Βλέπεις, καλέ Ιππία, ότι εγώ λέγω την αλήθειαν, διισχυριζόμενος ότι
είμαι προσκολλημένος εις τας ερωτήσεις των σοφών; Και σχεδόν αυτό
και μόνον το καλόν έχω επάνω μου, ενώ όλα τα άλλα μου είναι ποταπά.
Δηλαδή όσον διά τα πράγματα πλανώμαι, και δεν γνωρίζω πώς είναι.
Απόδειξις δε τούτου είναι ότι, όταν συναναστραφώ κανένα από σας που
φημίζεσθε διά την σοφίαν σας και διά τους οποίους όλοι οι Έλληνες
μαρτυρούν την σοφίαν των, αποδεικνύομαι ότι δεν γνωρίζω τίποτε.
Διότι εις τίποτε δεν συμφωνεί η γνώμη μου μαζί σας, διά να ειπώ ούτω
πως. Και βεβαίως ποία μεγαλιτέρα απόδειξις υπάρχει διά την αμάθειαν
παρά το να διαφωνή κανείς με τους σοφούς άνδρας; Έχω όμως τούτο
μόνον το αξιοθαύμαστον προτέρημα, το οποίον με σώζει. Δηλαδή δεν
εντρέπομαι να μανθάνω, αλλά εξετάζω και ερωτώ και γνωρίζω μεγάλην
χάριν εις τον αποκρινόμενον, και κανένα έως τόρα δεν τον εστέρησα
την οφειλομένην χάριν. Δηλαδή ποτέ μου δεν ηρνήθην ότι έμαθα κάτι
τι, και δεν είπα ότι είναι ιδικόν μου το μάθημα ως να το ευρήκα στον
δρόμον. Αλλά εγκωμιάζω εκείνον που με εδίδαξε ως σοφόν, και
αποδεικνύω τι έμαθα από αυτόν. Ομοίως και τόρα εις όσα λέγεις συ δεν
συμφωνώ, αλλά πάρα πολύ διαφωνώ. Και αυτό γνωρίζω καλά ότι γίνεται
εξ αιτίας μου, δηλαδή διότι είμαι όπως είμαι, διά να μην ειπώ τίποτε
μεγαλίτερον διά τον εαυτόν μου. Δηλαδή εις εμέ φαίνεται, Ιππία μου,
όλως το αντίθετον από ό,τι λέγεις συ· ότι δηλαδή όσοι βλάπτουν τους
ανθρώπους και τους αδικούν και τους εξαπατούν και σφάλλουν εκουσίως,
και όχι ακουσίως, είναι καλλίτεροι παρά όσοι το κάμνουν ακουσίως.
Κάποτε όμως φρονώ και το αντίθετον από αυτά και πλανώμαι ως προς
αυτά, βεβαίως διότι δεν γνωρίζω. Τόρα λοιπόν αυτήν την στιγμήν μου
ήλθε ωσάν περίοδος παροξυσμού και μου φαίνονται οι εκουσίως
σφάλλοντες εις τι ότι είναι καλλίτεροι από τους ακουσίως. Λοιπόν
προφασίζομαι με το τορινόν μου αυτό πάθημα ότι πταίουν οι
προηγούμενοι λόγοι, ώστε να μου φαίνεται αυτήν την στιγμήν ότι όσοι
κάμνουν έκαστον από αυτά ακουσίως είναι πονηρότεροι παρά οι
εκουσίως. Συ λοιπόν κάνε μου την χάριν και μη φθονήσης να μου
ιατρεύσης την ψυχήν μου. Διότι πολύ μεγαλίτερον καλόν θα μου κάμης,
αν θεραπεύσης την ψυχήν μου από την αμάθειαν παρά το σώμα από
ασθένειαν. Και λοιπόν, εάν μεν θελήσης να ειπής μακρόν λόγον, σου το
προλέγω, ότι δεν είναι δυνατόν να με θεραπεύσης — διότι δεν θα
ημπορέσω να τον παρακολουθήσω — αν θέλης όμως να μου απαντήσης καθώς
προηγουμένως, πολύ θα με ωφελήσης, νομίζω δε ότι δεν θα βλαφθής και
συ ο ίδιος. Είναι δίκαιον δε να παρακαλέσω και σε, υιέ του
Απημάντου. Διότι συ με έβαλες να συζητήσω με τον Ιππίαν. Δι' αυτό
και τόρα, εάν δεν θελήση να μου απαντήση ο Ιππίας, συ παρακάλεσέ τον
εκ μέρους μου.
Εύδικος.
Αλλά, καλέ Σωκράτη, νομίζω ότι δεν θα χρειασθή ο Ιππίας την ιδικήν
μας παράκλησιν. Διότι όσα είπε προηγουμένως δεν είναι αυτού του
είδους, αλλά ότι δεν θα υπεκφύγη την ερώτησιν κανενός ανθρώπου. Δεν
είναι έτσι, καλέ Ιππία; Δεν τα έλεγες αυτά;
Ιππίας.
Μάλιστα. Αλλά ο Σωκράτης. καλέ Εύδικε, πάντοτε τα συγχέει τα
πράγματα μέσα εις την συζήτησιν και ομοιάζει ωσάν να κακουργή.
Σωκράτης.
Καλοκάγαθε μου Ιππία, εγώ, σε βεβαιώ, δεν τα κάμνω αυτά εκουσίως
(!). Διότι τότε θα ήμην σοφός και δαιμόνιος συμφώνως με τους λόγους
σου, αλλά ακουσίως, ώστε να με συγχωρής. Διότι είπες εξ άλλου ότι
πρέπει να συγχωρούμεν εκείνον που κακουργεί ακουσίως.
