Kiam la ribelo estis subpremita, ĉiuj ŝipanaroj eklaboris. Estis
multe da laboro. Ŝipoj estis post longdaŭra veturo tiom difektitaj,
ke estis necese tiri ilin sur la bordon kaj tie fari la riparojn.
La putriĝintaj lignotabuloj estis anstataŭigataj per novaj.
Truoj, tra kiuj penetris internen akvo, estis ŝtopataj per stupo.
Malfirmigitaj hokoj estis firmigataj. Tra la tuta golfo aŭdiĝis
batoj de marteloj, grincado de segiloj, frapoj de hakiloj.
Tiaspeca ĝenerala ŝipriparo estas peniga laboro, ankaŭ se oni
faras ĝin en normalaj ŝipkonstruejoj, kiuj estas ekipitaj per ĉiu
necesa ilaro.
Des pli peniga ĝi estis por ekspedicio de Magalhaes, kiu faris
ĝin en libera naturo, sen ŝipkonstruejoj, nur per la plej necesa
ilaro. Kaj ĝi estis des pli peniga pro la kruelaj frostoj kaj
sovaĝaj neĝblovadoj. Al viroj frostis la manoj dum la laboro. Akraj
glacipingloj pikis ilin en vizaĝon. Grandaj neĝflokoj blindigis
iliajn okulojn.
Magalhaes kontrolis la riparojn. Li denove aplikis siajn riĉajn
spertojn, kiujn li akiris sur la maro en pasintaj jaroj. Nenio restis
kaŝita al lia akra vidpovo. Al li sufiĉis ununura esplorema rigardo
kaj li tuj malkovris mankon, kiun ne rimarkis oficiroj nek kapitanoj.
Ĉi tie, en sudamerika golfo de San Julian, la ŝipanaro vidis bone,
ke en frunto de ekspedicio staras viro, kiu estas eminenta spertulo
sur la maro kaj pri ĉio, kio koncernas la vivon sur ĝi. Homoj
sur Trinidado sciis tion jam longe. Sed ceteraj maristoj komencis
valorigi liajn kapablecojn nur nun, kiam ili havis eblon vidi lin
ĉiutage laboranta. Neniu ordono de admiralo devis esti pli poste
ŝanĝata aŭ revokata. Ĉiu estis klara, fiksa kaj preciza, kvazaŭ
li pripensus ĝin duontagon, kaj tamen li donadis ilin tuj sur la
loko, laŭ la bezono.
Tiel la ŝipanaro malrapide konvinkiĝis, ke admiralo estas la
komandanto de la ekspedicio meritite. Ne nur pro tio, ke lin dekretis
la reĝo, sed ankaŭ pro liaj fakaj konoj, scioj kaj kapabloj. Kaj
de ĉi tiu ekkono estis jam nur malgranda paŝeto al aŭtoritato kaj
estimo.
Kaj ankoraŭ alia afero vekis ilian admiron: la justeco de la
admiralo. Ili bone memoris tiun malhelan tagon, kiam ili staris
sur la bordo de golfo kaj timegante atendis juĝon de Magalhaes.
Ĝi estis malmilda kaj severa -- sed ĉiuj sentis, ke ĝi estas
justa. Sur la maro ili ne estis novuloj. Ĉiuj kvindek ribelintoj,
kiuj estis indikitaj kiel ĉefaj partianoj de hispanaj hidalgoj,
atendis morton. Anstataŭ ekzekuto ili ricevis pardonon -- escepte
inspirantoj de la ribelo. Ke ili devas nun labori en katenoj? Estas
vero, la ĉenoj tintas kaj bruegas ĉe ĉiu movo, katenoj pezigas kaj
tiras al la tero, malhelpas dum iro. Malfacila vivo. Sed tamen --
vivo! Vi povas spiri, moviĝi de loko al loko, manĝi kaj trinki, vi
povas esperi kaj kredi, ke iam ĉi tiu mizero finiĝos, ke oni fartos
denove pli bone, vi povas en fantazio pentri bildojn de la feliĉa
reveno el ĉi tiu senfina kaj danĝera navigado.
Kaj la mizero de nunaj momentoj estas des pli tolerebla, ke admiralo
jam je neniu nubmienas. La ribelintojn li rigardas per la samaj
okuloj kiel la fidelajn. Ĉu ili ribelis? Ili estis punitaj kaj al
ili certe jam ne venos ideo je similaj aventuroj. Ĝis ili forpentos
la punon, ĉio estos forgesita. Ili ja ricevadas eĉ egalajn porciojn
da nutraĵoj!
