Hirio c’hoaz, ha marteze muioc’h eget e peb amzer

.NHO

236 VAR AR VARN ZIVEZA

.NTO

all, piou a velomp da veuli ha piou da dammal ar

muia ? Beza zo eur rumm dud hag ho deuz evel great

eur marc’had, roet ho ger an eil d’egile evit ober brezel

d’ar vertuz. Skignet int, ama hag ahont dre bevar c’horn

ar bed ha pa glevont ar gomz : « Var zao ! » ho gueler

holl var eun dro, e sevel eur skabel huel dindan treid

ar falla tud, e c’hober anezo eur meuleudi dispar, e

lakaat evel eur gurunen var ho fenn. Er c’hountrol,

kement hini a zo mad, a zo leal, a gerz gant an hent

eün, a glask an urz vad, a heuil lezen Doue, ar re-ze

a vezo goapeat, disprijet ; a vozadou e vezo taolet pri e

kreiz ho daoulagad, dre c’hevier ha falz-prezegerez e

vezo klasket ho zremen evit an dud falla zo er bed.

Piou a zeuio eta da goumpeza labour an dud ; piou

a lakaio da ren, e leac’h ar faozoniac’h hag an trubar-

derez, ar virionez hag al lealded ?

Eneou kristen ouz va zelaou, poanius e kavit, marteze,

hent an Envou, diez e kavit beza tamallet heb na guir na

rezon, diez, goude ober vad, beza persekutet gant ar re

all. Evel ar bleun er parkeier a bleg d’an douar pa

vank ar gliz da rei dezho freskadurez, e plegit ho penn

hag e lavarit : « Beteg pegeit, o va Doue, c’houi hag a

zo santel ha leal, e chomot-hu heb tenna venjans evi-

domp euz ar re ' zo var an douar : Usquequo, domine,

sanctus et verus, non judicas et non vindicas sanguinem

nostrum de his qui habitant in terra ! » R’ho pezet fizianz.

Doue ' varno d'he dro.

Pec’henien, pec’herezed, eurus oc’h e kreiz ho tizur-

chou, goap a rit a Zoue, goap euz he zervicherien : la-

.NHO

VAR AR VARN ZIVEZA 237

.NTO

varet a rit : « Ne meuz na feiz na religion ha pe seurt

drouk a zo koulskoude c’hoarvezet ganhen-me ? » Doue

hen devezo he dro ; evel ma tle barn an dud just, e

varno ive an dud digoustians : Justum et impium judi-

cabit. Ha neuze, da zeiz ar varn-ze e vezo kompezet mad

pep tra : Et tempus omnis rei tunc erit.

Varlerc’h balans faoz ar bed, e velan en he zourn eur

valans all : balans diabeg ha difazi : balans an Aviel.

Ennhi e pouezo pep tra, ervez ar strisa lealdet : Justus

es domine et rectum judicium tuum.

Ar barner-ma, na zalc’ho kount nag euz ar madou,

an enoriou, ar c’hargou a vezo bet var an douar ; ar

paour dirazhan zo ken huel hag ar pinvidik. Na zalc’ho

kount nag euz ar gened, nag euz an deskadurez, nag euz

ar c’halloud ; dirak he zaoulagad ar vertuz hebken he

devezo talvoudegez.

Buez an ene mad a zo poezet da genta : he holl be-

dennou, he holl daelou, he holl gommunionou, aluzen-

nou roet d’ar paour, tentasionou trec’het gant kourach,

kroaziou douget heb en em glemm, santimanchou a feis,

a esperanz, a garantez, a anaoudegez vad, he holl oberou

mad en eur ger. He Eal mad ho laka holl e skudel ar

valans evit kreski he rekoumpanz ha kaeraat he gu-

runen.

Buez ar pec’her a zo poezet ive. Mez ama daouarn an

Eal mad a zo koulz lavaret goullo. Ar pedennou, an alu-

zennou, an oberou mad hen deuz dastumet a zo henvel

ouz ar frouezen a gaver er Palestin var bord ar Mor

.NHO

238 VAR AR VARN ZIVEZA

.NTO

Maro. Ar frouezen-ze a zo, evit eur guel, kaer awalc’h

hag a zeblant beza saouruz. Mez pa deu ar beachour

d’he boulc’ha gant he zent, ne gav ennhi nemet eun

doare ludu iskis ha c’houero. Evel-se ive, ar pec’het

hen deuz kaset da goll, zoken, ar pez hen deuz ar

pec’her great a vella en he vuez.

