DAWID SE REIS NA GROENLAND
DEUR
DAVID BINNEY PUTNAM
MET ’N VOORWOORD DEUR
KAPT. BOB BARTLETT
VOORSIEN VAN PORTRETTE EN VERSIERINGS
WAT SPESIAAL GETEKEN IS DEUR DIE
ESKIMO KAKOETIA VAN KARNA OP WALVIS-SOND
VERAFRIKAANS DEUR
O. G. P. GROSSKOPF
UITGEWERS:
J. L. VAN SCHAIK, BEPERK, PRETORIA
1928
AAN
MY BESTE VRIENDIN
wat eintlik na Groenland behoort te gegaan het,
MY MOEDER
VOORWOORD.
Dawid het my versoek om ’n voorwoord te skryf vir sy boek waaraan ek
hom die laaste drie maande sien werk het. Gister het ek die manuskrip
gelees wat toe net afgetik is van die noukeurig met potlood geskrewe
bladsye van die seun.
Onder die lees het ek meer as ooit besef hoe gelukkig Dawid was dat hy
eers verlede jaar met Oom Will (Dr. Beele) sover as die
Galàpagos-Eilande wat op die Ewenaar geleë is, kon saamgaan, en nou
weer na Noord-Groenland.
Ek moet beken dat ek eers besware gehad het by die gedagte dat so’n
jong seun sou saamgaan. Hoewel dit maar net ’n somerreis was, kan ’n
mens tog in die Noordpoolstreek enigiets te wagte wees, en loop mens
gedurig gevaar om ’n taamlik slegte tyd te hê—swaar, in alle geval, vir
’n seun. Maar nou dat die ekspediesie sy end nader (en gedeeltelik was
dit baie vermoeiend), moet ek erken dat my besware ongegrond was.
Dawid is ’n doring wat regtig weet hoe om deur te druk. Elkeen wat sy
gawe verhaal lees, sal dit geredelik toegee. Van begin tot end het ek
hom goed dopgehou, en hy het uitstekend daarin geslaag om alles—en
selfs meer—uit te voer wat enigeen van hom kon verwag.
En Dawid is tog nog maar ’n seun. Hy het op die Beebe-ekspediesie, maar
ook op hierdie een baie geleer wat diep in sy jong siel sal indring. Ek
is daar verseker van dat hy in die komende jare veel sal maai van wat
hy gesaai het en wat deur ander vir hom gesaai is. Die skool is bepaald
’n goeie instelling en behoort nommer een te staan. Maar dit lyk vir my
stellig die ideale opvoeding om—as die geleentheid daartoe hom
voordoen—ondervindinge van hierdie aard met „boekgeleerdheid” te
verbind.
Ek het iemand die aanmerking hoor maak dat die arme kêreltjie g’n ware
seunslewe het nie. Enigeen wat onder die indruk verkeer, ken eenvoudig
vir Dawid nie. Hulle het hom nie, soos ek, met seuns van sy eie jare,
óf tuis met sy maats op die voetbalveld, of met die jong Eskimo’s op
die „Morrissey” en aan wal in Groenland gesien nie.
Dawid is nog maar ’n seun, maar ’n seun met taamlik rype ervaring. Hy
is nie ’n model-seun nie; hy is dood-eenvoudig ’n S-E-U-N! En hy sal
nog lang jare jonk bly met ’n jong hart en die onbedorwe varsheid en
vrolikheid van die jeug. En vir my wat in my swerwende lewe nog nie
baie jong seuns om my gehad het nie, was dit ’n ware genot om Dawid by
my te hê.
Ek wonder of baie seuns wat hierdie eenvoudige verhaal van Dawid met al
sy interessante voorvalle lees, nie jaloers sal word nie. Ek is seker
ek sou as ek die oorlosie ’n groter aantal jare kon terugsit as waaraan
’n mens graag wil dink. Watter jong kêrel sou nie graag drieduisend myl
van sy huis gaan jag en walrusse, ysbere, narwalle en wat dies meer sy,
sien nie?
Dit is die ware doel van hierdie boek.—Verstaan my goed, nie om ander
minder gelukkige seuns ontevrede te maak met hul lot nie; maar om hulle
bloed warm te maak en hulle te laat besef dat daar nog baie dinge
anderkant die rantjies is. Om so wakker geskud te word, kan hulle g’n
kwaad doen nie. Dis ’n goeie versterkingsmiddel vir jong seuns, wat
hulle jeug verkwansel en ’n slegte begin maak deur in outo’s en by
danse en klubs en dergelike dinge meer rond te flenter in plaas van in
die buitelug te gaan waar hulle vuil hande kan kry, en hulle spiere
gehard kan word en die verstand gesuiwer deur eerlike ondervindinge op
see en in verre lande.
Ek hoop dat die seuns (en hulle Vaders ook) wat in hierdie boek saam
met Dawid die weg na Groenland volg, besiel sal word met die gees van
Dawid, en self Ultima Thules sal vind wat die moeite werd is.
Robert A. Bartlett.
Aan Boord van die Morrissey,
BAFFIN-BAAI,
5 September 1926.
DAWID SE REIS NA GROENLAND
INHOUDSOPGAAF
Hoofst. Bls.
I. Ons vertrek na Groenland 1
II. Deur die Straat van Belle Isle 15
III. Ons bereik Groenland 30
IV. Langs die kus van Groenland 38
V. Upernivik en die Eende-Eilande 49
VI. Dwarsoor Melville-Baai 62
VII. Skipbreuk 72
VIII. Die „Morrissey” herstel 88
IX. Ons eerste Narwal 101
X. Ons Eskimo-kunstenaar 110
XI. Walrusjag 117
XII. Na Jones-Sond 126
XIII. Nanoek 136
XIV. By Pond-Baai 144
XV. Nog weer Bere 157
AFBEELDINGE.
Teenoor Bls.
„Hulle sit ’n Verfkwas in my Hand” 6
Die Skipper leer Dawid om Waarnemings te maak 10
’n Portret van die Skrywer in Baffin-Baai geneem 26
Nils, Dawid en Matak, die Seun van Poeadloena 42
Harry Raven, die Dierkundige, leer my om die Kopbeen van ’n
Narwal skoon te maak 107
Besig aan die Geraamte van ’n Narwal 109
Twee blonde Eskimo’s! Dawid en Nils 114
Walrusse op Dek. Die Vleis het die Eskimo’s gekry, die
Geraamtes en Velle het na die Museum gegaan 119
Genoeg Eende vir ’n paar lekker Maaltye 138
Dr. Rasmussen wys vir Dawid ’n ouderwetse Harpoenpunt van
die Eskimo’s 151
Twee Sneeuhase van Pond-Baai 154
Die Ysbeer en haar twee Kleintjies swem weg van die Ysberg 160
HOOFSTUK I
ONS VERTREK NA GROENLAND
Verlede jaar het ek saamgegaan op die Beebe-tog na die
Galápagos-Eilande met die stoomboot Arcturus, wat spesiaal vir die reis
toegerus was. Dit was ’n wetenskaplike ekspediesie na die Ewenaar om
eksemplare uit die diepte van die see te kry, waarvan sommige op ’n
diepte van byna drie myl gevang is. Die eilande waarheen ons gegaan
het, lê op die Ewenaar, seshonderd myl wes van Ecuador in Suid-Amerika,
en op pad soontoe het ons deur die Panama-kanaal gegaan.
