In het bosch, aan den rand van een smal zandpad, stond een klein
viooltje, een blauw, ach, zoo zacht-blauw viooltje: blauw, als
denkende kinderoogen, als oogen, waar diep-in raden van levensdroefheid
angstigt. 't Stond wonder klein in 't groote bosch.
Hoog, recht, streefden de dennen er òp uit de aarde. Hun kruinen
reikten in 't licht. Geheimzinnige zangen zongen ze. Geheimzinnige,
eentonige zangen, die als slaapliedjes sussen de menschenziel, de
moede, denk-moede menschenziel. Donkere zangen van melancholie zongen
ze voor den eenzame, zangen van geluk voor wie niet eenzaam is.
Glad, lichtgroen mos golfde aan hun voeten uit. Het golfde op en neer,
glanzende lichtplekken makende in het donkere van de boomen-schaduw.
Dat was waar de dennekruinen al 't licht namen; maar aan den rand van
het met afgevallen denne-naalden bestrooide zandpad, waar iets meer
licht viel, stond wat kort, dor gras, en daartusschen het viooltje.
Dit was de wereld van 't blauwe bloempje, de wereld waarin het
ontwaakte, op een warmen zomerdag, verbaasd en niets begrijpende
van al die groote dingen om zich heen: die hooge, rechte, trotsche
boomen, die boven alles uit het licht zagen, en welker kruinen over
het zandpad elkander raakten.
Het waren geen vertrouwelijke boomen, met takken hier en daar laag
aan de stammen, waar de wind onder fluisterde, en die bescherming
wuifden. Ze waren recht, steil als orgelpijpen, en stonden haast alle
op gelijken afstand van elkaar.
Het viooltje staarde vragend van den eenen boom naar den anderen,
van den anderen weer naar een volgenden en dan weer naar volgende
boomen, die achter elkaar schoven en in de verte weg-reiden. Ze keek
angstig naar al de spitse, bruin-geworden denne-naalden, die om haar
heen lagen, en naar het korte, spitse gras, dat er uitzag alsof het
pijn wou doen.
Ze zag door de denne-kruinen heen kleine stukjes blauw van den hemel,
en daarheen zag ze gaarne; want daar was het licht!
Zoolang het dag was en ze den hemel kon zien, vond ze haar wereld wel
eentonig, maar toch draaglijk. Toen 't avond begon te worden en 't
licht wegtrok, met zichtbare schokjes: eerst tusschen de boomstammen,
toen van 't pad, en eindelijk boven de kruinen, vond ze het vreeselijk
daar zoo eenzaam te staan, en rilde ze van angst; vooral toen de wind
wat sterker werd.
De wind!... het streelen over haar heen van iets dat ze niet
zag!... het angstig wegbuigen van 't gras, naar één kant op!... het
fluiten en joelen langs de stammen!... het kraken en vallen van doode
takjes uit de kruinen!... en vooral het ver aankomen en sterk boven
haar gaan van machtige tonen, hoog in de dennen... tonen die zwollen,
weg-ruischten, stierven, en weer kwamen aansuizen, telkens weer,
zonder rust!... O! het maakte haar bang!... 't Was haar, of een booze
geest door 't bosch joeg, angst over haar heen ademend!
Eindelijk, toen 't licht weer kwam, eerst tusschen de kruinen,
toen op 't pad, en langzaam voortkruipende de boomrijen in waar 't
verdween, voelde ze zich wat geruster. Het ruischen en zingen hoog
in de donker-groene dennen duurde voort; maar langzaam aan werd ze
er vertrouwd mee. De volgende dagen en nachten luisterde ze er naar,
zich geheel overgevende aan het genot van luisteren. Ze leerde hooren:
de wisselingen in de eentonige zangen, die altijd dezelfde schenen en
toch telkens anders waren. Ze leerde hooren wat ze eerst niet hoorde,
toen ze niet durfde luisteren: de melodieën die de dennen zongen in
den nacht, en de melodieën die ze zongen in 't licht, telkens andere,
en toch altijd dezelfde soort. Ze leerde hooren wanneer de kruinen
wilden zeggen, dat ze 't licht zagen komen, wanneer ze donker zongen,
dat 't avond werd, en wanneer ze klaagden, dat ze ondoordringbaar,
dik-zwart, één waren met den nacht.
Dit alles boeide haar.
Als de wind stil was geworden, en de dennen lief-zacht zongen,
ging ze rusten. Moe van 't luisteren, ging ze dan weg in een slaap
zonder droomen.
