na yao,y, cacao. Sacá quinacailan~gan na ibusá, liguisin, at haluan
nang asucal, na ualà siya; at houag na nating sabihin ang canela at
iba pang bagay na caraniuang inihahalò, at nang magcalasa ang siculate
sa pagca,t, ang caualan nitong ma~nga bagay na ito ay hindi sucat
maitulad sa caualan nang apuy.
Sa catapusa,y, nacaquita si Robinson nang isang cahoy na totoong
malaqui, na di niya naquiquilala na para rin nang cacao. Ang bun~ga ay
totoong malaqui na para nang niyog; datapoua,t, ualang matigas na
balat, at ualà namang bunót, at ang boong bun~ga ay nacacain na
totoong masarap. Ang cahoy na yaon ay iba ang lagay sa niyog, sa
pagca,t, ang niyog ay mayroong isang punò at sa itaas ay ang man~ga
dahon ay parang bun~ga; datapoua,t, ang cahoy na yaon ay may maraming
san~gá na nababalot nang man~ga dahon. Nang tumagal ay napagquilala,
na ang cahoy na yaon ang tinatauag na _cahoy nang tínapay_, na caya
tínatauag na ganoon, ay sa pagca,t, ang caniyang bun~ga ay siyang
pinacatinapay nang man~ga tauong bundoc.
Minamasdan niya na ang punò nang cahoy na yaon, dahil sa caniyang
catandaan ay hucáy na ang cabilang tabí; dahil dito,y, inacalà niyang
yaon ang totoong mabuting gau-ing bangcâ, cung mangyayaring maihahapay
niya at malalaliman nang hucay. Datapoua,t, ¿baquit puputulin ang
isang cahoy na totoo niyang paquiquinaban~gan? Baquit siya,y,
nagaalan~gan cung siya,y, macagaugauà nang isang bangcâ ó hindi. Ang
pagcucurong ito,y, totoong nacapagpahinà nang caniyang loob; at nang
matapus na niyang mapagtimbang timbang cung dapat putulin ó hindi, ay
tinandaan niyang magaling ang lugar na quinatatamnan nang cahoy, at
umouî siyang nagcacadalaua ang caniyang loob sa isang bagay na dapat
pagcuruing magaling.
Nang ipatuloy niya ang caniyang paglacad ay natagpuan niya ang
ninanasà niyang mahabang panahon, ísang pugad baga nang loro, na
totoong nacatouà sa caniya. Ang maliliit na inacay na totoong
nacatatacot at may man~ga bag-uis na, ay nan~gagliparan: liban na
lamang sa isa na di totoong malicsi ay napahuli cay Robinson, na
totoong natouà sa pagcahuling ito, higuit sa cung siya,y, macatagpò
nang isang cayamanan, at siya,y, nagtuloy na sa caniyang tahanan.
Si Luisa. ¿At ano pong mapapaquinabang niya sa isang loro?
Ang ama. Ibig niyang turuan nang ilang man~ga pan~gun~gusap, at nang
siya,y, mauiling maquinig nang isang voces na para nang sa tauo. Tayo
na nabubuhay na casama nang íbang man~ga tauo, at sa lahat nang oras
ay nacacamtan natin ang pagcaquita at pagcarin~gig sa ibang may
pagiisip na para natin, at macacausap natin sila ay inaacalà nating
ualang cabuluhan yaong paglilibang na ninanasà ni Robinson cung
mangyaring mapaquingan niya ang pan~gun~gusap nang isang loro;
datapoua,t, cung tayo,y, lumagay sa caniyang quinalalag-yan, at
matatalastas natin na ang inaacalà natin n~gayon na isang bagay na
ualang casaysayan, ay tunay na caaliuan niyong nalulungcot na tauong
nacaisaisa.
Bahaguia na lamang dumating sa caniyang tinatahanan, ay inisip ang
paggauà nang isang culon~gan na paglalag-yan nang bago niyang casama;
inilagay sa siping nang caniyang hihigan, at nahigà siyang natotouà,
na parang nacaquita nang isang caibigan.
=ICALABING TATLONG HAPON.=
Ang ama. Sa pagtauag co sa inyo n~gayon man~ga anac co, ay hindi co
inantay na dumating ang caraniuang oras, sa pagca,t, bago co pasimulan
ang pagsasalaysay nang aquing historia, ay mayroon acong isasangunì sa
inyo na isang bagay na totoong mahalaga, at ibig cong marin~gig ang
inyong pasiya.
