Ewart Gladstone_: "Where the subject is a man who was four times at the
head of the government--no phantom, but dictator--and who held this
office of first minister for a longer time than any other statesman in
the reign of the Queen, how can we tell the story of his works and days
without reference, and ample reference, to the course of events over
whose unrolling he presided, and out of which he made history?...
Assuredly I am not presumptuous enough to suppose that this difficulty
of fixing the precise scale between history and biography has been
successfully overcome by me. It may be that Hercules himself would have
succeeded little better."[446]
Selfs by 'n gewone lewensbeskrywing het die biograaf al 'n moeilike
taak. Hy moet 'n verslag gee van die uiterlike wederwaardighede van die
persoon; maar hy moet ook sy intellektuele en geestelike groeiproses
teken en die gestadige wisselwerking tussen die twee nooit uit die oog
verloor nie. Is die onderwerp van die lewensbeskrywing so 'n
buitengewone persoon soos Pres. Steyn, wat gedurende die periode
1896-1916 feitlik aan die hoof van die hele volk gestaan 't, dan word
dit nog noodsaaklik om die geskiedenis van die nasie ook te vertel. Op
die manier loop die biograaf gevaar om die eenheid van sy werk te
verstoor, presies soos die skilder van 'n groot veldslag, wat probeer om
àl die soldate van weerskante op sy doek in te druk. Die verstandige
biograaf sal soveel moontlik aan die historikus oorlaat en dit het Van
der Merwe dan ook meestal gedoen o.a. met die twede Vryheidsoorlog en
die vredesonderhandelinge. Sulke gebeurtenisse behoort tot die terrein
van die historikus. "To make some roughly effective summary of (such)
doings, in the way of epitome or extract, will be all that can fairly
come within the province of biography"[447]
Edmund Gosse het verklaar, dat dit 'n groot fout is om, wat genoem word
_Life and Times_ van 'n mens te probeer beskryf. "History deals with
fragments of the vast roll of events; it must always begin abruptly and
close in the middle of affairs; it must always deal, impartially, with a
vast number of persons. Biography is a study sharply defined by two
definite events, birth and death. It fills its canvas with one figure,
and other characters, however great in themselves, must always be
subsidiary to the central hero."[448]
Per slot van rekening bly dit 'n moeilikheid wat iedere biograaf op sy
eie manier moet oplos. Dit verdien in elk geval die noukeurige oorweging
van ons toekomstige lewensbeskrywers. Die lewensbeskrywing van Pres.
Steyn sou m.i. aan eenheid gewin het, as daar 'n skeiding gemaak was
tussen die historiese en biografiese gegewens. Die diktaat van die
president, sy redevoerings en die offisiële dokumente kan gemaklik as
historiese aanhangsel gegee word. Omdat dit alles in die teks van die
biografie geskuif word, verloor ons telkens die persoonlikheid van die
president uit die oog. By die behandeling van die Hertzog-kriesis (II,
Hoofstuk XII), en die Rebellie (II, Hoofstuk XIII) is dit veral die
geval. Hier word die lewensbeskrywing feitlik 'n offisiële blou-boek, 'n
bronnepublikasie. Maar dit is dan ook van dié gebeurtenisse waarvan die
skrywer in sy voorwoord sê: "Die rook trek nog uit meer as een brand ...
