frapetas sxian kapon) Kaj jen por _tio_ vi trovis tempon, vi!
ASTA
Ho jes. Mi faris tion parte cxi tie kaj parte en la urbo cxe mi mem.
ALLMERS
Dankon, kara --. Cxu vi trovis ion apartan en ili?
ASTA
(suprajxe aludante) Nu, -- ion aux alian oni ja cxiam trovas en tiaj
malnovaj paperoj, vi scias. (mallauxte, sincere) Tio en la teko, tio
estas la leteroj de patrino.
ALLMERS
Do, tiujn vi ja kompreneble mem retenos.
ASTA
(kun sindevigo) Ne. Mi deziras, ke ankaux vi tralegu ilin, Alfred.
Iam, -- pli malfrue en la vivo. -- Sed hodiaux mi ne kunprenis la
sxlosilon de la teko.
ALLMERS
Ne estas bezonata, kara Asta. Cxar mi tamen neniam legos la leterojn
de via patrino.
ASTA
(fiksrigardas lin) Do mi iam, -- tiel en hejmeca vespera horo,
rakontu al vi ion de tio, kio tie estas rakontita.
ALLMERS
Jes, tion vi prefere faru. Sed gardu nur la leterojn de via patrino.
Vi ne havas tro da memorajxoj post sxi.
(Li donas la tekon al _Asta_. Sxi prenas gxin kaj metas gxin sur la
segxon sub la supervestajxojn.)
(_Rita_ reen venas en la cxambron.)
RITA
Hu, sxajnas al mi, ke tiu maljuna, terura virinacxo kvazaux kunportis
kadavran odoron.
ALLMERS
Jes, iom timiginda sxi ja estis.
RITA
Mi preskaux sentis min malsana, dum sxi estis en la cxambro.
ALLMERS
Krome mi povas kompreni tiun trudan, logantan forton, pri kiu sxi
parolis. La soleco supre inter la montopintoj kaj sur la vastaj
altebenajxoj havas ion de la sama.
ASTA
(rigardas lin atenteme) Kio vere okazis en vi, Alfred?
ALLMERS
(ridetas) En mi?
ASTA
Jes, io estas. Kvazaux metamorfozo. Ankaux Rita rimarkis tion.
RITA
Jes, mi tion vidis tuj kiam vi revenis. Sed tio do nur estas por
bono, tio, Alfred?
ALLMERS
_Devas_ esti por bono. Kaj estu kaj farigxu por bono.
RITA
(ekkrie) Vi ion spertis dum la vojagxo! Ne neu! Cxar mi vidas laux
via aspekto!
ALLMERS
(skuas la kapon) Ecx nenion -- ekstere. Sed --
RITA
(strecxita) Sed --?
ALLMERS
Interne en mi vere okazis eta metamorfozo.
RITA
Ho Dio --!
ALLMERS
(trankviligante, frapetas sxian manon) Nur por bono, kara Rita. Pri
tio vi senzorge fidu.
RITA
(eksidas sur la sofon) Tion cxi vi nepre al ni tuj rakontu. Cxion!
ALLMERS
(turnas sin al _Asta_) Jes, ni eksidu, ankaux ni. Jen mi provos
rakonti. Plej eble bone.
(Li eksidas sur la sofon apud _Rita_. _Asta_ antauxentiras segxon kaj
eksidas proksime apud li. Mallonga pauxzo.)
RITA
(rigardas lin kvazaux esperante) Jen do --?
ALLMERS
(rigardas antauxen) Kiam mi pripensas mian antauxan vivon -- kaj
mian sorton -- dum la lastaj dek -- dekunu jaroj, gxi aspektas por mi
kvazaux fabelo aux kvazaux revo. Cxu ne ankaux al vi tiel aspektas,
Asta?
ASTA
Jes, multmaniere ankaux mi tion trovas.
ALLMERS
(dauxrigante) Kiam mi pensas pri tio, kion ni du estis pli frue,
Asta. Ni du kompatindaj, malricxaj, orfoj --
RITA
(senpacience) Nu do, tio okazis ja antaux longe.
ALLMERS
(sen sxin auxskultante) Kaj nun mi sidas cxi tie en ricxeco kaj
pompo. Povis plenumi mian vivotaskon. Povis labori kaj studi, -- cxio
laux propra emo. (etendas la manon) Kaj tiun tutan, nekompreneblan
felicxon -- gxin ni sxuldas al vi, kara Rita.
RITA
(duone sxerce, duone senvole, ekfrapetas lin sur la manon) Nun vi
bonvole cxesu pri tiu babilado.
ALLMERS
Mi ja nur tion mencias kiel ia enkonduko --
RITA
Ho, transsaltu do tiun enkondukon!
ALLMERS
Rita, -- ne kredu, ke estis la konsilo de la kuracisto, kiu pelis min
supren en la montaron.
ASTA
Vere ne, Alfred?
RITA
Kio do pelis vin?
ALLMERS
Estis tio, ke mi ne plu trovis trankvilon cxe mia labortablo.
RITA
Ne trankvilon! Kara, kiu do gxenis vin!
ALLMERS
(skuas la kapon) Neniu de ekstere. Sed mi havis senton en mi, ke mi
rekte misuzis -- aux -- neglektis miajn plej bonajn talentojn. Ke mi
malsxparis la tempon.
ASTA
(grandokule) Dum vi skribis la libron?
ALLMERS
(kapjesas) Cxar mi havas ja ne nur por tio talentojn. Mi eble povus
fari ankaux ion alian.
RITA
Cxu pri tio vi sidis cerbumante?
