viro ĝin de ĉiu flanko -- sed subite -- la ovo ekmurmuras!
Li rompis per tranĉilo ĝian ŝelon, la murmuro ĉesis. La ovo estis
efektive kuirita, eĉ la ovoflavo estis malmola.
Manĝas la viro longan tempon avide la ovon, li manĝas, sed formanĝi
ĝin ne povas. Li estas jam tute sata, sed duono de la ovo estas ankoraŭ
ne formanĝita.
-- Restos eĉ por mateno -- pensas la viro, kaj metas la duonovon en
sian sakon.
Post tio li, sur la altaĵeto, ekdormas profunde.
Matene vekiĝinte li vidas:
Nenie plu estas la duonovo, en la sako troviĝas la vosto kaj la
malantaŭaj femuroj de lupido.
El la estona: HILDA DRESEN.
[Bildo: JACINTO BENAVENTE]
MONDLITERATURA OBSERVO
JACINTO BENAVENTE. Denove la ĉarma Hispanlando ricevis nordan
kareson. La Nobel-premio venas jam la trian fojon en la landon
de l' oranĝarbaroj. Ĝin jam gajnis Echegeray (matematikisto kaj
dramverkisto), Ramón y Cajal (histologo), kaj nun la dramverkisto
Jacinto Benavente.
Benavente aperas antaŭ la eksterlandanoj kiel nekonita, ĵus trovita
homo. En lia patrolando jam delonge estas solena okazaĵo kaj brila
sukceso ĉiu nova dramo de Benavente, sed en fremdajn lingvojn oni
apenaŭ tradukis dekon el la riĉega verkaro de la rekonstruinto de
l' hispana teatra arto kaj pro la neeviteblaj perdoj en traduko la
profunda kaj delikata artisto... ne ĉiam plaĉis tiel kiel li meritas.
Germana traduko, kiun mi legis tute ne plenumis miajn esperojn.
(Estas interese ke al la Esperanta publiko Benavente estis jam
antaŭlonge prezentita. En „La Revuo“ aperis de li, en la traduko de
Vicente Inglada „La Angora Katino“, „La Gefavoratoj“, „Kruela Adiaŭo“.
La „Hispanaj Dramaj“ en la Internacia Biblioteko de Borel konsistas nur
el verkoj de Benavente.)
Benavente estas vere delikata artisto, kiu trovas altajn ideojn
kaj subtilajn sentojn kaj vestas ilin per susuranta silko de sia
poezia prozo. Ni ne scias kion pli multe admiri, ĉu la belecon de lia
lingvo, ĉu la trafan, ĉiam altrangan (kvankam kelkfoje iom sofisman)
spiritesprimon, ĉu lian majstrecon en karakterizo kiu per kelkaj vortoj
kaj trajtaj povas al ni plene prezenti homojn pli perfekte ol per
longedaŭra priskribado. Majstra konanto de la eleganta mondo kun ĝiaj
artifikaj intrigoj, spritaj malicaĵoj, flataj hipokritoj, li vivigas
antaŭ ni ĉi tiun mondon tiel brilegan ekstere. Kaj la virinan animon,
jen flirteman, kaprican, bagateleman, jen varman, sindonan, sinoferan
li konas mirinde. Tion li pruvas jam en unu el siaj unuaj verkoj, en
la „Virinaj Leteroj“, kiu estas ĉarme kaj facile verkita, sed profunda
virinpsikologio.
Inter la kadroj de mallonga artikolo apenaŭ oni povas konigi lian
abundan verkaron, nur skize ni volas paroli pri kelkaj karakterizaj
trajtoj de lia verkadmaniero.
