εις τα προς αυτόν της εθνικής συνελεύσεως έγγραφα, λέγων, ότι
έλαβεν εν Πετρουπόλει τα δύο ψηφίσματα, το μεν περί του
διορισμού του, το δε περί ευρέσεως δανείων· ότι και προ της
παραλαβής των εγγράφων και επί μόνη τη διά των εφημερίδων
αγγελία του διορισμού του κατέβαλε πάσαν φροντίδα περί
ευρέσεως πόρων· ότι διέμενεν εισέτι μακράν της Ελλάδος, ίνα
μεμονωμένην την σχετίση προς τας Δυνάμεις και τη προμηθεύση
πόρους πλουσιωτέρους και σταθερωτέρους· ότι η επ' αγαθώ της
Ελλάδος τάσις της εξωτερικής πολιτικής διά της παρεμβάσεως των
αυλών εκρέματο εκ του πατριωτισμού των στρατιωτικών και των
πολιτικών της Ελλάδος, των μεν πειθομένων εις τους αρχηγούς
των, των δε διοικούντων τον τόπον διά τον τόπον, και ότι
ήλπιζεν επί της καταβάσεώς του να τω δοθή η απαιτουμένη
δύναμις εις επωφελή συμβιβασμόν των μεταξύ Ελλάδος και
Δυνάμεων. Διά της επιστολής ταύτης υπηνίττετο και την υπέρ της
Ελλάδος των τριών αυλών συνθήκην· διότι, αν και καθ' όν καιρόν
έγραφεν, η συνθήκη είχεν υπογραφή, δεν είχεν όμως επικυρωθή·
την δε 19 αυγούστου ό εστι μετά την επικύρωσίν της, έγραψε
πλατύτερον περί αυτής και καθαρώτερον, προτρέπων την
προσωρινήν κυβέρνησιν να την δεχθή αδιστάκτως ως σωτήριον.
Έξ περίπου εβδομάδας διέτριψεν ο Καποδίστριας εν Λονδίνω,
καταγινόμενος πολυειδώς και πολυτρόπως και παρά τω συμβουλίω
της συμμαχίας, και παρά τοις δυνατοίς του τόπου επ' ωφελεία
του έθνους του αναθέσαντος αυτώ τα της κυβερνήσεώς του· και
μεταξύ άλλων εσχεδίασε να φέρη εις Ελλάδα ξένα στρατεύματα εις
πρόοδον του πολέμου και τακτοποίησιν του εσωτερικού. Αλλ'
επειδή δεν επραγματοποίησε το υπό της εν Τροιζήνι συνελεύσεως
ψηφισθέν δάνειον, δεν επραγματοποιήθη ούτε το περί επικουρικών
στρατευμάτων σχέδιον. Εκ Λονδίνου μετέβη εις Παρισίους, όπου
ηύρε καλλίστην υποδοχήν, και διέτριψεν αγωνιζόμενος υπέρ της
Ελλάδος τέσσαρας εβδομάδας· εκείθεν μετέβη εις Αγκώνα την 8
νοεμβρίου, και μη ευρών το επί διάπλω του ταχθέν κατά την
αίτησίν του αγγλικόν πλοίον διέμεινεν έξ εβδομάδας και
απέπλευσεν επί της αγγλικής κορβέττας Λύκου· κατά δε τον
διάπλουν μετεβιβάσθη εις το δίκροτον Warspite, και έφθασεν εις
Μάλταν την 28 δεκεμβρίου, όπου διέτριβε τότε ο Κοδριγκτών·
Ιανουάριος απέπλευσεν επί του αυτού πλοίου την 2 ιανουαρίου και
κατευωδώθη την 8 εις Ναύπλιον και η πόλις εκείνη, η τα
πάνδεινα πάσχουσα εξ αιτίας των εσωτερικών ταραχών και
διαιρέσεων, απηλλάχθη παντός φόβου, φανέντος μόνον του
φέροντος τον κυβερνήτην πλοίου, και οι αντιφερόμενοι
φρούραρχοι του παλαμηδίου και της ακροναυπλίας, οι
παρακούοντες και κυβέρνησιν και αρχιστρατηγίαν, επρόσφεραν
αυτώ αυθόρμητοι και αυθημερόν την υποταγήν των και τας κλεις
της πόλεως και των φρουρίων· αλλά δεν εδέχθη την προσφοράν επί
λόγω ότι δεν ενήργει εισέτι ως κυβερνήτης. Την δε 8 απέβη εις
την πόλιν υποδεχθείς επί του παραθασσαλίου μετά πάσης χαράς
και τιμής· προπροευομένου δε του κλήρου ιεροφορούντος και του
λαού παρακολουθούντος, υπήγεν υπό τον ήχον των δοξολογιών και
των ευφημιών εις την μητρόπολιν, και μετά την τελετήν εδέχθη
τον κλήρον, τους πολιτικούς και στρατιωτικούς αρχηγούς της
πόλεως και λοιπούς προκρίτους, επέβη το εσπέρας εις το
δίκροτον, απέπλευσε την επαύριον και κατευωδώθη την 11 εις
Αίγιναν, όπου έδρευαν η βουλή και η αντικυβερνητική επιτροπή.
