_Secreta XXV._ Ediz. Cornet. Le guerre dei Veneti nell'Asia. Vienna,
1856.
Documento VII.
_2ª Commissione a Caterino Zeno._
(1471, die 10 Septembris)
Quod viro nobili Catarino Geno oratori ad illustrissimum dominum
Ussonum Cassanum fiat commissio in hac forma.
Christophorus Mauro dei gratia dux venetiarum, etc.
Committimus tibi nobili viro Catarino Geno dilecto civi et fideli
nostro, ut cum passaggio quod tibi deputavimus in Cyprum te conferas
una cum oratore illustrissimi Domini Ussoni Cassani et inde per
ditionem Caramani accedas ad presentiam supra scripti domini Ussoni,
orator noster. Cui presentatis literis nostris credentialibus
factisque pro more salutationibus et oblationibus sub illa quam
ampliori et accomodatiori verborum forma que tibi visa sit, congratulare
ample et copiose de omnibus victoriis et prosperitatibus
suis et de acquisitione amplissimorum regnorum suorum; postea expones,
redijsse ad nos superioribus mensibus virum nobilem Lazarum
Quirinum quem ad excellentiam suam miseramus nostrum oratorem,
et secum venisse etiam oratorem suum, tecum presentialiter
regredientem, quem intuitu celsitudine sue alacriter vidimus et suscepimus.
Et per utrumque eorum intelleximus optimam illius illustrissimi
domini erga nos benevolentiam et animum atque intentione
valide faciendi contra comunem inimicum ottomanum, cuius
insaciabilis dominandi appetitus notissimus est non solum dominantibus
in Europa sed etiam in Asia, ubi omnes quos potuit dominus,
oppressit et extinxit nemini servata fide, et nulla usus humanitate
vel respectu, modo aliena rapere et occupare potuerit indifferenter
et sino ullo penitus discrimine. Et pro benevola in nos affectione
celsitudini sue gratias agas amplas et uberes, affirmeque quod pari
nos ipsam excellentiam suam benevolentiam et caritate prosequimur.
Dispositionem autem et magnanimam illius voluntatem contra comunem
hostem lauda et extolle cum verbis pertinentibus; subiunge tamen
quod si distulimus expedire predictum oratorem suum, et te etiam mittere
ad presentiam excellentiae suae, in causa fuere multe maximeque
occupationes nostre, et multi motus qui inter christianos excitati sunt
pro insurgendo unite et valide contra supra dictum ottomanum, et hoc
loco explica et narra conventum Ratisbone habitum per imperatoriam
Majestatem, et reliquos principes germanos, et deliberationem agendi
et educandi potenter exercitum, et dispositionem serenissimorum
dominorum regum Polonie et Hungarie, confederationem preterea
totius Italie pro illius quiete et unite insurgere possit, et nostram
cum regia celsitudine ligam et intelligentiam per quam habemus
potentem in mari classem, et habituri proximo anno sumus
galearum ultra centum et magni numerum navium, electionem
novi pontificis ad expeditionem generalem christianorum, et ad
totalem ex Europa expultionem predicti inimici. Que cum ita disposita
sint hortaberis excellentiam suam nostro nomine, ut hac occasione
uti velit, et cum suis viribus ex parte Asiae veniat potentissimus
sives mittat in oppressionem predicti inimici qui utriusque
oppressus et distractus, utriquam partium resistere non poterit, sed
ab utroque facile superabitur et in hanc partem te diffunde. Hortare
insta et sollicita ut se movat et descendat sive mittat in oppressionem
predicti hostis, quum hic est totius tue commissionis effectus
et fructus qui ex tua profectione sperari potest.
Et illic differ, et ad nos scribes et omnia declara que fueris operatus
et que futura illic sperari debeat, et expecta mandatum.
Praticam pacis quam cum ipso turco habuimus justifica et declara
quod invitati ab eo et requisiti de pace, misimus oratores
nostros, sed cognita illius insatiabili et perfidiora ambitione omnia
rapiendi et dominandi ubique terrarum, aspirantis et citra et ultra
mare ad imperium omnium gentium et omnium nationum, et cognita
dispositione dominorom quos supra memoravimus ad conculcandam
tantam rabiamet seviciem, et se liberandum ab ista peste, cum eis potius
in comunem salutem concurrere voluimus, quam secum ad pacem
devenire, et oratorem nostrum pace infecta, revocavimus. Sicque
persuadere nitaris, ut excellentia sua in suo quod nobis per ejus oratorem
et literas propositum declaravit perseveret, et cum reliquis
dominis hosti suo infensis a latere suo concurrat in illius extintionem,
et opulentissimis regnis suis inferiorem Asiam adiungat, et
universum dominatum hostis sibi gloriose vindicet. Que res, preterquam
quod excellentissima per se sit erit, etiam firmamento et stabilimento
universi imperii sui, depulsa comuni lue et omni remoto
offendiculo ad totius orientis imperium.
Scripsit ad nos summus pontifex, deliberasse mittere nuntium
quempiam suum, et nos beatitudini suae respondimus et suasimus
talem missionem; si ita fuerit, tu eris cum predicto pontificio
nuntio et secum omnia procura et solicita.
Et ex nunc captum sit, quod pro expeditione dicti oratores, accipi
debeant ducatos 2000 auri de omni loco et officio, sive mutuo cum
obbligatione necessaria quorum 500 auri sint pro illius provisione
et reliqui pro impensis.
Et supra donis faciendis atque vestiendis et honorandis oratoribus
prefati domini, collegium habeat libertatem providendi sicut ei visum
fuerit et accipiantur pecuniae ad id necessariae ab officio rationem
veterum.
Cum fueris in ditionem Caramani illum visita nostro nomine, sub
literis nostris credentialibus, et suade atque orteris ad faciendum
contra Turcum, et pete ut ad tuum securum transitum prestare tibi
placeat omnes favores et omnem possibilem commoditatem.
Preterea sel tempo et camin te servirà, visiterai el serenissimo re de
Zorzania, sotto nostre lettere de credentia, quale te havemo fato dar
e dapoi le convenienti et debite salutation per parte nostra facte, lo
exhorterai et inflamerai con quelle parole convenienti et idonee che
a la prudentia tua aparerà a questa impreza.