en daarom word hier 'n poging aangewend om so objektief moontlik te
wees; om die _ipsissima verba_ van die verskillende persone wat op die
toneel verskyn, letterlik weer te gee; en om alle kommentaar wat aan
partygevoel kan toegeskrywe word, te vermy." (I, p. 11.) Waar dit sulke
delikate kwessies geld, sou dit seker onbillik wees om nou al van die
skrywer 'n samevattende oordeel te verwag. Maar as die rook eendag
weggetrek 't is dit sy plig as biograaf om ons te laat voel wat daar in
die siel van die groot staatsman omgegaan het in die tyd. Dan sal sy
boek waarlik 'n _lewens_beskrywing word, want ten spyte van die
moeilikheid waarop Churchill sinspeel, bly dit tog waar dat 'n
versameling briewe, dokumente en redevoerings nog geen biografie uitmaak
nie, al word dit ook hoe netjies gerangskik. Die volgende bewering bevat
ongetwyfeld veel wat juis is: "A correspondence worth preserving should
be preserved apart. What the true biographer has to do with it is to use
it. The more he can extract of its purport; the more he can absorb of
its spirit; the better will be his book. The more he thrusts it in
bodily--how admirable so ever in itself--the more will his book be a
thing of shreds and patches. To depict worthily and enduringly any human
life really deserving to be depicted, is a task which was never yet
achieved without a strain on all the faculty the writer could upgather
for the occasion. That fact should suffice, one imagines, to convince a
man that letter-copying can go but a little way. Any penman can
transcribe letters--or without even inking his fingers--can put them
together, scissors-and-paste fashion, much quicker than any printer can
put them into type."[449]
Van der Merwe het dikwels die skêr-en-lympot-metode toegepas, soms uit
noodsaak, soos in die laaste gedeelte van sy werk, maar gelukkig het hy
ons ook nader gebring tot die mens in Pres. Steyn. In die eerste ses
hoofstukke slaag hy daar uitstekend in om 'n duidelike beeld te gee van
Steyn as kind, boereseun, student, regsgeleerde en staatshoof. Met groot
liefde het hy alle beskikbare gegewens so verwerk, dat selfs iemand wat
die president nooit geken 't nie, die man vlak voor hom sien staan. Hier
spreek die biografie nie alleen tot ons verstand nie, maar ook tot ons
hart; hier is die warm tinteling van 'n aanraking tussen mens en mens,
die intiem-gesellige sfeer en nie alleen die bloot serimoniële
"kennismaking" tussen wildvreemdes nie.
Alleen teen een opmerking het ons 'n bedenking: "Talryke staaltjies
word vertel van Steyn se jowiale natuur as student en sy hartlike
verkeer met sy Nederlandse vriende. Dit is egter nie nodig om die leser
met hierdie studentegrappies langer op te hou nie. Die lewe van elke
gesonde en vrolike student, soos Steyn was, is daar vol van" (I, p. 36).
Dit kan ons alleen betreur, want Plutarchus merk tereg op in sy
_Alexander_: [Greek: Oute tais epiphanestatais praxesi pantôs enesti
dêlôsis aretês ê kakias alla pragma brachy pollakis, kai rhêma, kai
paidia tis emphasin êthous epoiêsen mallon ê machai myrionekroi,
parataxeis hai megistai, kai poliorkia poleôn].[450] Samuel Johnson het
ook 'n juiste opmerking gemaak. Sommige biograwe, sê hy, "rarely afford
any other account than might be collected from public papers, but
imagine themselves writing a life, when they exhibit a chronological
series of actions or preferments; and have so little regard to the
manners or behaviour of their heroes, that _more knowledge may be gained
of a man's real character by a short conversation with one of his
servants, than from a formal and studied narrative begun with his
pedigree and ended with his funeral_."[451] Wanneer die skrywer sy
boustof omwerk tot 'n gebou, verdien die gekursiveerde woorde seker
nader oorweging.