Την αυτήν ημέραν τον επεσκέφθησαν επί του πλοίου τα μέλη της
αντικυβερνητικής επιτροπής ιδιωτικώς, την επαύριον δε και
επισήμως και συν αυτοίς ο πρόεδρος της βουλής, επί σκοπώ να
τον συνοδεύσωσιν εις την ξηράν. Κατά την επίσημον δε ταύτην
επίσκεψιν ανυψώθη η ελληνική σημαία επί του αγγλικού δικρότου
και επί της γαλλικής φρεγάτας, Ήρας, ελλιμενιζούσης εν Αιγίνη,
και εχαιρετήθη διά 15 κανονοβολών. Αριστήσαντες δε όλοι επί
του δικρότου, έπιαν εις υγείαν των τριών ανάκτων, του
κυβερνήτου, και εις ευτυχίαν της Ελλάδος, και υπό την
κανονοβολήν όλων των εν τω λιμένι πλοίων συνώδευσαν τον
κυβερνήτην εις την ξηράν αι ελληνικαί Αρχαί και οι πλοίαρχοι
και οι αξιωματικοί του δικρότου και της φρεγάτας· τον
υπεδέχθησαν δ' επί της αποβάσεώς του κληρικοί ιεροφορούντες
και λαϊκοί, και τον έφεραν ψάλλοντες και αγαλλόμενοι εις το
επί τούτω δαφνοστρωθέν προαύλιον της μητροπόλεως, όπου τον
ανέμεναν η βουλή και οι λοιποί εν τη νήσω προύχοντες, και όπου
προσήκουσαι ευχαί προς Θεόν ανεγνώσθησαν, ευφημίαι εις τιμήν
των υπερμάχων τριών Δυνάμεων και του κυβερνήτου επλήρωσαν όλων
τα στόματα, λόγος πατριωτικός εξεφωνήθη υπό του διδασκάλου
Καήρη, και μετά την τελετήν, ο κλήρος, αι Αρχαί, οι Βουλευταί,
οι παρευρεθέντες λοιποί προύχοντες, ο λαός και οι συναποβάντες
ξένοι συνώδευσαν τον κυβερνήτην εις την κατοικίαν του.
Ουδέποτε άνθρωποι εδέχθησαν ευνοϊκώτερον τον λυτρωτήν των. Και
ο στρατιωτικός και ο πολιτικός και ο ιδιώτης της Ελλάδος
εχάρησαν όλοι την αυτήν χαράν, διότι όλοι ησθάνοντο την αυτήν
χρείαν.
Είδαμεν, ότι θέατρον δεινών καταχρήσεων εδείχθη η ξηρά και
κατ' εξοχήν η θάλασσα, και η Ελλάς εφαίνετο πλοίον
εγκαταλελειμμένον εις την διάκρισιν των ανέμων· διά τούτο η
έλευσις του κυβερνήτου εξελήφθη ως εμφάνισις εωθινού αστέρος
εν μέσω νεφέλης· αλλ', αν η θέσις της Ελλάδος ήτο κακή ως
θέσις αναρχική, η διάθεσις όλου του λαού ήτο καλή ως διψώντος
την εγκατάστασιν της ευταξίας· την εδίψων και αυτοί οι αίτιοι
της αταξίας, οι κατέχοντες τα φρούρια του Ναυπλίου, και τους
είδαμεν αυτοπροαιρέτως προσφέροντας τω κυβερνήτη και τας κλεις
των φρουρίων και εαυτούς. Εκ ταύτης της αιτίας ευχερεστέρον
ήτο το υπέρ τακτοποιήσεως του κράτους έργον του κυβερνήτου
παρ' ό,τι επιπολαίως εφαίνετο, διότι το επικρατούν κακόν ήτο
των περιστάσεων και όχι των διαθέσεων, αι δε περιστάσεις δεν
ήσαν πλέον αι αυταί επί της αφίξεώς του εξ αιτίας της
συμμαχικής αντιλήψεως και τόσων άλλων καλών της πολιτικής
θέσεώς του.
