quum mancante foco patiuntur tempora giazzae,
ut modo Boccalus filando sotiliter, ante
retroque guardando, nullasque loquendo parolas
542 te phantasia butavit
_dopo 544:_ nomine Berta quidem, cognomine bella Resina
546 piliavit
675 hic Aeneam.
LIBRO VENTESIMOQUINTO
28 illic tra lorum guerra coorta est
43 fratesca fritaia
45 componere tortas
57 guerram similem partire fra lorum
94 spadam de taio senza riguardo
240 quam nisi romani consolet gratia Pauli
243 si fuerit Petri Paulo concessa
420 fiabbas
476 id
482 speties et
510 citolos
_dopo 658:_
quae tamen incidi digna est sententia vatis
cortice non tenero, Corydon quam dicat Alexi:
marmore sed duro, phrygius quam proferat haeros
Absolvit me forte
TRAHIT SVA QVEMQVE VOLVPTAS[1]
[1] La Boselliana del 1555 ommise questi versi: è la sola variante
notevole che essa presenti con la Cipadense.
IV
MOSCHEIDOS
LIBRO PRIMO
147 compleverat illa
148 data fit
341 Myrmiliones
346 formica trucem Myrmiliona timet
410 falza segando taiat
422 myrmilionaeis.
LIBRO SECONDO
163 rugit
_dopo 284:_
agmina Caganiel sua circum circa regyrat
ut qua bombardis fit via denter eat
448 sub luce solis.
_All'_explicit_ della _Moscheide_ seguono nella Cipadense tre numeri,
a piè di pagina:--_17. 4. 33_;--forse 17 aprile 1533, probabiledata
del rimaneggiamento di quel poemetto._
V
EPIGRAMMATA
_Gli epigrammi delle stagioni portano l'intestazione: «_Merlinus ad
Baldum_». Ad essi susseguono questi componimenti, che il Folengo
con lievi ritocchi aveva inserito nel _Varium poëma_._
Baldus ad Merlinum
Quos mihi misisti versus de quattuor anni
temporibus, medio legimus in studio.
Diversas de te diversa in gente catavi
sentenzas, quarum displicet una mihi.
Scilicet ignorans quod sis parlare latinum,
unde macaronica dicier arte cupis.
Fac age, quaeso, provam, si quattuor illa camoenis
tempora legitimis dicere forte queas.
Merlinus ad Baldum
Nil mihi diversae stimmatur opinio turbae:
sum macaronus ego, sic macaronus ero.
Sed tibi, Balde, tamen parebo: dat ecce Comina
hos ut cumque potest facta latina modos.
Experientia I
Ver novum domitis adest pruinis,
cui Mars nunc aperit tenerque aprilis.
Occurrunt Veneres, vagique Amores,
dum tectum vetuli subintrat anni.
Sol fraeno ignivomos equos retentat,
lentis solstitium notans quadrigis,
Aestas nuda sitit, gravesque spicas
dum torret, cupidos parat colonos.
Autumnus moderante sole flammas
prodit tardigradus, satis quod ille
succulentus hebet, suaeque vites
illi palmitibus gemunt onustis.
Adportat gelidos Hyems novembres,
canasque hirta comas, trahit podagram,
tuscit, pelliceis pedes ad imos
se volvens tunicis, fovensve prunas.
Experientia II
Ver nitens, ubi nix modo imperabat,
sumit regna, suasque ponit herbas.
His arridet Amor, parensque Amoris,
his blanda zephyrus iocatur aura.
Aestas delitiis laboriosa
praefert seria, decutitque flores,
his fruges subicit Ceres opimas,
his flavae subeunt deae manipli.
Autumnus vacuos cados vetusti
ad novum reparat Thyoniani.
His plaudit Bromius, Bromique pupi
his circumsiliunt, chorosque ducunt.
Horret bruma gelu, casaeque rimas
stipat sedula pervias rigori.
His mugit Boreas, suasque victor
his vibrat scytico nives ab arcto.
