_Laus Mori._
Romulidas, Myrtus[15] Paphia exornauit, ouantes;
Pura triumphales decorauit Laurea Põpas:
Prima dedit Quercus seruati præmia ciuis:
Sumit Idumæam præpes victoria Palmam:
Ast ea,[16] quȩ nutu superis dominatur & imis
Fortunæ stolidas, quæ scit, contundere vires,
Quæque adamantæi domitrix prudẽtia fati,
Vnã ex Arboribus voluit sibi crescere morũ:
Hãc amat, hâc cingit canẽtia tẽpora fronde,
Vẽturi en agedum, secura, ignaraque corda,
Prospicite, & dubiæ casus prænoscite sortis.
Si pudor insanis, morus sapit, illa doloso
Nil temerè credit zephyro, nam veris adulti
Iam certum expectãs solẽ, nõ germinat ante
Frigoris infesti, quam cuncta recesserit aura:
Tum floretq; viretq; simul, longæq; repẽdit
Dãna moræ, atq; vnâ totã se nocte profũdit.
Viderat Æmoniâ nudam quam vesper ab[17] Oetâ,
Proximus[18] Idæo de vertice cernit Eous
Frondosã, & pariter grauidã, partuq; leuatã.
Sic properat tenerũ germen, ne frigidus aer
Manè coquat; medione die ne torreat ȩstus.
Insidias cæli ne tunc vereare sereni
Ampliùs, & vasto quæ cæca pericula Ponto:
Vt bene subductam deducas nauita Pinum,
Sint tibi[19] Vergiliȩ, videas cũ germina mori.
Quin vbi dilectis cultoribus annua Poma
Reddidit, hybernis ne frondibus incubet Auster,
Aduerso pugnãs Boreæ, & certamine fratrũ,
Collisi inter se frangantur in arbore rami,
Sponte sua capitis sacri deponit honorem.
Vtque minus fiat sæuis obnoxia ventis
Iratique Iouis telo, fugit ardua, Morus,
Morus in antiquis arbor gratissima lucis.
Ad Lunæ radios hâc ludunt sæpe sub vmbra
Cõsertȩ Satyris Nymphȩ, plaudũtq; choreas,
Sæpe legit fœtus[20] Ægle formosa caducos,
Ebria[21] Sileno queis sublinat ora jacenti.
Poma gerit morus triplici distincta colore,
Nã paribus spatijs albẽtq; rubentq; nigrẽtq;
At color ille parum lætus, qui fructibus ater,
Omina sanguineis nec sunt nisi tristia moris;
Quid te nigra mouent? niger est[22] Phæbeius oscen,
Nec tamen augurio quicquam fælicius illo,
Solis vbi nitido veniens spectatur ab ortu.
Astrorũ & somnimater, nox alma, quadrigis
Inuehitur nigris: ebeno tumet India nigro:
Laudamus nigros oculos, nigrumq; capillũ,
Ac nigras violas,[23] fului editus imbre metalli
Deperijt nigros Cepheæ Virginis artus.
Quod vero funesta putãt de sanguine mora,
In vulgum has sparsit[24] Babylonia fabula nugas;
Dat meritas igitur pænas & pẽdet Arachne,
Inuisique operis casso est addicta labori;
Non quod Palladiæ cõtenderit ȩmula telæ,
Mortalisq; Deam justas stimularit in iras,
Sed potius geminæ quod per mẽdacia cædis
Inuidiâ morũ, miserosq; onerauit Amores,
Assyrio tingens lugentia poma cruore.
Adde quod & nostris Regionibus alba leguntur,
Antiquis ignara Italis, cæloque latino.
Iam nec Pæoniæ, jam nec succus Panaceæ
Dictamniq; feris, notissima gramina, capris,
Iudice me, moris certare salubribus ausint.
Nec mihi[25] Moly tuum referas, herbamq; potentem
Capte oculis vates; à Moris plura petuntur
Prȩsidia, & plures illis natura creatrix
Vi quadam occultâ cõcessit pellere morbos.
His ideò[26] Catius finiri prandia jussit,
Cecropio Catius sapientũ primus in horto;
Inde fit ad noxas ægri prope corporis õnes
Panchrestos,[27] vero perhibent vt nomine Graij.
