De Amerikanen hebben het probleem op te lossen, dat zich aan alle
kolonizeerende naties voordoet, die bezittingen hebben in de heete
luchtstreek, namelijk hoe de inboorlingen ijverig en begeerig naar
arbeiden te maken. En onder alle vadzige stammen zijn de Moro's van
de Philippijnen het allerluiste, en ook de andere stammen zijn niet
veel beter, zoodat alle pogingen, hen wakker te schudden, mislukt zijn.
En toch hebben de Engelschen succes gehad in hun nabijliggende
maleische bezittingen op Malakka; daar heeft het engelsche gouvernement
bereikt, dat de inboorlingen smaak in werken hebben gekregen. De
Maleiers beschouwden eerst allen handenarbeid als alleen voor
vrouwen geschikt en voor slaven en zouden het een schande rekenen,
als ze een stuk gereedschap hanteerden. Tegenwoordig is er een
merkwaardige verandering in hun beschouwingen gekomen, en ze geven
bij de werkzaamheden in den landbouw, waartoe men ze heeft weten te
brengen, blijk van een handigheid, waartoe men hen niet in staat zou
hebben geacht.
Hoe hebben de Engelschen dat vraagstuk op zoo bevredigende wijze
opgelost?
Eenvoudig door de invoering van chineesche werkkrachten. Honderden
en duizenden koelies, die als mijnwerkers, aardwerkers of
als plantage-arbeiders in dienst zijn genomen, verdienen loonen,
die, gelet op hun spaarzamen geest, hen in staat stellen, binnen
korten tijd voor hun doen rijk te worden. En de Maleiers, die voor
hun oogen zien, hoe de Chineezen, arm en ellendig tot hen gekomen,
snel bezitters worden, komen onder den indruk van dat verschijnsel
en worden door het voorbeeld gewonnen.
Willen de Amerikanen de natuurlijke hulpbronnen van hun grooten
Archipel ontginnen en op de rechte waarde leeren schatten, dan moeten
ze ook besluiten, Chineezen toe te laten, om daardoor tevens de zeer
wezenlijke intellectueele en corporeele gaven van de Philippino's tot
hun recht te doen komen. Maar als ze het verbod van vestiging, dat
voor de Chineezen geldt, opheffen, en aan de gestaarten vergunnen,
in de kolonie bezit te verwerven, zullen de gele broeders dan niet
te snel veld winnen en zullen ze er zich wel toe bepalen, aan de
Philippino's aanschouwingsonderwijs te geven?