Εύδικος
Και μη κάμης, καλέ Ιππία, διόλου διαφορετικά, αλλά και χάριν ημών
και χάριν εκείνων των λόγων που είπες προηγουμένως αποκρίνου εις
ό,τι σε ερωτά ο Σωκράτης.
Ιππίας.
Ας είναι, θα αποκρίνωμαι, αφού με παρακαλείς συ. Ερώτα λοιπόν ό,τι
θέλεις.
Σωκράτης.
Και όμως, σε βεβαιώ, πάρα πολύ, Ιππία μου, επιθυμώ να καλοεξετάσω
αυτό που λέγομεν τόρα, δηλαδή ποίοι άραγε είναι καλλίτεροι, οι
εκουσίως ή οι ακουσίως σφάλλοντες. Νομίζω λοιπόν ότι ημπορούμεν κατά
τον εξής τρόπον να αρχίσωμεν την εξέτασιν ορθότερον. Απάντησέ μου
όμως· ονομάζεις κανένα άνθρωπον καλόν δρομέα;
Ιππίας.
Βεβαιότατα.
Σωκράτης.
Και κακόν;
Ιππίας.
Μάλιστα.
Σωκράτης.
Λοιπόν δεν είναι καλός μεν όστις τρέχει καλά, κακός δε όστις τρέχει
άσχημα;
Ιππίας.
Βεβαίως.
Σωκράτης.
Και λοιπόν δεν τρέχει άσχημα όστις τρέχει αργά, καλά δε όστις τρέχει
γλήγορα;
Ιππίας.
Μάλιστα.
Σωκράτης.
Τότε λοιπόν εις τον δρόμον και εις το τρέξιμον η μεν ταχύτης δεν
είναι καλή, η δε βραδύτης κακή;
Ιππίας.
Και τι άλλο περιμένεις να είναι;
Σωκράτης.
Λοιπόν ποίος από τους δύο βραδείς είναι άραγε ο καλλίτερος δρομεύς,
όστις τρέχει βραδέως εκουσίως ή όστις ακουσίως;
Ιππίας.
Όστις τρέχει βραδέως εκουσίως.
Σωκράτης.
Αλλά το τρέξιμον δεν είναι κάποια ενέργεια;
Ιππίας.
Βεβαίως ενέργεια.
Σωκράτης.
Αφού δε είναι ενέργεια, δεν παράγει κάτι;
Ιππίας.
Μάλιστα.
Σωκράτης.
Όποιος λοιπόν τρέχει άσχημα, δεν το παράγει αυτό το κακόν και
άσχημον υπό έποψιν τρεξίματος;
Ιππίας.
Άσχημον. Πώς όχι;
Σωκράτης.
Δεν τρέχει δε κακώς όστις τρέχει αργά;
Ιππίας.
Μάλιστα.
Σωκράτης.
Δεν κάμνει λοιπόν το κακόν τούτο και άσχημον ο μεν καλός δρομέας
εκουσίως, ο δε κακός ακουσίως;
Ιππίας.
Έτσι φαίνεται βεβαίως.
Σωκράτης.
Υπό έποψιν λοιπόν τρεξίματος δεν είναι πονηρότερος όστις παράγει
κάτι κακόν ακουσίως παρά όστις το παράγει εκουσίως;
Ιππίας.
Βεβαίως υπό έποψιν τρεξίματος.
Σωκράτης.
Και τι τάχα ως προς την πάλην; Ποίος παλαιστής από τους δύο είναι
καλλίτερος, όστις πίπτει εκουσίως ή όστις πίπτει ακουσίως;
Ιππίας.
Όστις πίπτει εκουσίως, καθώς φαίνεται.
Σωκράτης.
Πονηρότερον όμως και ασχημότερον εις την πάλην είναι, άραγε να πίπτη
κανείς ή να ρίπτη κάτω τον άλλον;
Ιππίας.
Το να πίπτη.
Σωκράτης.
Τότε λοιπόν και εις την πάλην όστις παράγει εκουσίως τα πονηρά και
άσχημα είναι καλλίτερος παρά όστις παράγει αυτά ακουσίως.
Ιππίας.
Έτσι φαίνεται.
Σωκράτης.
Τι συμβαίνει δε εις όλας τας άλλας ανάγκας του σώματος; Άραγε δεν
ημπορεί όστις είναι καλλίτερος εις το σώμα να κάμνη και τα δύο,
δηλαδή και τα δυνατά και τα αδύνατα, και τα άσχημα και τα ωραία. Και
επομένως, όταν παράγη σωματικώς πονηρά έργα, δεν τα παράγει εκουσίως
όστις είναι καλλίτερος κατά το σώμα, ο δε χειρότερος ακουσίως;
Ιππίας.
Φαίνεται ότι ως προς την δύναμιν έτσι είναι.
Σωκράτης.
Τι δε συμβαίνει τάχα, κάλε Ιππία, ως προς την ευσχημοσύνην; Δεν
είναι, ιδιότης του καλλιτέρου σώματος να σχηματίζη εκουσίως τα
άσχημα και πονηρά σχήματα, και του χειροτέρου να τα σχηματίζη
ακουσίως; Ή πώς αλλέως νομίζεις εσύ;
Ιππίας.
Καθώς λέγεις.
Σωκράτης.