Zoo ook dien nacht. Vroeg was ze, gesust door de dennen, gaan slapen,
nog in 't schemerlicht, dat sluierend neerhing. Heel lang had haar
rust niet geduurd, toen ze opeens ontwaakte, omdat er iets tegen haar
aanstootte. Ze keek op, nog duizelig van den plotselingen overgang in
de werkelijkheid uit geheel vergeten er van, en zag een wonderlijk
voorwerp vlak bij zich, dat een heel eind boven haar uitstak. Het
had een indrukwekkend voorkomen in haar oogen, en zag met wijsgeerig
air neer op 't kleine bloempje. De kant die naar haar toegekeerd was,
scheen in 't onzekere licht doezelig wit; den anderen, grijs-groenen
kant kon ze maar even zien.
Boven het breede, zacht-witte lichaam zat een driehoekige, platte kop,
met grooten mond en uitpuilende oogen. Twee pooten waren gevouwen
onder de schaduw van het lijf en twee pooten steunden de houding van
omhoog zitten, en wijs neerzien.
Nog te weinig wakker om angstig te zijn, riep 't viooltje:
--Hè, wat is dat?
--Ik ben het! Neem me niet kwalijk, dat ik zoo onbeleefd je slaap
stoor! 't Was bij ongeluk!
--Maar wie ben je?
--Ik heet kikker!
--Wat doe je hier?
--Wel, springen, natuurlijk!
--Waarom?
--Waarom! waarom! omdat ik het doe!
--Moet je het dan doen?
--Ja, af en toe, als ik niet stil zit. Je kunt toch niet altijd op
dezelfde plaats blijven!
--Waarom niet?
't Viooltje was nu goed wakker, en keek onschuldig-open den kikker aan.
--Hoor eens, zei deze, als je nu nog één keer "waarom" vraagt, ga ik
heen. Ik wil graag wat met je praten; maar je moet me beloven geen
"waarom" meer te zeggen. Dat is een onaangename gewoonte, die me
altijd erg uit mijn humeur brengt.
--Dan zal ik het niet meer doen. Blijf maar wat bij me. Ik ben altijd
zoo alleen hier! Vertel me eens wat! Waar kom je vandaan?
--Op 't oogenblik van den straatweg.
--Wat is dat?
--Een breed pad, dat moeilijk te begaan is, omdat ze er allemaal
steenen in geslagen hebben, met kieren tusschen iederen steen, en
hoogtes, en laagtes, dat je een goede borst moet hebben om er over
heen te komen. Gelukkig heb ik die nog al.
De kikker blies zich eens een beetje op, en haalde diep adem, zoodat
zijn wit en grijs gevlekte borst opbolde.
--Wat deedt je op den straatweg? vroeg 't viooltje.
--Och, ik ga daar wel eens heen om menschen te zien!
--Wat zijn menschen?
--Dieren, net als ik, maar veel, véél grooter. Zie je, jij bent een
plant, en ik een dier; anders is er niet. Menschen loopen op hun
twee achterste pooten en ze hebben er vier. Met de twee andere doen
ze vreeselijk gek; en ze trekken erg malle dingen over hun vel aan.
--Waarom doen ze zoo?
--Wat heb ik je gezegd?
--O, ja, vergeef het me! Toe, word niet boos... smeekte 't viooltje
nederig.
--Stil maar; ik begrijp dat het moeilijk voor je is, om af te
leeren. Mijn vader zei altijd: Jongen, "waarom" dat is de duivel;
dien moet je niet aanroepen. Dit had mijn vader van de menschen. Hij
is namelijk eens een poosje bij de menschen gelogeerd geweest. Dat
zijn deftige dieren! Als vader daarvan vertelde, waren we doodstil. De
duivel is los in "waarom" zei hij. De duivel is iets, waar de menschen
elkaar zoo onder elkaar bang mee maken; en het moet ook iets heel
ergs zijn. Zeg, jouw vader en moeder hebben raar met je omgesprongen;
ik zie ze hier nergens in de buurt. Zijn ze dood?
--Ik weet het niet! zei bedeesd het viooltje.
Ze voelde zich héél wat minder dan de kikker, die zooveel wist, en
een vader en een moeder had gehad. Ze begreep wel niet wat dat voor
dingen waren, maar in ieder geval: zij had ze niet!