Si Basilio. Naririto na pô caming lahat na tumatalagang sumunod sa
inyo.
Si Ramon. ¿At ano pong bagay ang ibig ninyong isanguni sa amin?
Ang ama. Tungcol sa ipinagaalinglan~gan ni Robinson sa boong magdamag,
di niya iquinacatulog sumandali man.
Si Cárlos. ¿Ano pô baga yaon?
Ang ama. Ang caniyang ipinagaalinglan~gan ay cung caniyang puputulin ó
hindi ang _cahoy nang tinapay_ na naquita niya cahapon nang hapon,
yayamang di niya natatalastas cung matutumpacan niya ó hindi ang
paggauá nang bangcá.
Si Juan. Cung sa ganang aquin ay hindi co pahahamacan ang cahoy na
yaon.
Si Basilio. Cung aco,y, ibubual co.
Ang ama. Mayroon na tayong dalauang acalang nagcacaalit: ang isa,y,
putulin na at ang isa,y, houag. Paquingan natin ang acalà nang iba.
Si Ramon. Inaayunan co ang acalà ni Juan.
Si Cárlos. Aco pô naman; di dapat putulin ang cahoy.
Si Enrique. Dapat putulin; sa pagca,t, quinacailan~gan ni Robinson ang
isang bangcá.
Si Nicolas. Gayon din pô naman ang uicà co.
Ang ama. Nagcacaparis ang ating man~ga caisipan; caya ang nagiibig na
putulin ang cahoy ay lumipat sa aquing canan, ang ayao ay lumipat sa
aquing caliuà.--Totoong magaling: yayamang cayo,y, nasa calalag-yan
na, ay paquingan natin ang catouiran nang baua,t, isa. Magsasalitang
una si Juan; at sasabihin sa atin na cung baquit ibig na houag putulin
ang cahoy.
Si Juan. Sa pagca,t, namumun~ga nang totoong masarap, at cacaunti ang
cahoy na yaon sa pulóng yaon.
Si Basilio. Yao,y, isang cahoy na matanda at ucab na, at di na
maglalaong panahon ang caniyang pamumun~ga.
Si Juan. ¿Baquit mo natalastas? Cahit ucab sa isang tabi, ¿di caya
maraming cahoy ang naquiquita nating may malaquing hucay sa punò, ay
namumun~ga ring mahabang panahon?
Si Nicolás. Dapat pasuplin~gan ni Robinson ang ilang san~ga nang cahoy
na yaon, para nang guinauà niya sa man~ga niyog; at cung gayo,y, cahit
ihapay niya, ay may matitira sa caniya nang man~ga cahoy na yaon.
Si Ramon. Oo; ualà n~gang dapat gau-in cundi ang pasuplin~gan! At
¿madali caya mamun~ga ang man~ga cahoy? Marahil man~ga apat ó limang
taon bago mamun~ga.
Si Enrique. Datapoua,t, ¿di caya lalong magaling ang magcaroon si
Robinson nang isang bangcà at nang siya,y, macapagbalic sa casamahan
nang ibang man~ga tauo, nang houag siyang mapalagui na nacaisa isa sa
pagtirá sa pulóng yaon, na ang caniyang quinacain ay ang bun~ga nang
cahoy?
Si Juan. Cung ang bangcà ay magagauá agad, ay dapat sanang putulin;
datapoua,t, nacaisa isang palacol na bató ang caniya, ay ¿paano ang
gagau-ing pagputol niyong cahoy na totoong malaqui? ¿Paano ang
gagau-ing paghucay?
Si Basilio. Cung siya,y, magtitiyagá nang paggauà at di
magbabalisausauin, ay inaasahan cong mayayari niya.
Si Ramon. Datapoua,t, cung ualà siyang layag sa caniyang daong, ¿paano
ang caniyang gagau-in?
Si Nicolás. Magdala siya nang gaod.
Si Carlos. Mabuting totoo palá. At ¿cung mabali ang caniyang gaod, ó
cung mapagod siya? ¿Hindi mo naaaalaala ang nangyari niyong tayo,y,
nasasacay sa isang paraoparauan, noong tayo,y, nalalapit sa Travemunda
sa dagat nang Báltico, at sa pagca,t, nabali ang gaod nang isang
marinero? Ay sinabi sa atin niyon nang ating ama, na cung mabali sa
dacong itaas, na di na mangyaring igaod, ay di tayo maisasadsad sa
lupà nang man~ga marinero sa isang gaod lamang.