Oom Willie—dit is mnr. Beebe—het my as ’n jonger gas laat saamgaan op
dié deel van die ekspediesie wat na die Stille Oseaan gegaan het. Ons
het baie nuwe ondervindinge opgedoen, party waarvan taamlik spannend
was. Daar was duikery met ’n helm te sien, en vuurspuwende berge in
werking met strome lawa wat in die see afloop, en jag op groot
seeduiwels met ’n harpoen. Alhoewel ek die jongste lid van die
geselskap was—my twaalfde verjaarsdag het ek daar by Kokos-Eiland ten
suide van Panama gevier—kon ek aan byna alles deelneem. En dit was
natuurlik baie prettig.
Kaptein Bob Bartlett is ’n groot vriend van Pa. Soos julle sal onthou,
was dit kapt. Bob wat saam met admiraal Peary gegaan het toe hy in 1909
vir die eerste maal die Noordpool bereik het. Wel, hy en Pa het dikwels
gepraat van ’n Groenlandse ekspediesie, en die kaptein het gesê dat dit
omtrent die pragtigste soort van reis is wat mens kan maak, met baie om
te doen en te sien.
Die Amerikaanse Museum vir Natuurstudie in New-York wou vir sy nuwe
Saal vir Seelewe ’n klompie dinge hê, onder ander voëls uit die
Noordpoolstreek. Toe het Pa besluit om ’n ekspediesie te organiseer om
die nodige dinge te gaan haal, waaronder narwalle, bruin Groenlandse
haaie, walrusse, allerhande seehonde en baie voëls.
Natuurlik kon ons nie alles kry wat ons gaan soek het nie, maar selfs
’n deel daarvan sou die reis die moeite werd gemaak het.
Hulle het vir my gesê ek kan saamgaan op hierdie reis na Groenland, en
onmiddellik na sluiting van die skool moes ek my na die skeepswerf op
Staten-Eiland begeef, waar hulle besig was om die Morrissey opnuut uit
te rus; hulle het gesê dat ek daar volop te doene sou hê.
Die plan is om noordwaarts te gaan tot omtrent sewehonderd myl van die
Noordpool. In die geheel sal ons meer as seweduisend myl aflê en in die
loop van Oktober terug wees. As ons miskien laat is, sal Pa my per
trein van Sydney terugstuur skool-toe. En ons vat ook ’n klompie
skoolboeke saam waaruit ek sal moet leer as daar tyd is.
Die vooruitsig van al die awonture wat ons hoop om te hê, maak ’n mens
regtig opgewonde. Ek het ’n 2.56 Newton-geweer en ’n twee-en-twintig
koeëlgeweertjie, en ek hoop ek sal ’n bietjie kans kry om te skiet,
alhoewel ek dink dit sal die prettigste wees om te help by die
wetenskaplike werk en die opstop van diere, en om die lewende beelde te
maak. ’n Deel van my pligte is om ’n dagboek te hou gedurende die
ekspediesie om dit later in boekvorm uit te gee.
Verlede jaar het Ma my saamgevat tot anderkant die Ewenaar. En vanjaar
gaan ek saam met Pa tot 780 myl noord van die Noordpoolkring dit wil sê
as ons dit gelukkig tref met die ys. In elk geval is ek gelukkig vir ’n
seun van dertien jaar!
Die skool het Donderdagagtermiddag gesluit. Vrydag het ek na Pa se
kantoor gegaan en ’n deel van die uitrusting beskou. Ek en hy is
weke-lank besig gewees met die uitrusting, ons het lyste opgestel en
algemeen voorbereidsels gemaak. Die agtermiddag het ons in ’n skuitjie
oorgery na Wes New-Brighton op Staten-Eiland, na aan Williams se
skeepswerf, waar ons skip, die Morrissey gelê het.
Die Morrissey is ’n visserskoener met twee maste. Hy is honderd voet
lank met ’n breedte van twee-en-twintig voet en het ’n diepgang van
omtrent veertien voet as hy swaar gelaai is. Nou, by die begin van ons
reis, is die diepgang waarskynlik twaalf voet. Die bemanning is algar
Newfoundlanders, wonderbare matrose in goeie en slegte weer. Kapt.
Bartlett is die eienaar en Pa en ’n paar van sy vriende het die skip
opnuut uitgerus deur ’n motor te laat insit en ander veranderinge te
maak vir die gerief van ons geselskap.
Jim is die langste van die bemanning. Hy is oor die ses voet en lyk
soos ’n „cow puncher” met smal en breë skouers. Hy is ’n knap
skeepstimmerman. Tom, die bootsman is die oudste en mees ervare. Hy kan
omtrent enigiets maak wat op ’n seilskip nodig is. Hy was op verskeie
reise na die noorde saam met Peary op die Roosevelt waaronder die een
na die Pool. Joe is die grootste van die bemanning en Ralph die
jongste.
Billy Pritchard is volgens my opvatting die vernaamste man aan boord.
Hy is die kok. Hy is taamlik klein, maar is ’n uitstekende kok en het
al veel deurgemaak op see. Hy is in die verre noorde gewees en het al
viermaal skipbreuk gely. Toe die Morrissey van Newfoundland afgekom het
om ons te haal, is hy toe die skip ruk, skoon uit sy kooi geskiet, oor
die hele kombuis en het bo op die stoof te lande gekom. Billy se
handlanger is Dom, en hy is altyd baie gaaf teenoor my.
Ons skipper is Robert A. Bartlett wat saam met Peary was en jare van sy
lewe in die Noordpool-streek deurgebring het; en hy is omtrent die mees
ervare seevaarder deur ys wat lewe. Kaptein Bob is verskriklik
vriendelik teenoor my en hy en sy broer Will Bartlett, ons stuurman,
het belowe om my die name van al die toue te leer, ook om al die punte
van die kompas in die regte orde op te noem, en sulke dinge meer. Sien,
ek het nog nooit vantevore op ’n seilskip gereis nie, en daar is baie
dingetjies om te leer.
Wel, toe ek op die skip kom, sit hulle ’n verfkwas in my hand en sê ek
moet die romp begin skilder, daar ons toe in die droë dok was om ’n gat
vir die nuwe skroefas in die agterstewe te laat boor. Daardie dag het
ek amper ’n kwart van die romp geskilder en Saterdag heeldag was daar
ander skilderwerk—kooie, kaste, deksels van luike ens. Ons het ’n klomp
Masury-verf gehad wat vir die ekspediesie present gegee is. En daar was
ook baie om skoon te maak.
Die Morrissey is in drie afsonderlike kajuite verdeel. Die bak het ses
kooie, waar die bemanning slaap. Dit word ook as kombuis gebruik. Meer
na agter is die hoof-kajuit waar die meeste van ons slaap. Daar staan
’n groot tafel in die middel van die vertrek wat ons gebruik om te eet,
skryf, werk ens. In hierdie kajuit is twaalf kooie en die draadlose
toestel, en ’n groot bo-lig is ingesit waar die luik vir die goedere
vroeër was.
Die draadlose toestel is een vir kort golwe en word bewerk deur Ed
Manley, ’n liefhebber wat hom vrywillig vir die werk aangebied het en
wat aan die Marietta-Kollege sy graad behaal het. Die pragtige groot
radio-uitrusting waarmee ons hoop om selfs van anderkant die
Noordpool-kring tot by die huis te kan praat, is deur mnr. Alwater Kent
en die Nasionale Karbou-Maatskappy wat die Eveready-batterye fabriseer,
aan die ekspediesie geskenk.
