Scio Caesarem singulorum annorum singulos commentarios confecisse; quod
ego non existimavi mihi esse faciendum, propterea quod insequens annus,
L. Paulo C. Marcello consulibus, nullas habet magnopere Galliae res
gestas. Ne quis tamen ignoraret, quibus in locis Caesar exercitusque eo
tempore fuissent, pauca esse scribenda coniungendaque huic commentario
statui.
49
Caesar in Belgio cum hiemaret, unum illud propositum habebat, continere
in amicitia civitates, nulli spem aut causam dare armorum. Nihil enim
minus volebat quam sub decessu suo necessitatem sibi aliquam imponi
belli gerendi, ne, cum exercitum deducturus esset, bellum aliquod
relinqueretur quod omnis Gallia libenter sine praesenti periculo
susciperet. Itaque honorifice civitates appellando, principes maximis
praemiis adficiendo, nulla onera iniungendo defessam tot adversis
proeliis Galliam condicione parendi meliore facile in pace continuit.
50
Ipse hibernis peractis contra consuetudinem in Italiam quam maximis
itineribus est profectus, ut municipia et colonias appellaret, quibus M.
Antoni quaestoris sui, commendaverat sacerdoti petitionem. Contendebat
enim gratia cum libenter pro homine sibi coniunctissimo, quem paulo ante
praemiserat ad petitionem, tum acriter contra factionem et potentiam
paucorum, qui M. Antoni repulsa Caesaris decedentis gratiam convellere
cupiebant. Hunc etsi augurem prius faetum quam Italiam attingeret in
itinere audierat, tamen non minus iustam sibi causam municipia et
colonias adeundi existimavit, ut eis gratias ageret, quod frequentiam
atque officium suum Antonio praestitissent, simulque se et honorem suum
sequentis anni commendaret, propterea quod insolenter adversarii sui
gloriarentur L. Lentulum et C. Marcellum consules creatos qui omnem
honorem et dignitatem Caesaris spoliarent, ereptum Ser. Galbae
consulatum, cum is multo plus gratia suffragiisque valuisset, quod sibi
coniunctus et familiaritate et consuetudine legationis esset.
51
Exceptus est Caesaris adventus ab omnibus municipiis et coloniis
incredibili honore atque amore. Tum primum enim veniebat ab illo
universae Galliae bello. Nihil relinquebatur quod ad ornatum portarum,
itinerum, locorum omnium qua Caesar iturus erat excogitari poterat. Cum
liberis omnis multitudo obviam procedebat, hostiae omnibus locis
immolabantur, tricliniis stratis fora templaque occupabantur, ut vel
exspectatissimi triumphi laetitia praecipi posset. Tanta erat
magnificentia apud opulentiores, cupiditas apud humiliores.
52
Cum omnes regiones Galliae togatae Caesar percucurrisset, summa
celeritate ad exercitum Nemetocennam rediit legionibusque ex omnibus
hibernis ad fines Treverorum evocatis eo profectus est ibique exercitum
lustravit. T. Labienum Galliae togatae praefecit, quo maiore
commendatione conciliaretur ad consulatus petitionem. Ipse tantum
itinerum faciebat, quantum satis esse ad mutationem locorum propter
salubritatem existimabat. Ibi quamquam crebro audiebat Labienum ab
inimicis suis sollicitari certiorque fiebat id agi paucorum consiliis,
ut interposita senatus auctoritate aliqua parte exercitus spoliaretur,
tamen neque de Labieno credidit quidquam neque contra senatus
auctoritatem ut aliquid faceret potuit adduci. Iudicabat enim liberis
sententiis patrum conscriptorum causam suam facile obtineri. Nam C.
Curio, tribunus plebis, cum Caesaris causam dignitatemque defendendam
suscepisset, saepe erat senatui pollicitus, si quem timor armorum
Caesaris laederet, et quoniam Pompei dominatio atque arma non minimum
terrorem foro inferrent, discederet uterque ab armis exercitusque
dimitteret: fore eo facto liberam et sui iuris civitatem. Neque hoc
tantum pollicitus est, sed etiam sc. per discessionem facere coepit;
quod ne fieret consules amicique Pompei iusserunt atque ita rem morando
discusserunt.
53
Magnum hoc testimonium senatus erat universi conveniensque superiori
facto. Nam Marcellus proximo anno, cum impugnaret Caesaris dignitatem,
contra legem Pompei et Crassi rettulerat ante tempus ad senatum de
Caesaris provinciis, sententiisque dictis discessionem faciente
Marcello, qui sibi omnem dignitatem ex Caesaris invidia quaerebat,
senatus frequens in alia omnia transiit. Quibus non frangebantur animi
inimicorum Caesaris, sed admonebantur quo maiores pararent necessitates,
quibus cogi posset senatus id probare, quod ipsi constituissent.
54
Fit deinde senatus consultum, ut ad bellum Parthi cum legio una a Cn.
Pompeio, altera a C. Caesare mitteretur; neque obscure duae legiones uni
detrahuntur. Nam Cn. Pompeius legionem primam, quam ad Caesarem miserat,
confectam ex delectu provinciae Caesaris, eam tamquam ex suo numero
dedit. Caesar tamen, cum de voluntate minime dubium esset adversariorum
suorum, Pompeio legionem remisit et suo nomine quintam decimam, quam in
Gallia citeriore habuerat, ex senatus consulto iubet tradi. In eius
locum tertiam decimam legionem in Italiam mittit quae praesidia
tueretur, ex quibus praesidiis quinta decima deducebatur. Ipse exercitui
distribuit hiberna: C. Trebonium cum legionibus quattuor in Belgio
collocat, C. Fabium cum totidem in Aeduos deducit. Sic enim existimabat
tutissimam fore Galliam, si Belgae, quorum maxima virtus, Aedui, quorum
auctoritas summa esset, exercitibus continerentur. Ipse in Italiam
profectus est.
55
Quo cum venisset, cognoscit per C. Marcellum consulem legiones duas ab
se remissas, quae ex senatus consulto deberent ad Parthicum bellum duci,
Cn. Pompeio traditas atque in Italia retentas esse. Hoc facto quamquam
nulli erat dubium, quidnam contra Caesarem pararetur, tamen Caesar omnia
patienda esse statuit, quoad sibi spes aliqua relinqueretur iure potius
disceptandi quam belli gerendi. Contendit (per litteras ab senatu, ut
etiam Pompeius se imperio abdicaret, seque idem facturum promisit; sin
minus, se neque sibi neque patriae defuturum).