Τότε λοιπόν και η ασχημοσύνη η μεν εκουσία είναι ιδιότης της αρετής,
η δε ακουσία είναι ιδιότης της κακίας του σώματος.
Ιππίας.
Έτσι φαίνεται.
Σωκράτης.
Τι δε λέγεις ως προς την φωνήν; Ποία από τας δύο νομίζεις ότι είναι
καλλιτέρα, εκείνη που παραφωνεί εκουσίως ή ακουσίως;
Ιππίας.
Η εκουσίως.
Σωκράτης.
Χειροτέρα δε δεν είναι η ακουσίως;
Ιππίας.
Μάλιστα.
Σωκράτης.
Συ δε ποίον από τα δύο θα εδέχεσο να έχης κτήμα σου, τα καλά ή τα
άσχημα;
Ιππίας.
Τα καλά.
Σωκράτης.
Λοιπόν ποίον εκ των δύο θα εδέχεσο άραγε, να έχης πόδας που
χωλαίνουν εκουσίως ή δε ακουσίως;
Ιππίας.
Εκουσίως.
Σωκράτης.
Η χωλότης δε των ποδών δεν είναι κακία και ασχημία;
Ιππίας.
Μάλιστα.
Σωκράτης.
Και πάλιν; Η αμβλυωπία δεν είναι κακία των οφθαλμών;
Ιππίας.
Βεβαίως.
Σωκράτης.
Ποίων ειδών λοιπόν οφθαλμούς θα ήθελες να έχης και να σου είναι
σύντροφοι; εκείνους με τους οποίους κανείς εκουσίως αμβλυωπεί και
στραβοκυττάζει ή εκείνους με τους οποίους αμβλυωπεί ακουσίως;
Ιππίας.
Με αυτούς που αμβλυωπεί εκουσίως.
Σωκράτης.
Τότε λοιπόν παραδέχεσαι κατ' αρχήν ως καλλίτερα από όλα τα πράγματά
σου εκείνα που παράγουν κάτι πονηρόν εκουσίως ή ακουσίως;
Ιππίας.
Βεβαίως αυτά.
Σωκράτης.
Επομένως και όλα, λόγου χάριν τα ώτα και οι ρώθωνες και το στόμα και
όλα τα αισθητήρια, υπάγονται εις τον ίδιον ορισμόν, δηλαδή όσα μεν
κάμουν κάτι τι κακόν ακουσίως είναι επιζήμια, διότι είναι πονηρά,
όσα δε εκουσίως είναι κέρδος, διότι είναι αγαθά.
Ιππίας.
Εγώ τουλάχιστον αυτό φρονώ.
Σωκράτης.
Αλλά τόρα; ως προς τα όργανα ποία είναι ευχειριστότερα, με όσα
κανείς παράγει εκουσίως κάτι κακόν ή με όσα ακουσίως; λόγου χάριν το
πηδάλιον, με όποιον κανείς ακουσίως θα πηδαλιουχήση κακώς, είναι
καλλίτερον, ή με όποιον εκουσίως;
Ιππίας.
Με όποιον εκουσίως.
Σωκράτης.
Άραγε δεν κάμνει το ίδιον και το τόξον και η λύρα και οι αυλοί και
όλα τα άλλα εν γένει;
Ιππίας.
Λέγεις την αλήθειαν.
Σωκράτης.
Και τόρα πάλιν; είναι καλλίτερον να έχη κανείς ψυχήν ίππου, με
όποιαν θα ιππεύση κακώς εκουσίως ή με όποιαν ακουσίως;
Ιππίας.
Με όποιαν εκουσίως.
Σωκράτης.
Επομένως είναι καλλιτέρα αυτή.
Ιππίας.
Μάλιστα.
Σωκράτης.
Επομένως κανείς με αυτήν την καλλιτέραν ψυχήν του ίππου δεν θα κάμη
εκουσίως τα πονηρά έργα αυτής της ψυχής, ενώ με την πονηράν
ακουσίως;
Ιππίας.
Βεβαιότατα.
Σωκράτης.
Τότε λοιπόν δεν θα κάμη το ίδιον και με την ψυχήν του κυνός και όλων
των άλλων ζώων;
Ιππίας.
Μάλιστα.
Σωκράτης.
Τι λοιπόν τόρα; Άραγε είναι καλλίτερον να έχη κανείς ψυχήν ανθρώπου
τοξότου, η οποία εκουσίως αποτυγχάνει στο σημάδι ή ακουσίως;
Ιππίας.
Εκείνη που αποτυγχάνει εκουσίως.
Σωκράτης.
Λοιπόν δεν είναι αυτή καλλιτέρα εις την τοξικήν;
Ιππίας.
Βεβαίως.
Σωκράτης.
Επομένως και η αποτυγχάνουσα ακουσίως ψυχή δεν είναι πονηροτέρα παρά
η αμαρτάνουσα εκουσίως;
Ιππίας.
Βεβαίως ως προς την τοξικήν.
Σωκράτης.
Αλλά τι συμβαίνει ως προς την ιατρικήν τάχα; Δεν είναι ιατρικωτέρα η
εκουσίως παράγουσα κακόν ως προς τα σώματα;
Ιππίας.
Μάλιστα.
Σωκράτης.
Επομένως αυτή δεν είναι καλλιτέρα εις αυτήν την τέχνην από την μη
εκουσίαν;
Ιππίας.
Είναι καλλιτέρα.
Σωκράτης.