Dan kom die masjienekamer wat vroeër die agterste skeepsruim was en
waarin hulle die vis weggepak het en die steenkool gelaai het toe die
skip nog gebruik is as vragskip. Al rondom die motor is goedere styf
ingepak, sodat hulle onmoontlik kan roer as die skip in ’n storm rol.
Party van hulle behoort aan Knud Rasmussen en party aan professor Hobbs
vir wie ons in Sidney sal oplaai. Hy gaan na Suid-Groenland om die
oorsprong van storme op die groot gletserveld daar te bestudeer. Ons
sal Rasmussen aan die Groenlandse kus by Disko-Eiland oplaai, en ons
neem die goedere vir hom na sy handelstasie by Thule, naby Kaap York.
Rasmussen is ’n groot Deense ontdekkingsreisiger en ’n deskundige oor
die Eskimo-taal.
Agter die masjienekamer is die kajuit waarin die kaptein, Pa, mnr.
Raven en mnr. Streeter slaap. Daarin is ses kooie, ’n tafel, ’n stofie
en die enigste stoel aan boord. Bokant die tafel is ’n rak met boeke,
meestal oor die Noordpool-streek en awonture. Ek het ’n paar spesiale
boeke van my eie om te lees, waaronder Two Years before the Mast,
Doctor Luke of the Labrador, The Cruise of the Cachelot en Richard
Carvel. En dan het Pa nog ’n paar boeke wat vir my wag, Latyn en
Engelse grammatika, wat nie heeltemal so plesierig klink nie.
Ons voorrade is meestal in ’n spesiale pakkamer langs die kombuis en
meer na agtertoe in die gang en die lasaret gepak, op die dek het ons
oor die vyftig vate brandolie vir ons Standard Diesel-motor wat soos
jullie seker weet, olie gebruik, en nie petroleum nie.
Ons het Saterdag, die twintigste Junie, van af die Amerikaanse Jagklub
op Long-Eiland-Sond in see gegaan. Dit was by Rye waar ons tuis is, en
die meeste lede van ons geselskap was voor ons vertrek by ons op
besoek.
Dit was ’n warm, sonnige dag, en ’n groot menigte het in bote uitgekom
en die Morrissey deurgekyk. Daar was ’n groot noenmaal by die klub, en
kommodoor Mallory het aan Pa en kapt. Bob die vlag van die klub gegee
om saam te neem na die Noorde. Omtrent kwart voor vyf was al die
besoekers van die skip af, en het ons die anker gelig en die Sond
afgevaar. ’n Groot vloot van jagte en klein bote was rondom ons en het
ons met ’n geweldige getoeter en gefluit ’n pragtige afskeid gegee.
Oupa se jag, die Ilorindia het al die moeders, susters en vrouens van
ons geselskap met Ma en my broertjie June aan boord gehad. Hulle het
tot by Sound-Strand, Connecticut, saamgegaan. En toe, nadat hulle die
laaste vaarwel getoeter het, en ons op ons mishoring geantwoord het,
was ons regtig op pad na die noorde!
Maandag was ’n heerlik stil dag, sodat ek en Art Young kans gekry het
om ons goed weg te pak. Sy kooi is net onder myne, dus moet ons ’n kas
saam gebruik. Art is die baas-skut met pyl en boog wat al in Afrika
leeus gaan skiet het. In Amerika het hy grysbere, elande [1] en
Kadiak-bere met sy pyle doodgemaak. Nou hoop hy om sy geluk met ysbere
en walrusse te probeer.
Maandagoggend, ons eerste dag op see, het ons naby Block-Eiland, aan
die oostelike punt van Long-Eiland-Sond, agtien vliegtuie gesien wat
algar in die rigting van New-York gevlieg het. Miskien wou hulle vir
kommandeur Byrd verwelkom wat binne ’n paar dae terug verwag is uit
Engeland nadat hy na die Noordpool gevlieg het. Mnr. Byrd is bevriend
met Pa en was in ons huis net kort voordat hy sy reis in die Chantier
begin het.
’n Goeie wind het gewaai en die see was heeldag taamlik stil. Dit was
lekker sonskyn, maar koud, sodat ons wol-oorhemde en jasse moes
aantrek. Dié dag het algar middag- en aandete geniet. Toe ons in die
agtermiddag deur Vineyard-Sond opseil, het ’n duikboot en ’n klomp
skepe van die kuswag by ons verbygegaan.
Toe begin dit onstuimiger word, terwyl ’n stywe suidewind waai, wat
goed was om mee te seil. Die volgende agtermiddag het ons ’n klomp
klein walvisse, van omtrent 25 voet lank, gesien. Twee of drie van
hulle het amper heeltemal uit die water gespring, en eenslag het ons
een omtrent vyftig tree voor ons skip heeltemal sien uitspring. Hy het
soos ’n ontsaglike geweerkoeël gelyk.
Daardie dag was amper ons hele geselskap siek, selfs ’n klompie van die
bemanning. Ek was meeste van die tyd op dek en het na mnr. Raven en Van
Heilner se vertellinge geluister oor speer-valle en hoe die Maleiers
valle stel om diere te vang.
Ons skip het so gerol en gekantel dat die water dikwels by die spuigate
aan bakboord en stuurboord ingeloop het. Ek het net deur ’n spuigat
gekyk toe ons ’n groot golf kry. Ek staan nog en kyk hoe kapt. Bob die
grootskoot laat skiet, en net toe ek omdraai, kom die water skielik in
en slaan my in die gesig.
Ralph, een van die bemanning, het my gewys hoe om van tou beskermings
vir die seile te maak. Dit word gebruik om te verhinder dat die seile
teen die staalkabels slaan en afslyt. En Jim het my die name van die
seile geleer, en hy begin nou met die toue.
Die laaste twee dae van die reis na Sydney was nie so aangenaam nie,
want ons het mistige weer gehad en ’n bietjie reën. Af en toe het ons
missienjale van die kus van New-Skotland gehoor, en toe die mis
verdwyn, sien ons die kus en vuurtorings. Dit is baie prettig om in die
kraaines te wees.
HOOFSTUK II
DEUR DIE STRAAT VAN BELLE ISLE
Ons het Donderdag oggend ’n paar minute voor twee-uur in Sydney
aangekom, en ek het opgebly om te sien wat sou gebeur. Gelukkig was
daar g’n mis nie, wat alles makliker gemaak het.
Die eerste wat ons in die oggend gedoen het, was om ons kajuite aan die
kant te maak, en daarna het ons aan land gegaan na ’n klein hotel waar
ons gebad het. Op die Morrissey word nie dikwels gebad nie, hoewel ons
later waarskynlik die ronde wasbalie sal gebruik wat eintlik vir ons
klere bedoel is, maar seker daarvoor ook sal deug. Toe Pa die skip op
die skeepswerf by Staten-Eiland opnuut laat uitrus het, het hulle ’n
groot waterbak van staal wat omtrent 750 gellings kan hou op die dek
gesit. Dan is daar nog die watervate; dus behoort ons regtig genoeg te
hê.
