kundige kunstenaars, zooals ons land er eenige bezit, staat de schrijver
zeer sceptisch; op de vertaling van _citaten_, zooals er in de
voorafgaande bladzijden voorkomen, stelt hij nog minder prijs. Het ligt
immers voor de hand dat hij slechts geciteerd heeft zinsneden en verzen,
die niet alleen spreken door hun vertaalbare gedachtelijke beteekenis,
doch ook en vooral door hun eigenaardige woordvoeging, klankverdeeling,
rhytme, speciaal-Duitsche nuanceering. De schrijver doet gaarne zijn
best om ook hiervan iets weer te geven, doch weet principiëel dat zulks
niemand afdoende, en niet in de eerste plaats hém kan lukken.)
* * * * *
p. 20. _Bühne_.--Tooneel.
" 21. _Judengasse_.--Jodenbuurt (tot 1806 het eenige stadsdeel, waar te
Frankfort Joden werden geduld).
" 25. "_Dictionnaire historique et critique_" van _Pierre
Bayle_.--"Historiesch en critiesch woordenboek", een soort van
encyclopedie, waarin o. a. de tot ± 1695 bekende wijsgeerige stelsels
worden behandeld, meer onderhoudend dan wetenschappelijk.
" 26. _Vom Vater hab' ich die Statur, enz._--Een mijner vrienden geeft
de volgende metrische vertaling ten beste: "Van vader kreeg ik 't kloeke
lijf,--'t Besef van 's levens plichten.--Van moedertje de
vroolijkheid,--Den drang tot sprookjesdichten...."
" 27. _Verpflanze den schonen Baum, enz._--Verplant, hovenier, dezen
schoonen boom naar een anderen tuin; hier wekt hij mijn medelijden.
" 27. Je "_feinste Teutsch_"--het beschaafdst denkbare Duitsch. De _T_
is verouderd, en wordt met ietwat vaderlandslievende bijbedoeling nog
weleens gebruikt.
" 34. "_Beauties of Shakespeare_"--Bloemlezing uit Shakespeares werken.
"_Menteur"--leugenaar._
" 35. "_Brautnacht"_--huwelijksnacht.
" 38. "_Die Laune des Verliebten_"--Grillen van een verliefde.
" 40. "_Die Mitschuldigen_"--De Medeplichtigen.
" 45. "_Ich sagte Immer in meiner Jugend.... enz._--Als jongen zei ik
altijd tot mij zelven, voelend dat zooveel duizenden indrukken mij, zwak
ding, bestormden: wat zou het Noodlot toch met mij voor hebben, dat het
mij door al deze leerscholen zendt?
" 50. _Ephemeriden, was man treibt, heute dies und morgen
das._--Ephemeride(n) beteekent: ééndagsvlieg; lijst van de
verschijningsdata der hemellichamen; aanteekeningen van dag tot dag.
Goethe, die denkers gaarne bij hemellichamen vergeleek (o. a. den
Nederlandschen anatoom Petrus Camper, en zich zelf) zal bedoeld hebben:
"De literaire hemellichten, die ik waarneem; vandaag deze, morgen
andere."
" 52. _Fräulein_--mejuffrouw, heb ik, ter wille van de klankenwantschap,
wel een afgewisseld met het Nederlandsche "freule"; strikt genomen is
dit onjuist, maar vele Nederlanders denken bij het woord "freule" niet
aan een adellijke, doch aan een _statige_, gemaniëreerde juffrouw, en
zoo is 't hier bedoeld.
" 57. _"Dichtung ist Action"_--Poëzie is handeling. (Deze leuze werd
vaak gezegd: "Action ist Dichtung"; mijn redactie is zuiverder.)
_Ahnungsvoll_--vervuld van voor-besef.
" 58. "_Sturm-und-Drang_"--Storm en gewelddadig voorwaarts dringen. In
het Nederlandsche spraakgebruik beteekent St.-u.-Dr.-periode: het
tijdperk van wild-opbruisende en worstelende jeugd. Uit onzen tekst is
te begrijpen, dat deze opvatting slechts weinig verband houdt met de
historische beteekenis van de uitdrukking.
" 60. _Ich komme bald...." enz._--"Ik kom spoedig, goudharige
kindertjes. Mij houdt de winter niet in mijn warme kamer. Wij zullen bij
't vuur gaan zitten, En ons vermaken wat wij kunnen. Als engeltjes
zullen wij elkaar liefhebben. Dan gaan wij kransjes vlechten, En
ruikertjes maken, En zullen zijn als kleine kinderen."
" 61. _Vicar_--landgeestelijke.
" 63. "_Système de la nature_",--"De natuur in wijsgeerig systeem
gebracht."