In die volgende hoofstukke word die onderhandelinge, wat gelei 't tot
die nouer vereniging van die twee republieke beskryf. Dan volg die
diktaat van President Steyn waarin die staatkundige gebeurtenisse vanaf
1896-1899 uiteengeset word. Vervolgens gee die skrywer 'n
gedokumenteerde verslag van die onderhandelinge wat aan die
oorlogsverklaring voorafgegaan 't. "Die tak, geduld sowel as
staatsmansbeleid en beslistheid van die Vrystaatse President word
daardeur duidelik geopenbaar" (I, p. 235). "Hoewel hy ook lank reeds aan
vrede gewanhoop het, was hy egter beslis om nie na die wapen te gryp nie
voor hy met 'n rein gewete sy volk kon verseker dat elke moontlike
middel te baat geneem was om die onheil af te keer" (I, p. 246). Die
President se houding blyk duidelik uit sy antwoord aan 'n paar offisiere
wat gesê 't: "Laat ons maar veg": "Ek stem nie toe tot oorlog 'n minuut
voor dit nie anders kan nie, maar weet dit, as ek die dag sê "Oorlog",
dan moet julle nie met my van vrede kom praat nie. Dan moet dit gaan tot
die bitter einde" (I, p. 273). Manlike woorde van een, wat ook met dade
bewys 't, dat hy tot die grootste van die _Bittereinders_ behoort! Hoe
graag sou ons meer wil weet van die "sieleworsteling" daar in die
eensame veld, op 'n stille sabbatsmore, 8 Oktober 1899--net voor die
versending van die ultimatum. (I, p. 275.) Maar dit is een van die
dramatiese momente wat die biograaf net vir ons aanstip. Wanneer Steyn,
gebroke in die liggaam, maar onverwinlik in die gees afskeid neem van sy
getroue by Vereniging, dan sê Van der Merwe ook: "Geen pen kan dit ooit
beskryf nie" (II, p. 51). En as die sterke man, gedeeltelik herstel
terugkeer na sy geannekseerde vaderland, dan roep die skrywer weer uit:
"Wat dié middag deur die hart van die Vrystaters by Kaalspruit-stasie
(naby Onzerust) gegaan het, sal geen pen ooit beskrywe nie" (II, p.
148). Maar sulke verklarings help ons nie om die tragiek van Steyn en sy
volk se lyding te begryp nie. Hier moet die kunstenaar-biograaf deur die
skoonheid van sy beeldende woord, deur die innigheid van sy weergawe ons
ontroer, hier kan hy nie volstaan met 'n blote vermelding van feite nie!
In die twede deel word Steyn as "die siel van die vryheidstryd" geteken.
"Om sy ware grootheid te leer ken, moes 'n mens hom egter in sy
daaglikse handel en wandel onder sy offisiere en burgers sien" (II, p.
34). Hier word Van der Merwe in waarheid weer _lewens_-beskrywer, want
uit die kommando-anekdotes leer ons Steyn as mens veel beter ken as uit
sy offisiële depêches. Sou "die half-barbaarse gesegdes van Ruiter" (II,
p. 37) wat ons weerhou word, "uit vrees dat die leser wat Ruiter nie
geken het nie" dit "wat ru en plat sal vind", sou dit nie die realiteit
van die skildering verhoog 't nie? Hier geld Plutarchus en Johnson se
opmerkings weer.
In die volgende hoofstuk is die president weer self aan die woord en
vertel hy van die "poginge tot vrede". Mev. Steyn se oorlogservarings en
haar ontmoeting met die president na die vrede, hulle vertrek na Europa
om herstel van gesondheid te soek word dan beskryf. Onder die
geneeskundige behandeling van prof. Winkler kom die langsame herwinning
van lewenskragte en eindelik keer die volksheld weer tot sy vaderland
terug. Die beskrywing van die lewe op Onzerust is goed geslaag, en op
treffende wyse word Steyn, as "volksiener en raadsman" geteken. Sy
bemoeiings om selfregering en die vereniging van die verskillende state
te verkry is die onderwerp van die volgende hoofstukke. Wanneer die
politieke verdeeldheid na die totstandkoming van die Unie begint, is
Pres. Steyn weer die raadsman van al die leiers. "Die enigste plek waar
al die partye so nou en dan in die gesonde lug van vertroue kom asem
skep het, was daardie boerplasie op die vlaktes van Kaalspruit. Almal
het daar hulle hart kom lug. Niemand het tevergeefs na Onzerust gekom
nie. Soos 'n vader innig besorg oor dreigende onenigheid onder sy
kinders, het President Steyn alles in sy vermoë gedoen om vrede en
eenheid te bewaar" (II, p. 242).
Die onderhandelinge tydens die Hertzogkriesis en die rebellie word _in
extenso_ afgedruk. Daar is ook 'n uiteensetting van die president self
oor sy houding tydens laasgenoemde gebeurtenis. In die slothoofstuk word
die laaste dae van die president, sy begrafnis en die roudienste
beskryf.