Experientia III
Iam novos, variosque picta flores
passim reddit humus, decusque veris.
Lascivit Cytheraea, consuitque
ludenti violas, rosasque Amori.
Dat messes ager hispidus salubres,
nec tunc utilis impeditur ardor.
Texit flava Ceres graves aristas,
cingens tempora spiceis corollis.
Pingues pampineos gravant lacertos
uvae, pampinei gravant lacerti
ulmos; ulmi asinum gravant flagellis,
dum, Silene, agis hunc gravem racemis.
Nix Alpes aquilone sibilante
summas candidat, implicantur amnes,
hinc Nymphae vitreo stupent ab alveo,
et comuni glacie comas sub ipsa.
Experientia IV
Fragrant multicolora prata gemmis,
quas leni populant apes susurro.
Laetae qua nemorum trabes comantum
frondescunt, avibus sonant canoris.
Flagrant pulverulenta rura flammis,
quas brevi extenuant oves sub umbra.
Lentae qua Coryli, nigraeque olivae
pallescunt, querulis strident cicadis.
Turgent mellificata musta botris,
quos Bacchae patulis ferunt canistris.
Et qua vitibus explicantur umbrae:
--Io, Bacche.--canunt;--Io, Lyaee.--
Torpent obstupefacta stagna crustis,
quas nec plaustra notant, rotaeque signant.
Et qua cymba modo premebat undas
colludunt pueri, labantque plantis.
Experientia V
Florescunt sata, vineaeque gemmant,
purae per teretes cient lapillos
raucum murmur aquae, udulique rivi
albent liliolis, rubent rosetis.
Durescunt segetes agris, caduntque
iam curvis sata falcibus, nec aestu
messores avidum gemunt laborem,
sed crebris cyathis levant calorem.
Dulcescunt, nimioque botriones
sunt ulmis oneri tumente succo.
Fit vindemia, vinitorque laetus
suo destituit decore vites.
Canescunt nive tecta, stiriaeque
his pendent vitreae, stupentque guttae.
Pastor straminibus, simulque arator
defendunt, hic oves, at ille tauros.
Experientia VI
Vector sydoniae calet puellae,
sagittas acuit tener Cupido,
torquati geminantur hinc palumbes,
auriti lepores, boaeque turpes.
Sydus herculei flagrat Leonis,
frondes nec tenui moventur aura,
dumos nec gelidi exeunt lacerti,
portu nauta latet, viator umbra.
Pugnaci haeret Apollo Scorpioni,
spumant labra mero, lacusque praelo
vi pressante capit novum phalernum,
complenturque cadi, amphoraeque grandes.
Horret sydere bruma Capricorni,
auget ligna focis, veruque torret
longo terga suum, superque crates
tuceta et croceae strident tomaclae.
_Dopo l'epigramma _De Baldracco_, segue l'invettiva_
Ad poëtam impudicum
Quam sunt et lepidi, quam et elegantes
sunt tui endecasyllabi, Petrille,
summaque arte laboriosiores,
doctos qui referas in his Catullos:
tam sunt illecebrae tui exoleti
scortilli putridae, iocique turpes,
ut non putridius cadaver, ut non
sit cur turpe oleat magis cloaca.
Quare odoriferas rosas, Petrille,
si quando olfacimus tui leporis,
optamusque ibi mille habere nasos;
en hui quam cito nostra, nescio quo
ventris profluvio cadit voluptas,
atque intercipiunt rosas oleta,
optamusque ibi nullum habere nasum.
Si nescis, tua bella, mi Petrille,
vernum Cyntia concacat rosetum.
_Dopo l'epigramma _Ad Falchettum_ segue una seconda invettiva_
In felem omnium pessimum
Resultent «io io» Coci: resultent
iam dudum queruli simul Lebetes.
Nuper nescio quid mali gemebant.
Quin ipsae insiliant nigrae nigellis
ollae cum patinis, et huc et illuc
permixti urceolis catini et urnae.