ALLMERS
Jes, pleje tio.
RITA
Kaj tial vi laste farigxis nekontenta pri vi mem. Kaj ankaux pri ni
aliuloj. Jes, cxar tia vi estis, Alfred!
ALLMERS
(rigardas antauxen) Tie mi sidis kurbigita super la tablo kaj
skribis tagon post tago. Multfoje ankaux duonan nokton. Skribis kaj
skribis sur la granda, dika libro pri "La homa respondeco". Hm!
ASTA
(metas sian manon sur lian brakon) Sed, kara, -- tiu libro estu ja
la verko de via vivo.
RITA
Jes, tion vi ja suficxe ofte diris.
ALLMERS
Tiel mi pensis. Gxuste de la tempo kiam mi komencis farigxi
plenkreska. (kun varma esprimo en la okuloj) Kaj jen vi igis min
kapabla ekkomenci gxin, vi, kara Rita --
RITA
Ho, bla, bla!
ALLMERS
(ridetas al sxi) -- vi kun via oro kaj viaj verdaj arbaroj --
RITA
(duone ridante, duone cxagrenita) Se ankorauxfoje vi elbusxigas tiun
stultajxon, mi batos vin.
ASTA
(rigardas lin maltrankvile) Sed la libro, Alfred?
ALLMERS
Gxi kvazaux komencigxis forigxi. Sed pli kaj pli altigxis la penso
pri pli superaj devoj, kiuj prezentis postulojn al mi.
RITA
(radia, prenas lian manon) Alfred!
ALLMERS
La penso pri Eyolf, kara Rita.
RITA
(seniluziigita, malprenas lian manon) Nu ja, -- pri Eyolf!
ALLMERS
Pli kaj pli profunden eta Eyolf prenis lokon en mi. Post la fatala
falo de la tablo --. Kaj pleje post kiam ni certigxis, ke estas
nekuraceble --
RITA
(insiste) Sed vi ja zorgas pri li laux cxiuj povoj, Alfred.
ALLMERS
Kiel lerneja instruisto, jes. Sed ne kiel patro. Kaj patro estas kio
mi de nun volas esti por Eyolf.
RITA
(rigardas lin kaj skuas la kapon) Aspekte mi ne vere komprenas vin.
ALLMERS
Mi celas, ke mi el cxiuj miaj povoj volas provi igi lian nekuraceblan
staton tiom milda kaj facila kiom elpenseble.
RITA
Ho, sed, vi, -- dank' al Dio, mi opinias, ke li ne sentas tion tiom
profunde.
ASTA
(kortusxita) Ho jes, Rita, li sentas.
ALLMERS
Jes, estu certa, ke li sentas tion profunde.
RITA
(senpacience) Sed, kara, -- kion pli povas vi do por li fari?
ALLMERS
Mi volas provi lumigi cxiujn tiujn ricxajn eblecojn, kiuj aperas en
lia infana animo. Cxio kion li havas en si de noblaj gxermoj, mi
volas instigi al kresko, -- porti florojn kaj fruktojn. (pli kaj pli
arde; ekstaras) Kaj mi volas pli ol _tio_! Mi volas helpi lin
harmoniigi siajn dezirojn kaj tion, kio kusxas atingebla antaux li.
Cxar tia li ne estas nun. Lia tuta aspiro celas tion, kio lian tutan
vivon restos por li neatingebla. Sed mi volas krei senton de felicxo
en lia animo.
(Li pasxas kelkajn fojojn tien kaj reen sur la planko. _Asta_ kaj
_Rita_ sekvas lin per la okuloj.)
RITA
Vi devus preni tiujn aferojn pli trankvilanime, Alfred!
ALLMERS
(haltas apud la tablo maldekstre kaj rigardas ilin) Eyolf dauxrigu
la verkon de mia vivo. Se li tion volas. Aux li povas elekti ion, kio
estas plene lia propra. Plej eble tio. -- Do, cxiuokaze mi lasas mian
resti.
RITA
(ekstaras) Sed, plej kara Alfred, -- cxu vi ne povas labori por vi
ambaux, vi kaj Eyolf?
ALLMERS
Ne, tion mi ne povas. Neeble! Mi ne povas dividi min mem. Kaj tial mi
cedas. Eyolf estu la superulo en nia parencaro. Kaj mi faros _tion_
la verko de mia vivo fari lin la superulo.
ASTA
(ekstaris kaj iras al li) Tio cxi kostis por vi terure severan
batalon, Alfred.
ALLMERS
Jes, efektive. Cxi-hejme mi ne estus reginta min mem. Neniam trudinta
min mem al rezigno. Neniam cxi-hejme.
RITA
Tial vi do faris vojagxon cxi-somere?
ALLMERS
(kun lumantaj okuloj) Jes! Kaj jen mi atingis supren en la senfinan
solecon. Vidis la sunlevigxon lumi sur la pintojn. Sentis min pli
proksima al la steloj. Kvazaux en kompreno kaj komunumo kun ili. Kaj
jen mi kapablis.
ASTA
(malgxoje) Sed neniam plu vi dauxrigos skribi la libron pri
"La respondeco de la homo"?
ALLMERS
Ne, neniam, Asta. Mi ne povas dividi min inter du taskoj, mi ja
diras. -- Sed mi volas realigi la respondecon de la homo -- en mia
vivo.
RITA
(kun rideto) Cxu vi vere kredas ke vi povas subteni tiajn altajn
intencojn cxi-hejme?