An drouk-eal, er c’hountrol, a zo leun bar he zaouarn :

ourgouil, avarisded, luxur, avi, gourmandis, buhanegez,

diegi, pedennou dizounj, gwarizi, ioulou, oberou, kom-

zou mezus, kement droug en eur ger, hen deuz great ar

pec’her azalek he gavel beteg he vez, holl ho digas, holl

ho bern e pladen ar valans. Ne lez, ne ankounac’ha

netra evit ma rento pounnerroc’h a ze kastiz an ene fall.

Ha pe seurt digarez a glasko ar pec’her paour evit

dizamma he goustianz ?

Ha lavared a raio hen : « Aotrou, va zempladurez a

ioa re vraz ! » — Mez, setu aze tud eveldoc’h, ker sempl,

ken dinerz ha c’houi hag a zo deuet da veza sent. Perak

n’ho c’heuz-tu ket great ar pez ho deuz great ho-unan :

Cur non potuero quod isti.

« Dallet oan gant ar bed ! » — Roet em boa deoc’h

beleien evit ho kelen hag e tisprijac’h ho c’homzou ;

leor an Aviel evit ho c’hentja ha ho c’heuz hen taolet

a gostez.

« Trec’het oan gant va zechou fall. » — Pa zao louzeier

fall en eur park, al labourer a gemer he grog-c’hoennad

evit ho zenna er meaz. Da zisc’hrizienna ho techou fall,

ar zakramanchou a ioa dindan ho tourn. Ma vije bet

great evit Tir ha Sidon, kement hag a zo bet great evi-

.NHO

VAR AR VARN ZIVEZA 239

.NTO

doc’h, hi ho divije guelloc’h great pinijen gant ludu

var ho fenn ha gouriz reun var ho c'hros-leac'h.

Ar pec’her evit en em zizamma ne gavo eta digarez

ebed hag he-unan e ranko anzao ha lavaret : Justus es

Domine et rectum judicium tuum.

*

* *

Ar setanz diveza : setanz didruez ha diremed. Buez

peb den, eur vech dizoloet ha pouezet an diveza setanz a

vezo douget : setanz a vuez evit an den just, setanz a

varo evit ar pec’her.

Tri dra a lako pounner braz ha c’houero meurbed

setanz an den daoned. Beza ' vezo eur zetanz, — didruez,

— a zisparti, — diremed.

Eur zetanz didruez.

Ar pez a zo guella d’an den, eo eun nebeudik laoue-

nedigez en he boaniou, eo klevet a berz eun den all eur

gomz karantezuz, reseo eur merk a druez. Mez ive, ar

pez a deu da beurgreski hor rann-galoun, eo beza dilezet

en hon anken ha kavout, er pez hon deuz muia karet,

ar c’henta penn-kaoz euz hor glac’har.

Hogen, va Breudeur, deiz ar varn, ar pec’her ne

gavo skoazel e nep tu ; hed he vuez e sounje d’ezhan

galloud tremen heb Doue. Touellet gant traou ar bed, ne

zante nep izom d’en em daol etre diouvreac’h he Grouer.

Mez hirio, ar bed a zo tremened. Ne jom gant an ene

nemet Doue euz eun tu hag an oberou fall euz eun tu all.

Hogen, ar guel hebken euz an dizurziou-ze a zo eur

.NHO

240 VAR AR VARN ZIVEZA

.NTO

beac’h mantruz evit ar pec’her paour. Koumpren a ra

brema, pegen heuzuz tra eo ar pec’het, peger braz dis-

kiantiz a berz an den, peger braz dianaoudegez e kever

Doue.

E kreiz he zizesper, ne gavo sikour e nep tu.

Hirio Jesus-Krist a zo evidomp leun a vadelez. Evi-

domp eo diskennet euz an Env, evidomp hen deuz

bevet paour, prezeget he aviel, skuillet he c’hoad

var menez Kalvar. Evidomp, noz-deiz, e chomm

var an aoter da zelaou hor pedennou, da rei d’heomp

grasou, da veza magadurez hon ene. Deiz ar varn, amzer

an drugarez a vezo tremenet ha deuet amzer ar justis.

Ar Verc'hez a zo hirio madelezus. Ne c'houlenn

nemet astenn he dourn d’ar pec’her evit parea he c’hou-

liou. Da zeiz ar varn, goude beza bet disprijet, e tisprijo.

Ne fello mui dezhi beza na mamm, nag alvokadez da

vourreo he mab Jesus.