Et quantum est olidissimae popinae
«Io» ter geminent, chorosque ducant.
Curis namque animi levantur aegris,
hostem namque alacres suum triumphant.
Hostis insidiator ille felis,
versipellis, atrox, trifurcifer fur,
et cuivis cacodaemoni parandus,
tam cautissimus omnium latronum,
quam notissimus omnium malorum,
lurco, carnivora et lucernilingus,
praedatorque inhians iugi rapinae,
ictu nunc valido atque ponderoso
ligonis periit, deditque poenas,
tot commissa luens, quot ille sparsim
per corpus rubeos pilos habebat.
Ah pili scelerum indices suorum!
I, nunc, palladios bibas liquores
nulla relligione, qui nec ipsi
parcis stuppae, olidas vorans lucernas.
At vobis, Lemures tenebricosi,
et nigri Genii iubetur orci:
raptate hanc olei bibacitatem,
torquete hanc adipis gulositatem,
torrete ad patinas Stygis flagranti
bullantes oleo et putri sagina.
Has poenas merito luat gulonis
felis ingluvies voracitasque.
Ad Baldum
Cornacchias partimque speto, partimque guazetto
suscepi coctas, Balde facete, tuas.
Quas bene copertas satis ampla scudella tenebat,
quum tua portavit vecchia beghina mihi.
Sed postquam totas, netto remanente cadino,
edimus, heu qualis tanta per ossa stupor.
Rursus in exhaustum tornavimus illa piattum,
verum tantorum non fuit ille capax.
Quarum gustigolum cogor narrare saporem,
est caro calcagnis plus tenerina meis.
Tolle viam gambas, testas, alasque striatas,
in vaso brognis conca piena manet.
Iuro tibi videor tantum rosegasse corammum,
post illas mansit stracca ganassa dapes.
Dens habuit partem maiorem, panza minorem,
gratia quapropter nulla redenda tibi est.
_La Cipadense colloca ora qui l'epigramma _In obitu episcopi
Cipadae_ (con cui la Vigaso Cocaio finisce); segue ad esso una
saffica che nei _Pomiliones_ il F. intitolò a Paolo Orsini:_
Ad Baldum de ira
Nocte si quando media repente,
dum tibi obrepens sopor ambit artus,
Balde, consurgitque Aquilo, trucemque
fertur in Eurum,
en vago excussus tonitru, fenestras
luce rimosas rutilare cernis.
Quam ciet creber Iovis huc et illuc
ventus et ignis.
Interim praeceps nebulas Orion
torquet abruptas, ut ab axe credas
mole subductum bibula per auras
Nerea duci.
At simul fessi posuere venti,
solque disiecit tenebras sub ortum:
surgis, explorans quid atrox ruinae
gesserit imber.
Cernis heu moerens ut agros olivis,
ut nemus passim trabibus revulsis
straverit, littusque putri gravarit
Africus alga.
Flent lacessito tibi cuncta vultu.
Hic Ceres, Floraeque nitor, Paterque
vitium sensere Iovem ruentem
grandinis iras.
Quae semel vento ruit acta pinus
haud reviviscit, nec acer, nec ilex,
nescit heu certa, semel hinc quod exit,
lege reverti.
Non minus si quando furor virum, quem
ius potens irae decet, incitarit,
ah quibus se se veneranda larvis
turpat imago.
Frons trahit vultus, oculosque torvis
asperat flammis, tremebunda livent
labra, dens frendit, micat impedito
lingua palato.
Iurgii tandem via vi patescit,
fulgur et linguae crepitat solutae,
mens cadit vesana, caduntque lapso
pectore sensus.
Victa quin morum gravitas fugatur,
virque, qui consors modo erat deorum,
mugit ut bos, ut leo rugit, utque
sibilat anguis.
Mox ubi lapsae Eumenides quierunt,
mensque redduxit sibi se, procellam
cernit ingentem miser et peremptos
fulmine mores.