Si Basilio. Oo n~ga; datapoua,t, yao,y, isang bangcang malaqui, na
quinalululanan nating labing ualo catauo; sucat na lamang ang
magcaroon si Robinson nang dalauang gaod ay macaaalis na sa pulóng
yaon.
Ang ama. Naquita na ninyo, man~ga anac co, na ang bagay na iyan ay
totoong mahirap acalain. Lahat nang catouirang inyong sinabi ay
naacalà na ni Robinson at sa ganang magdamag ay pinagcucuro niya ang
baua,t, isa sa lahat na yaon; sa pagca,t, ang pagsisiyasat cung
nararapat na gau-in ó houag ang alinmang bagay, ay siyang tinatauag na
pagcucurò. Magmulà nang maranasan niya ang masamáng quinasapitan nang
caniyang capan~gahasan na paglibot sa mundo, at pinabayaan niya ang
bahay nang caniyang man~ga magulang, mulà na niyon ay caniyang
sinusunod na parang isang utos, na houag gumauà nang anomang
caliitliitang bagay, cundi muna mapagcurong magaling, at sa pagsunod
niya sa utos na ito tungcol sa bagay na hinaharap, ay napaggunamgunam
niya ang lahat nang cabagayan, at napagunaua niya na ang dapat
siyasatin, ay cung cabaitan baga ang lisanin ang isang tunay na
paquinabang, baga ma,t, maliit, dahilan sa paghanap nang isang
capaquinaban~gang malaqui, cahit hindi natatalastas cung macacamtan
cung hindi. Dahilan dito,y, bumungò sa caniyang pagiisip ang fábula
nang aso na nagdaraan sa ilog na may lalang lamangcati ...
Si Cárlos. Iyan po,y, nasasaulo co. Paquingan ninyo,t, aquing
sasabihin:
_Sa sinomang nagnanasà
pagaari nang capouà
alipa,y, mauaualà
ang ari niyang alagà._
May isang asong sa ilog ay natauid,
Camunting lamangcati,y, tan~gay sa n~gipin,
Nang siya sa tubig ay nananalamin,
Isip ay ibang asong dalang cacanin.
Inacalang inagao sa bibig niya,
Datapoua,t, dito,y, nagcamalî siya,
Pagca binitiuan ang caniyang dala
At hindi nacamtan ang ninanais niya.
Ang ama. Natatantô naman ni Robinson ang fàbulang ito na para mo;
datapoua,t, pinagcurocurò niya na ang man~ga magsasaca,y, itinatanim
ang butil na sucat paquinaban~gan, at pinababayaang mabuloc at masirà
dahil sa pagasang macacamtan ang lubhang marami niyang ibubun~ga. Oo
n~ga, aniya, ang casaquiman nang aso ay ualang sucat paquinaban~gan,
sa pagca,t, ninanasa niya ang isang anino na di niya aabutan, cahit
ano ang caniyang gau-in. Hindi gayon ang pagasa nang man~ga magsasacá,
sa pagca,t, naaayon sa catouiran ang canilang ninanasà sa pagani nang
bun~ga, baga ma,t, may sucat dumating na anomang sacunâ na ìcasirà
nang pananim.
¿Di caya ito ay catulad co? Cung aco,y gumauà arao arao nang boong
casipagan, ¿di caya maipan~gan~gacò co na magagauà sacali,t, ito,y,
mayari co, ¿di co caya maaasahan na aco,y, macaalis dito sa paggiisang
ito, at dahil sa aquing bangcà ay aco,y, macalìlipat sa alin mang
lupang may tauo?
Ang pagcucurong ito,y, sa pagca,t, totoong naaayon sa caniyang
pinagnasaang lubhà, ay totoo siyang sinipag, na caracaraca,y,
nagban~gon, tinangnan ang caniyang palacol, nagtacbo sa cahoy, at
pinasimulan ang putol.
Cung mayroong bagay na totoong matagal at totoong pinaghirapan si
Robinson, ay ang pagputol nang cahoy ay siyang pinacapan~gulo. Ang
iba,y, sucat huminà ang loob; at bibitiuan ang palacol sa unang
pagtagà, at aacalain na ang gauang iyon ay hindi mayayari,t, aariing
ualang cabuluhan; datapoua,t, ang ating bayani cahit magibayo pa ang
cahirapan at calaunan nang gauang iyon, ay hindi niya babayaan:
yayamang natatalastas na natin, na inari niyang parang isang mahigpit
na cautusan ang di pagsasalauahan sa paggauà nang anomang bagay ni
caniyang pinagisip na magaling.