As ons watervoorraad bo in die noorde opraak, vertel kapt. Bob my, gaan
ons eenvoudig na ’n ysberg en pomp die water uit vywers bo-op die berg
in ons waterbak. Vir hierdie doel het ons ’n soort van klein pomp met
’n stuk slang aan elke kant. Die gesmelte water op die ysberge is
heeltemal vars, tensy daar te veel skuim ingewaai is.
Die oggend in Sydney het ek ’n paar briewe geskryf aan Ma en ander
mense. Daarna, in die agtermiddag, het Robert Peary, Art Young, Ed
Manley, Fred Linekiller en ek in ons klein moterboot oorgery na die
stad Sydney. Sydney lê omtrent vyf myl ver, anderkant ’n groot baai en
is baie groter as Noord-Sydney, waar ons skip lê.
Daar het ons ’n groot, ou, vierkantig getuigde seilskip met skietgate
al langs sy sye gesien. Dit was eens op ’n tyd, ek meen in die tyd van
die ou „Ironsides”—’n fregatskip van die Britse mariene.
Ons het aan boord gegaan om te kyk of ons nie ’n ou pen van die soort
waaraan mens iets op die skip kan vasmaak (E. belaying pin) vir my
versameling kon kry nie, maar tevergeefs.
Op die volgende dag het Pa, Art Young, Carl, mnr. Kellerman en ek
uitgegaan om te probeer of daar nie kans was om forelle te vang in een
van die stroompies wat ’n paar myl van ons ankerplek in die baai loop
nie. Maar ons het niks uitgevoer nie. Toe ons ’n ruk gevis het, gaan
ons terug na die skuit wat ons ’n endjie van die kus geanker het. Maar
dit het intussen laagwater geword en ons vind die skuit amper hoog en
droog in die modder.
Ons het ’n hele ruk, tot by die knieë in die modder, gestoot en getrek
totdat ons hom eindelik weer in die water gekry het. Art het skoene
aangehad, dus probeer ek, om hom na die skuit te dra, maar hy was te
swaar. Toe bring ons die skuit nader aan die wal en Pa probeer om Art
te dra. Pa het vir Art op sy rug—Art is ’n groot man en weeg seker 190
pond—en begin net om uit te kom, toe die ekstra gewig sy voete tot
bokant sy stewels in die modder druk, en toe ons probeer om sy bene uit
die modder te trek, verloor hy sy een stewel; hulle verloor albei hulle
ewewig en val in die modder en water. Hulle het dit albei as ’n grap
opgevat en moes toe amper ’n myl omloop eer ons ’n plek kon kry waar
ons hulle maklik kon oplaai.
Op ’n ander stuk strand het ons die kos geëet wat ons saamgebring het.
Daar in die nabyheid het Art en ek die eerste buit van die ekspediesie
gekry. Nadat ons stilletjies nadergekom het, storm ons skielik daarop
af. En wat, dink julle, het ons gekry?
Dit was ’n groot menigte van „clams”. In die geheel het ons omtrent ’n
skepel van hulle uitgegrawe, en daardie aand het ons ’n lekker „clam
chowder” [2] geniet. Dit was nie heeltemal so spannend soos om ’n
walrus te kry nie, maar dit was in elk geval pret en ons het volgehou
dat die „clams” werklik die eerste buit was wat ons aan boord gebring
het.
Ons het Newfoundland op die agt-en-twintigste Junie vir die eerste maal
gesien. Dit was ’n pragtige gesig, met die sneeu wat weens die laatheid
van die jaargety nog teen die helling van die berge gelê het. Pa sê dit
lyk of daar altyd ’n buitengewone jaargety is waar ons ook al mag
heengaan. Op sommige van die heuwels het die son geskyn, terwyl op
ander skaduwees rondgedryf het. In seker opsigte het hulle gelyk soos
die meestal kaal heuwels van Montana met hulle deininge.
Net buite die Baai van Eilande, ’n groote baai aan die weskus van
Newfoundland, het ons drie visskoeners opgemerk. Ons het van vier- tot
agture geneem om oor die baai te seil. Omtrent halfagt het ons een van
die skoeners verbygeseil en iemand die kornet hoor blaas, maar nie alte
goed nie. Dit het snaaks geklink om so ’n geluid oor die afgeleë watere
te hoor aansweef.
Die sonsondergang was lieflik, so rooi, dat dit gelyk het of daar bloed
uit die hemel tap. Voor ons het die weer mooi gelyk, maar agter ons was
’n groot, swart wolk, waarin elke nou en dan die bliksemstrale gespeel
het. En dit was regtig stormagtig. Dit was so donker, dat ons niks kon
sien nie. Ek het op dek tweemaal geval, daar dit baie moeilik is om jou
weg te vind weens al die goed wat daar lê—vaatjies, platboom-skuite,
moterbote en die Hobbs-kano’s, behalwe nog ’n hele boel hout en toue.
Die wind het gewaai so al wat hy kon, en die reën het in strome geval.
Art en ek het ons oliejasse en stewels aangetrek en aan boord gegaan om
die boligte wat verskriklik gelek het, met iets te bedek. Dit lyk of
boligte nooit in goeie orde is nie. Ons het seildoeke en geteerde
bokseile oor hulle getrek. Die water het oor die boeg geslaan.
Maar die Morrissey het hom skynbaar aan niks gesteur nie, en ek dink
kapt. Bob en Will het op ’n manier daarvan gehou. Kapt. Bob is ’n
wonderbare man en is baie gaaf teenoor my. Dit lyk of hy daarvan hou
dat ek met die toue werk en soveel as moontlik omtrent die skip
uitvind.
Die weer het een- of tweekeer baie naby ons geslaan, en baiemaal was
die lug helder verlig deur die verblindende weerligstrale wat woes
heen-en-weer geskiet het.
Op die negen-en-twintigste het ons die eerste ysberge gesien, en na die
middag het ons omtrent tien verbygeseil, waarvan vier regtig groot was.
Een van hulle was omtrent vyftig voet hoog en honderd voet lank.
Omtrent een agste van ’n ysberg is bo die water en sewe-agstes onder
die water. Julle kan vir julle dus voorstel hoe groot die een wat ek
beskryf het in werklikheid was; later het ons natuurlik ysberge gesien
wat nog groter was. Die kleiner berge en blokke drywende ys word by ons
„growlers” genoem.
Net ’n week gelede het ons berig gekry dat die Straat van Belle Isle
van Labrador tot Newfoundland toegevries is, maar die suidewind wat die
laaste paar dae gewaai het, het die straat blykbaar skoongevee en ons
het sonder moeite deurgegaan. In die straat het ons twee stoombote
gesien wat waarskynlik, net soos ons, vir die eerste keer in die
seisoen deurgeseil het.
Nadat ons die straat verlaat het, het ons heeldag verspreide ysberge
gesien, tot omtrent vieruur, toe ons vir die eerste keer regtig ys
raakgeloop het. Daar was ’n menigte van blokke in een plaat wat omtrent
drie myl lank en een myl breed was. Daar het honderde van berge omtrent
so groot soos ’n ordentlike huis rondgedryf. Ek het saam met Ed Manley
in die kraaines geklim en afgekyk op die pragtige gesig. Die ys was bo
blou en onder ’n mooi ligte groen. As ’n mens bo in die kraaines is,
kan mens die voetstuk van die ysberg ver onder sien.