Verba succurrunt, reditura demum,
si redit noster, repetitque fontem
Mintius, vel Signa queunt Olympi
vertere cursum.
Ingemit secum, nec humi iacentes
sublevat demens oculos, nec inde
(tam pudet fusae gravitatis) uti
audet amico.
Ira, si obluctans animum triumphat,
tu tibi servis, at inermis abs te
tunc fugit, cum te premis, estque summa haec
palma laborum.
_All'epigramma della facezia di Cingar seguono questi quattro
componimenti, con cui la Cipadense si chiude:_
In obitu Caroli Agnelli
Carole, quis vatum praestans et idoneus adsit,
qui satis ad tumuli defleat ossa tui?
Sunt, fateor, nostro tenues in carmine vires,
non tamen ah tenues liquimur in lachrymas!
Carmina debentur lachrymis, lachrymaeque sepulchris,
debentur functis luce sepulchra viris.
Huc huc et charites properent, Phoebique sorores,
quae colunt fontem numina, quaeque nemus.
Huc, inquam, properent, elegisque furentibus ornent
busta sepulchrali semper alenda face.
Ad Seraphum
O qui nobile nunc peritiorum
effulges specimen quod extiterunt,
quotve sunt modo, quotve erunt deinceps,
mallem aut Chrisogono aut mihi dedisses,
quam isti delicias poëticorum,
Flacci scilicet aureum libellum.
An sat commodus ille, idoneusque
horti fossor habetur, ut libellum
tam bellum, aureolumque, melleumque
docti susciperet manu Seraphi?
an, Seraphe, habilem esse censuisti
durum foenisecam explicare Flaccum?
Is quanto magis utilis ligoni,
is tanto minus utilis libello est,
cui nec littera quamlibet minuta,
nec tantillus apex patet figurae.
Verum, inquis, bonus est vir, ah cachinnor
ut huius bonitas homuntionis,
qui bubulci ad aratrum ineptit, aptet
se se Flacci ad Epistolas profundi.
Agricola ad suum ligonem
Amo te merito Ligo ligonum
antistes, nitidi minister horti.
Nam quantum est, vel erit, vel ante constat
tot iam saecla fuisse sarculorum
nemo te melius repurgat herbas,
unde tot sata, multiplexque vernat
pubertas holerum, decusque florum.
Tua namque opera nemus virentum
betarum superat, suosque late
dat lactuca dapum quies lacertos,
non est dicere quanta brassycarum
sit vis; dispeream nisi praealtis
se herbae subiiciant pares cupressis.
Conclusio
Quae prius ingenio docili mihi floruit aetas
magnificae poterat laudis adire iubar.
Decipitur iuvenum sed mens improvvida, quae quo
saepe decus poscit, dedecus inde refert.
Cum macaronaeae subeunt ludibria vanae,
tam pudet ut pudeat non puduisse satis[1].
[1] L'esemplare della Comunale di Mantova ha, a questo punto, la
simbolica vignetta d'un agnello che torna raumiliato all'ovile,
col motto «_Perieram_». Manca invece questa figurazione
nell'esemplare della Vittorio Emanuele, recante qui l'_explicit_,
ripetuto poi un'altra volta nell'ultima carta. Ciò significa forse
che l'autore volle introdotta la vignetta dell'agnello, quando giá
la tiratura della Cipadense era inoltrata. Sarebbe dunque un'altra
prova non doversi prender per buona moneta la dichiarazione
premessa all'_Errata-corrige_, che gli «errori non puochi della
stampa» spiega col «non esservi travenuta la correzione del
proprio autore». Il fitto _Errata-corrige_ occupa tre pagine e
mezzo. L'_explicit_: «_Cipadae, apud magistrum Aquarium Lodotam_»
è fregiato da un ritratto del poeta coronato d'alloro: ritratto
non fantastico, forse, perché se non somiglia al celebre busto del
Museo di Mantova (esemplato dal Portioli), e tanto meno al
ritratto del Folengo preposto all'ed. Amsterdam (Napoli, 1692), mi
pare tuttavolta arieggi quello, onde il Terranza adornoò
l'edizione mantovana del 1768, desumendolo da un «archetipo»,
posseduto dai Capilupi, parenti del Folengo (cfr. _Studi
folenghiani_, p. 67).