Η εν Τροιζήνι συνέλευσις, η ψηφίσασα τον Καποδίστριαν
κυβερνήτην, συνεψήφισεν, ως είδαμεν, και σύνταγμα εις
κυβέρνησιν της Ελλάδος. Βάσις αυτού ήτον η πλήρης και τελεία
ανεξαρτησία του έθνους· απηγορεύετο δε η δι' οποιονδήποτε
λόγον και εν οιαδήποτε περιστάσει κατάργησις της ανεξαρτησίας.
Αλλ' η συνθήκη της συμμαχίας ανεδείκνυε την Ελλάδα υποτελή, ό
εστιν ανέτρεπε την βάσιν της ανεξαρτησίας, εφ' ής εσάλευε το
σύνταγμα· οι δε Έλληνες, οι συντάξαντες αυτό τον απρίλιον,
καθ' όν δεν υπήρχεν η συμμαχία, έσπευσαν να δεχθώσιν
ευγνωμονούντες και την επί της συστάσεως αυτής συνθήκην, ώστε
εδέχθησαν πανδήμως δύο συστήματα ανατρεπτικά αλλήλων, το του
συντάγματος και το της συνθήκης. Αι διτταί αύται αρχαί της
υποτελείας και της ανεξαρτησίας αδύνατον ήτο να συγχωνευθώσι,
και έπρεπε να προτιμηθή η συφερωτέρα. Το σύνταγμα της
Τροιζήνος παρείχε την ανεξαρτησίαν, πλην γραπτήν· η δε Ελλάς,
εξαντληθείσα εν μέσω μακρών αγώνων και αταξιών, δεν είχε πλέον
τρόπους εις υπεράσπισίν της. Αλλ', αν παρείχε μετριωτέρα καλά
η συνθήκη, η απόλαυσις αυτών και βεβαία ήτον υπό την εγγύησιν
τριών μεγάλων αυλών και προαγωγός εφαίνετο εις το μετά ταύτα
και αυτής της ανεξαρτησίας. Η συνθήκη αύτη δεχθείσα παρά της
Ελλάδος εφηρμόζετο ήδη δι' όπλων και διαπραγματεύσεων, διότι η
Ελλάς εφρουρείτο διά θαλάσσης υπό την προστασίαν αυτής, και η
μάχη του Νεοκάστρου ήτον αποκύημα. Ο κυβερνήτης είχε σταθεράν
απόφασιν, και πριν πατήση το έδαφος της Ελλάδος, να βαδίση ην
διέγραφεν η συνθήκη οδόν· ουδέ δυνατόν ήτο να βαδίση άλλην·
μαρτυρεί δε την απόφασίν του ταύτην αυτός έν τινι προς τον
αυτοκράτορα της Ρωσσίας αναφορά προ της εκείθεν αναχωρήσεώς
του (γ) λέγων, ότι τότε θ' ανεδέχετο τα της εντολής του εν
Ελλάδι, ότε ελάμβανε την αναγκαίαν πληρεξουσιότητα παρά των
Ελλήνων εις διευθέτησιν της μελλούσης υπάρξεώς των επί των
όρων της εν Λονδίνω συνθήκης· αν δε οι Έλληνες επέμεναν εις τα
της παντελούς ανεξαρτησίας, δεν θ' ανεμιγνύετο εις τα πράγματα
και θ' ανεχώρει εις την γενέθλιον εστίαν του. Αλλ' εχρειάζετο
και νομιμότης εις μεταβολήν του συνταγματικού συστήματος, και
νομιμότης δεν υπήρχεν. Οι λόγοι του κυβερνήτου εις αλλοίωσιν
των αρχών, εφ' ών έθεσεν η εν Τροιζήνι συνέλευσις την υπ'
αυτόν κυβέρνησιν, ήσαν ακαταμάχητοι· αλλά τις εδύνατο να
μετακινήση ό,τι έθεσεν εθνική συνέλευσις ως αμετακίνητον; όχι
άλλος βεβαίως ειμή εθνική συνέλευσις, και ο κυβερνήτης ώφειλε
να την συγκαλέση ευθύς εις νομιμοποίησιν της κυβερνήσεώς του·
αλλ' εβάδισεν άλλην οδόν· εζήτησε και έλαβεν εξουσίαν εις
σύστασιν του νέου κυβερνητικού οργανισμού παρά των
ενυπαρχόντων δύο σωμάτων, του βουλευτικού και του
νομοτελεστικού, ήγουν παρά των μηδεμίαν εχόντων εξουσίαν να
δώσωσι, διότι ουδεμίαν εξουσίαν έδωκεν αυτοίς η εθνική
συνέλευσις. Ο Καποδίστριας εφοβήθη τα αποτελέσματα εθνικής