In die oggend was dit taamlik mistige weer en ons het baie naby party
ysberge gekom. Een slag, toe ek op dek was, het ons minder as honderd
tree van ons ’n berg gesien wat gelyk het soos ’n klein hotel, omtrent
honderd-en-twintig voet hoog en driehonderd voet lank.
Twee dae lank was ons so-te-sê die hele tyd tussen ys. Kapt. Bob sê dit
is die ysveld van Labrador. Een oggend het ek wakkergeskrik van ’n skok
deurdat ons teen ’n stuk ys gestamp het. Die boeg van die skip word uit
die water gelig en kom dan met sy hele geweld op die ys neer en
verpletter dit, of anders ry ons feitlik ’n end daarop totdat dit
losbreek. In alle geval is dit lekker om te weet dat die Morrissey van
goeie soliede eikehout gebou is, en dat daar bowendien nog ’n valse
kiel van groenhout [3] buite-om is om hom ’n bietjie teen die ys te
beveilig.
Sover as ons kon sien was daar die hele dag ys, en ’n bietjie mis. Ons
koers het heen en weer gekronkel, in en uit en om die ys. Dit lyk
snaaks om skielik op soveel ys af te kom, terwyl daar nou-die-dag glad
niks was nie. Die water is stil waar daar baie ys is, dus het ons goed
gevorder, ten spyte van al die kronkelinge wat ons moes maak.
Een aand het ons heeltemal ’n gesellige aand gehad om die tyd te
verdryf. Met ons klein Pathex-toestel het ons lewende beelde gemaak,
dan was daar lekkers, en ons „foggey-dew”-orkes het tussenin gespeel en
Art Young het solo’s gespeel op sy snaakse klein viool wat hy saam na
Afrika gehad het en orals op sy jagtogte. „Nanook van die Noorde” was
die naam van die film, en Bob Flaherty wat dit geneem het is ’n groot
vriend van ons en het my baie vertel van die Eskimo’s in die streek van
Hudson-Baai. Tussen hakies, Pa sê ons sal miskien aanstaande somer
soontoe gaan.
By tye het die son oordags lekker geskyn en Pa en mnr. Kellerman het ’n
klomp lewende beelde en portrette geneem. Mnr. Kellerman klim op die
boegspriet en vandaar op die staglyne en neem dan lewende beelde van
die voorstewe as hy deur die ys sny.
Dit is baie boeiend om te sien hoe die bemanning die skip deur die ys
bring. Een man is in die kraaines op die fokmas. Hy roept uit waarheen
om te gaan en die man aan die wiel herhaal sy woorde om te verhinder
dat daar ’n fout gemaak word.
Jy hoor die man bo skreeu, „Stuurbo-ord!”
En die stuurman antwoord aan die wiel, „Stuurbo-ord!”
Dan swaai die skip om na bakboord; want as die helmstok deur die wiel
na die een kant getrek word, dan draai die skip na die ander kant.
Dit was vir my heeltemal ’n interessante eerste Julie. Die temperatuur
was omtrent 34 grade, net twee grade bo die vriespunt. Gewoonlik swem
ek tuis in die tyd van die jaar!
Een aand het professor Hobbs van die Uniwersiteit van Michigan ’n
lesing gehou oor die groot gletserveld van Groenland. Hy glo dat baie
van die storms op die Atlantiese Oseaan hulle oorsprong in Groenland
het. Soos julle seker weet, is daardie land feitlik die ene ys. Daar is
al langs die kus, veral in die suide, net ’n smal strook land wat nie
deur die gletserveld bedek is nie. Die gedagte is dat dit miskien ’n
myl of meer dik is, maar niemand weet presies wat die afmetings is nie.
Die gletsers is tonge van die gletserveld wat as-’t-ware na die oseaan
uitlek en dan afbreek as ysberge. In die deel van Groenland waarheen
ons gaan bo in die noorde, is daar omtrent driehonderd mense. Die groot
gletserveld van Groenland en die Suidpool-streek word beskou as die
koudste dele van die wêreld, kouer selfs as die Noordpool-streek.
Toe Peary oor die noordelike gedeelte van Groenland gereis het, het hy
gevind dat die wind in sy gesig waai as hy op ’n ysheuwel klim en as hy
afdraand gaan, dan waai die wind op sy rug. M. a. w. daar was altyd ’n
wind wat van die ys afgekom het. Professor Hobbs en sy geselskap vir
wie ons na Holsteinsborg neem, sal ’n studie maak van hierdie winde,
die beweginge van die ys en ander dinge.
Een slag, omtrent ons twede dag tussen die ys, terwyl ons in en uit ons
vaarweg kronkel, sien ons iets swarts in die water. Ek skreeu vir die
ander om na die seehond te kom kyk. Dit was die eerste noordelike
seehond wat ek buitekant ’n dieretuin of sirkus gesien het. Ek het hom
te siene gekry deurdat ek op die punt van die boegspriet was met Robert
Peary, ons eerste masjinis, met wie ek baie rondspeel. Hy is ’n seun
van admiraal Peary wat die Noordpool ontdek het. Dit is sy eerste reis
na die noorde, en ek en hy is groot maats.
Julle het seker al gehoor van Eric die Rooie. Hy was ’n Noor wat ’n
skip uitgerus het en in 983 van Noorweë geseil het na ’n land wat deur
’n seker Gunbjorn ten weste van Ysland ontdek is. Toe hy die land
bereik het, wonder hy hoe hy mense sal kan beweeg om daar te gaan woon,
dus toe noem hy dit Groenland. Dit was die eintlike begin van die
teenswoordige Groenland. Daarna het hulle vee na die suidelike gedeelte
gebring en daarmee geboer.
Groenland is van suid na noord omtrent vyftienhonderd myl lank en op sy
wydste plek omtrent seshonderd myl wyd.
Ons sal Knud Rasmussen by Disko-Eiland oplaai waar, soos ek gelees het,
baie fossiele gevind word. Ek hoop om ’n paar vir my versameling te
kry. Tuis het ek ’n kamertjie wat ons my museum noem, en daarin
versamel ek ’n hele klomp goed wat werklik interessant is. Daar het ek
alreeds ’n klomp goed wat ek van die ekspediesie met die Arcturus
saamgebring het, en ander deur ontdekkingsreisigers wat ons huis besoek
het, aan my gegee. Een van my grootste skatte is ’n klompie stukke van
die dop van ’n dinosour-eier wat ek van Roy Capman Andrews gekry het,
die eerste man wat die soort eiers in Asië gevind het. Hulle is
tienmiljoen jare oud.
HOOFSTUK III
ONS BEREIK GROENLAND
Ons het op 5 Julie Groenland vir die eerste keer te sien gekry. Dit was
’n pragtige gesig met die hoë sneeubedekte berge wat uit die mis
uitgesteek het. Die hele agtermiddag het ons die kus in ’n noordelike
rigting gevolg, maar ’n taamlike end van die land. Van die Straat van
Belle Isle af het ons ver van die kus gehou; as gevolg van die mis, die
seestrome en die ys waardeur ons moes vleg, was dit dus moeilik om vas
te stel presies waar ons was.
Die volgende oggend was kapt. Bartlett besorg, want ’n sterk wind het
gewaai en ons het nie geweet of ons nie miskien ons hawe verbygeseil
het nie. Ons wou Holsteinsborg bereik. Weens die mis was ons nie in
staat om ons berekeninge te maak nie.
