Sekôla terbuka pukul tujuh pâgi. De school begint (is geopend) om
zeven uur ’s morgens.
Âpa yang diâjarkăn di sekôla Wat wordt op deze school onderwezen?
ini?
Tulis dan bâca, kîra-kîra dan Lezen en schrijven, rekenen en wat
ilmu-bumi sedikit. aardrijkskunde.
Berâpa pengâjar-ña (gûru-ña)? Hoeveel onderwijzers zijn er?
Berâpa mûrid-ña (pelâjar-ña)? Hoeveel leerlingen?
Âda lima pangkat, mâsing-mâsing Er zijn vijf klassen, elk heeft vijf
dua-puluh-lima ôrang budaq-ña; en twintig leerlingen; er zijn maar
pengâjar-ña tiga ôrang sâja. drie onderwijzers.
Umur berâpa bôleh masuq? Op welken leeftijd mag men
toegelaten worden (ingaan)?
Masuq umur enăm tujuh tâun, Men komt er op op zesjarigen
tuan; keluar umur dua-belas. leeftijd, mijnheer; en verlaat de
school (gaat eruit) op twaalfjarigen
leeftijd.
Rumah-ña dan segâla pekâkas-ña, Het gebouw (huis) en al ’t huisraad,
saperti bangku-bangku dan als de banken, het bord, het krijt,
pâpan-tulis dan kapur-ôlanda dan de sponzen enz. worden alle door het
bunga-kârang dan sebâgay-ña itu Gouvernement bekostigd, maar de
semua-ña dibiâyakăn ôleh onderwijzers krijgen geen
pemeréntâhan (gupermèn), tetapi traktement, alleen ontvangen zij
pengâjar-ña tidaq dapat gâji, schoolgeld en verdeelen het
melâinkăn wang-sekôla gelijkelijk.
diterimâ-ña, dibâgi-ña
sâma-râta.
Âtûran-ña pengâjâran itu menûrut Het reglement van ’t onderwijs is
sekôla-pemaréntâhan juga. als dat van de Gouvernementsscholen
(volgt de gouvernementsscholen).
Tuan suka bertâña âpa-âpa? Wenscht u wat te vragen?
Suka juga. Panggil budaq yang Jawel. Roep een jongen, die heel
cerediq sekâli, sûruh keluar. schrander is, laat hem eruit komen.
Côba ambil petâ-bumi. Tuñjuqkăn Neem ’s de wereldkaart. Wijs al de
segâla semudra. oceanen.
Bagi-mâna luas-ña dârat Hoe is de oppervlakte
tertimbang dăngăn luas-ña lâut (uitgestrektheid) van het vasteland
di bumi ini? vergeleken met de uitgestrektheid
van de zee op deze aarde?
Sâtu bâgian deri empat, tuan. Als een tot vier, mijnheer (éen deel
van vier, m.)
Bâik lah. Sûruh keluar lâin Goed. Laat een anderen jongen
budaq. voorkomen (uitkomen).
Côba kaw tuñjuqkăn lah Toon jij me ’s je bekwaamheid in ’t
kepandâyan-mu tentang kîra-kîra. rekenen (betreffende het rekenen).
Berâpa jumlah-ña tujuh dan Hoeveel is de som van zeven en
tiga-puluh dan lima-belas? dertig en vijftien?
Tulis angka itu yang sâtu di Schrijf die cijfers onder elkaar;
bâwah yang lâin; sekârang tel nu op.
jumlahkăn.
Sekârang tôlaq sa-belas, sudah. Trek nu elf af, goed (afgedaan).
Pukul lima. Jâdi berâpa? Vermenigvuldig met vijf. Hoeveel is
’t (wordt ’t) dan?
Sekârang bâgi tiga. Deel nu door drie.
Âpa nâmâ-ña bilangan ini? Wat is de naam van dit getal?
Ini penôlaq, ini yang ditôlaq Dit is de aftrekker, dit het
deripâdâ-ña, ini pembâgi, ini aftrektal, dit de deeler, dit het
yang dibâgi, ini bâgian, ini deeltal, dit het quotiënt, dit de
pemukul, ini yang dipukul, ini vermenigvuldiger, dit het
hâsil; ini pecâhan. vermenigvuldigtal, dit het product;
dit een breuk.
Nâmâ-ña ini kebâñâkan, bilangan. De naam hiervan is een grootheid,
Ini bilangan gasal (of gañjil), een getal. Dit is een oneven getal,
ini pun bilangan-geñăp. dit echter een even getal.
Bilangan ini bôleh kah kaw Kan je dit getal in het twaalftallig
pindahkăn ke dalam stelsel overbrengen?
perbilangan-perduabelâsan?
Sâlah sifar itu. Betulkăn. Die nul is fout. Verbeter het.
Segi-tiga ini bâgi dua segi-ña. Deel van dezen driehoek de zijden in
Sekârang pasang gâris-tepat deri tweeën. Trek nu een loodlijn van ’t
pertemuan ketiga gâris itu ka snij (ontmoetings)punt der drie
segi AB [23]. lijnen naar de zijde AB.
Itu segi-tiga yang sâma kaki-ña; Dit is een gelijkbeenige driehoek;
segi-tiga yang ber-siku-siku; dit een rechthoekige driehoek;
gâris-pertengâhan, gâris middellijn, deellijn,
pembâgi, gâris peñambung, gâris verbindingslijn, kromme lijn;
bujur, gâris béngkoq; buntâran. cirkel.
Ilmu-handasah sudah lah Nu hebben we genoeg meetkunde gehad
sekârang. Âpa kah artiña (meetkunde afgedaan nu). Wat is de
perkâtâän ilmu-saraf? Âpa beteekenis van ’t woord ilmu-saraf
kalimat? (spraakkunst, behalve woordvoeging)?
Wat is een volzin?
Sekârang sâya endaq bertâña hal Nu wil ik ’s vragen doen over (al)
segâla ukûran dan timbangan dan de lengtematen, gewichten en
takâran. inhoudsmaten?
Sâtu pal berâpa métăr? Hoeveel M. is een paal?
Sâtu asta berâpa jengkal? Hoeveel jengkal is een asta? (Antw.
2).
Sâtu depâ berâpa asta (setâ)? Hoeveel asta is een depâ? (Antw. 4
vadem).
Sâtu êla berâpa asta? Hoeveel asta is een êla? (Antw. 2).
Sâtu kôyan berâpa pikul? Hoeveel pikul is een kôyan? (Antw.
40 en 30). [24]
Sâtu pikul berâpa kati? Hoeveel kati is een pikul? (Antw.
100).
Sâtu kati berâpa pon? Hoeveel pond is een kati? (Antw. ¼).
Sâtu pikul berâpa pâra? Hoeveel pâra is een pikul? (Antw.
2).
Sâtu pâra berâpa gantang? Hoeveel gantang is een pâra? (Antw.
10).
Sâtu gantang berâpa cupaq? Hoeveel cupaq is een gantang? (Antw.
14).
Sâtu cupaq berâpa pâu? Hoeveel pâu is een cupaq? (Antw. 4).
Sâtu ringgit dua rupiah sa Een rijksdaalder is twee en een
tengah (empat suku). halve gulden (vier halve gld.)
Sâtu rupiah dua suku; sâtu suku Een gulden is twee halve, een halve
dua tâli; sâtu tâli dua picis gld. twee kwartjes; een kwartje twee
lima sèn. dubbeltjes en vijf cent.