Jes, la admiralo estas justa. Ĉu tio gravas, ke li estas neparolema?
Cetere, se estas necese, li scipovas paroli. Li diras nur kelkajn
vortojn, sed ĉiu penetros en vian cerbon kiel ardigita pinglo.
De tago al tago plifrostiĝis. Maristoj bruligis sur la bordo
fajrojn, ke ili povu labori. Magalhaes iradis inter ili, konsilis,
edifis, kaj li pensis pri trapasejo.
Se nur jam finiĝus la vintra restado! Ĝi estas deteniĝo, kiun li
ne enkalkulis en sian veturplanon. Kie ili povis jam intertempe esti!
Kiom da aliaj golfoj ili povis jam esplori! La tagoj forflugas, jam
ses semajnojn ili estas en la golfo...
Subita decido maturiĝis en Fernao. Ĉu estas necese, ke la tuta
ekspedicio restu en kaptiteco? Ĉu almenaŭ unu ŝipo ne povus veturi
plue? Dume la ceteraj atendos en San Julian venon de printempo, tiu
ŝipo esploros ĉiujn golfojn kuŝantajn en suda direkto de ĉi tie
-- kaj kiam veturos la tuta eskadro, ĝi ne estos devigata deteniĝi
per trarigardo de lokoj, kiuj estas sensignifaj.
Por ĉi tiu veturo estis destinita Serrao kun sia ŝipo Santiago.
Magalhaes konfidis lin plej multe el ĉiuj kapitanoj.
"Vi veturos ĉiam suden, Juano," li donis al li lastajn instrukciojn.
"Se vi dum dek kvar tagoj malkovros nenion, vi revenos. Komence de
junio mi atendas vin."
"Laŭ ordono, sinjoro admiralo!"
Al Fernao kvazaŭ falus ŝtono de sur la koro. Finiĝu la ekspedicio
de Serrao kiel ajn, ĝi estas tamen paŝo antaŭen.
Baldaŭ post forveturo de Serrao neatendita okazintaĵo vekis grandan
intereson en la vintra tendaro.
La ĉirkaŭaĵo de golfo estis dezerta, negastema. Tie ne estis arboj
nek bestaro nek homoj. Nur malaltaj embuskoj tiriĝis en senfinan
malproksimon. Maristoj kelkfoje provis penetri en tiun dezerton. Eble
ili malkovros tie iajn bestojn aŭ indiĝenojn. Sed ili ĉiam revenis
ne sukcesinte. Fine ili komencis kredi, ke ĉi tiuj regionoj estas ne
loĝeblaj.
Iun tagon alvenis Pigafetta al admiralo tute emociita.
"Sinjoro admiralo, okazis io... io... nu, mallonge dirite io
grandioza!"
"Kio do?" ridetis Magalhaes.
"Maristoj malkovris postsignojn!"
"Kie?"
"Proksime ĉe la haveno!"
"Ĉu homajn postsignojn?"
"Jes!"
"Tio estas stranga," skuis per kapo admiralo. "Kiomfoje ni jam
serĉis indiĝenojn, sed ĉiun fojon sen sukceso. Ĉu la maristoj
ne eraris? Ĉu ĝi ne estas postsigno de iu el niaj homoj, kiu tien
erariris?"
"Nepenseble, sinjoro admiralo!"
"Laŭ kio vi opinias tiel?"
"Ĝi propre ne estas postsigno de iu normala homo, li devas esti ia
giganto."
"Sinjoro Pigafetta!" bridis lian fantazion admiralo. "Eble vi fine
diros, ke ĉi tie vivas supernaturaj estaĵoj?"
"Mi preskaŭ kredus tion. La postsigno estas nome minimume dufoje pli
granda ol postsignoj de aliaj homoj. Cetere, venu rigardi! Ni ĉiuj
estas kiel en ekstazo."
"Mi estas vere scivola," diris Magalhaes kaj iris kun Pigafetta
rigardi la interesan postsignon. Li ne dubis, ke entuziasmema Italo
ĉion pligrandigis.
Sed kiam li venis al la loko, li ĉesis ridi. La postsigno estis vere
tiom granda, ke similan li ankoraŭ neniam vidis.
"Kion vi diras, sinjoro admiralo?" kun ĝuo observis lian miregon
Pigafetta.