Ons het gedurig met die verkykers uitgekyk en omtrent nege-uur gewaar
ons iets soos ’n groot wit vlag wat naby ’n paar klein hutte op die kus
waai. Waarskynlik was dit die droë vel van ’n seeleeu of soiets. In elk
geval het die Groenlanders vir ons gesein, en ons het stilgehou, want
ons was ernstig om iemand aan boord te kry en uit te vind presies waar
ons ons bevind het.
Ons laat toe ’n klein boot neer, en Pa, Peary, die masjinis, die
stuurman en Carl gaan aan land en bring die eerste man na die skip.
Drie kajaks het hulle tegemoet gekom. Carl praat toe Noors met hom en
vra waar Holsteinsborg is. Maar hy kon nie verstaan nie, dus wys ons
hom die kaart en noem die plek. Toe verstaan hy en beduie deur gebare
dat hy ons die pad soontoe sal wys.
Dit was groot pret om te sien hoe hy in sy klein kajak op- en afgaan
sonder om om te slaan. ’n Kajak is ’n Eskimo-boot, ’n soort kano wat
gemaak is van seehond-vel wat oor ’n raamwerk van dun hout gespan is.
Dit is bo-op ook toe gemaak, behalwe dat ’n gat gelaat is waar ’n man
inklim en sy voete onder die dek insteek waar dit maar omtrent ses duim
diep is. Daar is ook ’n vel wat oor die opening pas en wat die man om
sy lyf vasmaak om die water heeltemal uit te hou. Die roeispaan is van
een stuk hout gemaak met ’n blad aan elke ent. Dit word in die middel
vasgehou en eers word die een ent in die water gesteek en dan die
ander. In Suid-Groenland is daar gewoonlik been aan die ente, van die
roeispaan, terwy die handvatsel glad gemaak is. Die noordelike Eskimo’s
het gewoonlik g’n been aan die roeispaan nie, en buitendien is daar vir
elke hand ’n kerf ingesny.
Harry Laven het prente van noordelike diere geteken en die Eskimo het
vir ons hulle name in sy taal gesê.
Omtrent vier-uur het ons in Holsteinsborg aangekom. Dit was ’n baie
goeie klein hawe in die monding van ’n fjord. ’n Fjord is ’n lang smal
baai of sond gewoonlik met steil kranse aan weerskante. Pa sê die
landskap van Groenland is baie soos die van Noorweë.
Die huise is algar verskillend van kleur, en maak ’n baie bont
vertoning. Bo-op die heuwel het ’n klein rooi kerkie gestaan en aan die
voet was die dorpie, meestal hout-huisies met sooie rondom gepak om die
koue uit te hou. ’n Paar van die sooi-huisies het van voor tonnels,
soos die ighloes in die noorde.
Die plek waar ons geland het, was ’n klein dok met ’n inleg-fabriek aan
die een kant en rakke vir die Eskimo’s se kajaks aan die ander kant.
In Holsteinsborg het ek groot pret gehad met handeldryf. Drie van die
matrose, Jim, Joe en Ralph, en ek het aan land gegaan met ’n paar ou
hemde en ’n ou broek. Ons het omtrent vyftien hutte binnegegaan. Daar
was maar vyf-en-twintig hutte in die dorp. Hulle het bestaan uit een
kamer met ’n soort van verhoog vir die bed teen die agtermuur. Alles,
tot koskook, word in die een kamer gedoen en die hele famielie slaap op
een bed. Die huise was baie bedompig en het na velle en honde geruik.
Die honde was orals te sien, tot in die tonnels het hulle gelê, sodat
mens nouliks kon verbykom.
Daardie aand om nege-uur het ons na ’n fjord, Ikortok genoem, vertrek
om professor Hobbs en sy geselskap aan wal te sit. Ons het omtrent
veertig myl die binneland ingegaan. Deur drie platboom-skuite aanmekaar
vas te bind het ons ’n vlot gemaak om sy goed van die skip te vervoer.
Een vrag was ’n bietjie te swaar, sodat die vlot amper gesink het
deurdat een van die skuite vol water geloop het.
Terwyl die laaste vrag afgelaai is, het Pa en ek met Carl ’n bietjie
gaan vis vang, maar sonder sukses. Ons sien toe aan land ’n voëlnes wat
lyk of dit ’n goeie eksemplaar kon wees. Ons probeer om dit te kry,
deur teen ’n rots uit te klim, maar kon dit nie bereik nie.
Toe ons in ons motor-bootjie die land verlaat, het ons in vlak water
geraak. Die skroef van ons Johnson-motor raak toe die grond met die
gevolg dat die motor losruk en oor boord val. Gelukkig kon ons dit weer
kry. Ons moes egter die hele pad terug roei, daar die motor vol
soutwater geword het en nie wou loop nie. Die hooggety het juis met
geweld die fjord opgekom en ons moes vir omtrent vier myl net hard
roei. Toe ons ’n stuk strand bereik, trek ons die boot uit die water,
en werk aan die motor. Ek vat toe ’n geweer om te sien of ek nie ’n
paar voëls kon kry nie wat geskik sou wees om te eet of anders om
opgestop te word. Teen die tyd dat ek die ander end van die strand
bereik het, het hulle hoop opgegee om die motor droog te kry en weer
begin roei. Hulle skreeu toe vir my dat ek maar al langs die kus moes
terugstap, daar dit dan makliker sou wees om te roei. Ek het nie veel
van die idee gehou nie, maar ek moes òf aanstap, òf daar bly. Ek het ’n
paar van die velstewels wat hulle kamiks noem, aangehad, en dit was
moeilik om daarmee oor die rotse te loop. Ek was ook bang vir honde,
want ons het aan land, nie ver van die ankerplek van die Morrissey, ’n
klomp klein hondjies gekry. Nou is ’n teef in die noorde dikwels so
kwaai soos ’n wolf as sy kleintjies het. Ek het ’n paar honderd tree af
een gesien en het dus agter ’n rots gaan sit en wag dat hy moet verder
weggaan.
Toe ek die kus naby die skip bereik het, stuur hulle ’n platboom-skuit
om my te haal.
Op die volgende dag het ons in ’n paar dorpies langs die fjord
oorgebly. Die Eskimo’s het in bootjies en kajaks gekom om met ons te
handel en die Europeane en hulle snaakse skoene te sien. Toe ons hulle
vra na visse wat geskik was vir eksemplare, bring hulle ’n seevark te
voorskyn.
Daardie agtermiddag het ons ’n groot kolonie van voëls teëgekom. Dit
was wonderbaar om te sien. Die hele sy van die rots was oortrek met
duisende neste van seemeeue. Dit is ’n soort van klein seemeeu wat in
die winter soms sover as New-York afkom. Die voëls het met hulle
aanhoudende geskreeu ’n verskriklike lawaai gemaak.
Ons het in die platboom-skuite tot teen die rots geroei en daar ’n
klompie voëls geskiet om saam terug te vat en ander om te eet. Ons het
ook lewende beelde geneem van die voëls wat al om die rots vlieg. Op ’n
afstand het die menigte vlieënde voëls presies soos ’n sneeustorm
gelyk.