In sy voorwoord het die skrywer die hoop uitgedruk, dat sy arbeid "iets
sal bydra om die inspirasie van president Steyn se lewe vir die Volk te
bewaar en lig te werp op 'n seer belangrike deel van ons
volksgeskiedenis...." (p. VII). Dié doel sal hy ongetwyfeld bereik, nie
alleen omdat sy stof van soveel nasionale belang is nie, maar ook omdat
sy lewensbeskrywing uitmunt deur 'n helder, goedversorgde styl.
§ 14. Mevr. Lenie Boshoff-Liebenberg.
Moedersmart en Kinderleed, (1921).
"Dis van die grootste belang dat persoonlike ondervindinge, soos
hierdie in verband met die lewe in die Konsentrasiekampe, vir die
nageslagte bewaard bly. Dis almal kosbare materiaal vir die toekomstige
skrywers wat ernstige werk sal maak van ons geskiedenis en ons volk se
geaardheid noukeurig sal bestudeer." Aldus Jan Celliers in sy voorwoord,
en daarmee het hy die waarde van die boekie goed aangedui. Die skryfster
het agtien maande in die konsentrasiekampe gesit en deel haar ervarings
op ongekunstelde wyse, sonder enige literêre pretensies mee. Sy praat so
reg uit haar hart oor die dae van bitter swaarkry en ons luister met
ontroerde gemoed.... In algemene trekke ken ons die lydensgeskiedenis
van die kampe, maar dis juis die persoonlike element van herinneringe
soos die van Mevr. Boshoff wat daar 'n inniger lewe aan sal gee vir die
nageslag. Daar is ander vroue wat hul ondervindings ook te boek gestel
't, en dis 'n voorbeeld wat navolging verdien, want daar gaat nog meer
as een vertelling uit dié tyd van mond tot mond, wat vir ons geskiedenis
nie mag verlore gaan nie.
Die twede gedeelte van _Moedersmart en Kinderleed_ bevat "herinneringe
uit die laaste oorlog", o.a. 'n verhaal van 'n huisgesin verwoes deur
drank", wat oor die algemeen minder geslaag is as die eerste gedeelte.
"Alles hierin meegedeel is die _waarheid_ en niks minder dan die
_waarheid_," verklaar die skryfster. Dit verhoog die waarde van die
meedelings, wat dus van historiese belang is en ons ook 'n merkwaardige
kyk gee op die lyding van die Boerevrou en die heroïese wyse waarop sy
dit gedra 't.
VOETNOTAS:
[405] Vgl. Dr. L. v. Niekerk: _De Eerste Afr.-Taalbeweging_^1, p. 18
vlg.
[406] t.a.p., p. VII (10de druk).
[407] Vgl. Hoofstuk I, § 9.
[408] _Piet Retief_, p. 351.
[409] Vgl. Hoofstuk II en III.
[410] Voorwoord, 7de druk.
[411] _Die Brandwag_, Des. 1918.
[412] In 1922 het _Voortrekkermense_ III verskyn. Dit bevat dertien
geskiedkundige dokumente.
[413] Oor die taal van Preller kan vergelyk word: Dr. E.C. Pienaar,
_Taal en Poësie_^2, (p. 146-151).
[414] Vgl. b.v. die aangehaalde voorbeelde uit _Kaptein Hindon_.
[415] Oorspronklik verskyn in die _Jaarboek van Het Westen_(1909), later
in _Die Burger-Nuwejaarsnommer_ (1922).
[416] In Hoofstuk V, § 17, is 'n lewensskets al gegee.
[417] So staan die saamgestelde woorde deur die hele boek los van
mekaar.
[418] Hiermee moet vergelyk word 'n soortgelyke toneel van F. Lion
Cachet.
[419] Sitate volgens 2de druk (1917).
[420] Gedeeltelik ontleen aan _Die Brandwag_, Des. 1918.
[421] Vir 'n lewensskets kan verwys word na Dr. E.C. Pienaar: _Taal en
Poësie_^2 ens., p. 256 vlg.
[422] _Freeholder_, No. 35.
[423] _Rambler_, No. 60.
[424] So 'n bewering is beslis onjuis, as ons onthou dat die _tietels_
van Ds. S.J. du Toit se boeke sewe paginas in beslag neem! (p. 426-432).