Ĝi montras bone videblan evoluon de la facile amuza Muzo al la
profundpensa, altnivela, kvazaŭ filozofia arto. La unuaj komedioj:
Konataj Personoj, Edzo de Sinjorino Tellez ktp. estas graciaj satiraj
komedioj kun temo pri amo en diversflanka variado. Ilia sprita kaj
kolora lingvaĵo, interesaj, amuzaj konfliktoj tuj altiris la atenton
de la publiko, baldaŭ li fariĝis famekonata. Sed la sukceso ne delogis
lin, lia genio savis lin de tio, ke li fariĝu simpla amuzisto de la
publiko. Lia poezio ĉiam pliprofundiĝas en la misterojn de la homa
animo, en la sekretojn de la socia vivo. La „Manĝaĵo de Sovaĝbestoj“,
„La Fajra Drako“, „Sabata Vespero“, „Triumfanta Amo“ surprizas, frapas
kaj konsternas per sia realeco, per la kuraĝa eldiro de kruelaj veroj.
Lian poetan koron montras la „Princino sen Koro“, lian romantikan
fantazion la „Kuzo Roman“ kaj „La Bruta Forto“. Lia kono pri virinanimo
en majstraj koloroj pompe ekbrilas en „La Angora Katino“. Kiel grandan
stiliston montras lin precipe la „Kreitaj Interesoj“. Rava antaŭparolo
anoncas la farson: la ludon de pupoj. Kaj sur la kruda tolaĵo li brodas
per oraj kaj silkaj fadenoj, la pupoj parolas sorĉebrilan, dolĉan
lingvon, eldiras elegantajn, akrajn sentencojn kaj sub la krakantaj
lignomembroj pulsas vivanta sango, homaj sortoj, deziroj, voloj
luktas kaj penas, homaj eraroj pentas, homaj intrigoj artifikas. Kaj
super ĉio regas la potenco de la Amo. Tiel vera bildo aperas al ni en
ĉi tiu pupludo pri la nuntempa homa socio ke oni suspektis certajn
kaŝ-atakitajn personojn sub ĉi tiuj pupigitaj tipoj. Ĉi tiu verko faros
sian gloran vojon tra la mondliteratura historio. Leandro restos ĉiam
la sinjoro de altaj revoj kaj lia fidela Crispin, en la servo de sia
sinjoro, venkos ĉian malfacilaĵon per sia profunda homkono.
Ni ne forgesu pri la altmorala „Lernejo de Princinoj“ kaj pri la
„Princo, kiu ĉion lernis en la libroj“, pri ĉi tiu nobla fantazia
verko.
Nun Benavente forestas el sia hejmo. En Ameriko li ricevis la kison
de diino Rekompenco. Kion li alportos el la nova mondo?
Kiam Goethe revenis Germanujon, li verkis sian Ifigenio en Taŭrido,
ĉi tiun korpigitan revon de nordulo pri la lando de la Antikvo, pri la
sopirata Sudo.
Per kio vibrigos nian koron Benavente reveninte el la lando de
l' „senlimaj eblaĵoj“?
F. DIEZ
BIBLIOGRAFIO
STRANGA HEREDAĴO. Romano originale de H. A. Luyken. 320 pĝ. broŝur.
Eldonejo Ferd. Hirt & Sohn. Esperanto-fako. Leipzig.
La tria originala romano de la aŭtoro. Vera Luyken-a romano, plena
de tendencoj, en kiuj la okazintaĵoj preskaŭ perdas sin. Troimagitaj
heroo kaj heroino, kies ideala mondpercepto tre malfacile povas sin
lokigi en la tera mondo. La aŭtoro, kaj tion sentas la leganto, vere
luktas kontraŭ la realeco, kiu prezentus sin ĉiam tute male ol estus
deca al pensmaniero de la verkisto, sed tamen lia rutina lerteco venkas
la barojn kaj li sukcese finkonstruas sian verkon. Malfacila kaj ne
danka tasko estas montri al la egoista mondo, ke la mondo de altruismo
estas pli bela, pli homa ol la senĉesa pelado kaj blinda kuro al
efemeraj plezuroj. Kvankam ne perfekte, sed sufiĉe klare prezentas la
verko la erarojn de la nuntempo kaj montras ĝustan vojon al pli bela
estonteco.
Specialan atenton meritas en la romano la epizoda figuro de religia
sektestro, en kiu la aŭtoro donas veran homon kun virtoj kaj eraroj
kaj ĝuste pro tio la sceno en la mistera domo estas majstre verkita.