Sa boong umaga,y, hindi niya linicatan ang paggauà; datapoua,t,
totoong mababao pa ang caniyang natatagà sa di mabilang na caniyang
pagpalacol: dito na niya mapagcucurò cung gaanong panahon ang
quinacailan~gan bago niya maihapay ang cahoy at bago niya magauan,
bangcâ. Sa pagcatalastas niya na ang gauang ito,y, bibilang nang
maraming taon ay inacalà niyang cailan~gan na siya,y, magcaroon nang
isang método ó maayos, na pagcacabahabahagui nang caniyang man~ga
gagau-in, na sa gayong oras ay gayong bagay ang gagau-in niya; sa
pagca,t, naranasan niya sa sarili na ualang totoong nacadadalî sa
pagganap nang man~ga catungculan nang isang masipag na pamumuhay, para
nang uastong pagbabahagui nang panahon. Sasaysayin co sa inyong isaisa
ang pagcacasunodsunod nang man~ga guinagauà ni Robinson sa arao arao.
Nagbaban~gon pamamanaag nang arao, at pagdaca,y, tinutun~go ang
calapit na batis, na doon niya hinihilamusan ang caniyang muc-hà, at
hinuhugasan ang man~ga camay, dibdib at man~ga paa, at sa caualan nang
pamunas, ay inaantay niyang matuyò nang han~gin, at catulong sa
pagcatuyong ito ang pagtacbo niyang papaouì sa caniyang tahanan.
Dito,y, nagbibihis, at pagcatapus ay umaaquiat sa ibabao nang buról,
na sa ibabà, nito,y, naroroon ang caniyang yun~gib. Sa pagca,t, ualang
nacapipiguil na anoman sa caniyang man~ga matá ay inililin~gap niya sa
sarisaring cababalaghang guinauà nang Dios; at capagang caniyang loob
ay itinataas na sa lan~git sa gayong pagcaquita, ay nan~gan~gayupapà
siyang naniniclohod, na sinasamba niya at tinatauag sa caibuturan nang
pusò ang Lumic-hâ nang lahat nang bagay. Di naman niya quinalilimutang
ipanalan~gin na pagcalooban nang auà ang caniyang man~ga magulang na
caniyang linisan. Dinadain~gan naman niya, at hinihin~gang tulong ang
calinislinisan at mapagpalang Virgen na siya,y, tulun~gan, at houag
pabayaang magcasala sa arao na yaon at sa lahat nang arao nang
caniyang buhay, gayon din napaaampon cay San José, sa Angel na
tagatanod, at sa man~ga santong caniyang pintacasi, nang siya,y,
iligtas sa dilang capan~ganiban nang caloloua,t, catauan sa arao na
yaon, at sa man~ga haharaping arao nang caniyang buhay. Pagcatapus
siya,y, nananaog at caniyang guinagatasan ang caniyang hayop na llama,
na untiunting dumarami; nagaalmusal siya nang caunting gatas na
mainitinit pa; at itinatagò niya ang natitira sa caniyang pamingalan.
Ito ang caniyang guinagauà sa unang oras nang umaga.
Isinasacbat niya ang caniyang sandata sa pagtatangol nang caniyang
buhay, at ang caniyang man~ga casangcapan sa paggauà, nagtutuloy siya,
cung oras nang pagurong nang tubig, sa tabí nang dagat, at doo,y,
namumulot siya nang man~ga talaba na cacanin sa tanghali; at cung
sacali,t, oras nang pagsulong ay nagtutuloy siya sa cahoy na
pinasimulan niyang pinuputol na gagau-ing bangcâ. Caraniua,y,
sumusunod sa caniya ang caniyang man~ga hayop na nan~gin~ginain,
habang siya,y, may guinagauà.
Capag man~ga á las diez na ang arao na totoong umiinit, ay
napipilitang itiguil niya ang caniyang guinagauà. Nagbabalic si
Robinson sa tabi nang dagat, sa paghanap nang man~ga talaba, cung
sacali,t, ualà siyang naquita cung umagang umaga, at sa paliligò
naman, na caraniuang guinagauà niya macalaua maghapon, at bago mag á
las doce ay nagbabalic na siya sa caniyang tahanan na casama ang
caniyang man~ga hayop.