συνελεύσεως και επρόκρινεν ατυχώς τον τρόπον τούτον. Αλλ' ήτο
πρέπον να στήση την κυβέρνησίν του επί παρανομήσεως;
επροφασίσθη την επικρατούσαν αταξίαν ως πρόσκομμα των εκλογών·
και μήπως όλαι αι προλαβούσαι εκλογαί δεν έγειναν, και όλαι αι
προλαβούσαι εθνοσυνελεύσεις δεν συνεκροτήθησαν εν μέσω εθνικής
αταξίας; αλλ' η μετά ταύτα διαγωγή του επί της συντάξεως του
περί εκλογών νόμου και επί των εκλογών αυτών ανεκάλυψε φανερά
τα αληθή αίτια της αναβολής της εθνικής συνελεύσεως. Ήθελε να
επιρρεάση τας εκλογάς διά της υπαλληλίας του, και διά τούτο
ήθελε να εγκαταστήση εν πρώτοις αυτήν· αλλ' η λαμπρά και
εγκάρδιος εθνική υποδοχή του, η υπακοή όλων, ως και αυτών των
στασιαστών, εις τας διαταγάς του, η πλήρης πεποίθησις των
Ελλήνων εις την ικανότητά του και τον πατριωτισμόν του, και
προ πάντων η αναπόδραστος ανάγκη της εις τα πράγματα κλήσεώς
του έπρεπε να τον πείσωσιν, ότι επί συνελεύσεως είχε το παν να
κερδίση και ουδέν να φοβηθή· αλλ' ο κυβερνήτης, καθώς
απέδειξεν όλη η εν Ελλάδι πολιτική διαγωγή του, ήτον άτολμος
πολιτευτής και αμφίβαλλε μόνος αυτός περί ου ουδείς άλλος
αμφίβαλλεν. Αν άλλως επολιτεύετο, δεν θα εστηλιτεύετο η
κυβέρνησίς του υπό της μετ' ολίγον αναφανείσης αντιπολιτεύσεως
ως παράνομος, δεν θα έπασχεν όσους έπαθε κλονισμούς το
δύστυχές έθνος υπό την πρόφασιν της παρανομήσεως, και δεν θα
έπινεν ουδ' αυτός τόσα φαρμάκια.
Πεσούσης της βουλής διά της συγκαταθέσεως αυτής, ανύψωσεν ο
κυβερνήτης επί των ερειπίων της και διά της συναινέσεώς της
πολιτικόν σώμα εξ 27 μελών, «το Π α ν ε λ λ ή ν ι ο ν», και το
διήρεσεν εις τρία τμήματα διαιρέσας τας εργασίας του εις
διοικητικάς, οικονομικάς και δικαστικάς· έκαστον δε των τριών
τμημάτων είχε πρόεδρον ονομαζόμενον πρόβουλον· ο δ' επί των
οικονομικών ήτο και πρόβουλος όλου του σώματος· ώρισε δε και
τα καθήκοντα του σώματος τούτου. Κατ' αυτά επάναγκες ήτο τα
ψηφίσματα του κυβερνήτου να εκδίδωνται επί των εγγράφων
αναφορών του πανελληνίου ή των τμημάτων αυτού, είτε διοικητικά
ήσαν τα αντικείμενα είτε νομοθετικά· και διοικητικά μεν ήσαν
τα περί ων αι πράξεις της εν Τροιζήνι συνελεύσεως επρονόησαν,
νομοθετικά δε τα περί ων ουδέν ενομοθετήθη.
Καθ' ήν δε ημέραν εξεδόθη ο κυβερνητικός ούτος οργανισμός
εξεδόθη και διακήρυξις προς τους Έλληνας λέγουσα τας αιτίας,
δι' άς εχρονοτρίβησεν ο κυβερνήτης περιοδεύων επ' ωφελεία της
πατρίδος την Ευρώπην, δεικνύουσα την ανάγκην εγκαθιδρύσεως
ισχυράς και νομίμου κυβερνήσεως εις κτήσιν των αγαθών της
συνθήκης της συμμαχίας, προαναγγέλλουσα συγκρότησιν εθνικής
συνελεύσεως τον προσεχή απρίλιον, και δικαιούσα επί λόγω
κατεπειγουσών περιστάσεων την απαραίτητον σύστασιν του
προσωρινού συστήματός του συναινέσει της βουλής και των
εγκριτωτέρων του έθνους. Μετά τινας δε ημέρας ο κυβερνήτης
ωρκίσθη τον εξής όρκον.