III
SAGGIO DI VARIANTI DELLA TOSCOLANA
I
LE PREFAZIONI
I
EPISTOLIUM COLERICUM
MAGISTRI ACQUARII
AD
SCARDAFFUM ZARATANUM
MERLINI POËMATIS CORRUPTOREM
Laudabilis et observabilis apud antiquos usanza fuit, ut in suarum
frontibus epistolarum aliquam salutationem percupiant et ascribant
recipienti eas condignam. Quam igitur salutem, ut huiusmodi
mantineamus costumamentum, tibi, sbudellatissime Scardaffe,
convenientem mandabimus? An Dei gratiam? minime, quia Christum,
sanctamque Mariam renegasti. An corporis bonam valetudinem? absit, es
etenim (ut diu sbaiafasti) consumatissimus herbolattus, et Avicennam,
Hippocratem, Galienum, Mesuen totum avantaris imprendisse, et ideo de
sanitate conservanda non ullum tibi habes mancamentum, nani (teste
Piotino) male guaribit alios qui sibi medemo infirmanti dare soccorsum
nequit. Verum tibi congruum illud disticon inveni[1]:
Dens tibi si caderet quoties fers ore bosiam,
iam tua non posset pane ganassa frui.
[1] Cfr. l'epigramma _Ad Briossum_ [Ed.].
An tibi richezzam denariosque desiderem? ad propostum nequaquam. Te
namque per botegas toga brocata decorum, colana torquatum, supra
mullettam cavalcantem saepe sguaitamus observamusque; non tibi,
mullettaeque tuae polimenta desunt, non staffiles recamati, millibus
et stringulis ornati. Qua propter richissimum te arbitramur. O si
teipsum considerares, quam bellum nobis de te spectaculum praebes,
quum passu portantino tich tach pedibus sonantibus hinc inde per urbem
cursitas! An tibi filios optabimus? nec ita, quando quidem castratus
es, nam dum in arte castratoria te peritum iactabas, quendam soldatum
lergnam patientem eunichizare presumpsisti, credens (ut usaris)
aliquem ditesticulare porcellum, illi miserulo genitalia simul et
animam cavasti. Porro soldati ceteri, non pocum tua pro imperitia
sdegnati, te nasconditer pigliarunt ligaruntque, ac sine tantis
tenais, ferrisque affogatis, tibi castronato baricocolos extirparunt,
fadigamque filios generandi penitus abstulerunt. Hinc tibi supra
pilastrum quendam carmen attacatum fuit, creditum poëtae Godii.
Legis adimpletor meritat Scardaffus honorem,
vult oculum pro oculo, pro pede vultque pedem.
Sic, dum testiculos morienti taiat ab uno
milite, testiculos praebet et ipse suos.
Ringratiandus tamen est magister Zucconus peritissimus castrator, qui
rogatus nisi tradidisset aiuttum, tirasses merito sursum (ut aiunt)
calzas. Ergo nec huiusmodi salutatio convenit homini docto, ricco,
castratoque. Tanta denique fantasticatione cerebrum gratavi, quod
pulchra, quod sufficiens, quod omni laude dignissima, per me salus
retrovata est. Accipe igitur, frater mi Scardaffe, mi frater dico,
quem super furcas tam filialiter et voluntariter appicatum viderem et
crocitantes cornachias effossis oculis nutrientem. Mi denique frater,
cui cancarorum quattuor galeas desidero, cui quantos per contadinorum
copias sentimus nominare giandussas, angonias, codosellas desideramus
in corpore, talibus namque gratiis (sunt enim gratiae gratis datae)
perfectior et praticatior herbolattus evaderes. Sint itaque tua salus
infrascripta mala, quae Merlinus noster in quartadecima macaronice
loquens de Saturno ait:
Capitis dolor, hydropisia, _ecc._[1].