ALLMERS
(prenas sxian manon) Lige kun vi mi povas. (etendas la alian manon)
Kaj lige ankaux kun vi, Asta.
RITA
(retiras sian manon) Do kun du. Vi tamen povas vin dividi.
ALLMERS
Sed plej kara Rita --!
(_Rita_ foriras de li kaj haltas cxe la pordo de la gxardeno.)
(Iu frapas facile kaj rapide sur la pordon dekstre. _Ingxeniero
Borghejm_ rapide envenas. Li estas juna viro iom pli ol 30 jaroj.
Hela kaj brava esprimo, Rekta staturo.)
BORGHEJM
Bonan matenon, bonan matenon, sinjorino! (Haltas gxoja je la vido de
_Allmers_.) Ho ne, kion mi vidas! Jam reen hejme, sinjoro Allmers?
ALLMERS
(skuas lian manon) Jes, mi revenis cxi-nokte.
RITA
(gaje) Li ne plu havis forpermeson, sinjoro Borghejm.
ALLMERS
Ho ne, tio do ne estas vero, Rita --
RITA
(venas pli proksimen) Jes, certe estas vero. Lia forpermeso finigxis.
BORGHEJM
Nu, vi tenas vian edzon per strecxaj bridoj, sinjorino?
RITA
Mi subtenas miajn rajtojn. Kaj cxio devas ja havi finon.
BORGHEJM
Ho, ne cxio, -- mi esperas. -- Bonan matenon, frauxlino Allmers!
ASTA
(eviteme) Bonan matenon.
RITA
(rigardas al _Borghejm_) Ne cxio, vi diras?
BORGHEJM
Jes, mi plene kaj fide kredas, ke almenaux _io_ en cxi tiu mondo ne
havas finon.
RITA
Nun vi certe pensas pri amo -- aux tiajxo.
BORGHEJM
(varme) Mi pensas pri cxio tio, kio estas inda.
RITA
Kaj kio neniam finigxas. Jes, ke ni pensu pri tio. Ni cxiuj esperu
pri tio.
ALLMERS
(proksimigxas al ili) Nun vi baldaux finfaris la vojlaboron cxi tie?
BORGHEJM
Mi _jam_ finfaris. Finfaris hieraux. Gxi dauxris suficxe longe. Sed,
dank' al Dio, _tio_ do finigxis.
RITA
Kaj pri tio vi estas gxojega?
BORGHEJM
Jes, efektive mi estas!
RITA
Nu, tion mi diru --
BORGHEJM
Kion, sinjorino?
RITA
Ne estas tute afable de vi, sinjoro Borghejm.
BORGHEJM
Cxu? Kial ne?
RITA
Ne, cxar tial vi poste ne ofte venos en niajn regionojn.
BORGHEJM
Ne, tio estas vero. Pri tio mi ne pensis.
RITA
Nu, foje kaj foje vi do certe povos tamen viziti nin.
BORGHEJM
Ne, bedauxrinde, tio neeblos por mi dum longa tempo.
ALLMERS
Cxu? Kial do?
BORGHEJM
Jes, cxar nun mi ricevis grandan, novan laboron, kiun mi devas tuj
komenci.
ALLMERS
Cxu vere? (premas lian manon) Gxojigas min kore.
RITA
Gratulon, gratulon, sinjoro Borghejm!
BORGHEJM
Tsx, tsx, -- vere mi ne havas permeson paroli lauxte pri tio
ankoraux! Sed mi ne povas reteni min! -- Estas granda vojlaboro --
supre en la nordo. Kun montaraj transpasejoj -- kaj kun la plej
nekredeblaj malfacilajxoj por supervenki! (ekdire) Ho, vi granda,
bela mondo, -- kia felicxo tio estas esti vojkonstruisto!
RITA
(ridetas kaj rigardas lin sxerce) Cxu estas nur por tiu vojlaboro, ke
vi venas cxi tien tiel senrega pro gxojo hodiaux?
BORGHEJM
Ne, ne por tio sole. Sed por cxiuj la helaj promesplenaj esperoj,
kiuj malfermas sin por mi.
RITA
(kiel antauxe) Aha, eble estas io pli delikata malantauxe!
BORGHEJM
(ekrigardas al _Asta_) Kiu scias! Kiam la felicxo unue alvenas, gxi
kutimas veni kiel printempa inundo. (turnas sin al _Asta_) Frauxlino
Allmers, cxu ni du faru etan promenadon kune? Kiel ni kutimas?
ASTA
(rapide) Ne, ne, dankon. Ne nun. Ne hodiaux.
BORGHEJM
Ho, venu do! Nur etan promenadon! Mi pensas, ke mi havas multon por
priparoli kun vi, antaux ol mi forvojagxos.
RITA
Eble estas io pri kio vi ankoraux ne povas paroli lauxte.
BORGHEJM
Hm, nu dependas de --
RITA
Jes, cxar vi povas ja ankaux flustri (duone mallauxte) Asta,
kompreneble vi devas iri kun li.
ASTA
Sed kara Rita --
BORGHEJM
(petante) Frauxlino Asta, -- memoru, ke tio cxi estus adiauxa
promenado -- por longaj, longaj tempoj.
ASTA
(prenas sian cxapelon kaj sunsxirmilon) Nu do, ni iomete cxirkauxiru
malsupre en la gxardeno.
BORGHEJM
Ho dankon, dankon por tio!
ALLMERS
Kaj samtempe iomete atentu pri Eyolf.
BORGHEJM
Jes, Eyolf, vere! Kie estas Eyolf hodiaux? Mi kunportis ion por li.
