VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET KRISTEN,

Ar bed-ma holl a zo meurbed din a druez, rag ne

gaver ennhan, koulz lavaret, den ebed, hag a sounjfe a

vir galoun pe evit tra eo bet krouet gant Doue. Touellet

gant afferiou, madou, plijadurezou an douar, trec’het

gant techou fall hor c’halonou, dallet gant troumple-

reziou ar bed ha finesaou an drouc-spered, e vevomp

evel tud ha n’ho deffe kount ebed da renta euz ho

buez, evel tud ha n’ho deffe goude ar maro, netra da

zouja, netra da esperout.

Ha koulskoude, tud dizounj ma zomp, eun heur a

zeuio, heur a spount hag a enkrez, ma rankimp, dre

daol ar maro, kimiada dioc’h holl draou an douar. Eun

heur a zeuio, heur a drubuil c’hoaz brasoc’h, ma

c’houlenno ouzomp ar barner just eur gount piz ha

didruez euz hor buez, penn-da-benn ; eun heur a zeuio,

heur a rann-galoun heb he far, ma velo an den, maro

.NHO

VAR AN IFERN 247

.NTO

er stad a bec’hed, an ifern gant he boaniou digor frank

evit he lounka da viken.

Euz an ifern-ze, kristenien, eo e teuan hirio da gozeal

deoc’h.

Klevet a rear, lod tud o lavaret : « Marteze n’euz

ifern ebed ! » Diskuez a rin deoc’h e zeuz, e tle beza eun

ifern. Kleved a rear tud hag a lavar: « Marteze n’eo ket

guir kement, a glevomp divar benn an ifern ! » E zan

da lavaret deoc’h petra eo.

Eun ifern a zo ; petra eo an ifern-ze ? Setu eta

he daou c’her ar gelennadurez-ma.

Perak, a lavarot marteze d’in, perak kozeal d’heomp

euz an ifern ? Perak ? va Breudeur ker, perak a lavarin-

me da m’ zro, perak pa vez taget mab an ti gant eur

c’hi klanv, e lavarer d’an dud : « taolit evez, eur c’hi

klanv zo var dro ! » Kalz a zo bet ar pez ma zoc’h, ho

deuz bevet evel m’ho peuz hag a zo, hirio, en ifern.

Setu perak, taolit pled mad ouz va chomzou, rak ar

virionez a zisklerian, hirio, a zo euz an huella priz evit

an holl. Mar doc’h kristenien vad, selaouit gant evez

evit heulia c’hoaz, gant mui a gourach, lezen ho Toue.

Mar bevit er stad a bec’het, selaouit c’hoaz guelloc’h ha

marteze ar zounj, ar guel euz an ifern ho lakaio da

zilezel ho kwall vuez !

*

* *

Beza ’ zeuz, e rank beza eun ifern.

Marteze, ne deuz ifern ebed a lavar, eta, an den difeiz

evit lakaat ar re all da veva evel ma vev he-unan.

.NHO

248 VAR AN IFERN

.NTO

Marteze, ne deuz ifern ebed a lavaro d’he dro, ar pec’her,

evit mouga rebechou he goustians ha kousket dizoursi var

penn-vele ar pec’het.

Marteze n’euz ifern ebed. Marteze ! Her goulen, hen

esperout a rit. E karfac’h gelloud her c’hredi. Mez ho

koulen n’eo ket mad, ho c’hesperanz n’eo ket guelloc’h,

hag ho kreden, mar kredit, a zo falloc’h c’hoaz.

Kounta a rear deuz eur vezen ha pa zear en dizheol

dindan-hi, a zigas eur c’housk pounner d’an den ha,

tostik varlerc’h, ar maro. Emaoc’h en eun dizheol

trubard, pec’her ha pec’herez paour ; ar greden ma

kouskit dindan-hi a denno varnoc’h malheur, rak kaer

hor bezo, pe ni her c’havo mad pe fall, eun ifern a zo,

e rank beza eun ifern.

Eun ifern a zo.

Evit hen diskuez deoc’h, — c’houi hag a gred da gom-

zou an Aviel, c’houi hag ho c’heuz feiz e kredennou an

Iliz, — ne rankin ket kemeret nemeur a boan. En hon

religion, guirionez ebet, merket sklerroc’h evit houma.

Selaouit kentoc’h hor Zalver he-unan o komz d’eomp

en Aviel. (Luc, xvi — §. 20).

Beza zoa, emezhan, eun den pinvidik bras, guisket

kaer ha maget a bep vella. Beza e zoa ive, e toull he

zor, eun den paour, Lazar he hano, goloet holl a c’hou-

liou. Hag ar paour a c’houlenne terri he naoun gant ar

bruzunachou a gueze divar taol ar pinvidik. Mez den na

roe dezhan draillen. Hebken, ar chas a deue ha gant ho

zeod a zec’he gouliou he gorf.