--Dat zal de schuld wel zijn van dat rare ding, dat over je heen aait
en dan daar boven in de dennen begint te zingen! zei ze; onwillekeurig
de schuld gevende aan dat, wat in haar leven de meeste plaats innam. En
evenals allen, die luisteren naar hetgeen hun intuïtie hun vóórzegt,
raadde ze goed.
--Den wind meen je!
--Zoo, heet dat wind! Nu ben ik er aan gewend; maar toen ik het voor
het eerst goed hoorde en voelde, 's avonds nog wel, vond ik het iets
heel ergs. Misschien is dat de duivel wel!
--Neen, de duivel is 't niet; maar hoewel ik er persoonlijk weinig last
van heb, moet ik erkennen dat het niet prettig is om te hooren. Als
je laag bij den grond staat, gaat 't nog; maar de boomen hebben er
veel last van. Vader zei altijd: Jongen, blijf laag bij den grond;
dan heb je 't minst last van alles. Dat had hij van de menschen. Die
raden elkaar óók altijd aan, om laag bij den grond te blijven.--Zeg,
hoe oud ben je?
--Wat bedoel je daarmee?
--Hoe dikwijls heb je 't licht zien komen en weggaan?
--Eerst was het licht, toen ging het weg, toen was 't er weer; en
daarna is 't nog eens weg geweest.
--Dus drie dagen zoowat. En noem je dat al erg: den wind dien je
nu gehad hebt? Dan zal je nog eens wat anders beleven als de storm
komt! Dat is een oudere broer van den wind, en een nijdige ook! Je
zult rillen en beven als je dien daar boven hoort! Dan staan de
dennen te trillen, dat de grond waarop je staat meetrilt. Takken
worden afgescheurd; soms heele boomen uit den grond gerukt! Het
kraakt en beeft en siddert om je heen, of er niets heel blijft,
en of de aarde van binnen kermt!
--Hoe vreeselijk! Als dat eens kwam! Och, lieve kikker! blijf bij me!
--Ik zal zien wat ik doe. Ik kan me begrijpen dat zoo'n klein ding
als jij, dat nog niets van de wereld kent, raar staat te kijken,
bij alles wat je eenzaamheid even verstoort. Ik voor mij verwonder
me over niets meer!
--Vertel me eens wat van de menschen! vleide 't viooltje.
Ze vond het heerlijk, gezelschap te hebben.
--Met plezier! zei de kikker; en ging een beetje verzitten, omdat een
grassprietje hem hinderde. Zooals ik je zei: ze doen heel raar, en zijn
erg deftige dieren. Soms zijn ze goed voor je, en soms kwaad. Je kunt
niets op hen aan. Over 't algemeen zijn het, behalve de ooievaars, voor
ons de gevaarlijkste dieren. Meestal doen we dan ook, als 't ongeluk
wil, dat we in hun handen vallen, maar heel lijdzaam. Het helpt je
niets, of je al probeert weg te komen. Ze hebben zulke lange pooten,
dat ze je toch wel inhalen. Als ze klein zijn vooral, doen ze niets
liever dan ons plagen, en sarren, en pijn doen. Hoe meer pijn we dan
hebben, en hoe angstiger we springen om hun gemartel te ontkomen, hoe
meer pret zij hebben. De grootere menschen doen je meestal niets. Ze
nemen je alleen wel eens mee, en sluiten je op. Dat doen ze haast met
alles; ook met zichzelven. Ze sluiten zichzelven op in groote, steenen
dingen, die ze huizen noemen, en die ze zelf maken; wat natuurlijk
heel veel tijd en moeite kost. Ze doen erg mal met hun koppen. Ze
praten veel; maar zeggen nooit de waarheid. Dat mogen ze niet doen,
net zoo min als "waarom" vragen. Eén ding is zeker: als ze je eenmaal
meenemen, zeg dan je familie maar voor altijd vaarwel! Weerom kom je
niet licht meer. Ik heb wel eens gehoord dat ze ons opeten; maar dat
kan ik niet gelooven. Dat heeft vader ook nooit gezien; en die zag
toch héél wat! Ook heb ik wel eens hooren vertellen, dat ze je soms
wat ingeven, waardoor je een naren dood sterft; en dat ze dan bij je
staan kijken, of er héél wat moois te zien is. Maar ook dit weet ik
alleen van hooren zeggen. Vader zag zóó iets nooit!