ALLMERS
Li estas ludanta ie malsupre.
BORGHEJM
Cxu vere! Li do nun komencis ludi? Alie li kutimas nur sidi interne
legante.
ALLMERS
Tio havu finon. Vera liberaera knabo li farigxu.
BORGHEJM
_Jen_ gxuste! Elen en la liberan naturon ankaux _li_, la
kompatindulo! Bona Dio, oni ne povas ja ion pli bonan fari ol ludi en
cxi tiu benita mondo. Sxajnas al mi, ke la tuta vivo estas kiel
ludo! -- Do venu, frauxlino Asta!
(_Borghejm_ kaj _Asta_ eliras sur la verandon kaj malsupren tra la
gxardeno.)
ALLMERS
(staras postrigardante ilin) Vi, Rita, -- cxu vi kredas, ke estas io
inter la du?
RITA
Mi ne scias kion diri. Antauxe mi tion kredis. Sed Asta farigxis tiel
neklarigebla, -- tiel tute nekomprenebla dum la lasta tempo.
ALLMERS
Nu? Cxu tiel? Dum mi estis for?
RITA
Jes, la lastajn kelkajn semajnojn, mi pensas.
ALLMERS
Kaj vi kredas, ke sxi ne plu iome pensas pri li?
RITA
Ne serioze. Ne tute kaj plene. Neniel reteneme. Tion mi ne kredas.
(rigardas lin esplore) Cxu al vi estus kontrauxdezire, se sxi
farus?
ALLMERS
Ne vere kontrauxdezire. Sed estus ja sendube maltrankviliganta penso --
RITA
Maltrankviliganta?
ALLMERS
Jes, cxar memoru, ke mi havas respondecon por Asta. Por sxia felicxo
en la vivo.
RITA
Ho kion -- respondeco! Asta do estas matura? Sxi certe komprenas
elekti mem, mi opinias.
ALLMERS
Jes, tion ni esperu, Rita.
RITA
Mi almenaux ne havas iun malfidon al Borghejm.
ALLMERS
Ne, kara, -- tion ankaux mi ne havas. Kontrauxe. Sed tamen --
RITA
(dauxrige) Kaj mi volonte vidus, ke farigxus paro de li kaj Asta.
ALLMERS
(malkontenta) Jes, sed kial nu efektive tio?
RITA
(en kreskanta animskuo) Jes, cxar tiam sxi devis longe foren vojagxi
kun li! Kaj tiam sxi ne povus veni cxi tien al ni kiel nun!
ALLMERS
(rigardas sxin surprize) Kion! Cxu vi dezirus kvitigxi de Asta!
RITA
Jes, jes, Alfred!
ALLMERS
Sed kial je la mondo --?
RITA
(pasie jxetas la brakojn cxirkaux lian kolon) Jes, cxar tiam mi fine
havus vin sola por mi mem! Tamen -- ecx ne tiam! Ne tute por mi!
(ekploregas) Ho, Alfred, Alfred, -- mi ne povas malkapti vin.
ALLMERS
(milde liberigas sin) Sed plej kara Rita, -- estu do prudenta!
RITA
Ne, mi tute ne sxatas esti prudenta! Mi nur sxatas vin! Nur sole vin
en la tuta mondo! (denove cxirkauxbrakas lian kolon) Vin, vin, vin!
ALLMERS
Lasu, lasu, -- vi sufokas min --!
RITA
(malkaptas lin) Je Dio se mi povus! (rigardas lin fajre) Ho, se vi
scius, kiom mi estas vin malaminta --!
ALLMERS
Malaminta --!
RITA
Jes, -- kiam vi sidis tie ene cxe vi mem. Kovante sur via laboro.
Gxis longe -- longe en la noktojn. (plendante) Tiom longe, -- tiel
malfrue, Alfred. -- Ho, kiel mi malamis vian laboron!
ALLMERS
Sed nun estas ja finite pri tio.
RITA
(ridas trancxe) Jes, certe! Nun vi ja estas okupata pri tio, kio
estas pli malinda.
ALLMERS
(ekscite) Pli malinda! Cxu vi nomas la infanon tio, kio estas pli
malinda?
RITA
(impete) Jes, mi faras. En la rilato inter ni du, mi gxin tiel nomas.
Cxar la infano, -- la infano, gxi aldone estas viva homo, gxi.
(en kreskanta ekscitigxo) Sed mi tion ne toleras, Alfred! Mi ne
toleras, -- mi jenon diras al vi!
ALLMERS
(rigardas sxin fikse kaj diras mallauxtete) Multajn fojojn mi
preskaux timas vin, Rita.
RITA
(sombre) Mi foje ankaux timas min mem. Kaj gxuste tial vi ne devas
veki la malicon en mi.
ALLMERS
Jes, sed je la nomo de Dio, -- cxu tion mi faras?
RITA
Jes, vi faras, -- kiam vi pecen sxiras la plej sanktan inter ni du.
ALLMERS
(emfaze) Sed pripensu do, Rita. Estas ja via propra infano, -- nia
sola infano pri kiu temas.
RITA
La infano estas nur duone mia propra. (denove en eksplodo) Sed _vi_
estu sole mia! Tute mia vi estu! Tion mi rajtas postuli de vi!
ALLMERS
(ektiras la sxultrojn) Ho kara Rita, -- ne utilas ion postuli. Cxio
devas esti donata libervole.
RITA
(rigardas lin strecxe) Kaj tion vi de nun eble ne povas?
ALLMERS
Ne, mi ne povas. Mi devas dividi min inter Eyolf kaj vi.