Αλλά τόρα. Η κιθαριστικωτέρα και η αυλητικωτέρα και εν γένει η
ανάλογος εις όλας τας άλλας τέχνας και επιστήμας, άραγε δεν κάμνει
τα κακά και σφάλλει εις τα άσχημα η καλλιτέρα εκουσίως, η δε
χειροτέρα ακουσίως;
Ιππίας.
Έτσι φαίνεται.
Σωκράτης.
Ακόμη δε βεβαίως θα εδεχόμεθα να έχωμεν τας ψυχάς των δούλων μάλλον
τας εκουσίως παρά τας ακουσίως αστόχους και κακούργους, διότι είναι
καλλίτεραι ως προς αυτά.
Ιππίας.
Μάλιστα.
Σωκράτης.
Αλλά τόρα; Την ιδικήν μας την ιδίαν άραγε δεν θα επιθυμούσαμεν να
την έχωμεν όσον το δυνατόν καλλιτέραν;
Ιππίας.
Βεβαίως.
Σωκράτης.
Λοιπόν δεν θα είναι καλλιτέρα μάλλον, εάν κακουργή και σφάλλη
εκουσίως παρά ακουσίως;
Ιππίας.
Ναι, αλλά θα ήτο φρίκη, Σωκράτη μου, εάν πρόκειται να είναι
καλλίτεροι οι εκουσίως σφάλλοντες παρά οι ακουσίως.
Σωκράτης.
Και όμως αυτό φαίνεται από όσα είπαμεν.
Ιππίας.
Όχι όμως εις εμέ τουλάχιστον.
Σωκράτης.
Εγώ όμως, καλέ Ιππία, ενόμιζα ότι και εις εσέ θα φανή έτσι. Απάντησέ
μου όμως πάλιν. Άραγε η δικαιοσύνη δεν είναι ή κάποια δύναμις ή
κάποια επιστήμη ή και τα δύο; Ή μήπως δεν είναι αναγκαίον λογικώς να
είναι η δικαιοσύνη έν από αυτά;
Ιππίας.
Μάλιστα.
Σωκράτης.
Λοιπόν, εάν μεν η δικαιοσύνη είναι &δύναμις& της ψυχής, δεν είναι
δικαιοτέρα ψυχή, η δυνατωτέρα; Διότι βεβαίως, αγαπητέ μου, απεδείχθη
από ημάς καλλιτέρα η τοιαύτη.
Ιππίας.
Βεβαίως απεδείχθη.
Σωκράτης.
Και τόρα πάλιν, αν είναι επιστήμη; Δεν είναι &δικαιοτέρα& ψυχή η
&σοφωτέρα&, η δε αμαθεστέρα αδικωτέρα;
Ιππίας.
Μάλιστα;
Σωκράτης.
Αλλά πάλιν, αν είναι και τα δύο; Άραγε δεν είναι δικαιοτέρα η ψυχή
εκείνη η οποία έχει και τα δύο, δηλαδή και την επιστήμην και την
δύναμιν, η δε αμαθεστέρα και ανικανωτέρα δεν είναι αδικωτέρα; Δεν
είναι επόμενον αυτό;
Ιππίας.
Φαίνεται.
Σωκράτης.
Λοιπόν αυτή η δυνατωτέρα και σοφωτέρα δεν απεδείχθη ότι είναι
καλλιτέρα και ικανωτέρα να κάμη και τα δύο, και τα καλά και τα
άσχημα, εις οποιανδήποτε εργασίαν;
Ιππίας.
Μάλιστα.
Σωκράτης.
Επομένως, όταν εκτελή τα άσχημα, το κάμνει εκουσίως, διότι έχει την
δύναμιν και την τέχνην. Αυτά δε φαίνονται ιδιότητες της δικαιοσύνης
ή και τα δύο ή το έν από τα δύο.
Ιππίας.
Έτσι φαίνεται.
Σωκράτης.
Και βεβαίως το να αδικούμεν σημαίνει να εκτελούμεν κακόν τι, το δε
να μη αδικούμεν καλόν.
Ιππίας.
Μάλιστα,
Σωκράτης.
Λοιπόν η ικανωτέρα και καλλιτέρα ψυχή, και όταν αδική, δεν το κάμνει
εκουσίως, η δε κακή ακουσίως;
Ιππίας.
Έτσι φαίνεται.
Σωκράτης.
Και λοιπόν δεν είναι αγαθός άνθρωπος όστις έχει ψυχήν αγαθήν, κακός
δε όστις έχει κακήν;
Ιππίας.
Μάλιστα.
Σωκράτης.
Τότε λοιπόν ιδιότης του αγαθού ανδρός είναι να αδική εκουσίως, του
δε κακού ακουσίως, αφού ο αγαθός έχει αγαθήν ψυχήν.
Ιππίας.
Βεβαίως έχει.
Σωκράτης.
Επομένως όστις σφάλλει εκουσίως και κάμνει ασχημίας και αδικίας,
φίλε Ιππία, εάν υπάρχη τοιούτος άνθρωπος, αυτός δεν είναι άλλος παρά
ο αγαθός.
Ιππίας.
Δεν ημπορώ να συμφωνήσω με την γνώμην σου εις αυτά, Σωκράτη μου.
Σωκράτης.
Αλλ' ούτε και εγώ ο ίδιος με τον εαυτόν μου, Ιππία μου.
Αλλά είναι λογικόν βεβαίως από όσα είπαμεν να μας φαίνεται ούτω πως.