Daaruit moet tog 'n volkome beeld van die man se inwendige lewe op te
diep wees.
[425] Ek kursiveer.
[426] Rev. Thomas Davidson: _Chambers's Encyclopaedia_ in die artiekel
"Biography".
[427] 'n Werk van dieselfde geaardheid het onlangs verskyn: _Die
Afrikaanse Vrou_, "'n Beknopte oorsig van die rol wat die vrou in die
Geskiedenis van S.A. gespeel het in die 350 jaar tussen 1568 en 1918"
deur Eric Stockenström.
[428] Voorberig.
[429] Vgl. Dr. G. Besselaar: _Z.A. in de Letterkunde_, p. 80.
[430] Lewensskets ontleen aan _Die Brandwag_, Des. 1918.
[431] p. 228. Ek kursiveer.
[432] Vgl. ook p. 130.
[433] Die tipografiese uitvoering van die boek laat veel te wense oor.
[434] Ek kursiveer.
[435] Ook deur Preller in _Baanbrekers_ beskryf.
[436] Voorberig, _Die Voortrekkers_^2.
[437] Oor Kestell se Hollandse werk kan vergelyk word Dr. G. Besselaar:
_Z.A. in de Letterkunde_.
[438] In 1922 het die twede uitgebreide druk van _Christiaan de Wet_
verskyn, te laat egter om hier nog bespreek te word. Die sitate is
volgens die eerste druk.
[439] Des. 1918.
[440] Kursivering van my.
[441] Kursivering van my.
[442] Vgl. hiermee: "Hulle was te ver vooruit, anders het hy 'n grote
voorraad ammuniesie kan opgelaai het wat op die trein was." (_C. de
Wet_, p. 82.)
[443] Vgl. ook p. 61, 143.
[444] Vgl. ook op p. 215 die sin wat so begint: "Hierop het Smuts aan
hom meegedeel...."
[445] p. VII. Ek kursiveer.
[446] t.a.p. vol. I, p. 1-2.
[447] Vgl. Edwards and Hole: _A Handbook to the Literature of General
Biography_, p. 13-22.
[448] _Encyclopaedia Britannica_, in die artiekel: Biography.
[449] Edwards and Hole, t.a.p., p. 24-5.
[450] Gesiteer deur James Boswell in sy _Life of Samuel Johnson_. Hy gee
daarby die volgende vertaling van Langhorne: Nor is it always in the
most distinguished achievements that men's virtues or vices may be best
discerned; but very often an action of small note, a short saying, or a
jest, shall distinguish a person's real character more than the greatest
sieges, or the most important battles." Uitgawe Napier, I, p. 6.
[451] _Rambler_, No. 60.
NAAMREGISTER.
Alleen die name van Suid-Afrikaanse skrywers en persone is hier
opgeneem. Die plek waar die vernaamste bespreking(s) voorkom, is met
kursiewe syfers aangedui.
A.
Aschenborn, Hans Anton, 269
B.
Beyers, Generaal C.J., 292.
Bezuidenhout, Daniel, 313.
Biel, A. du, 58, _200-205_.
Blok, Thos., 304-305
Boonzaaier, 121.
Booysen, C.M., 205.
Boshoff, J.N., 313.
Boshoff-Liebenberg, Mevr. Lenie, 324.
Boshoff, Dr. S.P.E., 292-293.
Bosman, Sadie, 225-228.
Brink, Melt, 2, 3, 197.
Bruggen, J. van, 21, 23, 46, 47, _161-176_.
Bruggen, J.R.L. van (Kleinjan), 47, 58.
Brümmer, Ds. N.J., 14, 29, 32, 33, 43, 44.
C.
Cachet, Prof. Jan Lion, 231.
Cillié, Dr. G., 12.
Cillié, Hettie, 46-53.
Celliers, Prof. J.F.E., 5, 7, 10, 11, 12, 15, 17, 22, 31, 47, _48-53_,
194, 207, 228, 285, 324.
Conradie, Ds., 27.
D.
D'Arbez, Sien Oordt, J.F. van.
Dómine, Sien Jacobs, A.J.
Dugteren, C.J.L. Ruysch van, 55.