«Εν ονόματι της αγιωτάτης και αδιαιρέτου Τριάδος ορκίζομαι να
εκπληρώσω, κατά τας οποίας αι πράξεις της Επιδαύρου, του
Άστρου και της Τροιζήνος έθεσαν βάσεις, τα εμπιστευθέντα μοι
χρέη παρά του έθνους. Ορκίζομαι να τα εκπληρώσω μέχρι της
συγκαλέσεως της εθνικής συνελεύσεως κατά τους κανόνας διά της
καταστάσεως της προσωρινής κυβερνήσεως ορισθέντας, μόνον
σκοπόν έχων να προάξω την πρόοδον της εθνικής και πολιτικής
ανακαινίσεως της Ελλάδος, ώστε να δυνηθή όσον τάχιστα να
απολαύση των σημαντικών ωφελειών τας οποίας η εν Λονδίνω
συνθήκη της 24 Ιουνίου 1827 τη επαγγέλλεται.
«Καθίστημι εμαυτόν υπεύθυνον δι' όλας τας πράξεις της
διοικήσεώς μου και εγγυώμαι να υποβάλω αυτάς εις την κύρωσιν
της εθνικής συνελεύσεως, ήτις θέλει συνέλθει τον απρίλιον
μήνα».
Πλημμελής φαίνεται ο τύπος του όρκου τούτου, αν και τον
συνέταξεν αυτός ο κυβερνήτης γαλλιστί, διότι ελάλει αλλά δεν
έγραφεν ελληνιστί. Ορκισθείς να κυβερνήση την Ελλάδα καθ' άς
έθεσαν βάσεις αι πράξεις της Επιδαύρου, του Άστρου και της
Τροιζήνος, βάσεις πλήρους ανεξαρτησίας και αντιπροσωπικού
πολιτεύματος, ωρκίσθη να την κυβερνήση και καθ' ό εισήξε
πολίτευμα μέχρις ου συνεκαλείτο η εθνική συνέλευσις εις
απόλαυσιν ρητώς των καλών όσα η εν Λονδίνω συνθήκη
επηγγέλλετο· η συνθήκη δε αύτη καθίστα την Ελλάδα υποτελή τω
σουλτάνω, και το πολίτευμά του δεν ήτον αντιπροσωπικόν.
1828
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΟΒ'.
&Πειρατεία και εξάλειψις αυτής. — Τα κατά την Γραμβούσαν. —
Τακτοποίησις του ναυτικού και του στρατιωτικού. — Παράδοσις
των φρουρίων Ναυπλίου εις την κυβέρνησιν και αλλαγή φρουρών. —
Πώλησις προσόδων — Διοικητικός οργανισμός της Ελλάδος. —
Κατεδαφισμός Τριπολιτσάς παρά του Ιβραήμη.&
ΚΑΙ άλλοτε ανεφέραμεν περί της πειρατείας, αλλά πρό τινος
καιρού το κακόν υπερεπλεόνασε. Μοναδικόν και αίσχιστον
φαινόμενον εν τη ιστορία των εθνών ανεδεικνύετο. Καθ' όν
καιρόν οι στόλοι των ευρωπαϊκών Δυνάμεων, καταβάντες εις
Ελλάδα προς σωτηρίαν των Ελλήνων, κατέστρεφαν τας δυνάμεις,
και κατεπόντιζαν χιλιάδας των εχθρών αυτών, τινές των Ελλήνων
περιτρέχοντες την θάλασσαν ελήστευαν τα υπό ευρωπαϊκήν σημαίαν
πλοία και εκακοποίουν ενίοτε και αυτά τα πληρώματά των· το δε
πάντων αίσχιστον, έπρατταν τα τοιαύτα πολλάκις υπό την σκέπην
καταγωγικών εγγράφων της κυβερνήσεώς των· μετακομιζόμενα δε τα
πλοία, όπου έδρευεν αύτη, κατεδικάζοντο ενώπιον αυτής δι'
ασεβούς και αναιδούς δικαστηρίου. Ηγανάκτησεν η Ευρώπη όλη,
εφρύαξαν οι ναύαρχοι της συμμαχίας επί τη τοιαύτη διαγωγή,
εστηλίτευσαν την κυβέρνησιν ως ανίσχυρον και κακοήθη, και την
ηνάγκασαν εκούσαν άκουσαν να διακηρύξη, ότι επ' ουδεμία
προφάσει επετρέπετο του λοιπού έκπλους εις καταγωγήν, ή
σύλληψίς τινος των υπό ουδετέραν σημαίαν πλοίων, ότι μόνα ήσαν
αλώσιμα όσα απεδεικνύοντο ένοχα παραβιάσεως πραγματικού
αποκλεισμού εντός ρητής αποστάσεως, και ότι εθεωρούντο ως
πειραταί οι παραβάται των κανόνων τούτων, και εφωδιασμένοι αν
ήσαν διά τακτικών εγγράφων καταγωγής.