Αλλά, καθώς έλεγα προ πολλού, εγώ εις αυτά τα ζητήματα πλανώμαι άνω
κάτω και ποτέ δεν έχω την ιδίαν γνώμην. Και όσον μεν δι' εμέ δεν
είναι διόλου παράδοξον να πλανώμαι ούτε δι' άλλον ιδιώτην. Εάν όμως
πρόκειται να πλανάσθε και σεις οι σοφοί, τότε πλέον αυτό είναι δι'
ημάς φοβερόν, αφού δεν υπάρχει ελπίς ούτε όταν έλθωμεν πλησίον σας
να παύωμεν από το να πλανώμεθα.
ΤΕΛΟΣ
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΦΕΞΗ
ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ
ΑΙΣΧΥΛΟΣ
Ο μέγιστος των αρχαίων και νεωτέρων δραματικών ποιητών, για την
έντονη δραματικότητα, το βαθύ και συχνά προφητικό της σκέψης του, τη
λυρική του έξαρση και την αρμονία των εννοιών με την αισθητική τους
έκφραση. Οι τραγωδίες του, τολμηρές τόσον ως σύνθεσή τους, όσο και
σαν πλοκή, έχουν ταυτόχρονα πολύ έντονη την αίσθηση και την
ψυχολογία του φυσικού και του πραγματικού, ώστε να δονούνται από τον
παλμό της πιο σφρίγουσας ζωής. Ο Αισχύλος αποτελεί αναμφισβήτητα την
πιο τέλεια ποιητική εκδήλωση του ελληνικού μεγαλείου.
***
Αγαμέμνων: Πρόκειται για το πρώτο δράμα της Τριλογίας «Ορέστια» κι
αναφέρεται στην δολοφονία του Αγαμέμνονα από την σύζυγό του
Κλυταιμνήστρα και τον εραστή της Αίγισθο. η σκηνή της προφήτιδος
Κασσάνδρας, που οδύρεται για την αιχμαλωσία της, ανήκει στις
τραγικότερες του παγκοσμίου Θεάτρου. Μετάφραση σε στίχους, του
Γρυπάρη.
Χοηφόροι: Το δεύτερο δράμα της «Ορέστειας». Περιέχει την κυριώτερη
πράξη, γύρω από την οποία στρέφεται η Τριλογία και που πάνω της
στηρίζεται το ηθικό πρόβλημα που κινεί την «Ορέστεια»: ο Ορέστης
θανατώνει τον Αίγισθο και τη μητέρα του· ο νους του σαλεύεται και
καταδιωκόμενος από τα φάσματα των Ερινυών παίρνει τον δρόμο της
εξορίας. Η μετάφραση, σε στίχους, του Γρυπάρη.
Ευμενίδες: Η τραγωδία που ολοκληρώνει την «Ορέστεια». Εκτυλίσσεται
στους Δελφούς, όπου ο Απόλλων, αποκοιμίζοντας τις Ερινύες, φυγαδεύει
τον Ορέστη, και κατόπιν στην Αθήνα, όπου υστέρα από απόφαση της
Αθήνας, ο μητροκτόνος Ορέστης δικάζεται από τον Άρειο Πάγο και
απαλλάσσεται από την τιμωρία του φόνου. Η μετάφραση, όπως κι όλης
της Τριλογίας, του Γρυπάρη.
Επτά επί Θήβας: Το δράμα τούτο αναφέρεται στην τραγική Θήβας μοίρα
των δύο γιων του Οιδίποδα, πού, μονομαχώντας για τον θρόνο των
Θηβών, αλληλοσκοτώνονται. Ο ύμνος των Ερινύων κι ο παθητικότατος
θρήνος της Αντιγόνης και της Ισμήνης για τους σκοτωμένους αδελφούς
των είναι από τους λυρικώτερους της αρχαίας τραγωδίας. Η μετάφραση,
σε στίχους, αριστοτεχνική, με φιλολογική ακρίβεια και δύναμη ύφους,
του Γρυπάρη.
Πέρσαι: Το δράμα αυτό αποτελεί υψηλότατον ύμνο των ελληνικών νικών
κατά των Περσών, την εποχή των μηδικών πολέμων. Η μεγαλοπρεπής
αφήγηση της ναυμαχίας στην Σαλαμίνα, κρίνεται σαν μοναδικό υπόδειγμα
επικολυρικής περιγραφής. Μετάφραση Ι. Ζερβού.
Προμηθεύς Δεσμώτης: Το πιο μεγαλεπήβολο και υψιπετές Έργο του
παγκοσμίου θεάτρου. Παρουσιάζει τον Προμηθέα δεμένον πάνω στον
Καύκασο, κατά διαταγή του βασιλιά των θεών, προς τιμωρίαν της
φιλανθρωπίας του. Το Κράτος του Δία και η Βία, προσωποποιημένα, ο
Ήφαιστος, οι Ωκεανίδες, ο Ερμής, ο Ωκεανός, η Ιώ και ο Προμηθέας,
δρώντας ανθρώπινα και παθητικά, διατηρούν όλο το θεϊκό μεγαλείο
τους. Η μετάφραση, σε στίχους, του Ι. Ζερβού.
Ικέτιδες: Το δράμα αυτό, βασισμένο στην ιστορική παράδοση, εξυμνεί
την αρετή και τη φιλοξενία των Ελλήνων. Οι Δαναΐδες, φεύγοντας από
την Αίγυπτο, για να αποφύγουν να παντρευτούν με τη βία,
φιλοξενούνται και προστατεύονται από τους Αργείους και πάλι
ελευθερώνονται από την αποτολμηθείσα αρπαγή. Ο υψηλός λυρισμός του
έργου θαυμαζόταν από τους αρχαίους, ήδη, χρόνους.
ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ
Από τους τρεις κορυφαίους Έλληνες τραγικούς, που μας σώθηκαν μερικά
έργα τους, ο πιο προσιτός, τόσο στην αρχαιότητα όσο και στην εποχή
μας, είναι ο Ευριπίδης. Δραματικός και περιπαθής ποιητής, ένας
φιλόσοφος και, μαζί, ένας ψυχολόγος των ανθρωπίνων αρετών και
ελαττωμάτων.
***
Ανδρομάχη: το δράμα αυτό εικονίζει, κατά τον πιο θαυμαστό τρόπο,
έναν κόσμο αισθημάτων, ζήλειας, μίσους και στοργής. Ο Νεοπτόλεμος,
χωρίζοντας από την Ανδρομάχη, παντρεύεται την κόρη του Μενέλαου και
της Ελένης, την Ερμιόνη, που συνεννοείται με τον πατέρα της να
σκοτώσουν τον γιο που έδωσε η Ανδρομάχη στον Νεοπτόλεμο. Ο Πηλέας,
παππούς του παιδιού, σώζει τον μικρό, και ο Μενέλαος σκοτώνει με
δόλο τον Νεοπτόλεμο. Μετάφραση, τον Γ. Τσοκόπουλου.
Άλκηστης: Σύμφωνα με τον όρο που είχε θέσει ο θεός, ο Άδμητος θα
γινόταν αθάνατος, αν κάποιος στενός συγγενής του δεχόταν να θυσιαστή
γι αυτόν το σκοπό. Οι γονείς του δεν δέχονται, μα η γυναίκα του η
Άλκηστης προσφέρεται πρόθυμα να θυσιαστή, δίδοντας έτσι μοναδικό
παράδειγμα συζυγικής αφοσίωσης. Η μετάφραση, σε στίχους, του Γ.
Τσοκόπουλου.
Μήδεια: Το τραγικότερο από τα δράματα του Ευριπίδου. Το πάθος της
ερωτικής εκδίκησης, ξεπερνώντας σ’ ένταση αυτό τούτο το ερωτικό
πάθος, εκφράζεται, στο έργο αυτό, στο έπακρο των εκδηλώσεων του.
Προδομένη από τον Ιάσονα, η Μήδεια καταπνίγει τη μητρική στοργή μέσα
της και σκοτώνει τα δυο τους παιδιά για να εκδικηθή τον σύζυγο.
Μετάφραση Άγγ. Τανάγρα.
Ηλέκτρα: Ο Ορέστης και η αδελφή του Ηλέκτρα θανατώνουν τον φονέα του
πατέρα τους Αίγισθο και την μητέρα τους, συνεργόν του φόνου επίσης,
Κλυταιμνήστρα. Η κάθαρση εδώ έρχεται από τον από μηχανής θεό, που
δίδει και την εξάγνιση στους δύο μητροκτόνους. Η μετάφραση,
φιλολογικά πιστή, του Αγγέλου Τανάγρα.
Ιππόλυτος: Το νεωτεριστικώτερο από τα έργα του Ευριπίδου. Η Φαίδρα
αισθάνεται ανόσιο έρωτα προς τον γυιό του συζύγου της Θησέως, τον
Ιππόλυτο. Ο νέος αποκρούει τον έρωτά της κ’ η Φαίδρα αυτοκτονεί,
συκοφαντώντας τον στον πατέρα του. Ο Θησέας εξορίζοντας τον
Ιππόλυτο, τον καταρατάται να καταστραφεί από τον Ποσειδώνα. Η κατάρα
πραγματοποιείται, μα ή συκοφαντία φανερώνεται κι ο Ιππόλυτος
πεθαίνει θρηνούμενος και συγχωρώντας. Η μετάφραση του Αγγέλου
Τανάγρα.
Ιφιγένεια εν Αυλίδι: μια από τις παθητικώτερες και καλύτερες
τραγωδίες του Ευριπίδη. Οι προσπάθειες του Αγαμέμνονος να σώση την
κόρη του, η συμπάθεια και κατανόηση του Μενελάου, που έρχονται αργά,
για το θύμα, η τολμηρή αντίσταση του Αχιλλέα εναντίον του στρατού
για να σωθή η μνηστή του, εντείνουν τη δράση και την τραγικότητα. Η
λύση του δράματος δίδεται από τον από μηχανής θεόν. Η μετάφραση, σε
στίχους, του Ι. Φραγκιά.
Ιφιγένεια εν Ταύροις: Η Ιφιγένεια, που θυσιάζεται από τον πατέρα της
Αγαμέμνονα στην Αυλίδα, για να γίνη δυνατόν ν’ αποπλεύσουν τα πλοία
της τρωικής εκστρατείας, σώζεται την τελευταία στιγμή από την θεά
Αρτέμιδα, που την μεταφέρει στην χώρα των Ταύρων. Εκεί, μητροκτόνος
πια και περιπλανούμενος, την συναντά ο αδελφός της Ορέστης, ιέρεια
της Αρτέμιδος. Φεύγοντας αποκομίζει μαζί της και το άγαλμα της θεάς
στην Αθήνα. Μετάφραση Ν. Κυπαρίσση.
