Hag e guirionez, nann ebken e zeuz eun ifern : mez e

.NHO

254 VAR AN IFERN

.NTO

tle beza hag e rank beza eun ifern. Ha setu ama perak.

Eun Doue a zo. He hano ' zo skrivet var bep tra. An

Doue-ze, krouer ar bed, hen deuz great pep tra, dreist

holl an den, evithan he—unan : Omnia propter semetip-

sum operatus est Dominus. Kaer hor bezo, da Zoue e

rankimp beza : da Zoue evidomp pe da Zoue en hon

eneb. Hag an Doue-ze, rak ma zeo pur ha santel, ne

c’hell ket karet an dizurz ; ha rak ma zeo leal ha just e

rank rei da bep-unan ervez he oberou.

Hogen koulskoude, petra c’hoarvez var an douar ?

Hoc’h-unan hen lavarit bemdez : an drouk a vez great

hag ar mad dilezet. Ouspenn zo : aliez ar falla tud a

zeblant kaout ar muia chans !

Daoust ha Doue a c’hell kaout mad eun henveleb

dizurz ? Nann, kristenien. Gortoz eo a ra. Amzer hen

deuz. Habaskder a c’hell da gaout. An eternite zo var

bal he zourn : Patiens quia æternus. Mez kaout a raio

he dro pa zeuio ar maro d’hor gervel.

Ha perak e fell deoc’h c’houi, ne ve ifern ebed ? Pe-

naos heb eun ifern e c’hallo Doue lakaat an dud da zenti

outhan ? Eun tad en he di, hen deuz daou dra da lakaat

he vugale da juji : eur pok hag eur vaz : eur pok var

dal ar c’hrouadur mad, eur vaz var gorf ar vugel dijuj.

Doue a zo ganthan ive ar baradoz en eun dourn, an

ifern en eun dourn all. Pa zisprijer he garantez e teu ar

c’hastiz.

A hent all, ha deread e kavfac’h-c’houi, gueled eun

deiz, tal-ha-tal, er memez baradoz, an den a feiz hag

an den difeiz, an den santel ha karantezus hag an den

.NHO

VAR AN IFERN 255

.NTO

fallagr ha direol, ar c’hrouadur a ra var an douar joaus-

ted he dud, hag an hini dre he wal vuez, a ro dezho

taol ar maro.

Setu ama eur grouadurez ker flamm he c’haloun ha

sklerijen an deiz. Eun devez heb sounjal e drouk, e za

gant he hent pa en em gav gant-hi eun den brein tuf

he galoun. Hen-ma, an den fall, a laka he zourn louz

var galoun bur ar plac'hik paour. Tenna ra digant-hi

he c’hurunen a verc’hez. Hag en aoun da veza tamallet,

varlerc’h, e ro d’ezhi goudeze taol ar maro. Deuz he

zaou bec’het n’hen deuz na keuz na remors ha mervel a

ra d’he dro, heb beza goulennet pardoun ouz Doue. Mad

e kavfac’h-c’houi ma ho guelfac’h, goudeze, digemeret

kerkoulz ha kerkoulz gant ar barner just.

Sellit kentoc’h petra ’ rit hoc’h-unan : Ar merdead pa

vank a respet d’he gabiten a vez chadennet e deon al

lestr pe varnet d’ar maro ; ar zoudard a vez fuzuillet pe

da vihana taolet er prizoun ; al laer kaset d’ar galeou,

ar muntrer d’ar c’hillotin. Ha Doue, a zounj deoc’h-

c’houi, a lezo heb ho c’hastiza ar re a dorr he c’hour-

c’hemennou ? Nann, kristenien. Doue hen deuz ive

he fuzuil, he c’hillotin, he c’haleou. Hag arabat la-

varet, evit diveza digarez, eo Doue re vadelezus. Ma-

delez Doue n’he deuz netra da velet ama. Ar pec’her

eo a ra he-unan he ifern dre he bec’hed. Nann, kriste-

nien, eun ifern ' zo hag eun ifern a rank beza.

Mez petra eo an ifern ?

*

* *

An ifern, va Breudeur ha va C’hoarezet kristen, eo al

.NHO

256 VAR AN IFERN

.NTO

leac’h a gastiz ma rank ennhan an den, maro e stad a

bec’hed marvel, paea da Zoue ar boan dleet d’he zizur-

ziou tremenet.