La vivo pulsas ankoraŭ en tiu parto, en kiu la aŭtoro nin kondukas en
Meksiklandon kaj en la tragedia parto, kiam la juna heroino konsciiĝas
pri sia morala malaltiĝo.
La verko estas tre valora el vidpunkto de nia originala literaturo,
ĉar ĝiaj enhavo, konversacioj klare montras la erarojn de la
Esperantista popolo, kiu ankoraŭ ĉiam nur revadas anstataŭ la energia
agado.
Ni varme rekomendas al ĉiu la romanon ĉar ĝia stilo estas bona kaj
flua, ĝia enhavo multloke tre valora kaj la eksteraĵo tre plaĉa.
Ni mencias, ke nia ŝatata verkisto baldaŭ surprizos nin per la kvara
originala romano, kiun ni atendas kun sincera interesiĝo. Ĝia titolo
estas: „En tempo de la Gol“.
(by)
VORTARO DE LA OFICIALAJ RADIKOJ DE ESPERANTO, -- de Th. Cart. -- 32 paĝoj.
Esperantista Centra Librejo, Paris (IX.), 51, rue de Clichy. Prezo:
1 franko (franca).
Tiu ŝajne sensignifa, modesta broŝuro, verkita de la talenta
prezidanto de la esperantista Akademio kaj Lingva Komitato, enhavas,
post klariga noto, oficialajn, dokumentojn, t.e.: eltiraĵon el la
„Deklaracio pri Esperantismo“, -- konsilojn pri enkonduko de novaj
vortoj en la komunan lingvon. -- la plenan gramatikon de Esperanto,
-- poste la tutan _Oficialan Radikaron_ de Esperanto (sen nacilingvaj
tradukoj), -- fine la ĉefajn landnomojn kaj aliajn geografiajn
nomojn. Sur la kovrilo, krom anoncoj, ĝi publikigas la adresojn
de la akademianoj.
Tre utila estas tiu verko, precipe nun, kiam multaj esperantistoj
estas tentataj fari novajn vortojn kaj sufiksojn, enkondukante
tiamaniere senutilajn kaj embarasajn neologismojn kaj naciismojn en
Esperanton. Ne nur ĉiu verkisto, gazetisto kaj presisto, sed ĉiu
serioza esperantisto devus posedi jenan verkon, kiu estas efike
konsultebla en okazo de hezito, por konservi la lingvan unuecon de
Esperanto.
La samideanoj povas nur gratuli kaj danki la fervoran S-ron Cart,
kiu nelacigeble laboris por doni en la manojn de la esperantistoj tiun
bonegan ilon, rezultaton de laboro de nia Akademio.
(p d l.)
FIDELECO KAJ ESPER'. -- HIMNO PRI UNIVERSALA PACO. Poemoj de S. _Frantz_,
muziko de F. de Menil kaj Vincent F. Bort.
Ĉarmaj melodioj. Vere rekomendindaj por kantado dum Esperantaj
festoj.
BABILADOJ DE BONHUMORA ZAMENHOFANO, de Ŝapiro (Joŝo).
Trafaj satiroj pri interna vivo de la Esperantistaj societoj. Vergas
kaj samtempe instruas nin pri la evitindaĵoj.
AKORDOJ ESPERANTAJ, de M. L. Kaplan.
Poemoj, kiuj montras evoluantan talenton. Ne nur lirika, sed
ankaŭ epika poezio trovas kelkfoje valorajn interpretaĵojn en tiu ĉi
verketo.
VOGTLANDO. Gvidlibro okaze de la Dekvina 1923 en Nürnberg.
Bele ilustrite aperas antaŭ la okuloj la belegaj pejzaĝoj de la
vidindaĵriĉa Vogtlando.
DISPUTO
PRI LA DISPUTO. -- Kiam ni ekirigis ĉi tiun rubrikon en nia revuo,
ni sentis nin iom kulpaj, kiel Pandora post la malfermo de sia tenujo.