Toe is ons terug na Holsteinsborg om twee mans terug te bring wat ons
daar gekry het. Om drie-uur in die oggend het ons daar aangekom en
hulle in ’n boot aan wal gesit in plaas van met die Morrissey in te
seil, want ons wou so gou as moontlik aangaan na Disko.
HOOFSTUK IV
LANGS DIE KUS VAN GROENLAND
Op pad na Disko het ons slegte weer getref en ons moes omtrent veertig
myl van Holsteinsborg agter ’n klompie eilandjies gaan skuiling soek.
Daar was glad g’n mense nie. Ons het ’n paar visse gevang en ’n paar
voëls geskiet om saam terug te neem.
Op een eiland het drie verlate sooi-huisies gestaan. Hulle was vol
modder, visgrate en bene van seehonde.
Toe ons terugkom van die hutte het ek met twee van my maats, Jim en
Ralph, gaan visvang. Ons het in die platboom-skuit ver uitgegaan tot
waar die see heeltemal ru was—ek het tenminste so gedink. Ons het ’n
paar rotskabeljoue gevang. Jim het ’n groot heilbot tot teen aan die
skuit gebring, maar net toe hy hom in die skuit wou trek, gee die vis
’n ruk en raak los.
Een aand toe ’n paar Eskimo’s langs die kus aan boord gekom het, wys
ons hulle lewende beelde van Eskimo’s wat ’n walrus harpoeneer, om te
sien wat hulle daarvan sou dink. Hierdie prente het ons in die
midskeepse kajuit gewys waar ons algar eet en die meeste van ons slaap.
Met ons Pathex-toestel het ons die prente op ’n doek gewerp wat Fred
van die oliekleedjie van ons tafel gemaak het.
Toe die geharpoeneerde walrus die Eskimojagter wegsleep, het ons gaste
geskreeu of gebrom. Dit was baie komieklik. Hulle het al van lewende
beelde gehoor, maar hulle nog nooit gesien nie. Na die noordse prente
het ons hulle ’n paar van die Suidsee-Eilande gewys. Die Eskimo’s het
nog nooit iemand sien swem nie, dus het hulle nie geweet wat om daarvan
te dink nie. Toe ’n vriend van ons wat hul taal kon praat hulle vra wat
hulle daarvan dink, toe sê hulle net hulle het van algar baie gehou,
veral die prent waarop ’n leeu met sy dresseerder speel. Hulle het nog
nooit soiets soos ’n leeu gesien nie. Daar is byvoorbeeld, soos ons
verstaan, nie ’n enkele kat in die hele Groenland nie.
Dit is baie vermaaklik om die skuite te sien wat jou tegemoet kom, en
die Eskimo’s wat so heeltemal anders is as ons en g’n woord Engels kan
praat nie, behalwe ’n paar soos „shirt”, „sugar” en „coffee” wat hulle
opgetel het. Sulke dinge wil hulle ruil vir stewels, beursies en velle.
In die suide kerf hulle sulke dinge soos kajaks, messe en penhouers uit
die ivoor van walrus-tande.
Hulle het partykeer baie gawe hoede wat van bont of eiderdons gemaak
is. Een man het twee modelle van kajaks met die hele uitrusting, tot
die klein rokkie vir die harpoentou en die figuur van ’n man, na my toe
gebring. Ek het een daarvan vir my klein museum by die huis gekoop.
Daarvoor wou hy ’n ou broek of ’n hoeveelheid twak hê. Selfs die
vrouens wil twak hê om te pruim. Ek het ook ’n paar baie mooi beursies
gekoop wat van die vinne van seehonde gemaak is en knippies van been
het. Dit is moeilik om ’n kleinigheid vir elke vriend by die huis te
kry.
Die Eskimo’s is oor die algemeen baie gaaf en eerlik. Die meeste kan
akkordion speel, en dit lyk of hulle baie musikaal is, en hulle hou
bepaald van dans.
Ons het volop goed aan boord wat vir presente en ruilhandel deug, veral
as betaling vir hulp en werk wat gedaan word. Geld beteken hier maar
min. Ons voorrade sluit in byle, messe, krale, naalde, twak, pype,
lekkers ens. Albei geslagte is lief vir gekleurde doeke, en spieëltjies
is altyd welkom.
By een van die dorpe het ons ’n trop honde ’n vrot haai sien vreet. As
’n haai ’n paar dae dood is, word daar skynbaar ammonia in die vleis
gevorm. Die honde hou daarvan, en nadat hulle dit gevreet het, lyk dit
vir my, word hulle dronk en kan nouliks loop.
Fred Linekiller, die opstopper van diere, is besig om my te wys hoe ’n
mens voëls afslag. Dit is ’n interessante werk. Die eerste wat mens
moet doen as mens ’n voël geskiet het is om watte in die wonde en die
bek van die voël te steek, om te keer dat die bloed nie oor die vere
loop nie. Dan word ’n naald deur die neusgate gesteek en die bek word
toegewerk, dat die watte nie kan uitkom nie. Dan word die vere op die
bors vanmekaar gemaak en die vel van die borsbeen tot die sagte deel
van die maag deurgesny.
Dan word daar koringmeel ingestrooi om die vel droog te hou en die
bloed en vogtigheid op te suig. Daarna word die vel nie afgetrek nie,
maar gedruk om dit nie te rek nie. Weer meel word ingestrooi hoe verder
die vel afgeslag word. As mens by die bene kom, word by die knie ’n sny
gemaak, maar so dat die been bly om die voet in posiesie te hou. Net
bokant waar die stertvere uitkom, word ’n sny gemaak en die vel
omgekeer met die binnenste na buite en die vel word versigtig opgedruk
na die kop. Dit kan tot ’n bietjie verder as die oë gedruk word. Dan
word die kop geskraap en ’n mes word tussen die kakebeen en die
agterste deel van die kop ingedruk, sodat ’n mens die harsings kan
uithaal. Dan word die vel, met die binnenste buite, met arsenikpoeier
bewerk, en daarna word dit weer omgekeer met die vere na buite en die
vere word uitgepluis. Dan is dit gereed om saamgevat te word om op te
stop en op te sit, of anders om bestudeer te word soos dit is.
Toe ek een oggend wakker skrik, vind ek dat ons in die klein, maar
goeie hawe Godhavn op Disko-Eiland was. Kapt. Bob moet meeste van die
tyd op wees, veral natuurlik as ons op pad is. Hierdie slag,
byvoorbeeld, was hy die hele nag op, en Pa met hom. Disko is ’n
moeilike plek om te land as mens dit nie verskriklik goed ken nie.
Daar is ’n klein steenkool-myn naby Godhavn. Steenkool uithaal en
visvang, is omtrent al wat die mense daar doen, behalwe dat hulle gaan
jag, veral in die winter. Die meeste werk word deur die vrouens gedoen,
terwyl die mans gaan visvang of jag. Toe ons aan land gaan, sien ons
die vrouens met groot mandjies die steenkool uit ’n bootjie haal om dit
te weeg en in ’n groot loods weg te pak.
Carl, mnr. Streeter, Art Young en ek het saam met twee Eskimo’s
uitgegaan om in die mond van die baai haaie te vang. Ons het omtrent
van een- tot vieruur gevis, maar het nie hond haar afgemaak nie. Later
het ons deur ruil ’n paar pragtige modelle van goed uitgeruste kajaks
gekry, ook van klein sleetjies met swepe en geweers daarop vasgebind
met rieme.