En eur brezeg deoc’h euz ar poaniou a ranker ennhan

da c’houzanv, ne glaskin ket, evit ho spounta, kreski ar

grisder anezho. Mez, kennebeut, evit plijout deoc’h, ne

glaskin ket ho bihannat. Lavaret a rin deoc’h ar virionez

evel ma e ma, evel ma he c’hredan, evel ma rank beza

kredet gant peb kristen, evel ma zeo merket en Aviel

hag e lezen an Iliz.

Hogen, ervez ar greden gatholik : 1°) En ifern e maor

heb ar guel a Zoue, dindan malloz Doue : Discedite a

me maledicti ;

2° En ifern e maor en tan : In ignem ;

3° En ifern e maor da viken : Æternum ; ennhan mui

a esperanz : In ignem æternum.

Da genta koll ar guel a Zoue, — beza milliget gant

Doue.

Var an douar, anken ebed hag a ve var-’n-hed tost,

ker mantruz hag hi. Ha koulskoude nag a dristidige-

siou garo na velomp-ni ket en hon touez ?

Setu ama eur zoudard iaouank. N’euz ket c’hoaz nemeur

a amzer, an nerz hag al laouenedigez a bare var he dal.

Seblantout a rea beza galvet da eur vuez hir hag eürus.

Ha koulskoude, hirio an deiz, guelit he benn pleget, he

javedou toullet ; ankounac’haad a ra an dibri, an eva,

ar c’housked. He vrasa plijadur eo en em denna a gostez

da skuilla daelou e kuz. Petra zo eta c’hoarvezet gant-

han ? Daoust hag aoun hen defe rag eun taol sabren,

.NHO

VAR AN IFERN 257

.NTO

eun tenn fuzuil pe eur voulet kanol ? Nann, va Breudeur

ker, n’hen deuz ken drouk, ken poan nemet ar pez a

c’hanver klenved ar vamm-bro, klenved ar gear.

Henvel eo :

Ouz ar plant kizidik, da jomm a blas krouet

A zeu da zizec’ha pa vezont divroet.

Noz-deiz aoled he di, iliz he barrez, ear he vro, mouez

he dad, mouez he vamm a zo dirag he zaoulagad. Noz-

deiz he zounj a zo ennho, noz-deiz he c’huanad var ho

lerc’h. Ha rak ma vankont d’ezhan, d’ezhan e vank pep

tra. Dizec’hi ra gant an nec’h, mervel gant ar velkoni.

Koulskoude, dindan toen he di, hen divije, marteze,

kavet meur a dristidigez, meur ha meur a groaz da

zougen. Rak, peleac’h e ma 'n ti ha n’eo ket anavezet

gant poaniou ar vuez, an hent a gas beteg ennhan ?

Koulskoude c’hoaz, abarz kuitaad he vro, eo bet

ambrouget, benniget gant kerent ha mignounet. Lavaret

a c’hell e vez etouez he dud kount anezhan bemnoz,

hag e vez glebiet a zaelou he skabellik chommet goullo

e korn an aoled.

Koulskoude, erfin, n’eo ket dre he faot eo bet difram-

met a dre divreac’h kement a gare. Hag en despet da

ze rannet, mantret he galoun, e varv gant ar glac’har.

Petra vezo hen eta, o va Doue, petra vezo hen evit an

den, beza kollet he paradoz, beza kollet ar guel ac’ha-

noc’h, kollet ho mignouniach, ho karantez, ha kollet

dre ar faot an unan, c’houi hag a c’hell ar guel ac’ha-

noc’h lakaat an ene eurus, kountanti ar spered, karga

ar galoun ?

17

.NHO

258 VAR AN IFERN

.NTO

« Lavarit, eme zantez Thereza, lavarit d’an drouk-

speret e vezo savet eur vern, hir awalc’h evit tizout

adalek an ifern beteg an Env ; e vezo lakeat ennhi evit

ober eur skeul, lanvennou dir ker lemm hag aotennou.

Ha neuze, en eur gemered ar c’horf ar muia kizidik a

c’helfet da gaout, e vezo, mar kar, lezet da bignat be-

teg ar beg hag e velo Doue epad eun nebeudik amzer.