RITA
Sed se Eyolf neniam estus naskita? Kiel tiaokaze?
ALLMERS
(cedante) Nu, tiaokaze estus alie. Tiam mi ja havus nur vin por ami.
RITA
(malrapide; tremante) Do mi esperus, ke mi neniam estus lin
naskinta.
ALLMERS
(eksaltas) Rita, vi ne scias mem kion vi diras!
RITA
(skuigxas de eksciteco) Mi naskis lin en la mondon sub nedirebla
turmento. Sed mi portis cxion kun gxojego pro vi.
ALLMERS
(varme) Ho jes, jes, tion mi ja scias.
RITA
(decide) Sed per tio gxi havu finon. Mi volas vivi la vivon. Kune kun
vi. Tute kun vi. Mi ne povas ekzisti nur kiel la patrino de Eyolf.
Nur tio. Nenio pli. Mi ne _volas_, mi diras! Mi _ne povas_! _Mi_
volas esti _cxio_ por vi! Por vi, Alfred!
ALLMERS
Sed tio vi ja _estas_, Rita. Tra nia infano --
RITA
Ho, nauxzigaj, tepidaj parolturnigxoj --. Nenio alia. Ne do, tiajxo
ne estas por _mi_. Mi estis tauxga por _farigxi_ patrino al la
infano, sed ne por _esti_ patrino de gxi. Vi devas preni min kiel mi
estas, Alfred.
ALLMERS
Vi tamen kore sxatis Eyolf antauxe.
RITA
Mi kompatis lin. Cxar vi malzorgis lin. Nur igis lin legi kaj muele
lerni. Preskaux neniam vidis lin.
ALLMERS
(kapsignas malrapide) Ne; mi estis blinda. La tempo ne estis por mi
alveninta --
RITA
(rigardas lin) Sed _nun_ gxi do estas veninta?
ALLMERS
Jes, nun fine. Nun mi vidas, ke la plej alta, kion mi havas por fari
en la mondo, estas esti vera patro por Eyolf.
RITA
Kaj por _mi_? Kion vi volas esti por _mi_?
ALLMERS
(milde) Vin mi dauxrigos ami. En silenta intimeco. (Li provas kapti
sxiajn manojn.)
RITA
(evitas lin) Mi ne sxatas vian silentan intimecon. Mi volas havi vin
tute kaj plene! Kaj sola! Tiel kiel mi havis vin en la unuaj, ravaj,
sxvelantaj tagoj. (impete kaj malmole) Neniam en la mondo mi lasas
min regali per restajxoj kaj postlasajxoj, Alfred!
ALLMERS
(kvietanima) Sxajnas al mi, ke povus esti suficxe ricxe da felicxo
cxi tie por cxiuj tri, Rita.
RITA
(moke) Sekve vi estas malpostulema. (eksidas cxe la tablo
maldekstre) Auxskultu nun jenon.
ALLMERS
(alproksimigxas) Nu? Kio estas?
RITA
(rigardas lin per okulo perdinta la brilon) Kiam mi ricevis vian
telegramon hieraux vespere --
ALLMERS
Jes? Kaj kion?
RITA
-- mi vestis min blanke --
ALLMERS
Jes, mi vidis ke vi estas blanke vestita, kiam mi venis.
RITA
Libere faligis la harojn --
ALLMERS
Vian ricxe odorantan hararon --
RITA
-- tiel ke gxi ondis malsupren laux la nuko kaj la dorso --
ALLMERS
Mi vidis. Mi vidis. Ho kiel delikata vi estis, Rita.
RITA
Estis rozkoloraj sxirmiloj super ambaux lampoj. Kaj ni estis solaj,
ni du. La solaj maldormaj en la tuta domo. Kaj estis cxampana vino
sur la tablo.
ALLMERS
El gxi mi nenion trinkis.
RITA
(rigardas lin amare) Ne, estas vero. (ridas akre)
"_Vi havis cxampanon, ecx ne tusxis gxin_", -- kiel estas skribite.
(Sxi ekstaras de la apogsegxo kaj iras kvazaux laca al la sofo, kaj
eksidas duone kusxanta.)
ALLMERS
(iras trans la planko kaj haltas antaux sxi) Mi estis tiel plena de
sinceraj pensoj. Mi estis decidinta paroli kun vi pri nia estonta
vivo, Rita. Kaj unue kaj cxefe pri Eyolf.
RITA
(ridetas) Tion vi ja ankaux faris, kara --
ALLMERS
Ne, mi ne atingis. Cxar vi komencis malvesti vin.
RITA
Jes, kaj dume vi parolis pri Eyolf. Cxu vi ne memoras tion? Vi
demandis kiel statas pri la stomako de eta Eyolf.
ALLMERS
(rigardas sxin riprocxe) Rita --?
RITA
Kaj vi kusxigis vin en via lito. Kaj dormis tiel ege bone.
ALLMERS
(skuas la kapon) Rita, -- Rita!
RITA
(kusxigas sin tute plate kaj rigardas lin) Vi? Alfred?
ALLMERS
Jes?
RITA
"_Vi havis cxampanon, ecx ne tusxis gxin_".
ALLMERS
(preskaux malmole) Ne, mi ne tusxis gxin.
(Li foriras de sxi kaj starigas sin cxe la gxardena pordo. _Rita_ dum
tempeto kusxas senmova kun fermitaj okuloj.)
RITA
(subite eksaltas) Sed unu aferon mi volas diri al vi, Alfred.
ALLMERS
(turnas sin cxe la pordo) Nu?