Ons het met die Goewerneur die hele Godhavn deurgegaan, en Carl het
opgetree as tolk. Dit is gerieflik om hom by jou te hê want hy praat
taamlik goed Deens. Hy is ’n Amerikaner, maar sy ouers is albei Noors
en by hulle huis in Minnesota het hulle baie Noors gepraat, en dit is
baie nes Deens.
Ons het die drukkery waar die enigste koerant in Groenland gedruk word,
besoek. Dit is ’n maandblad, en die drukkery is ’n klein rooi geboutjie
met een klein drukpers.
Omtrent drieduisend koerante in die Eskimo-taal word gratis onder
feitlik al die inwoners van Groenland versprei. Die Goewerneur het ons
vir ons versameling ’n ingebinde kopie present gegee. Die grootste
gedeelte word deur Eskimo’s al langs die kus geskryf en ingestuur.
Die volgende oggend omtrent halfsewe het ons die anker gelig en Godhavn
verlaat. As die anker opgetrek word, word almal na die windas geroep en
dit word met ysterstange, soos handvatsels van ’n pomp, gedraai. As dit
’n lang ent ketting is, duur dit baie lank en is dit regtig harde werk.
In die middag het Pa my georder om ’n sakkie vol te maak met goed om te
handel, want ons sou by ’n dorpie met die naam van Proven aangaan. Ons
het omtrent agtuur daar aangekom. Die hawe was baie klein, sodat die
Morrissey nie kon ingaan nie en ons die boot moes gebruik. Ons is op
die klein landingsbrug deur die hele bevolking begroet.
By die punt van die dok was omtrent agt haaie wat nog lewendig was met
toue onder die water vasgebind. Later het Harry Raven een van tien voet
lank gekry om saam te vat. Agterna het hy uitgevind dat die lewer ses
voet lank was.
Terwyl Pa en die ander tee gedrink het met die Goewerneur (al hierdie
klein dorpies in die suide het ’n Deen aan die hoof wat Goewerneur
genoem word, al is die gemiddelde bevolking net veertig), het ek
uitgegaan om ’n paar kamaks of velstewels te handel. Dit is ’n soort
van dubbele, hoë skoen of stewel wat van die vel van seehonde gemaak
word met die hare na binne en binne-in nog ’n harige stewel met gras
daaronder om dit sagter en warmer te maak.
Die harige seehond van Groenland is heeltemal anders as die seehond van
Alaska wat bont lewer. Hy het nie bont nie, maar net growwe hare, en
het g’n waarde nie, behalwe vir sy traan en vel. Ek kon verskillende
pare kamaks kry, maar hulle was omtrent net half so groot soos my
voete. Die Eskimo’s is baie klein mense, en die grootstes kom gewoonlik
omtrent net tot by my skouer. Natuurlik het hulle ook klein voete.
In Proven het ek twee broeke van seehondvel geruil, een vir ’n baadjie
en die ander vir ’n dosie lekkers en ’n wol-oorhemp. Ek het ook ’n
soort halskettinkie soos die vrouens daar dra as hul vir hulle uitdos
vir ’n steen seep, ’n stuk sjokolade en ’n soldate-spieël geruil, en ek
dink ek het ’n goeie slag geslaan, want die halskettinkies is moeilik
om te maak en moeilik om te kry.
Ons wou ook ’n kajak kry, maar dit sou gemeen gewees het om een te vat,
want die Eskimo’s is nes kinders en sal amper enigiets gee vir lekkers
en mooi stowwe. Die kajak is hul vernaamste middel om kos te kry en is
vir hulle dus verskriklik belankrik. Ons het altyd probeer om niks te
vat wat vir hulle onmisbaar is nie, en om iets regtig nuttigs in ruil
te gee vir belangrike voorwerpe, So het ons byvoorbeeld later toe ons
’n paar kajaks ruil, hout en ander materiaal waarvan hulle nuwes kon
maak, gegee. ’n Baie gewenste en nuttige ruilmiddel van ons was
Tetley-tee, in halfpond-blikkies. Dit, dikwels met ’n sakkie of blikkie
suiker, was orals baie welkom, terwyl ons dit aan boord altyd self
gedrink het.
HOOFSTUK V
UPERNIVIK EN DIE EENDE-EILANDE
Ons het omtrent middernag van Proven vertrek. Na ons vertrek uit die
klein hawe, toe ons ’n paar kaal rotsagtige eilande verbyseil, het Pa
en ’n paar ander aan land gegaan om ’n bietjie te gaan skiet. Ons het,
toe ons aankom, ’n groot menigte van voëls en eende daar sien
rondvlieg.
Hulle het van een- tot vyfuur weggebly, solank soos ek geslaap het.
Later het Pa my vertel dat dit pragtig was, die water grys en stil soos
silwer en die hemel loodkleurig met helder tinte van oranje en
lemoengeel waar die son op die gesigseinder was. Hulle het seeswaels
(E. tern), eider-eende en meeue saamgebring, sommige om te eet en ander
om op te stop.
Die volgende dag was dit mistige weer, dus het ons stadig geseil, want
ons moes op ons hoede wees vir ysberge wat ons net op kort afstande kon
sien. Omtrent nege-uur die volgende oggend het ons Upernivik bereik,
die laaste stad van enige betekenis in Noord-Groenland en, as ek my nie
vergis nie, die noordelikste stad in die wêreld. Daar woon ’n Deense
Goewerneur en ’n paar ander Dene. Sy naam is Goewerneur Otto, en hy het
ons baie goed behandel, ook later op die terugreis.
Upernivik is ’n mooi klein plek, op ’n eiland aangelê. Op die plek waar
ons geland het, was net ’n klein skeepswerf, ’n paar pakhuise en
lewensbehoeftes. Van hierdie hawe het ’n nou paadjie oor ’n steil
heuwel na die eintlike stad gelei. Die is aan die ander kant teen ’n
hang na die suide geleë met ’n pragtige uitsig op Sanderson-Hoop, ’n
taamlik groot berg wat ’n paar myl weg is en aan ’n ope fjord lê wat
gladnie vir ’n hawe deug nie. Die dorp bestaan uit ’n dosyn houthuise,
party waarvan regtig mooi is, veral die Goewerneur se woning en een vir
die dokter wat daar woon; laasgenoemde doen ook diens as ’n hospitaal.
En rondom die houthuise lê die sooihutte van die oorspronklike
bevolking wat skynbaar vashou aan hulle ou lewensgewoontes. Op ’n
heuwel by die dorp staan ’n fraai nuwe kerk.
Ons het die middag saam met Goewerneur Otto en sy dogter Ruth, ’n
meisie van omtrent twaalf jaar, in hulle huis geëet. Daarna het ons by
die hawe lewende beelde geneem van ’n Eskimo wat sy kajak omkeer. Dit
het gelyk of hy gladnie swaar kry nie. Hy val eenvoudig na een kant toe
om terwyl hy in sy kajak of vel-boot sit en kom dan aan die ander kant
weer op, deur net ’n draai met sy roeispaan te maak. Toe hy dit doen,
het hy ’n waterdigte pak aangehad en ’n soort kappie op sy kop wat hy
styf om sy nek getrek het, en om sy middel, waar hy in die opening in
die dek van die kajak gesit het, was ’n stuk vel styf vasgemaak om die
water uit te hou.