Mororum infuso coalescunt vulnera succo:
Auribus, atque ori prodest, aluoq; moranti,
Languentemque leuat stomachũ, capitisque dolorem.
Discutit & veteres panos, & tormina sedat.
Vipereo est hostis generi, tetrisque venenis,
Thessala, quæ tellus, quæque in mala pocula gignit,
Vncta prometheo cautes mæotica tabo.
Arboris ejusdem folijs medicabere tritis
Artubus ambustis, & diri morsibus hydri.
Saucius hoc nosset[28] magni præceptor Achillis,
Nõ Deus optasset lethum, nec Lemnia tanto
Saxa fatigasset gemitu[29] Pæantius heros.
Hirsuto hinc alitur spectãdus corpore Bombyx;
Nascũnturq; domi, quæ quõdã à littore rubro
Mollia distincti mittebant vellera seres.
Radicis sileo varios, & corticis vsus,
Morborũ auxilijs hæc tota est nobilis Arbor,
Mæonijsque cani non dignior vlla camænis.
_Laus Bombicis._
Qvò me Phœbe, rapis? quas hinc sublatus in auras,
Aera per liquidũ, rapidis circumuehor alis?
Vos ne adeo[30] Serum intueor mollissima Regna
Lanificos cõplexa greges, agnosco parẽtem
Bombycemq; sinu recubantẽ molliter albo.
Te quoque,[31] quam memorant primã euoluisse nitentes
Folliculos, vnde in paruæ collecta figuram
Alitis, ignotas pennâ trepidante per auras
Tinea carpsit iter, dulcesq; animãte susurros
Ore, poli lætis resonarunt æquora bombis.
Ten igitur vermis video nutricula,[32] Thisbe,
Errantẽue sinu placidè amplexaris alunum,
Scilicet, hũc morus ramo frõdente tenellum
Excipit, & claras magnũ trãsmittit ad Artes.
Namque vbi ter pigro renouauit corpora somno,
Iam senium increpitans, & pleni pondera ventris,
Continuò, tanta est edendi gloria fili,
Exercetur, & effundit quæsita per Æuum
Stamina, ditis opes vteri, suspensaq; densos
Fila regens inter ramos, atque ordine ducẽs,
Mille legit, relegitque vias, & circinat orbes
Sponte sua donec niueo se carcere claudat.
Mox autem interior circũ vndique stamina densat,
Albentiq; Thoro immoriens glomeratur in ouum.
Sed neq; tũ tineȩ vllus honos, aut gloria filo,
Pãphila ni modicos Bõbicũ euoluere folles,
Aut aperire caui docuisset tegmina linthei.
En etiã digitis prætentat mollibus oram
Educitque globo, lucisque emittit in auras
Rursus aui similem, sed te ne subdola captet
Et dulcem pullis Philomela immitibus escã,
Auferat, Ah vereor! melius cõcluse latebis,
Hanc sine necquiquam modulis, crispoque susurro
Blãdiri, & tenues disperdere carmẽ in auras,
Ni facias, rostro implebit crudelior alui
Ingluuiẽ, ac viuo viua abdet corpora busto.
Cætera quinetiam volucrũ lætissima turba
Gaudet in incautos vermes inuadere, sedDij
Dij prohibete nefas, recreet mage carmine dulci,
Vnguibus abstineat. Niueo jam plurima surgunt
Bombici tabulata, gradus aulæque per altos
Mille. Prius pubes stabulãtem rustica ramis
In nemora alta videns errare, ignara silebat,
Hic vbi nascenti Seres dominantur Eoo,
Deterior donec paulatim & de color, artes
Extudit, & duros homines emollijt ætas;
Fortunate nimis, diuũq; hominũq; superba
Gloria, centeno reparans tua funera fœtu;
Viue sacris Bombix decus admirabile Templis,
Viue ducũ, Regumq; augustis addite pallis,
Nec tua lanigeræ superabunt fila bidentes
Tergoribus niueis, quãuis sua vellera laudet
Hispalis, & magno Tyrios incocta rubores
Mutaris[33] Milete, olim tibi[34] Phrixea cedẽt,
Tu quoque ne[35] Biturix contra tua mollia jactes
Vellera, nec facies, etenim jam vilia sordent.
[Illustração]