_Bieder_--zwaarwichtig-eerlijk en germaansch-vrijmoedig.
" 64. _Pinakel_--spits bij-torentje in de Gothische bouworde.
" 66. _Wilkommen, enz._--Begroeting en afscheid; Meilied; Kleine
bloemen; Heideroosje; Een weeke, jongensachtige weemoed.
" 73. _Empfindsam_--Duitsch-overgevoelig.
" 74. _Praktikant_--Jong rechtsgeleerde, die, voordat hij zijn laatste
examen aflegt, eenigen tijd aan een rechtbank werkzaam is.
" 80. _Die Weiblein_--De vrouw-menschjes.
" 93. "_Mamachen_"--Lief moedertje.
" 95. "_Ganz eigen_"--tot in het diepst van zijn ziel.
"_Adler und Taube_"--Adelaar en Duif.
" 96. _Une imitation détestable.... enz._--Een afkeurenswaardig
nabrouwsel van die slechte Engelsche stukken.
" 103. "_Kritteley_"--bemoeierige, onbenullige bedilzucht van den
"criticus".
" 105. "_Franckfurt ist das neue_...." enz.--Frankfort is een modern
Jerusalem, waar al de volkeren dooreenkrioelen, en waar de
rechtvaardigen wonen.
"_Die Kindesmörderin_"--De kindermoordster.
" 106. _Palingénésie_--Terugkeer tot den toestand van volmaakte
onschuld, waarin, volgens het bijbelverhaal, het eerste menschenpaar
leefde.
" 112. _Der Ewige Jude_--De wandelende Jood.
" 122. _Warum ziehst du mich.... enz._--Waarom trek je mij
onweerstaanbaar in deze schittering?
" 128. _Wenn ich, liebe Lili_--Als ik, lieve Lili, je niet minde, zou
dit schouwspel mij veel genot geven! En toch, als ik, lieve Lili, je
niet minde, zou mijn geluk dan wel zijn, en wàt zou het zijn?
" 131. _Gott helfe weiter_.... enz.--God helpe mij verder en schaffe
licht, opdat ik mij zelf niet meer zoo vaak in den weg sta.
" 136. "_Bei einer lebhaften Einbildung.... enz._"--Ondanks mijn
levendige verbeeldingskracht, was ik met de wereld nog steeds niet
bekend.
" 139. _"Und kann der Knoten...." enz._--En kan de knoop nog _ontward_
worden, heilige God in den hemel! _ruk_ hem dan niet uiteen!
"_Und wenn ein Wunder.... enz._--Indien op aarde wonderen ooit
geschieden, dàn slechts in trouwe, liefderijke harten. (Met een kleine
wijziging overgenomen uit: De natuurlijke Dochter).
" 143. _Und Niemand fragte.... enz._--Niemand vroeg: Wie is dat toch?
Bij den eersten oogopslag voelden wij: Hij is 't!
" 144. _Roi-soleil_--Zonnekoning. Aldus werd Lodewijk XIV door vleiers
genoemd.
_Empfindelei_--Duitsche overgevoeligheids-manie.
" 148. _Der du von dem Himmel bist.... enz._--Gij, die van den hemel
zijt, Alle leed en pijn kunt stillen, Hem, die dubbel nooddruftig is,
Dubbel met soelaas vervullen, Ach, ik ben dit jagen moede, Waarom al die
smart en vreugd? Zoete vrede, Kom ach kom in mijne borst! (_Des zwervers
nachtlied._)
" 150. _Gewiss, ihm geben auch die Jahre.... enz._ Stellig, ook hij zal
mettertijd beseffen in welke richting hij zijn kracht moet stuwen. Nog
is, ondanks zijn diepe waarheidsliefde, Dwaling hem een hartstocht. Zijn
neuswijsheid lokt hem ver van huis, Geen rots is hem te steil, geen
bergpad te smal; De afgrond beloert hem van terzijde En wil hem
smartelijk omlaag doen storten. Vervolgens snelt hij, door de overdreven
beweging buiten zich zelf geraakt, Nu hier, dan daarheen, En na
onschoone inspanning, rust hij onbevallig uit. En duister-woest op
lichte dagen, Bandeloos zonder vroolijk te zijn, valt hij, naar ziel en
lijf gewond en uitgeput, Op een hard veldbed in slaap; Terwijl ik hier
stil en nauwelijks ademend, Mijn oogen naar de vrije sterren wend, En,
half ontwaakt en half in zware droomen, Mij tegen zware droomen
nauwelijks verzet....
" 152. _Ich gehe meinen alten Gang.... enz._--Bij mijn lieve weide kom
ik weer in mijn oude doen. 's Morgens duik ik er in het zonnelicht, En
in den maneschijn spoel ik de vermoeienis van mijn dagwerk af.
