¡Giliw n~g pag-giliw! Kung ang pagmamahál
ay ipagagawa n~g sadyang larawan,
ang anyo at umpók at ayos na lagáy
n~g ating mag-iná, ang dapat huwarán.
Mapalad ang dukha na sa kasalatá'y
may kumakalin~ga't dibdíb na hiligán,
sapagka't ang gayóng laging kalayawa'y
hindi mábibilí n~g gano mang yaman.
¡Ilán ang may pilak na sa karamdaman
ay wala mang sukat tumin~gí't dumamay!
sakaling mayroon, iyón ay upahán,
¡upaháng pagsuyo'y walang kabuluhán!
Sandali'y lumipas sa pagayóng anyo't
nang nasiyahan na ang sabík na puso,
iná'y pinakain, n~g irog na bunso,
sa tulong n~g iláng maliit na subo.
Datapwa't sa bagsík niyong kasawiá'y
kumilos ang iná't tasa'y tinamaán
at ang nálalabíng kaunting linugaw
ay tumapong lahát sa silong n~g bahay:
Sa gayóng nangyari, kapuwa nagitlá
ang dalagang hirang at salantang iná,
itó'y sa dahiláng nababatid niya
na sa kinásidlá'y walang nátitira.
At walang kakanin ang anák na mahál
pagka't walang bigás ó kusíng man lamang
na sukat ibilí n~g ikabubuhay
na mailuluto hanggáng sa hapunan.
Si Tetay, gayon dín, pinasukang hapís,
dahil sa nátapon ang lugaw sa sahíg,
gayóng wala siyang ibibilí, kahit,
n~g sapát man lamang sa ináng may sakít.
Datapwa't gayón ma'y di nagpahalata,
sa kanyáng kandun~gan, iná'y ibinaba,
dinampót ang mangkók, pinahid ang basa,
at waring lálabas, tun~go'y sa kusina.
--Mag antáy ka muna at aking kukunin
ang nátirang lugaw--ang wikang mahinhín--
--¿At kukunin mo pa?--ang sa ináng turing--
¿Kung gayón ay anó ang iyong kakanin?
Alám kong kagabí'y di ka naghapunan
at hangáng sa n~gayó'y di nag-aagahan,
kundí pa kakain n~g pananghalian
¿anó ang daratnín n~g iyong katawán?
Hapo sa paggawa, kulang sa pagtulog,
ang sa sarili mo'y hindi inaayos,
kung ikáw'y mapata, ilayó n~g Dios,
¿sino ang sa akí'y titin~gín n~g lubós?
Ang sagót n~g anák--Ay giliw kong iná,
kung sa ganang aki'y huwag mag-alala.
sapagka't sa kalá'y lubhang marami pa
na makakain ko kung matapos ka na.
--Anóng pagkagandáng kasinun~galin~gan!--
ang wika n~g iná sa anák na mahal--
oo't mayroon pa, sakaling balun~gan
ang palyók na tuyó na nasa sa kalán.
Sa gayóng nádin~gíg, si Teta'y nán~giti
pagka't batíd niyang ang iná'y di mali,
n~guni't ang hinala ni Ata'y pinawi
sa magandáng sabing nakabibighani.
--Maniwala iná't tunay na mayroón
at di kailan~gan ang siya'y bumalong,
kung sa ganáng aki'y di pa nagugutom
kanya't kukunin ko ang nátira doón.
Upáng sa sakít mo'y hindi makadagdág
iyang kakulan~gán sa kakaning sapát
at kung may malabí, iyon na ay sukat
na itatagál ko sa maghapong singkád.
Masabi ang gayón, kalán ay tinun~go't
walang itinirá kahit isáng mumo,
n~guni't n~g makitang kaunting totoó
ang nakuha niya, ang puso'y nanglomó.
Pagka't magtipíd man ang kanyang maysakít,
ang gayóng karami'y kulang at di labis;
dito namighati ang masuyong dibdíb
at luha'y tumulo sa lakí n~g sákit.
Papanong di siya lubhang magdáramdam
sa wala n~g sukat dapat na asahang
makapagbibigay ó mauutan~gan
n~g ipamimilí sa kinabukasan.
Kaya't n~g pumasok na dalá ang tasa
ay hindi napigil ang luha sa matá,
datapwa'y sa nasang ilihim sa iná
ay nagpakunwaring siya'y tumatawa.
Ang ina'y namangha sa nakitang anyo
n~g bugtóng na anák at giliw na bunso:
waring nakan~giti, luha'y tumutulo,
bibig nakatawa't matá'y namumugto.
--¿Anó ka mayroon?--ang tanóng ni Ata--
¿anó't namumugto iyang m~ga mata?
¿anó ang hapis mo, bakit di ibadyá?
--ang kay Tetang tugo'y--Walang bagay iná.
Naalala lamang na kungdi ihatid
yaríng aking tahing panyong maliliit
ay wala na tayong sukat ipangtawid
sa loob n~g araw n~g lingong sasapit.
Kaya't kung ibig mo, ináng ginigiliw,
ay maghinahon na't ikaw ay kumain,
n~g upáng matapos ang aking tahii't
aking maihatíd sa n~gayón n~gayón din.
--Ikáw na anák ko ang siyang humigop
niyang nátitirang nakuha sa palyók
--ang wika n~g ináng halos nalulunod
sa lakí n~g dusang sa puso'y nagdoop.
Dito na nangyari ang pagpipilitán,
n~g bugtóng na anák at sintáng magulang;
aayaw ang isá't ang isá ay ayaw,
na wari'y kapuwa busóg na n~gang tunay.
Kahit mapag-aba't matigás na dibdíb
ang sa anyong iyo'y minsang makásilip
ay mahahabág di't pápasukang pilit
niyong pagkaawa sa mag-ináng ibig.
Pagka't ang kaniláng pagpapasunuran
ay buko n~g isáng boong pagmamahál,
ang ibig ni Ata'y mabusóg si Tetay
at si Tetay namá'y ang kanyáng magulang.
¿Sino n~ga bang iná ang makababatá
na hindi kumain ang anák na sintá?
n~guni't sinong anák ang makakakaya
na makitang gutóm ang giliw na iná?
Kaya't ang nangyari, silá'y nagkásundo
na ang bawa't isá'y tig-iisang subo
doon sa nálabí na pagkaing luto
na kaunting lugaw ina may luhang halo!