[1] Segue tutta la filatessa delle malattie: cfr. _Baldus_,
XV, 362-73.
Haec itaque Saturni familia tua sit salus, dilecte Scardarle, quia
iuxta meritum dandum est precium, nec tantum haec eadem in tuo corpore
desideramus. Verum tum in famiglia et parentela tua, tum in amicis,
benefactoribus et tibi benefacturis appeto; quis non ista fideli
percuperet familiari? Ut autem sis felicior, haec irremediabilia fore
velimus et in his voluptatibus te nestoreos agere dies divi concedant.
Vin scire quod tuum beneficium erga me sic bene tibi desiderare
commovit? arrige aures, bricone. Divinum quippe volumen Merlini Cocaii
mihi furtim surripuisti, mox omni latrina merdolatius imboazzanter ad
lucem venire fecisti. Audiat terra, coelum, mare, Plutoque causam
falsificationis eiusdem voluminis praeclari, et subtiliter universis
tuae sceleraginis rebus fantasticatis iratus aetheris arbiter te summo
de troni solio fulmine devoret. Scelerate, proterve, ribalde, ladro,
sacrilegiis plenissime, venisti iam pridem ad me, nescio quibus
lusenghis, petere veniam ne te amplius per expressum zaratanum,
subdolum, falsum, ribaldonem manifastarem. Quando quidem quotidie
sentiebam te super bancos et pulpitos predicare et zaratanizare, ubi
vendebas bissolos, impiastros, cerottos de stercore canis compositos,
probans esse optimum ad expellendam rognam cerottum. Avantabas quin
etiam te sanare absque bragherio rotturas, cavare dentes, foecundare
mulieres, purgare oculorum pannos et catharates, extirpare petras, et
omnia haec absque dolore faciebas, immo facere dicebas, quosdam
componebas siroppos, pilulas, unguentos, confectos quos falso
appellabas dragantes, dyaquironem, elefanginas, crocias, aureas, sine
quibus et caetera. His ego tuis ribaldariis motus, per quas non
modicas acquirebas pecunias et homines perimebas non tuli, imo te per
strionem pubblicassem, ni subito venisses ad veniam. Ego benignus
cessi, mox humiliter nostris in penetralibus accepi, ubi nostras
lucubrationes aliquantillas ostendi.
Tu tamen fraudolenter me inadvertente poema praeclarissimi poëtae
Merlini Cocaii macaronicum robasti, corrupisti, falsificasti, et multa
non sua interposuisti, et plures libros surripuisti, quos tibi
tribuere volebas, manigolde, furcifer malignissime. Esset enim
sacrificium non modicum Deo gratum te scortegare, homo pessime, non
homo sed bestia, diabolazze; praeterea sic imboazzatum, castratum,
totum ab illo mutatum stampare fecisti. Quid promerebat vates inclitus
sic a te viciari? Utique causa vindicandi te, quoniam tuas insectabar
malignitates? Simulator pessime, quem de Ganelonis maganzesi natum
iudico et quem patefacturus sum per barrum, per ladrum, per
rofianazzum. Vade in malam crucem et quantum Ovidius Naso desiderat in
Ibin multiplicatum millies in te nunquam deficiens veniat.
II
LAUDES MERLINI
EIUSDEM MAGISTRI ACQUARII LODOLAE AD ILLUSTREM DOMINUM PASARINUM
SCARDUARUM COMITEM, DE VITA ET MORIBUS MERLINI COCAII ET DE INVENTIONE
HUIUS VOLUMINIS.