Καθ’ άς δε ημέρας ήλθεν εις Ελλάδα ο κυβερνήτης, η μεταξύ
Ελλησπόντου, Ρόδου και ανατολικών παραλίων της Πελοποννήσου
θάλασσα ήτο θέατρον πειρατείας· αλλ' η Γραμβούσα και αι
βόρειοι σποράδες ήσαν καθ' αυτό πειρατήρια, και όλον το
ευρωπαϊκόν εμπόριον έπασχε δεινώς. Εις θεραπείαν του κακού
διέταξεν η αγγλική κυβέρνησις να εμποδίζεται παν ένοπλον
πλοίον υπό σημαίαν ελληνικήν του να θαλασσοπορή μέχρι της
συστάσεως εν Ελλάδι κυβερνήσεως ικανής ν' ασφαλίση την
θαλασσοπλοΐαν, εξαιρουμένων των πολεμικών της ελληνικής
κυβερνήσεως και των υπό τας διαταγάς αυτής πλεόντων. Κατά την
διαταγήν ταύτην τα περί ων ο λόγος μέρη, όπου επλεόνασεν η
πειρατεία, είλκυσαν κυρίως την προσοχήν και των ναυάρχων της
συμμαχίας και του κυβερνήτου· και ο μεν Κοδριγκτών ανεδέχθη,
επί της κατά την Μάλταν εντεύξεώς του μετά του κυβερνήτου, να
καθαρίση την Γραμβούσαν, ο δε κυβερνήτης τας βορείους
σποράδας. Επί τω σκοπώ τούτω απεστάλη ο μοίραρχος Άγγλος Θωμάς
Σταίνης εις Γραμβούσαν έχων υπό τας διαταγάς του τρεις
φρεγάτας, δύο δικάταρτα και δύο γολέττας· παρηκολούθουν δε και
μία κορβέττα, έν δικάταρτον και δύο γολέτται υπό σημαίαν
γαλλικήν υπό τον Ρεβερσώνα· συναπέπλευσε και ο Μαυροκορδάτος
ως επίτροπος της ελληνικής κυβερνήσεως. Απόρθητος είναι η
Γραμβούσα και δυσπρόσιτος διά την αλίμενον, κρημνώδη και
ανεμώδη θέσιν της· το δε ορμητήριον τούτο των πειρατών ήτον εν
ταυτώ και ορμητήριον των υπέρ ελευθερίας της νήσου αγωνιστών·
εκείθεν εξώρμων συγχρόνως κακούργοι επί της θαλάσσης και
πολεμισταί κατά των Τούρκων επί της ξηράς. Οι δε σύμμαχοι, οι
θέλοντες την παύσιν της πειρατείας, ήθελαν και την πρόοδον του
ελληνικού αγώνος, ελπίζοντες ν' αναγκάσωσι τοιουτοτρόπως έτι
μάλλον την Πύλην εις συμβιβασμόν. Διά τούτο, αφ' ού η ρηθείσα
αγγλογαλλική δύναμις εφάνη έξωθεν της Γραμβούσης, έγραψεν ο
μοίραρχος Άγγλος προς την εν τω φρουρίω εκείνω επιτροπήν των
Κρητών, ότι ήλθε να εξαλείψη την πειρατείαν, αλλ' όχι και να
εμποδίση τους υπέρ ελευθερίας της νήσου αγώνας. Εζήτει δε εις
ευόδωσιν του σκοπού, δι' όν εστάλη, να τω παραδοθώσι τα πλοία
των, τα εξ αρπαγής σωζόμενα πράγματα και δώδεκα Κρήτες
ονομαστί θεωρούμενοι ως οι μάλλον ένοχοι· να παραδοθή δε και
το φρούριον εις την ελληνικήν κυβέρνησιν. Κατ' εκείνον τον
καιρόν κατεγίνοντο οι Κρήτες να διαβιβάσωσιν εκ Γραμβούσας εις
τον λιμένα των Σφακιών τα υπό τον Χατσή-Μιχάλην και άλλους
καταπλεύσαντα εκεί στρατιωτικά σώματα καί τινα εντόπια εις
έξαψιν του ήδη αναρριπισθέντος πολέμου, και επρότειναν τω
μοιράρχω να μη εμποδίση την ήδη ετοίμην διαβίβασιν αυτών,
υποσχόμενοι να τω παραδώσωσι μετά ταύτα και το φρούριον και τα
πλοία των, αλλ' αποποιούμενοι την παράδοσιν των δώδεκα επί
λόγω, ότι ουδείς αυτών ευρίσκετο εντός του φρουρίου. Την
πρότασιν ταύτην υπεστήριζαν και ο Χαμιλτών και ο Μαυροκορδάτος
ως ούσαν κατά το πνεύμα των οδηγιών της συμμαχίας. Αλλ' ο
μοίραρχος, άνθρωπος του γράμματος μάλλον ή του πνεύματος των