.NHO

VAR AN IFERN 249

.NTO

Hogen, digwezout a reaz d’ar paour mervel. Hag an

elez disken evit hen dougen d’an Env. Hag ar pinvidik

mervel ive, hag hen — Kristenien, taolit evez mad euz

ar gomz-ma ; beza eo unan a gomzou Jesus-Krist ha

merket eo ennhi, var eun dro, planeden ar falz-pinvidik

hag hini an holl bec’herien, — hag hen kueza e kreiz

an ifern : Et sepultus est in inferno.

Hag en eur zevel he zaoulagad, a greiz he dourman-

chou, e velaz Abraham a ziabell ha Lazar en he gichen.

Hag e lavaraz en eur grial : Abraham, hon tad, ho pezet

ouzin truez ha digasit Lazar evit ma c’hlebio penn he

viz en dour, ha ma tistano va zeod, rag ne c’hellan ket

kerzet, poan a meuz ama e kreiz an tân : Crucior in hâc

flammà. Hag Abraham respount : « Eur speuren a zo

etre c’houi ha ni, en heveleb doare na c’hell den pignat

euz a c’halese beteg ama, nag euz ac’halenn disken

beteg aze. Va mab, ho pezet sounj e zoc’h, hed ho puez,

bet er blijadur, ha Lazar er boan ; brema, d’he dro,

e ma er joa ha c’houi en dristigez. »

Guelet a reomp aze, tri dra merket sklear. Da genta

eul leac’h a levenez evit an den just, d’an eil eul leac’h

a boan evit ar pec’her, hag etrezho ho daou eur speuren

ha ne c’hell den tremen dreist-hi.

Ma na vije ket bet ar c’homzou-ze ker sklear ha ma

zint, ma na vije ket bet anat dreizho e zeuz eun ifern

evit ar pec’her, em bije gallet, ouspenn, diskouez deoc’h

hor Zalver o c’hen em hevelebi ouz eul labourer hag a

zeu da fin an eost da zispartia 'r plouz a douez ar

greun evit ho zaol ebarz en tân : Ad comburendum. Hen

.NHO

250 VAR AN IFERN

diskuezet em bije hen deoc’h, ho c’hen em hevelebi ouz

eun tad a famill hag ha c’houlen digant he zervicherien

eur gount piz ha leal, ha goudeze, a daol er meaz e

kreiz an denvalijen he zervicher dieguz : Inutilem servum

ejicite in tenebras exteriores.

Mez perak, va Breudeur ker, kozeal deoc’h kement

a gomzou Jesus-Krist ? He vuez, muioc’h c’hoaz eget he

gomzou, a rent testeni e zeuz eun ifern.

Hor Zalver a zo diskennet var an douar euz an Env,

ha perak ? Bevet hen deuz paour : ha perak ? Great hen

deuz sakramanchou : ha perak ? Maro eo, maro e kreiz

an dismegans, maro e kreiz poaniou estlammuz, maro

var groaz an dorfetourien ha perak ? Va Breudeur,

respountet ho c’heuz : Jesus-Krist a zo ganet, hen deuz

bevet paour, a zo maro var menez Kalvar evit terri hor

jadennou, evit distruja rodou an iaoul en hor c’haloun,

evit deski d’eomp hent ar baradoz, pe mar kavit guell :

evit sarri dindan hon treid dor an ifern. Etre an ifern

ha ni hen deuz savet he groaz, he groaz ruz-glaou gant

he c’hoad sakr. Eur penn euz ar groaz-se a stouf gi-

nou an ifern, ar penn all a zigor ar baradoz : setu ar

penn kaoz a varo Jesus-Krist.

Nac’h an ifern a zo, eta, nac’h an Aviel, nac’h kroaz

hor Zalver.

Hag en em estoni a dleomp-ni, goude kement-se,

mar klevomp an Iliz, an Iliz sklerijennet gant Doue ha

karget ganthan da genderc’hel ar virionez etouez an dud,

o rei malloz da nep piou benag a gredfe lavaret ne zeuz

.NHO

VAR AN IFERN 251

.NTO

ifern ebed ; o rei nerz d’he beleien da grial ouz ar pe-

c’her evit he zihuna : « Eun ifern a zo, nann evit an

holl, mez evit kement hini a varv er stad a bec’het mar-

vel. »

Evit eur c’hristen katolik, guirionez eta ebed hag a

ve sklearoc’h eget houma.

Ha ma na fell ket deoc’h beza kristen katolik, mar

fell deoc’h disken, — rag kuitaad ar feiz eo disken : ni

zo er pen huella, — petra e viot c’houi ?