Dudum, serenissime princeps, adeo meum imbalordasti cervellum, ut tibi
de catatione voluminis huius aliquid ispienare velim, quod de memoriae
cadastris quasi mattus cascarim. Quam ob rem ne tantum mihi amplius
tribuas impazzum, accipe rem, non quam orecchis aut naso audivi,
veruni his manibus pertoccavi. Iam pridem nosti quantum ego sim in
curiosare mundum solicitus, diversasque rerum proprietates; et hoc
herbolattos, dentiumque cavatores, braghirorum conciatores
maximamenter condecet. Accidit nos aliquanti herbolatti Armeniam
versus navigabamus causa retrovandi radices, herbas, lapides,
vermiculos et huiusmodi facendas ad conficiendam tiriacam
bisognatissimas. Erant nobiscum super eandem, medesimamque garavellam,
seu barcam intelligibilius dimandandam, magister Salvanellus
Boccatorta, magister Dimeldeus Zucconus, magister Ioannes Baricocola,
magister Buttadeus Gratarogna, et ego magister Acquarius Lodola. Erant
praeterea quatuor praticatissimi artis physicae giudei: Samuel
videlicet, Nabaioth, Helcana, Ruch. Isti omnes insimul aequoris
schenam traversando schavezzabamus. At pluribus exactis giornis,
ventorum contrariatio tanta surrexit, et pluviarum discrepantibus
ventositatarum fulminibus tanta fluctuatio nos accoiavit quod ad
quandam inhabitatam et inherbosam terram nostra tandem garavella se
nolendo inzappellavit. Ibi ergo nescio quo portu recepti, anxii,
stracchi, affamati, bagnati tandem desmontavimus in sabionigeram
littoris spiazam, et aliquanticulum repossati surreximus ad
investigandam loci proprietatem. Terenus erat primamenter arenosus,
unde foltum pignarum intravimus boscamen; insofribilem caldum Phoebus
illic sparpagnabat, quapropter tum pro maris balordimento
sbalanzantis, tum pro solsticii boimento ad cuiusdam smisuratae
montagnae cavernam prestiter confugimus. Quae primo in intramento
guardantibus intro non pocam mentis cagarolam incutiebat. Verum
gaiardos assumentes animos deliberavimus accepta prius victuaria, nec
non lanternarum lusoribus, illam finaliter incuriosare. Facto itaque
signo crucis, magistro Salvanello davantum eunte, subintravimus, et
caminantes caminantes semper magis ad bassum andabamus. Post duorum
caminamentum dierum, ecce vetustas cadaverum gambas, testas, brazzos,
spallas, variaque diversorum animalium acatavimus ossamina, quibus
calcatione pedum trapassatis, antrum spaciosum cum duabus de brunzo
portis mire lavoratis ac intertaiatis aspeximus; hic dubitativi per
horam unam remanivimus quis prius introgredi bastaret animo,
resembrantes illis sgnavoliloquis gattis, qui concilio facto
consultaverunt Apollinem quis mezeni persuttum prior assaltare
deberet; aut magis assomiabamur toppis vel soricis, qui sortem
buttarunt qualis foret attacaturus sonalium adversanti gatto. Tandem
ad guisam pegorarum, unum presumptuosiorem aliis seguitavimus. Imus
hinc inde per illam cerchitantes grottam, vidimus incudines,
martellos, tenaias, scarpellos, et haec similia multum rugine facta.
Vidimus insuper gambas, schincas, testasque homininas: quanta
maravigliatiatione afficiebamur tu ipse pensato. Ulterius procedentes
ecce (mirabile dictu) marmoricias undecim adnumeravimus sepulturas,
quarum granditudinem non meum est calamo distorchiare. Super illas
autem porphidina tabula ficcabatur pendula, qua litterulis antiquis et
indoratis hoc epigramma compositum per nostrum Merlinum Cocaium poëtam
mantuanum sculpebatur. Lege:
Hos sculpsit tumulos Merlini dextera vatis,
magnanimos posuit sub quibus ipse duces.
Qui phlegethonteas superis cedentibus umbras
lustrarunt, et res, quas egocumque cano.
Scripsimus hexametro baldense poëma cothurno,
non tamen ad metam sors tulit ire suam.