E.
Engela, J.G., 135-136.
Engelbrecht, J.F., 55.
Engelenburg, Dr. 277.
Erasmus, D.J., 308.
Euvrard, Chris. C, 158-159.
F.
Fagan, Adv. H.A., 36, 57, _181-183_.
Fanie, Oom, Sien Malan, J.H.
Fouché, Dr. Leo, 105.
Fourie, Chris, 185.
G.
Gass, Van, 278.
Gerdener, Ds. G.B.A., 305-307.
Gieljam, Stoffel, Sien Langenhoven.
Goldblatt, Sarah, 182.
H.
Hatting, J.H., 278.
Heerden, Ds. J.P. van, 11.
Heerden, Mevr. Iz. van (Tannie van die Brandwag), 46.
Heerden, Iz. van, (Vaalswaer), 54.
Heever, Adv. F. v.d., 60.
Hermanus, 59.
Hertzog, Genl., 6, 101.
Hoffman, Pres., 304.
Hofmeyr, J.H. (Onze Jan), 41, 313.
Hofmeyr, Marjorie, 182.
Hoogenhout, C.P., 209.
J.
Jacobs, A.J. Dómine, 270-273.
Jansen-Pellissier, Mevr. M., 46, _205-209_.
Jeppe, Carl, 55.
Jordaan, G., 261.
K.
Kamp, Prof. J., 18.
Keet, Prof. B.B., 36.
Kestell, Ds. J.D., 17, _313-317_.
Kleinjan, Sien Van Bruggen, J.R.L.
Klerk, L.C., de 278.
Koopmans-de Wet, Mevr. Maria, 41, 302.
Kruger, Ds. J.H., 219-225.
Kruger, Pres., 7, 23, 283.
L.
Langenhoven, Adv. C.J., 21, 24, 37, 38, 39, 40, _136-140_, _239-248_,
_249-259_, 277, _284_.
Linde, M., 58.
Leipoldt, Dr. C. Louis, 34, 58, _259-261_.
Lombaard, H.S. 291.
Lub, J., 21, _133-135_.
M.
Malan, Dr. D.F., 13, 31.
Malan, Essie, 182.
Malan, J.H., 21, 159, 160, _209-219_, _288-291_.
Marais, Adv. Eugène, N., 47, 48, 60, 276.
Marais, Prof. I.J., 16, 17.
Maré, Léon, 23, 46, _188-197_.
Maré, Steph, 55.
Marius, 45.
Malherbe, Dr. D.F., 43, 60, 94, _141-158_.
Malherbe, Mevr. K., 60.
Malherbe, Dr. W.M.R., 33, 45, 206.
Maritz, Genl., 53, 293.
Merwe, Dr. N.J. van der, 317-324.
Meurant, L.H., 1.
Mimmie, Nig., 54.
Moorrees, Prof. A., 17.
Muir, Dr., 177.
Muller, Dr. T.B., _34-36_, 176.
Munnik, Senator G.G., 311-313.
N.
Neelsie, Sagmoedige,--Sien Langenhoven.
O.
O'Kulis, Dr.,--Sien Postma, Ds. Willem
Oldendorf, Helene, 182, 183.
Oordt, J.F. van, 55.
Oosthuyse, Marthinus, 313.
Otto, G.J., 207, _228-229_.
P.
Pannevis, A., 1.
Pienaar, A.A., (Sangiro), 23, 58, _262-269_, 293.
Pienaar, Dr. E.C., 11, 29, 42, 57, 128, 137, 141, 287.
Pierneef, 184.
Plessis, L.J. du, 292.
Postma, Rikie, 58, 182.
Postma, Ds. Willem (Dr. O'Kulis), _231-233_, _300-304_.
Preller, G.S., 5, 21, 24, 30, 31, 37, 42, 45, 46, 47, 137, 274, 275,
_276-288_.
Pretorius, President, 276.
R.
Reitz, Pres. F.W., 2, 312.
Reitz, Joubert, _159-161_, 210.
Rey, Genl. de la, 276.
Roubaix, E. de, 45, 46, _53-54_.
Roux, Frina, 184.