Hirio, ar Zent a zo he vreudeur ; ne c’houlennont,

ne glaskont nemet distrei divarnhan gualinier an

Aotrou Doue ; mez beteg ar fin hen devezo kemeret eun

hent dizhenvel dioc’h ho hini ; hen dianzao a reont

d’ho zro : n’her c’hemeront mui evit ho breur.

Hirio, hon eal mad a zo evidomp leun a deneredigez ;

zoken e kreiz hon dizurziou, n’hon dilez morse. Kerzed

a ra var hor lerc’h en eur wela evel eur mignoun a veler

o vont beteg ar bez da heul korf maro he vignoun. Deiz

ar varn, goude beza bet dilezet e tilez, goude beza bet

disprijet e tisprijo.

.NHO

VAR AR VARN ZIVEZA 241

.NTO

Setanz a zisparti.

Neuze a berz Doue, elez ar baradoz a ziskenno da zis-

partia ar re vad a douez ar re fall, evel ma veler da vare

an eost, al labourer gant he ridell o tenna greun a douez

ar skaodu.

An eneou dibec’h a vezo lakeat en tu deou d’ar Gador-

varn hag en tu kleiz ar bec’herien.

Ar vamm a vezo kemeret hag ar verc’h lezet a gostez :

ar mab kavet mad hag an tad kavet re skanv ; a zaou

vreur, a zaou bried, a zaou vignoun, unan a zo kemeret,

egile lezet a gostez.

Va Breudeur, ne esperan ket, gelloud rei deoc’h

da goumprenn, pegenn kriz eo eun henvelep dis-

parti.

Test oun bet eun devez a eun anken ar vrasa. Eur

c’horf maro, korf eur c’hrouadurik iaouank a ziskennet

en douar. E tal toull ar bez, kroaziet he daouarn ar

vamm baour a ioa var he daoulin. Heb ober an disterra

klemmaden, e pede hag e skuille daelou. Mez pa glevaz

trouz ar genta paladen zouar o kueza var an arched e

lavaraz en eur grial forz : « Va c’hrouadur paour, ha

guir eo e ranki-te chomm aze ha me mont kuit ? Ha

guir eo n’az kuelo mui va daoulagad, n’az klevin mui o

kozeal ouzin ? Ha guir eo goude beza da zouget ha da

vaget, ne allin mui da starda var boull va c’haloun ?

Ha guir eo e ranko ar vamm lavaret d’he mab kenavezo

da viken ? »

He fried a deuaz da gregi en he dourn hag a respountaz :

« Guir eo e rankomp lavaret kenavezo d’hor c’hrouadur,

16

.NHO

242 VAR AR VARN ZIVEZA

.NTO

nann koulskoude, kenavezo da viken, mez kenavezo er

bed all. » Eun esperanz a jomme ganthi.

Mez deiz ar Varn, an disparti zo da viken ! Biken

mui n’en em veler, biken mui n’en em gaver, biken

mui n’en em gozeer, biken ! biken ! Eur speuren ha ne

ello netra tremen dreist-hi, a vo savet etre an eneou

kollet hag an eneou eürus.

Neuze, mez re zivezad, ar pec’her a anavezo peger

c’hoero eo he blaneden hag a lavaro gant dizesper :

« Setu ar re ma reamp, gueach all, goap anezho. Tud

» dall ma zoamp, ni a gemere ho buez evit eur vuez dis-

» kiant hag ho flaneden evit eur blaneden heb enor. Hag

» hirio, setu ho renk etouez bugale Doue hag ho lod e

» mesk ar zent. En em faziet omp eta : Ergo erravimus,

» en em faziet omp eta divar hent ar virionez ; skleri-

» jen ar justis n’he deuz ket hor sklerijennet nag heol

» ar skiant vad paret varnomp. En em skuizet hon

» deuz var hent an dizurz hag ar gollidigez, kerzet dre

» venojennou rust ha dianavezet rouden Doue. Da

» betra eo bet mad d’heomp an ourgouil, bet mad fou-

» gerez ar pinvidigeziou. An holl draou-ze a zo tremenet

» evel eur skeud, evel eur c’hannad o vont abiou, evel

» eur vag var an dour, evel eul labouz en ear ha ne

» lez var he lerc’h na merk na rouden. »

Komzou meurbed c’houero, va Breudeur, c’houero

dreist holl, p’ho lavarer re zivezad !

Goap a reant, goapeat int. Disprij a reant, disprijet

int. Klask a reant madou ar bed, ha madou ar bed a

zo deut da veza ar pez ma zint, eat da netra.