RITA
Vi ne sentus vin tiel sekura, vi!
ALLMERS
Ne sekura?
RITA
Ne, vi ne devus esti tiel senzorga! Ne tiel sekura, ke vi _havas_
min!
ALLMERS
(proksimigxas) Kion vi aludas per _tio_?
RITA
(kun tremantaj lipoj) Neniam per penseto mi estis malfidela al vi,
Alfred! Neniam momenton.
ALLMERS
Ne, Rita, tion mi ja scias. Mi, kiu konas vin tiel bone.
RITA
(kun fulmantaj okuloj) Sed se vi rifuzas min --!
ALLMERS
Rifuzas --! Mi ne komprenas kien vi celas!
RITA
Ho, vi ne scikonas cxion tion, kio elmergus en mi, se --
ALLMERS
Se --?
RITA
Se mi iam observis, ke vi ne plu sxatus min. Ne plu sxatus min kiel
antauxe.
ALLMERS
Sed, vi mia karega Rita, -- la homa sxangxigxo tra la jaroj, -- gxi
devas ja iam okazi ankaux en _nia_ kunvivo. Kiel en tiu de aliuloj.
RITA
Neniam en mi! Kaj mi ne akceptas iun sxangxon ecx en vi. Mi tion ne
eltenus, Alfred. Mi volas havi vin por mi mem sola.
ALLMERS
(rigardas sxin zorgoplene) Vi havas terure jxaluzan animon --
RITA
Mi ne povas krei min alia ol mi estas. (minacante) Se vi pecigas vin
inter mi kaj iu alia --
ALLMERS
Kio jen --?
RITA
Tiam mi vengxas min kontraux vi, Alfred!
ALLMERS
Per kio vi vengxus vin?
RITA
Mi ne scias. -- Ho jes, mi tamen scias!
ALLMERS
Nu?
RITA
Mi iros forjxeti min --
ALLMERS
Vi iros forjxeti vin, vi diras!
RITA
Jes, mi tiel faros. Mi jxetos min rekte inter la brakojn de -- de la
unua venanta!
ALLMERS
(rigardas sxin varme kaj skuas la kapon) Tion vi neniam faros, -- vi
mia sincera, fiera, fidela Rita.
RITA
(metas la brakojn cxirkaux lian kolon) Ho, vi ne scias, kion mi povus
farigxi, se vi, -- se vi ne plu sxatus min.
ALLMERS
Ne plu sxatus vin, Rita? Imagu ke vi povus diri tiajxon!
RITA
(duone en rido malkaptas lin) Mi povus ja eljxeti miajn retojn por
li, -- tiu vojkonstruisto, kiu vagas cxi tie.
ALLMERS
(malpezigita) Ah, dank' al Dio, -- vi do sxercas.
RITA
Tute ne. Kial ne same bone li, kiel kiu ajn alia?
ALLMERS
Ne, cxar li jam estas suficxe ligita!
RITA
Des pli bone! Cxar tiaokaze mi prenus lin de iu alia. Estas ja la
sama kion Eyolf faris kontraux mi.
ALLMERS
Cxu vi diras, ke nia eta Eyolf _tion_ faris?
RITA
(kun la montrofingro strecxita al li) Jen vidu! Jen vidu! Tuj kiam
vi nur mencias la nomon de Eyolf, vi farigxas mola, kaj vibras la
vocxon! (minacante pugnigas la manojn) Ho, mi preskaux tentigxus
deziri ke -- nu!
ALLMERS
(rigardas sxin time) Kion vi dezirus, Rita --
RITA
(impete foriras de li) Ne, ne, ne, -- tion mi ne diras al vi! Neniam!
ALLMERS
(proksimigxas al sxi) Rita, mi petegas al vi, -- pro vi kaj pro mi,
ne lasu vin tenti al io malbona.
(_Borghejm_ kaj _Asta_ venas de la gxardeno. Ambaux estas en regata
animskuo. Aspektas serioze kaj timigitaj, _Asta_ restas staranta
ekstere sur la verando. _Borghejm_ eniras la cxambron.)
BORGHEJM
Jen vidu. Nun frauxlino Allmers kaj mi iris nian lastan promenadon
kune.
RITA
(ekmire) Ah! -- Kaj ne sekvas iu pli longa vojagxo post la promenado?
BORGHEJM
Jes, por mi.
RITA
Por vi sola?
BORGHEJM
Jes, por mi sola.
RITA
(ekrigardas sombre al _Allmers_) Cxu vi auxdas tion, Alfred?
(turnas sin al _Borghejm_) Mi kuragxas veti, ke estas malicaj okuloj,
kiuj ludis ruze pri vi.
BORGHEJM
(rigardas sxin) Malicaj okuloj?
RITA
(kapsignas) Malicaj okuloj, jes.
BORGHEJM
Cxu vi kredas pri malicaj okuloj, sinjorino Allmers?
RITA
Jes, mi komencis kredi pri malicaj okuloj nun. Pleje pri malicaj
infanokuloj.
ALLMERS
(agitigita, flustras) Rita, -- kiel povas vi, --!
RITA
(duonlauxte) Estas vi kiu faras min malica kaj malbela, Alfred.
(Fora, eturdita kriado auxdigxas de malsupre cxe la maro.)
BORGHEJM
(iras al la vitra pordo) Kia bruo estas tio --?
ASTA
(cxe la pordo) Vidu kiom da homoj, kiuj kuras malsupre sur la kajo!
ALLMERS
Kio tio povas esti? (Momenton li elrigardas.) Certe la stratbuboj,
kiuj petolas.