Protestant marteze ? Va Breudeur ker, ne anavezan

ket protestantet an amzer vrema. Ne anavezan ket, a dra

zur, petra gredont ha petra na gredont ket ; rak eur

veach faziet divar hent ar virionez e c’haller chench

guenoden, da bep mare. Ar gaou kenta a zo deuet a c’hi-

nou an aerouant hag a c’houdevez, hen deuz dalc’het

ar memez bale gant he dad. Ne c’hell ober hent, mont

araog, nemet en eur en em gorvigellat, en eur en em

gorgamma, lod anezhan atao a dreuz evel an aer pa ra

hent. Mez ma ne anavezan ket ar brotestantet, me ' ana-

vez — hel lavaret a raan heb kaout ar zounj da offansi

den, — me anavez ho zad, eur c’hoz manac’h kuiteat

ganthan he leandi evit distrei er bed. Anaout a raan he

vuez. Eun dervez, o pourmen gant he c’hreg, eul leanez

paour faziet ganthan, e selle ouz an Env. Hag he c’hreg

a lavare : « Sell, Martin, peger kaer eo. » Hag hen a blege

he benn. « Sell-ta, emezhi, pegen kaer eo ! » Hag hen

respount : « Ia, kaer eo, mes n’eo ket evidomp-ni ! » —

« Red eo eta distrei neuze ! » — « Ruillet ar voul, re

zivezad eo ! »

.NHO

252 VAR AN IFERN

.NTO

Ia, ruillet ar voul ha distruj a ra. En eur ruill e torr

he gouzoug d’ar virionez.

Pa velaz Luther ar gador govez ha merket varnhi :

Ama e ranker dizelei gouliou ar goustianz, e kavaz an

dra-ze re boanius evit he galoun hudur ha gant eun

taol kil-dourn e taolaz d’an traon ar gador govez hag

ar gofesion d’he heul. En em gavout a ra dirak ar

purgator. Seblantout a ra klevet he dud eat da anaon, o

c’houlenn diganthan pedennou. Oh ! gueach all, e

c’houie a greiz he galoun ober evitho ar pedennou-ze.

Mez hirio, e rank anzao ha lavaret : « Da betra pedi ?

Ne meuz mui ar memez relijion gant va zud koz. Petra

a dalvo va fedennou-me ? Nac’homp kentoc’h e ve pur-.

kator. » Hag e lavaras : « N’euz purkator ebed. » En

em gavout a ra tal-ha-tal gant ar zent. Ar guel euz ho

foltred, en eur zigas dezhan da zounj euz ho buez santel

hag euz he wall vuez he-unan a zo evithan eun test he-

gazus. Pa vel dreist holl poltred ar grouadurez pur

dreist an holl, alvokadez ar Gristenien, mamm hor Zal-

ver benniget hen deuz lakeat he religion e dourn an

den, evel eur vaz evit he c’harpa var hent ar vuez, e

rank anzao : me a glask freuza, dispenn labour Jesus-

Krist. Hag e lavar : « Diskaromp ar zent : dirazho ne

d’aïmp mui d’an daoulin ; en hon templou ne vezo mui

guelet ho foltred. »

Setu hen dirag an ifern. — « Ac’hanta, Luther, te hag

a c’heuz dija great eun hanter-tro e kement all a virione-

ziou, petra a ri te, euz an ifern ? Kaer az pezo, keit ha

ma chommo ar spountail—ze en he zav, ne gouski ket

.NHO

VAR AN IFERN 253

.NTO

eürus. Diskar ive an ifern ! » Mez nann. Mallos Doue

e vel ouz hen difenn. Varnhan e vel merket e lizerennou

sklear : « Ama ar prenv ne varvo ket, an tan n’en em

vougo biken ! » Luther ne gredaz ket nac’h an ifern.

Diskennomp, mar karit, eur bazen izelloc’h, disken-

nomp beteg ar baianed, hag a ioa deuet nebeut ha ne-

beut a benn da ober ho Doue deuz pep tra nemet deuz ar

guir Doue, koulz lavaret, da gredi guir pep tra nemet

ar virionez. Mad, pa zigoran al leoriou koz, pa lennan

skridou an amzer gueach all, etouez kement a c’hevier

me a vel eur virionez chommet en he zav, var an douar :

e pep amzer, e peb bro holl boblou ar bed ho deuz kre-

det e zoa eun ifern.

Petra lavarin-me deoc’h kên ? va Breudeur ker. Tud

desket, sperejou bras, mez dallet gant an ourgouil, ho

deuz klasket orjellad ha diskar guirioneziou an Aviel.

An ifern dreist holl, ho spounte hag en he eneb ho

deuz muia en em zijadennet. En hor bro e zeuz bet kavet

unan euz an dud—ze, anavezet dreist ar re all, evit he

gounnar a eneb relijion Jesus-Krist.

Mad, eun devez e teuaz da gaout Voltaire eur mignoun

difeiz eveld’han. — « Voltaire, emezhan, deut ounn a

benn da zestum testeniou awalc’h : n’euz ifern ebed ! »

— Na te a zo eurus, a respountaz Voltaire. Evidon-me —

hag hen doa klasket awalc’h koulskoude, — evidon-me

zo c’hoas pell dioc’h eno.