.NHO

VAR AR VARN ZIVEZA 243

.NTO

En em faziet int eta, hag ar pez a beurachuo ho dizes-

per eo diveza komz ar barner just o tougen en ho eneb :

Eur zetans diremet.

Eur vech dispartiet an diou gevren, Jesus-Krist en

em dro var zu ar re a zo en tu deou d’he gador : « Deuit,

» emezhan, deuit, nann mui d’ar brezell. Echu eo peb

» stourmad, gounezet ar victor. Noaz oun bet hag ho

» c’heuz va guisket ; naoun a meuz bet, va maget ho

» c’heuz. Deuit eta, tud benniget. Pignit, pignit. Mall,

» mall bras e meuz. Rouantelez an Env a zo digor.

» Guelit he joausded, he levenez, evidoc’h int. Paour

» oc’h bet, gwall gaset aliez : evit ho tigoll, setu eur

» rouantelez a bez, eur rouantelez great evidoc’h, eur

» rouantelez eternel : Possidete regnum. »

O setanz plijadurus ? O kelou dudiuz meurbed ! Mont

gant Doue ! Gant Doue d’he varadoz, beza kurunet a

c’hloar, beza da viken en eur mor a joaiou ! Pignit

eta, eneou eurus ! Kiit gant Doue ! Ho Kervel a ra !

He vugale oc’h! Deoc’h e ro he vennoz, deoc’h en em

ro he-unan : Possidete regnun.

Mez, o va Doue, euz ar re a zo en tu kleiz, ho kroua-

durien ive, euz outho petra reot-hu ?

« Kiit, eme Jesus, kiit... » Mez, o va Doue, da beleac’h

e zaïnt-hi pell diouzoc’h ? C'houi a bign d’an Env. Ha

ne gavint-hi ket ive, eur c’hornik benag en ho

rouantelez ? — « Kiit, kiit pell diouzin : Discedite. Ho

» kalvet e meuz, ho kortozet pell hag hir ; redet e meuz

» var ho lerc’h evel ar pastor mad varlerc’h an danvad

.NHO

244 VAR AR VARN ZIVEZA

.NTO

» dianket, ha c’houi a reaz ar skouarn-vouzar, a droaz

» kein ! Kiit, eta, ive brema ; heuillit ho c’hent atao...

» Mez pell diouzoc’h ha pa na jomm mui nemedoc’h

» gant an den, penaoz beza eurus ? » — « N’eo ket ho

» guelet eurus a fell d’in mui. Va malloz a zo var ho

» penn. Kiit, tud milliget, kiit da di an hini ho c’heuz

» kemeret evit ho Toue epad ho puez. Kiit d’an tan

» eternel gant an drouk-speret. »

Kristenien, krisa setanz ! doaniusa planeden ! Ran-

kout dre hor faot hon unan, gueled ar baradoz kollet,

lavaret kenavezo da Zoue, d’ar Zent, d’he Vreudeur,

d’an eurusded, ha kenavezo da viken ! Rankout dre

hor faot hon unan kueza en ifern ha chomm ennhan da

virviken, da leski e kreiz an tan ! Rankout dre hor

faot hon-unan ha var eun dro, koll ar brasa mad, ar mad

heb mui ken ha koueza ouspenn, heb esperanz hebet, e

kreiz ar brasa malheur.

*

* *

Kristenien, va Breudeur, echu ar varn ; merket eo he

lojeiz, roet he loden da bep unan. E pe du, e pe loden

en em gavimp-ni d’an deiz braz-se ?

Ma tiskenfe, ama hirio e m’ plas, evel ma tiskenno da

fin ar bed, Hor Zalver benniget Jesus-Christ evit ho

parn petra ' ve ho planeden ? Aze ho tourn var ho kous-

tians, petra ' lavarit ac’hanoc’h hoc’h unan ? Taolomp

eta evez ha greomp mad hor zounj.

O va Zalver, e leac’h guelet en ho tourn balans ar

justis, e velan ho tiou vreac’h digor var ar groaz evit

.NHO

VAR AR VARN ZIVEZA 245

pardouni. Pardoun eta evidomp holl ! Pardounet ho

c’heus da Vari-Vadalen, pardounet d’al laer deou ; espe-

ranz a zo eta evidomp ni ive : Mihi quoque spem dedisti.

Grit, o va Zalver, ma klevimp holl ar gomz eürus :

« Deuit, tud benniget gant va Zad, da gemeret perz er

rouantelez a c’hed ac’hanoc’h abaoue krouidigez ar

bed. »

EVEL-SE BEZET GREAT.

* * *

.NPO