" 154. _So hast du meine ganze Natur.... enz._--Mijn heele wezen heb je
zoo vast tot je getrokken, dat geen vezeltje mij meer rest voor de
vervulling van de overige plichten mijns harten.
" 156. _Ungezogenheiten_--Ongemanierde kuren.
" 157. _Billets doux_--liefdebriefjes.
" 158. _Die Geschwister_--Broer en zuster.
" 161. _Grossmeister der Affen_--Grootmeester der apen.
" 162. "_Triumph der Emfindsamkeit_"--De zegepraal van de
sentimentaliteit.
" 163. _Teutsche comedianten_--Duitsche tooneelspelers.
" 165. _Dem Geier gleich.... enz._--Gelijk de gier, met zachten
vleugelslag op zware morgenwolken rustend, naar prooi uitkijkt....
" 167. _Räuber_--Roovers.
" 171. _Wer nie sein Brot.... enz._--Wie nooit zijn brood in tranen at,|
Wie nooit in smartomfloersde nachten | Te schreien op zijn sponde zat |
Hij kent u niet, u Hemelmachten!
" 175. _Hätschelhans_--troetelkind.
" 179. _Hier muss man solid werden_!--Hier moet men worden 'n man uit
één stuk!
" 182. _Sehnsucht_--ziekelijk verlangen, heimwee.
" 190. _Schriften_--Werken, Oeuvre.
" 206. _Ewig-Weibliche_--Het vrouwelijke, in het licht der Eeuwigheid
beschouwd.
"_Gesotten und gebraten_"--gekookt en gebraden.
" 208. _Und an dem Ufer.... enz._--(Vertaling Boutens:)
En aan den oever sta ik lange dagen,
Mijn ziel op uitkijk naar 't Hellenenland:
En op mijn zuchten brengt het golvenbruisen
Slechts doffe en onverstaanbre klanken over.
_Mein Verlangen geht.... enz._--Mijn verlangen gaat uit naar het schoone
land der Grieken, en ik zou toch zoo gaarne de zee oversteken.
_Mit seltner Kunst.... enz._--(Vert. Boutens:) _Orest_: Ongemeen vaardig
vlecht den raad der goôn gij | Vernuftig met Uw eigen wenschen samen.
_Pylades:_ Wat is 't vernuft der menschen als het niet | Nauwlettend
luistert naar den wil der hoogen?
" 215. _Wundern kann es mich nicht.... enz._--Hoe zou 't mij verwonderen
dat de menschen zoo op honden zijn gesteld? Is niet de mensch een
erbarmelijke schoft, evenals de Hond?
" 219. _Ins Anzeigeblättchen_--In het advertentieblaadje.
" 222. _Wunderthätige Bilder.... enz._--Voorstellingen, waaraan men
wonderkracht toeschrijft, staan als schilderij meestal zwak. Natuurlijk:
de voortbrengselen van geest en kunst bestaan niet voor Jan-en-alleman.
" 224. _Redlichkeit_--gezeggelijkheid.
" 225. _Beiträge zur Optik_--Bijdragen tot de leer van het zien en de
lichtverschijnselen.
" 228. _Freund des Bestehenden_--Vriend van de bestaande orde van zaken.
" 233. _Praegnant_--zwanger ("zwaar van beteekenis").
" 235. _Gerichtsrat_--Rechter.
" 237. _Wer Kunst und Wissenschaft besitzt | Hat auch Religion._--Wie
kunst bezit en wetenschap, die is ook godsdienstig.
" 240. _Das Ewig-eine.... enz._--Het Eeuwig-Eene, dat veelvuldig zich
openbaart.
" 242. _Wisset nur.... enz._--Laat ik u zeggen, dat de woorden des
dichters, altijd, zachtjes kloppend, zweven voor de poorten van het
paradijs, biddend om het eeuwige leven.
" 245. _Theatricum anatomicum_--ontleedkundig laboratorium.
" 246. _Anschaun wenn es dir gelingt_--Zie, als ge kunt, de dingen zóó,
dat ge terstond in hun innerlijk doordringt en vandaar uit naar het
oppervlak terugkeert: dan hebt ge er de heerlijkste leering uit
getrokken.
" 249. _zimplifiziert_--vereenvoudigt.
" 259. "_Robert, chef de brigands_"--Robert, de rooverhoofdman. Bedoeld
is Chille's (Schillers) drama "De Roovers".
" 260. _Speculatief_--bespiegelend.
" 264. _Dioskuren_--Twee jonge helden uit de Grieksche fabelleer, die
uitmuntten als paardentemmer en als vuistvechter.
" 266. _Bilde Künstler! rede nicht.... enz._--Beeld, kustenaar en praat
niet. Uw gedicht zij als een ademtocht.