Βάκχαι: Πρόκειται για μιαν από τις αρτιώτερες και οπωσδήποτε την
λυρικώτερη από τις τραγωδίες του μεγάλου ποιητή. Ο Πενθέας κ’ η
μητέρα του Αγαύη, απιστώντας απέναντι των θείων, τιμωρούνται από τον
θεό Διόνυσο, γιατί δε θέλησαν να δεχθούν τη λατρεία του στην Θήβα. Η
μετάφραση, σε στίχους, του Κ. Βάρναλη.
Φοίνισσες: Περιστρέφεται γύρω από την τραγική παράδοση της
αδελφοκτονίας Ετεοκλέους και Πολυνείκους, Γεμάτη επεισόδια και
σκηνική δράση, όπως ο θάνατος των δυο αδελφών, το διώξιμο του πατέρα
τους Οιδίποδος, η γενναία απόφαση της Αντιγόνης κτλ., θεωρείται μια
από τις ωραιότερες τραγωδίες του Ευριπίδου. Η μετάφραση του Ν.
Ποριώτη.
Ικέτιδες: Δράμα πολιτικό και πατριωτικό, αναγόμενο στον ήρωα Θησέα,
ο οποίος θάβει τους Αργείους που έπεσαν μπροστά στα τείχη των Θηβών.
Τον χορό της τραγωδίας τον αποτελούν οι μητέρες και τα παιδιά των
πεσόντων. Αυτά τούτα τα χορικά θεωρούνται από τα παθητικώτερα της
αρχαίας τραγωδίας καθόλου. Η μετάφραση, σε στίχους, του Ν. Ποριώτη.
Ηρακλής μαινόμενος: Το ωραίο αυτό δράμα του μεγάλου τραγικού,
αναφέρεται στον Ηρακλή, που, ελευθερώνοντας τα παιδιά του,
κυριεύεται ύστερα από μανία και τα σκοτώνει. Μόλις συνέρχεται από
την τρέλλα του και καταλαβαίνει τι έχει κάμει, επιχειρεί να
αυτοκτονήση, αλλά τον σώζει ο φίλος του Θησέας. Η άρτια τούτη
μετάφραση, που διατηρεί όλη την ομορφιά του πρωτοτύπου οφείλεται
στον Κ. Βάρναλη.
Ίων: Το δράμα αυτό διακρίνεται για την περίτεχνη πλοκή του, τις
περιπέτειες που με πολλή τέχνη παρεμβάλλονται και για την
απροσδόκητη έκβαση. Η υπόθεση του περιστρέφεται γύρω από τους
κινδύνους, την αναγνώριση και την αναγόρευση, μετά, του Ίωνος, ως
κληρονόμου του βασιλέα της Αττικής Ξούθου. Η μετάφραση, του Πολ.
Δημητρακόπουλου.
Κύκλωψ: Σατυρικό δράμα, που ανάγεται στη γνωστή ομηρική περιπέτεια
του Οδυσσέα, με τη μέθη και την τύφλωση του Κύκλωπα, που κάνει
δυνατή τη σωτηρία του ήρωα και των συντρόφων του. Τα κωμικά
επεισόδια κάνουν το έργο αυτό εξαιρετικά ενδιαφέρον για κάθε εποχή.
Η μετάφραση έγινε από τον Γ. Τσοκόπουλο.
Ορέστης: Το πιο πολύπλοκο και νεωτεριστικό δράμα ίσως, του Ευριπίδη.
Ο Ορέστης καταδικάζεται σε θάνατο από τους Αργείους, ενώ ο θείος του
Μενέλαος τον εγκαταλείπει, από δειλία. Εξαγριωμένος από τη στάση του
Μενελάου ο Ορέστης θέλει να σκοτώση τη σύζυγο του και την κόρη του
Ερμιόνη. Τελικά μεταπείθεται από τον από μηχανής θεό και παντρεύεται
την Ερμιόνη. Η μετάφραση έγινε από την Ηλία Βουτιερίδη.
Ρήσος: Ανήκει στα νεώτερα δράματα της Αττικής Τραγωδίας, κ’ είναι
αβέβαιο αν ανήκη στον Ευριπίδη, μολονότι από τους αρχαίους ήδη
χρόνους αποδιδόταν σ’ αυτόν. Φαίνεται ν’ ανήκη μάλλον στη σχολή του
Φιλοκλέους. Ανάγεται στο ομηρικό επεισόδιο της αρπαγής της Ελένης
από τον Πάρη. Η μετάφραση έγινε από τον Άριστο Καμπάνη.
Ηρακλείδες: Το δράμα αναφέρεται στην περίθαλψη των Ηρακλειδών στην
Αττική κι αποτελεί ύμνο στην ανδρεία των Αργείων και των Αθηναίων
ηρώων. Το επεισόδιο, όπου η Μακαρία παραδίδεται με τη θέληση της
στον θάνατο προς χάριν της κοινής σωτηρίας, εντείνει την τραγικότητα
του δράματος. Η μετάφραση, σε στίχους Κ. Βάρναλη.
Εκάβη: Συγκρατώντας την οδύνη της για τον θάνατο του γιου της
Πολυδώρου, η βασίλισσα της Τροίας συμβάλλει στην καταστροφή του
δολοφόνου. Στην τραγωδία τούτη, το πάθος της εκδίκησης στην Εκάβη,
περιγράφεται με βαθύτατη ψυχολογία. Η μετάφραση του Ν. Ποριώτη
Ελένη: Αντίθετα από την παράδοση, η Ελένη παρουσιάζεται εδώ σαν
υπόδειγμα πιστής συζύγου, και βοηθημένη από τον σύζυγο της Μενέλαο,
κατορθώνει να γλυτώση από τον γάμο με τον Αιγύπτιο βασιλέα. Η αδελφή
του τελευταίου, η Θεονόη, που συμπονεί τους συζύγους, είναι από τους
καλύτερα διαγραφόμενους χαρακτήρες του έργου. Μεταφραστής ο Άριστος
Καμπάνης.