Rozenburg, Jan van, Sien Waal, Adv. de
Reenen, Reenen J. van, 11, 23, 59, _183-188_, _234-239_.
S.
Sangiro, Sien Pienaar, A.A.
Schoon, Ds. H.F., 278.
Schumann, T., 182.
Slypsteen, _230_.
Smit, Erasmus, 278.
Smith, J.A., 294-295.
Smith, Prof. J.J., 1, 2, 15, 34, 36, 40, 55, 57, 176, 205.
Smuts, Generaal Jan, 65, 100.
Steenkamp, Anna, 278.
Steyn, Dr. H.J., 11, 15.
Steyn, President, 275, 313.
Steytler, Ds. A.I., 40.
Swart, C.R., 182.
T.
Tannie van die Brandwag, Sien Mevr. Iz. van Heerden.
Theunissen, N.H., 59, 182.
Toit, D.P. du, 24, _197-199_.
Toit, Ds. S.J. du, 1, 2, 41, 197, 292, 297, 298, 300.
Toit, Dr. J.D. du, (Totius), 16, 231, 232, _296-300_.
Tomlinson, G.C., 36, 176-180.
Totius, Sien Toit, J.D. du,
Trichardt, Karl, 279.
V.
Vaalswaer, Sien Iz. van Heerden.
Velden, D. van, 313.
Veritas, 182.
Viljoen, Dr. W.J., 210.
Villiers, F.E. de, 182.
W.
Waal, Adv. J.H.H. de, 21, 24, 29, 30, 41, 42, 43, 47, _100-133_, 230,
285, 286, 300.
Walt, A.J. van der, 307-311.
Wessels. D.W., 182.
Wet, Generaal De, 313.
Wet. Mevr. De, 316.
Wielligh, G.R. von, 28, _62-99_, 182, 183.
Wijk, Eugène C. van, 182.
Wolla, 229.
Z.
Zinn, Christian, 140-141.
STELLINGE.
I.
Die aandeel van GUSTAV PRELLER in die Twede Afrikaanse Beweging word
deur Dr. E.C. PIENAAR in sy dissertasie oorskat.
II.
By die literatuuronderwys behoort die hoofdoel nie te wees die
uitpluisery van taalkundige vraagstukke nie, maar wel die opvoeding tot
'n begrip van skoonheid.
III.
"Wanneer de schaduw valt, en dat het sterflijck Dal
Snachts vleughelen bespreet, zoo slaept den grooten Al,
De Son, in Thetis schoot, ..."
_Pascha_, (739-41)
Verklaar met DIFEREE, dat de schaduw des nachts de aarde met vleugelen
bespreidt en dat "den grooten Al" de zon is die 't alles verlicht, en
niet 't heelal zoals VAN LENNEP en UNGER menen.
IV.
In het geding tussen Dr. LEENDERTZ en Dr. STERCK of EUSEBIA, aan wie
VONDELS _Peter en Pauwels_ werd opgedragen, ANNA VAN DEN VONDEL of MARIA
TESSELSCHADE ROEMERS zou zijn, heeft Dr. STERCK gelijk.
V.
De bewering van JOHN MIDDLETON MURRY, dat JAMES BOSWELL een absolute
pionier op het pad der biografie was, is onjuist.
VI.
De mening van Dr. THEAL, dat JAN VAN RIEBEECK uit lage stand in
Kompanjiesdienst is opgeklommen kan niet als juist worden aanvaard.
VII.
"In sommige van sy liedjies en in 'n heel enkele reël ook, is daar
onmiskenbare bewys van ware poëtiese gevoel en digterlike uitdrukking.
Al wat mankeer is die handskaaf en die sandpapier." (Adv. E.N. MARAIS in
_Die Brandwag_, Maart 1920.) So 'n bewering is in stryd met die wese van
alle egte poësie.
VIII.
Gemeenskapskuns behoort nie as algemene leuse voorgeskryf te word nie.
Transcriber's notes:
Gesperrt indicated by =
Date of death character transcribed as [oorlede] in text version.
Superscripted text indicated by ^
Ons Kleintji standardised from Ons Klyntji, and Ons Klintji