"Estas vere nenormala longeco de piedo," diris medite admiralo. "Mi
ŝatus vidi tiun viregon. Kaj pli da postsignoj vi ne trovis?"
"Ne," respondis ĥore maristoj, kiuj intertempe ĉi tie ariĝis. Sed
jam la sekvantan tagon ili malkovris pluajn postsignojn. Kaj ĉiuj
estis tiel nenormalaj, grandegaj.
"Ili estas iuj patagonianoj[4]," baptis ilin memvole admiralo.
"Versimile ili timas nin, pro tio ili kaŝas sin."
Baldaŭ poste la tuta tendaro estis sur la piedoj. Maristoj,
oficistoj, kapitanoj, admiralo -- ĉiuj rigardis miregante strangan
estaĵon, kiu saltetis sur malproksima loko.
Patagoniano!
Li dancis sur la loko kaj samtempe li superŝutis siajn harojn per la
sablo. Magalhaes ekkomprenis, ke la indiĝeno montras tiamaniere sian
deziron interkonatiĝi kun maristoj.
"Garcia, iru al li kaj faru la samajn movojn kiel li," li diris.
"Tiel li scios, ke vi venas kiel amiko."
Garcia ne lasis sin dufoje instigi. Li malgracie saltetis kaj per
fortega baritono li kantis ian kanteton. La maristoj ridis pri liaj
groteskaj movoj ĝis ili larmis.
Patagoniano komprenis. Kaj Garcia ne bezonis tro peni por alkonduki lin
en la havenon.
Tie ariĝis ĉirkaŭ la timema sovaĝulo preskaŭ ĉiuj maristoj.
Ili observrigardis lin de ĉiuj flankoj. Li estis vere grandegulo,
li superigis ilin pli ol je la kapo -- sed Pigafetta tamen skuis la
kapon.
"Mi imagis lin al mi multe pli grandan," li grumblis trompite. "Se
mi konkludas laŭ la postsignoj, li devus esti almenaŭ dufoje pli
granda ol ni!"
Li alproksimiĝis al la Patagoniano kaj rigardis liajn piedojn. Kaj
momente eksonis lia gaja rido.
"Sinjoro admiralo, rigardu!" li vokis. "Ja tiu homo havas sur la
piedoj tutajn boatojn! Nun mi jam komprenas!"
Patagoniano havis piedojn en dikaj feloj, kiuj postlasis la enigmajn
grandegajn postsignojn...
"Do ni nomiĝis lin Patagoniano maljuste," diris Magalhaes. "Sed
povas esti, ke la nomo estas tute bela kaj al ni restos almenaŭ la
rememoro je ĉi tieaj homoj kaj regiono."
"Jes, la rememoro je -- Patagonio!" vokis vigle Pigafetta. "Mi tuj
notos tion!"
La alveno de la Patagoniano estis por monotona vivo en la tendaro
multsignifa okazintaĵo. Maristoj miregante rigardobservis lian
grandegan staturon. Ili montris al 1i diversajn ludilojn kaj ĝojis
pro liaj entuziasmaj ekkrioj.
Kiam Spinoza metis antaŭ liajn okulojn speguleton. Patagoniano
rigardante sian vizaĝon terurege ektimis. Li saltis malantaŭen
tiom fortege, ke li faligis teren kvar maristojn starantajn en
lia proksimo. Kaj la ridantaj marnavigantoj devis multe penegi,
ol ili sukcesis konvinki sian gaston, ke la speguleto estas nepre
sendanĝera, ja male tre utila objekto.
Ilia mirego pligrandiĝis, kiam Patagoniano komencis manĝi kaj
trinki. Per unu trinko -- kiel rimarkas Pigafetta -- li trinkis
duonsitelon da akvo kaj dum unu manĝo en li malaperis duonkorbo da
biskvitoj.
Sed la plej granda surprizo nur atendis ilin. Manĝinte la
indiĝeno sidiĝis sur benketon antaŭ la magazeno kaj li kontente
ĉirkaŭrigardis. Subite li ekvidis raton, kiu flugaperis inter la
pordo. Li rapidege elsaltis kaj en momento li tenis ĝin en sia
granda manplato. Li ekpremis ĝian kapon, kaj malgraŭ tio, ke ĝi
ankoraŭ moviĝis, li formanĝis ĝin en natura stato -- kun haŭto
kaj hararo. Poste duan, trian kaj kvaran...