Mad, eme ar memez santez, me ' gred an drouk-spered

a bign-fe raktal. »

Mez ive, va Breudeur ker, santez Thereza a c’houie

mad petra eo Doue. Ha ni, siouas ! hor spered tenval-

leat gant ar pec’het, hor c’haloun touellet gant traou ar

bed, ne goumprenomp ket mad, petra eo koll ar guel a

Zoue, petra eo koll baradoz Doue, petra eo rankout

dougen, malloz an Aotrou Doue.

Mez ni d’hon tro, goude ar maro, a velo ar virionez

evel ma e ma. Ar bed, he voget, he fouge a vezo treme-

net. Ne gavimp mui dirazhomp nemet Doue goestl da

gonforti hon ene. Mez an Doue-ze, neuze, goude beza

bet dilezet, hon dilezo, goapeat, hor goapaeo. D’hon holl

bedennou ne raio nemet eur respount : Discedite a me

maledicti : pellaït diouzin, tud milliget !

Neuze an ene daonet a gompreno pegen reuzeudik

eo he stad. Tri dra dreist holl, a ranno he c’haloun. Da

genta, ar zounj euz an Env, atao en he speret. Kaer hen

dezo kas kuit ar zounj-ze, atao e chommo. D’an eil,

ar zounj deuz he bec’hejou, atao ive dalc’het gant

Doue dirag he zaoulagad. Guelet a raio anezho evel en

eur mellezour, guelet a raio pegen heuzuz, pegen lous,

pegen spountus int.

.NHO

VAR AN IFERN 259

.NTO

Mez ar pez marteze, a vo ar muia garo evithan, a vo

ma ranko lavaret : « Dre va faot eo, ma zoun daonet.

Pegen eaz n’oa ket d’in-me mont d'ar baradoz ! Nag a

re all euz ar memez stad ganhen hag a zo er baradoz ? »

Eil boan an ifern : poan an tân. Ouspenn ar boan da

veza kollet Doue, eur boan all ' zo en ifern : ar boan da

leski ebars en tân.

Koulz ha me, c’houi a c’hoar peger bras poan eo ran-

kout beva e kreiz an tan. Var an douar, poan ebed hag

elfe beza ker kalet hag hi. Guelet ho c’heuz, marteze,

eun den skourjezet gant eur barrad klenved ha krog-ha-

krog gant ar maro. Eur fô bero zo en he vizach, eur

c’hoezen venn var he izili. Trei ha distrei a ra var he

vele, klemm, hirvoudi ha krial. Truezuz eo her gueled,

truezuz her c’hleved. Ha koulskoude, n’e ma ket aze an

ifern.

Bet oun, eun devez, e porz Brest, o sellet euz an

deuzerez. Guelet e meuz eno, dir, houarn, koeor teuzet

ha tano evel an dour-red. Ha pa veze lezet da gueza

euz ar forniez evel eur ster a dan bervet, e velet an

eulf o nijal, e santet ar fô o sevel, e velet kement a veze

stoket outhan, pulluc’het ker buhan. Ha koulskoude,

ne ma ket aze an ifern.

Petra eo eta an ifern ?

Kristenien, an ifern zo eur prizoun ; atao leun a den-

valijen, eur puns, eul lenn leun a dan-soufr. Hag eno,

en tan-ze, atao, e ruil hag e tiruil an drouk—sperejou

hag ar bec’herien.

.NHO

260 VAR AN IFERN

.NTO

An tan a zo ho magadurez, hag hi a zo magadurez an

tân ; en tân e maïnt hag an tân a zo ennho. An tân, mez

eun tân a behini tân ar bed-ma n’eo nemet eur skeud,

an tân heb ho lakaat da vont e ludu, a ia beteg mel ho

eskern. An tân a verv en ho daoulagad, an tân a verv

en ho goad, an tân a verv en ho izili, an tân a zo din-

danho, an tân a zioud-ho, an tân en dro d’ezho, an tân

a ra ho guiskamant. Kaout a ra d’in ho guelet evel

houarn ruz er c’hofel, rus-glaou tân ha tân ho-unan.

Va Breudeur, setu aze an ifern gant he dourmanchou,

hag an tourmanchou-ze a bado hed an holl eternite : In

ignem æternum.

Trede poan ar re gollet : en ifern e maor da viken

heb esperanz ebed.