BORGHEJM
(vokas elen trans la barilon) Auxdu vi knabetoj tie sube! Kio okazas?
(Pluraj auxdigxas respondi malklare samtempe.)
RITA
Kion ili diras?
BORGHEJM
Ili diras ke estas infano, kiu dronis.
ALLMERS
Infano dronis?
ASTA
Eta knabo, ili diras.
ALLMERS
Ho, ili povas ja cxiuj nagxi.
RITA
(krias en timo) Kie estas Eyolf!
ALLMERS
Nur trankvile. Trankvile. Eyolf estas ja ludanta en la gxardeno.
ASTA
Ne, en la gxardeno li ne estas --
RITA
(kun supren etendataj brakoj) Ho, ke ne estas _li_!
BORGHEJM
(auxskultas kaj vokas malsupren) Kies infano estas, vi diras?
(Malklaraj vocxoj auxdigxas. _Borghejm_ kaj _Asta_ eligas sufokitan
krion, kaj ekkuras malsupren tra la gxardeno.)
ALLMERS
(en anima timo) _Ne estas_ Eyolf! _Ne estas_ Eyolf, Rita!
RITA
(sur la verando, auxskultante) Tsx; silentu! Lasu min auxdi kion ili
diras! (Rita fugxas kun trancxanta krio enen en la cxambron.)
ALLMERS
(post sxin) Kion ili diris?
RITA
(glitfalas apud la apogsegxo) Ili diris: La lambastono flosas!
ALLMERS
(preskaux lamigita) Ne! Ne! Ne!
RITA
(rauxke) Eyolf! Eyolf! Ho, ili _devas_ savi lin!
ALLMERS
(duone freneza) Aliajxo ne eblas! Tia kara vivo! Tia kara vivo!
(Li kuregas malsupren tra la gxardeno.)
DUA AKTO
(Malgranda, malvasta valo en la arbaro de _Allmers_ malsupre cxe
la marbordo. Altaj, maljunaj arboj maldekstre klinas sin super la
loko. Malsupren laux la deklivo en la fono fluegas rivereto, kiu
malaperas inter la sxtonoj cxe la rando de la arbaro. Vojeto
serpentumas apude laux la rivereto. Dekstre staras nur kelkaj opaj
arboj, inter kiuj videtigxas la fjordo. Antauxe vidigxas la angulo de
boatejo kun surteren tirita boato. Sub la maljunaj arboj maldekstre
staras tablo kun benko kaj kelkaj segxoj, cxio farita el maldikaj
betultrunkoj. Estas peza, pluvema tago kun drivantaj nebulnuboj.)
(_Alfred Allmers_, vestita kiel antauxe, sidas sur la benko
apogante la brakojn sur la tablo. Lia cxapelo kusxas antaux li.
Li fiksrigardas senmove kaj spirite forestante rekte antauxen
super la akvon.)
(Iom poste venas _Asta Allmers_ malsupren laux la arbara vojeto. Sxi
portas malfalditan pluvsxirmilon.)
ASTA
(proksimigxas al li silente kaj gardeme) Vi ne devus sidi cxi tie
malsupre en la nuba vetero, Alfred.
ALLMERS
(kapsignas malrapide sen respondo)
ASTA
(kunfaldas la pluvsxirmilon) Mi iris longe por sercxi vin.
ALLMERS
(senesprime) Dankon.
ASTA
(translokigas segxon kaj sidigas sin apud li) Cxu vi longe sidis cxi
tie? La tutan tempon?
ALLMERS
(ne respondas; post iom li diras:) Ne, mi ne povas tion imagi.
Sxajnas al mi, ke estas tute neebla, -- tio cxi.
ASTA
(konsolante metas la manon sur lian brakon) Vi malfelicxa Alfred.
ALLMERS
(fiksrigardas sxin) Estas do vero, cxu, Asta? Aux cxu mi farigxis
freneza? Aux mi nur songxas? Ho, se estus nur songxo! Imagu kiom
felicxege, se mi nun vekigxus!
ASTA
Ho, se mi vere povus vin veki.
ALLMERS
(rigardas super la akvon) Kiom senkora aspektas la fjordo hodiaux.
Kusxas peza kaj dormema. Plumbogriza, -- kun flavaj ekflagroj, kaj
spegulas la pluvnubojn.
ASTA
(petante) Ho, Alfred, ne sidadu tie fikse rigardante la fjordon!
ALLMERS
(sen sxin auxskultante) La suprajxon, jes. Sed en la profundo, --
tie fluas la forta subfluo --
ASTA
(timeme) Ho, pro Dio en la cxielo, -- ne pensu pri la profundo!
ALLMERS
(rigardas sxin milde) Vi certe kredas, ke li kusxas tie gxuste
eksterborde, vi? Sed tion li ne faras, Asta. Ne kredu tion. Memoru,
kiel cxi tiu fluo torentas foren. Rekte en la maron.
ASTA
(jxetas sin plorante sur la tablon kun la manoj antaux la vizagxo)
Ho, Dio, -- ho Dio!
ALLMERS
(peze) Tial nun eta Eyolf forigxis tiom longe -- longe for de ni,
la liaj.
ASTA
(rigardas lin petante) Ho, Alfred, ne diru do tiajxon!
ALLMERS
Jes, vi povas mem elkalkuli. Vi kiu estas tiel lerta --. En dudek ok
-- dudek naux -- horoj. Konsideru --! Konsideru --!
ASTA
(krias kaj kovras la orelojn) Alfred --!