--Vertel nog meer! zei 't viooltje, diep ademhalend, toen de kikker
zweeg. Ze vond alles heel merkwaardig wat de kikker vertelde, al
begreep ze dikwijls niet wat hij bedoelde. Ze kon zelf slecht praten;
beter luisteren; en maakte er in haar droomerig hoofdje maar iets van,
als ze niet precies begreep. Ze vond 't ook niet noodig, om uitleg
te vragen, van dingen die haar niet bizonder troffen. Alleen was
't gezellig, iemand zoo bij zich!
--Vertel nog wat! zei ze weer toen de kikker bleef zwijgen.
--Jawel; maar ik moet eerst bedenken wat ik vertellen zal; want er
is zooveel, zie je!
--Wat is dat! riep opeens het viooltje.
Een zacht, bleek licht was langzaam over het zandpad komen glijden. Het
plekte donkere schaduwen en keek blank door de openingen in de
denne-kruinen. Hard-blank bleef het liggen waar geen schaduw was.
--Dat is de maan! zei de kikker omhoog ziende, Die komt soms
's nachts. Maar je kunt niets op haar aan; soms blijft ze nachten
weg. De menschen maken dan ook zelf 's nachts licht in hun huizen.
--Slapen die dan nooit?
--Jawel; maar dan willen zij nog iets doen. Vader zei dikwijls: Je kunt
niet begrijpen, zooveel als die dieren altijd te doen hebben. Denk
je dat ze ooit niets doen? Zoo net als jij of ik? Dat noemen ze
"duivelsoorkussen." Ik denk daar maar niet over na; want vader deed
altijd net of hij het begreep,--dat had hij van de menschen,--en dan
vroeg ik maar niet verder, en hield me slim. Maar ik heb nooit begrepen
wat ze altijd doen, en waar ze plezier in hebben. Vader zei dikwijls:
't Zijn deftige dieren; en soms doen ze geen kwaad ook; maar dom dat
ze zijn!... Neen, daar heb je geen begrip van.--Ze maken expres overal
moeite van. Eerst maken ze iets vuil, dan weer schoon, dan weer vuil,
en zoo maar door. Ze trekken de raarste dingen over hun vel aan, en
moeten die zelf maken en schoon houden. Daar is me wat aan vast! Ze
maken huizen, heel hoog soms, waarin groote troepen bijeen wonen;
en ze zijn altijd aan 't sjouwen, en hebben het altijd druk.
En dan klagen ze weer, over de drukte die ze zèlf eerst maken. Niets
doen, 't prettigste wat er is, mogen ze nooit. Dat leeren ze al heel
vroeg. Er zijn er, die nooit eens echt rustig buiten hun huizen zijn:
zoo onder de boomen, of in een weiland! En begrijpen?... Begrijpen
doen ze niets! Niet eens, hoe je je ècht lekker voelt. Ik houd het
er voor, dat ze niet eens weten: hoe jij en ik leven. Vader zei, dat
ze van alles opschrijven in boeken. Dat zijn groote, vierkante dingen
van allerlei kleur, van binnen wit, met zwarte kriebeltjes. Allemaal
leugens! zei vader, die ze verzinnen, omdat ze eigenlijk niets
weten. Nu, ik voor mij, geloof dat vader overdreef. Er zullen toch
niet énkel leugens in staan? Wel geloof ik, dat die boeken er ook al
weer zijn, om maar veel te doen hebben.--
--Wat is dat nu weer! riep bevend 't viooltje. Over het blank beplekte
pad, kwamen twee hooge gedaanten aan: een donkere en een lichte.
--Stil, fluisterde de kikker: dat zijn menschen Die zwarte noemen ze:
Man; die witte: Vrouw.
Houd je doodstil, als ik je raden mag; want je kunt ze nooit
vertrouwen. Als ze je zien, nemen ze je mee, en dan gooien ze je soms
een eind verder op den weg neer, waar je sterven kunt!
Het hoofd van de Vrouw, nu helder in een plek maanlicht, dan donker
in de schaduw, was gebogen. Terwijl ze ging, was 't of lichtplekken
opkropen tegen haar witte kleed, tot aan haar hoofd, waar ze dan even
straalden en verdwenen.
Zoo zag het viooltje.
Den Man kon ze niet zoo goed zien. Ze zag alleen zijn hoofd lichten,
boven het hoofd van de Vrouw.
Toen kwam zacht lieve muziek door de stilte.
De Vrouw zei: "Wat is het hier mooi!" en zag niet op.