¡GUMIGILIW!
At n~g makatapos, iná'y pinagyama't
saka iniupo sa sadyang luklukan
na kahit sira na'y mayroong hiligán
na nakasasaló sa dakong likurán.
At siya'y lumuklók sa dakong ibaba
upáng bigyang hanggá ang náhintong gawa,
n~guni't anóng lakí n~g tinamóng mangha
nang ang panahia'y kanyáng mausisa.
Sapagka't sa loob n~g kanyáng tahiin
ay may nakatagong kaputol na _papel_
na hindi mabatíd kung saan nangaling,
kaya't itinanóng sa inang kapiling.
--¿Sino ang may dalá n~g sulat na itó?
¿naparito bagá kanina si Pedro?--
--Oo--aní Ata--siyang nakita ko
na tan~ging gumaláw n~g panahian mo.
At saka umalís na tila may lumbáy
sapagka't malungkót niyong magpaalam
at ang idinugtóng sa huling tinura'y
ang bábalík siya sa katanghalian.
Ang puso ni Tetay ay halos tumahíp
sa sabi ni Ata na kanyáng nadin~gíg,
pagka't hindi niya lubós na maisip
ang pinanggalin~gan n~g gayóng ligalig.
¿Anó't ginawa pa ang siya'y sulatan?
¿anó ang sa _papel_ ay nápapalamán?
yaó'y talinghaga, kaya n~ga't binuksán,
upang mapagtanto ang lamán n~g liham.
Dátapwa ... ¡Oh lan~git! Di pa natatapos
sa kanyáng pagbasa, ang luha'y umagos,
at sabáy sa isáng matinding himutók,
mukha'y nápatun~gó't kamáy pinagduóp.
Si Ata'y nágulat sa gayong nákita
at biglang tinanóng ang anák na sintá.
--Ay iná kong giliw! Anáng pagkapaklá
nitóng kapalarang aking dinadalá!
Akó, inang irog, ay lubhang mapalad
sa gitna n~g ating madlang paghihirap
at yaring dibdíb ko'y lubós na panatag
at walang ligalig akóng mátatawag.
Datapwa't aywán ko, aywán ko kung bakit
at di ko mapigil ang paghihinagpís
dahil sa paglayong sa sulat sinambít
n~g kapuwa bata't kalaro kong ibig.
Yaríng abáng puso'y nalulunod mandín
sa bayóng malakas nitóng paninimdim,
na sakasakali na tayo'y lisanin
ay baka hindi na muling mákapiling.
Aywán ko kung bakit, n~guni't yaríng luha
ay di ko mapigil sa kanyáng pagbaha
at kung gunitaín ang bawa't salita
n~g sulat na itó, akó'y nanglálata.
At diwang ang aking boong kaluluwa
ay nababalutan n~g matinding dusa ...
¿anó kaya itó?--Iyan ay pagsintá--
ang pan~giting sagót n~g giliw na iná.
--¡Oh! pagsintá itó?--Ang tanóng ni Tetay
na tutóp ang dibdíb n~g dalawang kamáy,
--Oo, aking anák; iyang pagmamahál
na tinátagláy mo ay pagsintáng tunay.
Iyan ang larawan n~g isáng paggiliw
na anák n~g iyóng pagirog na lihim;
di mo natatanto pagka't nahihimbing,
sa kapayapaan, ang iyong panimdím.
N~guni't n~g magdamdám n~g munting gambala,
gaya n~g paglayong hindi inakala'y
sumilakbóng agád ang pamamayapa,
at nagpakilala sa sabík na nasa.
Iyan ang nangyari sa bata mong puso
na di nakabatíd n~g iba pang suyo
liban sa malambíng at tapát na samo
nitóng iyong ináng matanda na't hapo.
Malaon nang lubhang aking naramdamán
ang inyóng matapát na pagsusuyuan,
n~guni't di pinigil, bagkús binayaan
ang binhi n~g inyóng sintáng tinatagláy.
Sapagka't alám kong totoong malinis
ang pagsusuyuang inyóng ginagamit ...
--Kung gayón, iná ko--ang kay Tetang sulit--
¿ang unang silakbó n~g sintá'y pasakit?
Diyata't hindi na mangyaring mabatyág
ang lasáp n~g sintá kungdi sa pahirap?
--Hindi namán gayón--ang sa ináng saad--
kung minsa'y ganyán n~ga't kung minsa'y malunas:
Kung minsan, sa piling n~g kapayapaa'y
núnukál ang binhi n~g pagmamahalan
at sa pagtatama n~g dalawáng simpán,
ang muntíng sandali, ay nagiging tuláy.
Upang ang pagsuyong sabik sa pahayag
ay magpakilala sa irog at liyag
at ang puso namáng nagtimping maluwat
ay magpahalata n~g kanyáng paglin~gap.
Sapagka't ang sintá ay hawig sa puno
na ang binhi niya'y ang n~galang pagsuyo
at pinakadilig, nang upáng lumago,
ay ang katamisan n~g m~ga pagsamo.
Kahit na maunlád ang kanyáng paglakí
ay di mahalata nang may daláng kasi,
kungdi matatangki't mapagmunimuni
na may ibáng nasa ang pusong sakbibi.
Nasáng náhahawig sa isáng gunita,
nasa na animo'y uhaw ang kamukha,
n~guni't kung suriin ay mahahalata
na ibá ang ayos, at iba n~gang sadya.
Sapagka't ang dating iyong pagmamahál
sa ibáng kilalá't m~ga kaibigan
ay hindi rin iyon ang suyong bubukál
sa isáng pagsintá na bagong dinamdám.
Yaón ay taganás na pagmamasakit,
pagpapaumanhí't pakikikapatíd,
n~guni't itóng isá'y damdaming matamís
na may panibugho't madlang pagtitiís.
Ang bawa't salita nitóng nan~gun~gusap,
sa dibdib ni Teta ay nagpapahirap,
pagka't unti unting kanyáng námamalas
na pawa n~gang tunay ang sa ináng saad.
Kaya't, ang kaniyáng kamáy, pinagduop,
sa haráp n~g iná'y biglang nápaluhód,
at sabáy sa luhang sa matá'y nanagos,
náwikang:--¡Iná ko, akó'y umiirog!
Kung yaring hinagpís nitóng kaluluwa
at pagkabagabag n~g damdaming dalá
ay tanda n~g aking paggiliw sa kanyá....
¡patawad, iná ko!... akó'y sumisintá!...
--Patawad! ¿at bakit?--ang kay Atang turing,
na lubhang masuyo, sa anák na giliw.
--Pagka't nagawa kong sa iyo'y maglihim
n~g damdaming dalá n~g puso't panimdím.