ALLMERS
(premegas la manon forte kontraux la tablon) Sed cxu vi komprenas la
sencon en io tia?
ASTA
(rigardas lin) En kio?
ALLMERS
En tio cxi, farita kontraux mi kaj Rita.
ASTA
La sencon en tio?
ALLMERS
(senpacience) Jes, La sencon, mi diras. Cxar senco devas ja
trovigxi en gxi. La vivo, la ekzistado, -- la sorto estu do ne
tiel tute sensenca.
ASTA
Ho, kiu povas diri ion certe kaj decide pri tiuj aferoj, kara Alfred?
ALLMERS
(ridas amare) Ne-ne; vi eble vere pravas. Eble cxio iras
tiel hazarde, Asta. Prizorgante sin mem, kiel rompita sxipo sen
stirilo. Vere povas esti tiel. -- Almenaux tiel aspektas.
ASTA
(pensema) Se nur aspektis --?
ALLMERS
(impete) Nu? Cxu vi povas klarigi por mi? Cxar _mi_ ne povas.
(pli milde) Jen Eyolf preta eniri spirit-konscian vivon. Enhavas
en si senfinajn eblecojn. Ricxajn eblecojn, eble. Plenumus mian
ekzistadon kun gxojo kaj fiero. Kaj jen bezonigxas nur freneza,
maljuna virinacxo venanta -- montranta hundon en saketo --
ASTA
Sed ni ja ne scias, kiel tio vere okazis.
ALLMERS
Jes, ni scias. La knaboj vidis sxin remanta foren sur la fjordo.
Ili vidis Eyolf staranta sola sur la egxo de la kajo. Vidis lin
fiksrigardi post sxin -- kaj kvazaux sveni. (tremetanta) Kaj jen li
ekfalis malsupren, -- kaj malaperis.
ASTA
Jes, jes. Sed tamen --
ALLMERS
Sxi tiris lin en la profundon. Pri tio estu certe, Asta.
ASTA
Sed, kara, kial sxi tion farus?
ALLMERS
Jes, -- _jen_ estas la afero! Kial sxi faris? Estas neniu vengxo
kasxita. Neniu pentofaro, mi pensas. Eyolf neniam faris al sxi
malbonon. Neniam fikriis post sxin. Neniam jxetis sxtonon al sxia
hundo. Li ecx ne vidis sxin aux sxia hundo antaux siaj okuloj antaux
hieraux. Neniu vengxo do. Tiel senkauxza cxio. Tiel tute sensenca,
Asta. -- Kaj tamen la monda ordo tion bezonas.
ASTA
Cxu vi parolis kun Rita pri tiuj pensoj?
ALLMERS
(skuas la kapon) Sxajnas al mi ke mi pli facile povas paroli kun
_vi_ pri tiajxoj. (spiras pene) Kaj ankaux pri cxio alia.
(_Asta_ prenas kudrajxojn kaj paketon en papero el la posxo.
_Allmers_ sidas spiritforesta kaj rigardas sxin.)
ALLMERS
Kion jen vi havas, Asta?
ASTA
(prenas lian cxapelon) Pecon da nigra krepo.
ALLMERS
Ho, pro kio tiajxo?
ASTA
Rita petis min. Permesu?
ALLMERS
Ho jes; volonte por mi. (Sxi kudras la krepon sur la cxapelon.)
ALLMERS
(sidas sxin rigardante) Kie estas Rita?
ASTA
Sxi iom promenadas supre en la gxardeno, mi kredas. Borghejm estas
kun sxi.
ALLMERS
(iom surprizita) Cxu? Borghejm estas cxi tie ankaux hodiaux?
ASTA
Jes. Li venis per la meztaga trajno.
ALLMERS
Tion mi ne atendis.
ASTA
(kudras) Li tiom kore sxatis Eyolf.
ALLMERS
Borghejm estas fidela ulo, Asta.
ASTA
(kun silenta varmo) Jes, fidela _li_ vere estas. _Tio_ certas.
ALLMERS
(fiksas la rigardon sur sxin) Funde vi vere sxatas lin.
ASTA
Jes, mi sxatas.
ALLMERS
Sed tamen vi ne povas decidigi vin --?
ASTA
(interrompante) Ho, kara Alfred, ne parolu pri _tio_!
ALLMERS
Jes, jes, -- diru al mi nur kial vi ne povas --?
ASTA
Ho ne, ne! Mi petas vin sincere. Ne demandu min. Cxar estas
malagrable por mi. -- Jen. Nun la cxapelo estas preta.
ALLMERS
Dankon.
ASTA
Kaj jen estas la maldekstra brako.
ALLMERS
Cxu ankaux tiu havu krepon?
ASTA
Jes, tio estas konveneco.
ALLMERS
Nu, -- do faru kion vi volas.
(Sxi proksimigxas kaj komencas kudri.)
ASTA
Tenu la brakon trankvila. Por ke mi ne piku vin.
ALLMERS
(kun duona rideto) Tio estas kiel frue en antauxaj tagoj.
ASTA
Jes, sxajnas al vi, cxu?
ALLMERS
Kiam vi estis malgranda knabino, vi ankaux sidis tiel pretigante
miajn vestajxojn.
ASTA
Kiom eble bone, jes.
ALLMERS
La unua ajxo, kiun vi kudris por mi, -- ankaux gxi estis nigra krepo.
ASTA
Cxu?
ALLMERS
Cxirkaux la studentan cxapon. Kiam patro formortis de ni.
ASTA
Cxu mi tiam kudris? Imagu, tion mi ne memoras.
ALLMERS