Ni sciis, ke en Esperantujo, sub la serena marsupraĵo de la konkordo
embuskas profundaj ondomovoj, tute ne pacemaj, kaj ni pensis, ke ili
nun ĉiuj tumultos al tiu ĉi rubriko kaj minacos nin per superakvego de
viglaj spiritaj parolskermoj, parolluktoj, parolbataloj.
Kaj ni eĉ estis tiel malicaj, ke ni deziris tion. Ni deziris havi en
ĉi tiu rubriko ne sekajn diskutojn laŭ akademia maniero, sed ŝaŭmante
bonhumorajn, viglajn, batalemajn ataketojn kontraŭ _ideoj_
(neniam kontraŭ personoj), ataketojn, kiuj petole mallaŭdas, kun malica
rideto grumblas kaj kiuj por argumento prefere uzas la vekon de rido.
Disputi ni volas, karaj samideanoj, kelkfoje eble eĉ friponete, kvazaŭ
ŝuistbubeto eliganta sian langon, kaj solan timon ni havas, ni ne volas
esti enuaj.
La rubriko atendas sian majstron. Ĝis nun vane. Nun ĝi silentas, ne
volas embarasi la feston de Kristnasko. Sed poste, hu -- mi frostotremas
pri la terura lukto kiu komenciĝos ĉi tie. Venu, disputemuloj! Disputu,
grumblu, mallaŭdu. Redisputu, regrumblu, remallaŭdu! Kontraŭredisputu...
ktp. Sed estu viglaj, spritaj, amindaj ankaŭ en la malico, ataku, sed
amuzu. Kaj kiu koleros, tiu jam apriorie ne estos prava.
DISPUTESTRO.
SENTITOLE...
Aglo flugas alte en l' aero,
Struto marŝas pene sur la tero.
La flugilojn struto vane movas,
Ĝi atingi aglon, ho, ne povas...
(by)
RICEVITAJ GAZETOJ.
L'Esperanto, Belga Esperantisto, The British Esperantist,
La Policisto, Esperanto Praktiko, Hungara Esperantisto, Franca
Esperantisto, Interligilo de la P. T. T.
*
Ni ĉi tie atentigas la legantojn pri la aldonita folieto pri la
Kataluna Internaciaj Floraj Ludoj kaj pri la konkurso de la Literatura
Mondo, kies kondiĉoj estas troveblaj en nia dua numero.
La grafikajn ornamaĵojn de nia revuo desegnis
MIĤAELO KUN
la talenta grafikartisto.
ANONCOJ:
GRANDAJ LAŬ INTERKONSENTO!
MALGRANDAJ:
PO DU EMPRESOJ LA PREZO DE UNU NUMERO!
PAGO NEPRE ANTAŬE!
Nia sola semajna gazeto estas la
ESPERANTO TRIUMFONTA
Internacia! Semajna! Neŭtrala!
Nepre abonu ĝin!
Abonejoj en ĉiuj landoj
Administracio:
Horrem bei Köln, Germ.
La evoluon de la grafikaj industrioj servas la interesa
MAGYAR GRAFIKA
(HUNGARA GRAFIKO)
BUDAPEST VI, ARADI-UTCA 8
Ĉiuj, kiujn interesas la grafiko de l' arto, mendu
ĝin! Unu numero kostas hungara K 250.--
MODERNAJ ROBINZONOJ!
? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ?
INTERNACIA FOIRO EN PRAHA
(Ĉeĥoslovakio)
Informojn donas: PRAŽSKÉ VZORKOVÉ
VELETRHY Staroměststká radnice PRAHA
Esperanto korespondata!
PAN YAN
EN LA TUTA MONDO LA PLEJ BONAJ
VINAGRA KONSERVAĴO KAJ SAŬCO
Pro sia unika, tre agrabla gusto ili kam atingis lokon ĉe la
publiko pli altan ol ĉiu alia.
La diferenco kuŝas ĝuste en tio, ke ili atingis la plej altan
gradon de bonegeco.