Kiam ili adiaŭis lin, admiralo donis al li kelkajn sonoriletojn kaj
montrosciigis lin, ke li alkonduku ankaŭ niajn kunulojn.
La sekvantan tagon ili alvenis kaj kondutis tute amike. Sed
interŝanĝo da varoj estis preskaŭ senvalora, ĉar krom hejmaj
bestoj, kiujn ili nomis guanakoj, ili havis por vendo preskaŭ
nenion.
Poste venadis indiĝenoj ĉiutage en la tendaron kaj rigardis
laborojn de maristoj. Ili alkondukis guanakojn kaj forportis
diversajn ludilojn.
Ĉi tiu bona humoro estis subite interrompita per sciigo, kiu efikis
kiel batego de la tondro.
La ŝipo de Serrao forveturis antaŭ tri semajnoj. Fernao komencis
pensi pri ĝi ĉiam pli ofte. Ĉu ili malkovros ion? Aŭ ĉu ili
revenos denove malsukcesinte? Li staris ĉiutage sur Trinidado kaj
iomete maltrankviligita li rigardis al la sudo. Li sciis, ke li ne
bezonas maltrankviliĝi. Li ja diris al Serrao malimplicitite, ke
li veturu suden dek kvar tagojn. Dek kvar tagojn tien, dek kvar
tagojn reen -- do ankoraŭ restas unu semajno. Kaj tamen io faris lin
maltrankvila.
Sed la informo pri Santiago ne venis de sur la maro.
Iun tagon rimarkis patrolo du staturojn, kiuj treniĝis sur la bordo.
Ili paŝis malrapide, malrapidege al la golfo. Ĉiumomente ili
haltis.
Kiuj povas ili esti? Patagonianoj tio ne estas -- kaj de kie venus en
ĉi tiun forgesitan landon aliaj homoj?
Gvardio vokis admiralon. Kun li venis kelkaj maristoj.
Magalhaes rigardis la proksimiĝantajn homojn. Lia vizaĝo subite
plilongiĝis de mirego.
"Estas ja la niaj el Santiago!" li vokis per duonsufokita voĉo. "Iru
renkonten al ili!"
Sed li mem tuj rapidis al la venantaj maristoj. Kaj jam ili estis
tiom proksime, ke li distingis ilin: la dua ŝipoficiro Lopez kaj
ŝipgvidisto Barnolas.
Magalhaes kaj grupo da maristoj svingis manojn por saluti ilin. La
viroj volis respondi, sed ili estis tiom elĉerpitaj, ke ili nur
suprenlevis la manojn kaj lasis ilin senpove sinki. Poste Lopez
ruinigis en neĝamason kaj restis kuŝi senmova. Barnolas volis levi
lin, sed liaj fortoj jam ne sufiĉis por tio.
Kaj jam alrapidegis Magalhaes.
"Barnolas, kio okazis? Kaj kie estas la ceteraj?"
"Nia ŝipo averiis, sinjoro admiralo," diris per malforta voĉo
Barnolas.
"Kaj maristoj?"
"Savitaj."
"Ĉu ĉiuj?"
"Jes."
"Dank' al dio!" respiris admiralo, kiu jam komencis timi la plej
malbonon.
Du maristoj prenis Lopezon kaj portis lin en la tendaron. Lia kunulo
marŝis ankoraŭ mem.
Nur kiam ili plifortiĝis, Barnolas daŭrigis siajn informojn.
"Ni veturis laŭlonge de la bordo kaj trarigardis golfojn," li
diris. "Post kelktaga veturo atakis nin tempesto. Ĝi deŝiregis
al ni direktilon kaj ni estis ĵetitaj kontraŭ la roko. La fundo
estis feliĉe malprofunda. Alie ni estus mortintaj. Kiam la tempesto
ĉesis, ni eltiris la ŝipruinojn sur la bordon. Ni savis preskaŭ
ĉiujn provizojn. La kapitano ordonis al ni iri al vi."
"Kiel longe vi iris?"
"Dek unu tagojn."
Dek unu tagojn! Dek unu tagojn tra la dezerta kaj nepriloĝata
regiono! Dek unu senfinajn noktojn en frostaj neĝamasoj!
Magalhaes leviĝis kaj senvorte premis manojn de ambaŭ viroj. Ĉiuj
sciis, ke ĉi tiu rekono signifas pli multe ol la plej entuziasmaj
dank-vortoj.
"Kaj golfoj?" demandis post momento admiralo.
"Ni esploris multajn," respondis Barnolas hezite.