οδηγιών του, και θεωρών ένοχον την επιτροπήν, διότι μέλη τινά
αυτής ήσαν εκ των δώδεκα, μηδέ πιστεύων τους λόγους της,
έδωκεν επί τη παρακοή αυτής το σημείον της προσβολής, και
πρώτος αυτός επί της Φρεγάτας, Ίσιδος, εκανονοβόλησε τα
έμπροσθεν του φρουρίου πλοία και αυτό το φρούριον. Ήτον η 19
ιανουαρίου, και έπνεε την ώραν εκείνην σφοδρός λίβας. Η Ίσις,
παραπλέουσα την γην επί σκοπώ να βλάψη έτι μάλλον τα εν τω
λιμένι πλοία, ευρέθη αίφνης πλησίον υφάλου, και εις αποφυγήν
του κινδύνου ανεκρούσθη. Αλλ' επί τη απροσδοκήτω ανακρούσει
έπεσεν επί την παραπλέουσαν Καμβρίαν, και αι δύο φρεγάται
περιεπλέχθησαν. Εις διαχωρισμόν δε αυτών έκοψαν οι ναύται τον
δόλωνα της Καμβρίας, και η μεν Ίσις διεσώθη, αλλ' η Καμβρία
ωθουμένη προς την ξηράν υπό του επικρατούντος ανέμου, και μη
δυναμένη να ορθοπλεύση εξ αιτίας του παθήματός της, εκάθησεν
επί της υφάλου και εναυάγησεν· εκινδύνευσε δε και η την επί
της υφάλου πεσούσαν παρακολουθούσα τρίτη φρεγάτα, πλην δεν
έπαθε ρίψασα την άγκυράν της εις πυθμένα βαθύτατον. Αλλά τα
παθήματα ταύτα δεν απέτρεψαν τον μοίραρχον του σκοπού του.
Δώδεκα μεγάλα πλοία ευρέθησαν εν τω λιμένι της Γραμβούσης, εξ
ών τέσσαρα εκάησαν, τρία εβυθίσθησαν, και πέντε αφηρπάγησαν
και εστάλησαν εις Μάλταν· εις παύσιν δε πάσης εχθροπραξίας
απήτει ο μοίραρχος την παράδοσιν των δώδεκα και την του
φρουρίου. Οι Κρήτες παρέδιδαν το φρούριον, αλλ' ουδένα των
δώδεκα επαναλέγοντες, ότι ουδείς αυτών ήτον εντός· διά τούτο
το φρούριον επολιορκείτο υπό των συμμαχικών πλοίων και εις
ουδένα των εν αυτώ επετρέπετο έξοδος, διότι όσον περισσότεροι
ήσαν οι εν αυτώ, τόσον ταχυτέρα ηλπίζετο η παράδοσις αυτών,
καταναλισκομένων των τροφών. Ελέγετο δε ότι ενήσαν
επτακισχίλιοι ψυχαί. Εν τούτοις εισήχθη επί παραλαβή του
φρουρίου φρουρά της ελληνικής κυβερνήσεως εξ εκατόν τακτικών
υπό τον φιλέλληνα Ουρκουάρτον, αλλ' ούτε ευπειθής ήτον η
φρουρά, ούτε όσην απήτει η εν τω φρουρίω ευταξία, διότι οι εν
αυτώ οπλοφορούντες και μη αποτελούντες μέρος αυτής ήσαν
δεκαπλάσιοι· διά ταύτην την αιτίαν προσαπέβησαν εκατόν
αγγλογάλλοι εις ενίσχυσιν αυτής και αποκατάστασιν της
ευταξίας. Αλλ' οι εν τω φρουρίω, βλέποντες αυτούς ερχομένους
και φοβούμενοι μη, ενδυναμωθείσης της φρουράς, κακοπάθωσί
τινες αυτών και απολέσωσιν όσα πράγματα εσώζοντο εισέτι εκ της
πειρατείας, έκλεισαν την πύλην του φρουρίου κατά πρόσωπον
αυτών· αφ' ού όμως τους είδαν πλησιάσαντας και ετοίμους εις
προσβολήν, την ήνοιξαν^ εσκόπευαν δε να εξέλθωσί τινες αυτών
επ' ελπίδι να τους πείσωσιν ίνα επανέλθωσιν εις τα πλοία των,
διότι δεν ήθελαν να δώσωσιν αφορμήν αλληλομαχίας. Αλλ', εν ώ
ηνοίχθη η πύλη, ώρμησαν οι αγγλογάλλοι και εισήλθαν βία εις το
φρούριον, μηδενός εναντιωθέντος. Εισήλθαν δε την επαύριον και
άλλοι 200 εξ αυτών. Αφ' ού δε το φρούριον κατελήφθη, εδόθη
άδεια ν' αναχωρήσωσιν οι θέλοντες, αλλά προσείχαν οι φύλακες
επί της πύλης μη υπεκφύγη τις των δώδεκα, όντων, κατά το
λέγειν του μοιράρχου, εν τω φρουρίω.