Τρωάδες: Το συνταρακτικό τούτο δράμα αποτελεί εξεικόνιση των
φρικαλεοτήτων της αλώσεως της Τροίας. Η σφαγή της Πολυξένης, ο φόνος
του Αστυάνακτος, η όψη της πόλης, που πυρπολείται, δίδουν την πιο
δραματική εικόνα πόλης που καταπατείται από τον εχθρό. Η μετάφραση
οφείλεται στον Άριστο Καμπάνη.
***
ΣΟΦΟΚΛΗΣ
Απαράμιλλοι σε δραματικό και πλαστικό κάλλος, οι τραγωδίες του
Σοφοκλέους αποτελούν απλησίαστα πρότυπα της δραματικής τέχνης όλων
των λαών κι όλων των εποχών. Αρμονικός υμνητής της φύσης, θαυμαστός
ανατόμος του πάθους, φιλοσοφικός ερευνητής της ανθρωπίνης ψυχής και
του ηθικού κόσμου, ο Σοφοκλής εξυψώνει, φωτίζει και γοητεύει, με
σκέψη, λυρισμό, περιπάθεια και καλλιτεχνική αρτιότητα, το κοινό του.
Αντιγόνη: Από τα πιο συγκλονιστικά δράματα του παγκοσμίου θεάτρου,
το έργο αυτό παρουσιάζει αντίμαχα τον φυσικό νόμο - τη φωνή του
αίματος - προς το νόμο της Πολιτείας, που επικρατεί βέβαια και
συντρίβει, αλλά δε μπορεί να ταπεινώση την ευγένεια του φυσικού
νόμου της στοργής. Η θαυμάσια μετάφραση, οφείλεται στον Κ.
Χρηστομάνο.
Ηλέκτρα: Η αλλεπάλληλη διαδοχή τραγικών γεγονότων και η συχνή
μετάπτωση των αισθημάτων και των παθών δίδουν στην τραγωδία τούτη
τον νεωτεριστικώτερο τύπο. Ύστερα από την ανάγνωση των δύο αδελφών,
του Ορέστη και της Ηλέκτρας, αποφασίζεται η εκδίκηση της πατρικής
δολοφονίας: ο φόνος της Κλυταιμνήστρας και του Αιγίσθου. Η μετάφραση
έγινε από τον Μ. Αυγέρη.
Οιδίπους Τύραννος: Ο τραγικός θρύλος της ακουσίας πατροκτονίας του
Οιδίποδος και του γάμου του με την μητέρα του δραματοποιείται στο
έργο αυτό σαν αποκάλυψη που επέρχεται από τον θεό και που
εξιλεώνεται με την αυτοκτονία της μητέρας, αιμομίκτριας εν αγνοία
της, και της εκούσιας τύφλωσης του Οιδίποδος. Μεταφραστής ο Άριστος
Καμπάνης.
Τραχίνιαι Το δράμα αυτό περιστρέφεται γύρω από τον οικτρό θάνατο του
Ηρακλή από ερωτικά φίλτρα της συζύγου του Δηιάνειρας, που είχε
παρασυρθή στην πράξη της από υπερβολικό έρωτα. Η ακουσία δολοφόνος
αυτοκτονεί και ο Ηρακλής, πριν πεθάνη, μαθαίνει πως είναι αθώα. Η
μετάφραση οφείλεται στον Άριστο Καμπάνη.
Φιλοκτήτης: Ο Νεοπτόλεμος, για να πάρη στην κατοχή του τα πατρικά
όπλα από τον Φιλοκτήτη, ύστερα από χρησμό, στην αρχή μεταχειρίζεται
δόλο, όπως τον είχε συμβουλέψει ο Οδυσσέας. Συγκινημένος, όμως, από
τη γενναιοψυχία του ήρωα, μετανοεί, φανερώνει την απάτη και
παραιτείται από τα σχέδια του. Ο Ηρακλής που παρουσιάζεται σαν από
μηχανής Θεός, συμβιβάζει τα πράγματα και δίδει τη γνωστή από τον
Όμηρο λύση.
Αίας: Αναφέρεται στον ομηρικό ήρωα, που παρεφρόνησε, κατά θείαν
βουλήν, για την αλλαζονία του. Συνερχόμενος ο ήρωας και νιώθοντας
ντροπή, αυτοκτονεί. Ύστερα από επέμβαση του αδελφού του Τεύκρου και
του αντιπάλου του Οδυσσέα κηδεύεται με μεγάλη λαμπρότητα για τον
ηρωισμό του και την άλλη του αγαθότητα. Η μετάφραση ανήκει στον Κ.
Βάρναλη.
Οιδίπους επί Κολωνώ: το τελευταίο από τα δράματα του Σοφοκλέους.
Παρουσιάζει τις τελευταίες περιπέτειες του Οιδίποδος και κλείνει με
τον θάνατο του στον Κολωνό. Η γενική έξαρση, ο λυρισμός, η εξύμνηση
των Αθηνών, το μεγαλείο του ήρωα που πεθαίνει, αναδεικνύουν το δράμα
αυτό ως ένα από τα αριστουργήματα του παγκοσμίου θεάτρου. Η
μετάφραση του Ηλία Βουτιερίδη.
ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