" 274. _Kleinmalerei_--Het afdalen in détails.
" 279. _Schwül_--van bange voorgevoelens vervuld.
" 284. _Nun weint die Welt.... enz._--Zouden wij niet weenen, nu heel de
wereld weent?
" 291. _Geheim gefäss.... enz._--Geheimzinnig vaatwerk, dat
Orakelspreuken verkondt, Hoe ben ik waard, U in mijn Hand te houden? U,
schoonste schat, aan de ontbinding vroom onttrekkend, En mij naar de
vrije lucht, naar 't zonnelicht, tot vrije overpeinzing keerend. Wat kan
de mensch van het leven meer verlangen, Dan dat God-Natuur zich aan hem
openbare, Hoe deze het stoffelijke laat tot geest vervloeien, Hoe deze
stoffelijk-vast bewaart wat de geest eens schiep....
" 292. _Gott habe ich.... enz._--In al mijn kommer heb ik aan God en aan
mijn lieveling steeds rein gedacht.
" 297. _Wie des Goldschmieds.... enz._--Den bijna grijzen dichter
omgeven aardige meisjes, gelijk veelkleurige, geslepen licht-kronen de
uitstalkast van den goudsmid.
" 298. _Beschränkung._--Beperktheid. (Niet: zelfbeperking).
" 317. _Dichtung_--Verdichtsel.
" 326. _Sie hören nicht.... enz._--Zij hooren niet de latere zangen, De
zielen voor wie ik de eerste zong.
" 328. _Das Schaudern.... enz._--Huiveren is het schoonste vermogen van
den mensch.
" 329. _Das Unzulängliche.... enz._--Het onbereikbare Wordt hier
gebeurtenis; Het onbeschrijflijke Geschiedt hier.
" 332. _Sich ruhig auf ein Faulbett legt._--Rustig op zijn bed gaat
luierikken.
" 333. _Mein Lied ertönt.... enz._--Mijn lied klinkt op voor de mij
onbekende massa, Wier instemming mij 't harte bang maakt.
" 334. _Mit Hebeln und mit Schrauben_--Met hevels en schroefpersen.
" 342. _Her zu mir_--Hier! mée met me!
_Gerettet_--gered.
" 345. _Nur der verdient sich Freiheit.... enz._--Slechts hij verdient
een vrijheid, als het leven ze kan schenken, die ze dagelijks moet
veroveren.
" 347. _Alles Vergängliche.... enz._--Al wat vergankelijk is, Is maar
een gelijkenis; Het onbereikbare Wordt hier gebeurtenis; Het
onbeschrijflijke Geschiedt hier; Het eeuwige in de vrouw Noodt ons er
heen.
" 348. _Auch Im Scheiden gross!_--Ook in 't heengaan groot.
" 349. _Ueber allen Gipfeln.... enz._--Boven alle toppen zweeft rust, In
de boomkruinen speurt ge nauwelijks een ademtocht; In 't woud zwijgen de
vogelkens. Wacht maar, weldra rust je ook.
" 349. _Ohne Hast, Ohne Rast._--(zie blz. 310).
"_Life of Schiller_"--Het leven van Schiller.
Transcriber's notes:
Dit bestand is in de oude spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te
moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn
hersteld. Inconsequente spelling is wel omgevormd naar de meest
voorkomende.
This file is in the old spelling. No attempt was made to modernize the
text. Broken words at the end of the line were joined. Inconsistent
spelling has been changed to the dominant spelling.
De inhoudstabel is naar voor verschoven. Ik heb de vermelding van het
'VOORWOORD' en de 'BIJLAGE' toegevoegd. Deze stonden niet in de
originele inhoudstabel.
The table of contents has been moved up front. I have added 'VOORWOORD'
and 'BIJLAGE' which were ommited in the original table of contents.
Een lijst van illustraties is toegevoegd na de inhoudstabel.
A list of illustrations has been added after the table of contents.
In de oorspronkelijke tekst werd poëzie doorlopend afgedrukt, met slechts
het "|"-teken als scheiding tussen de versregels. Dit is omgevormd naar
een duidelijke vormgeving, met één vers per regel.
The original text contained poetry, but it was printed in-line with just
a "|"-character to separate the verses. This has been changed into a
clear layout with only one verse per line.
In de oorspronkelijke tekst stonden sommige woorden uitgespatiëerd.
Dit wordt hier weergegeven door het woord te markeren met tildes
bijvoorbeeld ~uitgespatiëerd~.
Some words in the original text were spaced out. In this text, such
words are marked with tildes as in ~spaced out~.
End of Project Gutenberg's Goethe: Een Levensbeschrijving, by E. d'Oliveira