Vendataj ĉie en boteloj de du grandoj je modera prezo
Solaj posedantoj:
MACONOCHIE BROSS., LTD
LONDON, E. 14
Könyves Kálmán
r.-t.
Fama eldonejo de reproduktaĵoj por artaj bildoj!
Desegnaĵoj, pentraĵoj de mondfamaj artistoj! Rekomendas siajn eldonaĵojn
Petu ilustritan prezaron!
Budapest VI, Nagymezö-utca 37-39
ESPERANTO SERVICE CORPORATION „ESKO“
500 FIFTH AVENUE NEW-YORK CITY
Telegrafa adreso: ESPERANTO NEW-YORK
Aĉeto, eksporto, importo kaj maklerado de ĉiuspecaj komercaĵoj
Katalogoj, prezaroj kaj specimenoj estos danke ricevataj
ORIENTO!
Havigu al vi tuj la interesplenajn literatur-historiajn verkojn,
kun tri-koloraj etnografiaj kartoj, en plej konciza Esperanto,
laŭditaj de ĉiuj:
LA BULGARA LANDO KAJ POPOLO
LA NAJBAROJ DE RUSLANDO
Kontraŭ 1 dol., 5 sv. fr., 10 fr. fr., 25 ĉ. kr., 500 g. mk. (laŭ
la monvaluto de l' mendinto) sendas rekomendite la aŭtoro:
IVAN H. KRESTANOFF
Dresden-A., Wintergartenstrasse 9. Germanujo.
Ĉiu konscia esperantisto devas esti membro de la oficiala mondorganizacio
U. E. A.
Aliĝu tuj ĉe la delegito de via loko aŭ ĉe la Centra Oficejo de
UNIVERSALA ESPERANTO ASOCIO:
12 BOULEVAND DU TÉÂTRE,
GENÈVE, SVISLANDO!
ATENTU!
BABILADOJ DE BONHUMORA ZAMENHOFANO
DE JOŜO
kaj
AKORDOJ ESPERANTAJ
DE M. L. KAPLAN
estas riceveblaj ambaŭ kune por 6 nove stampitaj respondkuponoj ĉe
J. ŜAPIRO
LIPOVA 33, BIALYSTOK (POLUJO)
Seriozaj, humoraj rakontoj, teatraĵeto, poemoj, noveloj.
POR LA PREZO DE TIU ĈI NUMBERO
aŭ por du 60 centimaj respondkuponoj:
KVIN LEGINDAJ LIBRETOJ
Mendu tuj ĉe PAŬLO BALKÁNYI
Budapest, VI., Hajós-utca 15. Hungarujo.
Bulgara ROZOLEO
La fama bonodoraĵo por parfumaĵoj, sapoj, k.t.p. unuakvalita,
pogrande kaj pomalgrande
Specimena botelo kontraŭ 10 sv. fr. aŭ 25 fr. fr.
IVAN KRESTANOFF, Eksportoficejo
Wintergartenstrasse 9, Dresden-A., Germanujo.
FAKULOJ ABONU LA OFICIALAN GAZETON
LA POLICISTO
KUN LA KONSTANTA ALDONO
LA POŜTISTO
REDAKCIO:
BUDAPEST, IX, ÜLLŐI-UT 59.
ARTPLENAJN FOTOGRAFAĴOJN
FARAS
DISKAY
BUDAPEST
VII., RÁKÓCZY-UT 72
KIU NE POVAS ABONI „LITERATURA MONDO“-N EĈ POR DUONJARO
MENDU ĜIN PONUMERE!
PROFITU PER „LITERATURA MONDO“;
Kolektu abonantojn ankaŭ alilandajn. Post du abonantoj vi ricevas
L.M. dum duonjaro senpage, post kvar por tuta jaro. Vendu po numeroj. --
Reprezentantoj rajtas depreni 20% de la abonprezo.
HUNGARA
NUTRAĴLIVERANTA
KAJ KOMERCA A. S.
IMPORTO EKSPORTO
ADMINISTREJO:
BUDAPEST, V., FÜRDŐ-UTCA 2.