Κατ' εκείνας τας ημέρας εσκοτώθη ο φρούραρχος Ουρκουάρτος
επιπεσούσης της στέγης της σεσαθρωμένης κατοικίας του,
πνεύσαντος σφοδρού ανέμου. Εστάλη δε ως διάδοχός του ο εκ
Χανόβρης φιλέλλην Χάνης.
Αφ' ού δε οι αγγλογάλλοι κατέλαβαν το φρούριον, ο φόβος των εν
αυτώ ενόχων ηύξησε, και τόσω μάλλον, καθ' όσον ο μοίραρχος δεν
έπαυεν απαιτών τους δώδεκα, και μεταχειριζόμενος παντίους
τρόπους εις σύλληψίν των· οι πλείστοι δε των ενόπλων Κρητών
εκάθηντο έγκλειστοι εντός των οικιών έτοιμοι εις αντίστασιν,
αν επεφέρετο βία. Εν ώ δε επεκράτουν υποψίαι και φόβοι,
ειδοποιήθη ο μοίραρχος ότι οι επί της ξηράς αγγλογάλλοι
εκινδύνευαν να εξόλοθρευθώσιν εν ρητή νυκτί δι' υπονομής. Επί
τη ειδοποιήσει ταύτη έτρεξεν ο αρχηγός αυτώ Στραγκουαίης εις
τον υποδειχθέντα τόπον της υπονόμου και συνέλαβέ τινας καθ' ήν
ώραν έθεταν την εις ανατροπήν του κτιρίου, όπου διέτριβαν οι
αγγλογάλλοι, πυρίτιδα, και ούτως η βδελυρά πράξις διεσκεδάσθη.
Οι δε εν τω φρουρίω εθορυβήθησαν όλοι, και πολλοί των ενόχων
έντρομοι εδραπέτευσαν υπό το σκότος της νυκτός· αλλά
συνελήφθησαν καί τινες, εν οίς και έξ εκ των δώδεκα, και
εστάλησαν σιδηροδέσμιοι εις Αίγιναν· εστάλησαν συγχρόνως εις
Μάλταν και τα συλληφθέντα σώα έξ πλοία και κατεδικάσθησαν μεν
ως πειρατικά, αλλ' απεπέμφθησαν εις την ελληνικήν κυβέρνησιν
προς χρήσιν αυτής επί ρητή απαγορεύσει του ν' αποδοθώσιν εις
τους ιδιοκτήτας· συναπεστάλησαν δε εις Μάλταν και όσα είδη εκ
των διά πειρατείας αρπαγέντων ευρέθησαν εν τω φρουρίω·
απέβησαν επί τη ανακαλύψει της υπονόμου και άλλοι στρατιώται
εκ των συμμαχικών πλοίων, το φρούριον εκενώθη όλον, οι υπό τον
Χατσή-Μιχάλην και λοιπούς απέπλευσαν, πάμπολλαι οικίαι
κατηδαφίσθησαν, και ούτως ετελείωσαν τα της Γραμβούσης.
Ο δε κυβερνήτης αναδεχθείς την κατά τας βορείους σποράδας
εξάλειψιν της πειρατείας, ανέθεσε την φροντίδα εις τον
Μιαούλην. Δεν υπέστη ούτος όσα οι κατά την Γραμβούσαν
πειρατοδιώκται, διότι οι παρεπιδημούντες κατά τας νήσους
εκείνας Ολύμπιοι, οι κύριοι όλων σχεδόν των επί πειρατεία
πλοιαρίων, τα παρέδωκαν οικειοθελώς, 80 τον αριθμόν· ο δε
ναύαρχος τα μεν έκαυσε τα δε έστειλεν εις την κυβέρνησιν προς
χρήσιν αυτής· επί σκοπώ δε να μη αναβλαστήση το κακόν,
μετέφερεν ο κυβερνήτης όλους τους επί των νήσων τούτων
Ολυμπίους πειθοί και βία εις Ελευσίνα. Διά των κινημάτων
τούτων απηλλάγη η θάλασσα των πειρατών. Ετακτοποιήθη δε και η
πολεμική και η εμπορική ναυτιλία διά προσφόρου κανονισμού
παρέχοντος αποχρώσας εγγυήσεις, και ηγρύπνει η κυβέρνησις επί
τη αυστηρά εφαρμογή του. Η δε Ευρώπη ευφήμισεν όλη τον
εξαλείψαντα την πειρατείαν κυβερνήτην.