Er bed-ma, e kreiz hor poaniou brasa, an esperanz a

zouten, a harp an den. Ar prizounier, pell dioc’h he vro,

a lavar : eun deiz, marteze, dor va frizoun a vezo digoret

hag e c’hallin, a nevez, guelet mignouned ha kerent.

An den klanv var he vele a esper hag a lavar : ar iec’hed

a zistroio gant an amzer. Ar galoun vantred a esper

hag a lavar : Varlerc’h ar goanv, e teu an nevez amzer :

goude tristidigez, levenez a c’hell dont ive. Hag an eil

koulz hag egile, en em zouten dre an esperanz. Mez ive,

pa vank an esperanz, ar gourach a vank d’he heul. Ha

kenta komz a lavarer neuze eo houma : koulz tra eo

d’in mervel.

Hogen, kristenien, en ifern ne c’haller ket mervel hag

en ifern koulskoude, n’euz esperanz ebed da velet ar

.NHO

VAR AN IFERN 261

.NTO

boan e vihanaad, esperanz ebed d’he gueled oc’h

achui. Eur veach ennhan, e maor ennhan evit an eter-

nite. Doue he-unan hen deuz torret an alc’houez, siellet

an or ha skrivet varnhi ar c’homzou-ma : Vermis eorum

non moritur et ignis non extinguetur : ar prenv ho dreb

ne varv ket, an tan ho rost n’en em vougo biken.

Lavarit da eun den daonet : Pa ho pezo tremenet en

ifern ken aliez a gant vloaz evel a zellien a ziwan er guez,

a ieoten a zav er prajou, a c’hreunen dreaz a zo var an

aod, e c’helfot mont kuit. Hag ar c’helou-ze, holl griz,

holl skrijus ma zeo, a garg-fe anezhan a joa. Mez nann.

Ar bloaveziou, ar c’hantvejou, ar milvezou a dremeno hag

an eternite ne vezo nemet ar pez ma zeo brema : atao

eternite.

Horolach an ifern a iel en dro, hag an nadoziou a

verko atao ar memez tra : In æternum : heb fin. Ar

momenter a labouro hag en eur vont a lavaro daou

c’her « atao, biken ! biken, atao ! » Atao pell dioc’h

Doue, biken esperanz ; biken repozvan, atao tân ; atao

malloz Doue, biken laouenedigez ! Atao en tân, en tân

atao garo, atao griziaz ; biken, birviken eun eulfen a

blijadur ! »

O eternite, eternite en ifern, na te a zo skrijus sonjal

enhoud !

Ha neuze, pa bigno, pa ziskenno, pa dreuzo ar mor-ze

a dân ha pa velo skrifet e pep tu : malloz, dizesper,

welvan ! e roio malloz d’ar re ho devezo her c’hollet ha

malloz d’ezhan he-unan.

.NHO

262 VAR AN IFERN

.NTO

Va Breudeur, eun devez, eun den, spourounet holl o

sounjal en ifern, a glaskaz anavoud hag hen a ioa guir

kement a lavarer divar he benn. Aliez, evit goulen

sklerijen, en em strinkas d’an daoulin dirak he groaz ;

lenn a reaz al levriou sakr, studia skridou ar zent ha re

an doktored. Ha da fin he labour, goude beza pouezet

pep tra, dalc’het kount a justis Doue, a c’hrevusded

ar pec’het, ne gavaz da lavaret nemet ar gomz-ma euz

ar Skritur Sakr : Horrendum est incidere in manu Dei

viventis : Eun dra skrijus eo kueza, etre daouarn an

Doue beo !

Ha ni, va Breudeur, eveld’han, en eur zounjal en

ifern, kredomp, krenomp, goulennomp pardoun. Hirio

c’hoaz, Doue a ginnig d’heomp he varadoz mar her

gounezomp. Mez ive, ma n’her gounezomp ket, e lavar

e zaffomp d’an ifern. A zaou, unan a ranko beza hon

demeuranz evit an eternite. Guelit eta ha choazit

brema : aze an ifern ; ama ar baradoz.

O va Doue, grit ma na guezo nikun ac’hanomp en

ifern. Grit ma zaïmp holl d’ho meuli d’an Envou.

Evel-se bezet great.

* * *

.NPO