Guinagatasang mulî ang caniyang man~ga hayop; gumagauà siya nang
parang queso, at inihahandà niyang madalî ang caunti niyang pagcain,
na ualà cundi capirasong quesong binasâ nang gatas, ilan talaba at
calahating niyog. Ang caiguihan lamang ay hindi siya malacas cumain
doon sa mainit na lugar, gaya nang caraniuang quinacain sa man~ga
malalamig na lugar; datapoua,t, sa pagca,t, nahirati mulâ sa cabataan
sa pagcain nang lamangcati, ay dili mangyaring di niya hanapin; at
nang mangyaring macamtan niya ang nasà niyang ito, ay ang guinagauà
niya,y, linulutò niya sa bubog.
Habang siya,y, cumacain, ay nagaalio siya sa pagtuturò nang
pan~gun~gusap sa caniyang loro, at inuulitulit niya na di mamacailang
ang isang pan~gun~gusap, na ang nasà niya,y, matutong man~gusap balang
arao.
Si Enrique. ¿At ano pô ang ipinacacain niya sa loro?
Ang ama. Ang man~ga loro,y, capag nacacaualà, ay ang caraniuang
quinacain ay man~ga niyog, man~ga papaya, man~ga butó nang calabasa at
iba pang man~ga bun~ga nang cahoy; datapoua,t, ang man~ga inaalilà, ay
nahihirating cumain nang lahat halos na quinacain nang tauo; at caya
n~ga marahil ang ipinacacain ni Robinson sa caniyang loro ay gatas at
niyog.
Sa tanghali ay nagpapahin~gang isang oras sa lilim, cung minsa,y, sa
lugar na inaacalà niyang maguinhaua ang hihip nang han~gin, ó cung
minsan nama,y, sa caniyang yun~gib, na nalilibot siya nang caniyang
man~ga hayop na llama, at ang loro,y, na sa sa caniyang siping. Cung
minsa,y, siya,y, nacaupô at nacaharap sa caniyang man~ga hayop na
caniyang quinacausap, tulad sa isang batang nagsasalitâ sa caniyang
man~ga manícà. Totoong malaqui ang caniyang nasà na ipaquilala ang
laman nang caniyang loob sa isang tauong capouà niya may pagiisip,
cung minsa,y, nacacalimutan niya na ualang pagiisip ang man~ga hayop
na caniyang caharap; at capag nadirin~gig niya na ang caniyang loro,
na tinauag niyang si Pol, ay natututong man~gusap na maliuanag nang
isang pan~gun~gusap, ay totoo siyang naliligaya, na para siyang
nacaririn~gig nang pan~gun~gusap nang tauo; at nacacalimutan niya ang
pulóng caniyang tinatahanan, ang caniyang man~ga hayop na llama at ang
caniyang loro, ay naguguniguni niyang siya,y, na sa casamahan na nang
man~ga tauo. Datapoua,t, capag siya,y, nacapagmulimuli, at maalaala
niyang siya,y, nacaisa isa doon sa mapanglao na ilang, ay nagbubuntong
hinin~ga siya, na ang uica niya,y, ¡caauaauang Robinson!
Man~ga á las dos nang hapon....
Si Nicolás. ¿Paano pong pagcatalastas niya nang oras cung ualà siyang
orasan?
Ang ama. Tinutularan niya ang man~ga tauong bundoc, na ang minamasdan
ay ang taas nang arao, at pinagaacaacalà cung anong oras.--Sa á las
dos nang hapon ay nagbabalic sa cahoy na caniyang pinuputol, at dito
sa pinacamahalaga niyang gauà ay guinugugol niya ang dalauang oras,
pagcatapus ay napatutun~gong muli sa tabing dagat sa paghanap nang
talaba, ó naliligò caya cung totoong naiinitan.
Guinugugol ang natitirang oras nang arao sa pagtatanim sa caniyang
halamanan nang man~ga mais at patatas, at inaasahan niya na cung
siya,y, magcaroong muli nang apuy, ay siyang lalong masarap niyang
pagcain: cung minsa,y, pinasusuplin~gan niya ang _cahoy nang tinapay_:
dinidilig niya ang man~ga bagong supling: nagbabacod caya siya nang
man~ga halamang buháy, at nang masarhan ang caniyang halamanan, ó
quinacapon caya ang man~ga punong cahoy, na parang man~ga bacod na
nacalilibid sa harap nang caniyang tahanan, binabaluctot niya ang
man~ga san~gang malalambot, at nang cung lumaqui ay magbigay lilim sa
caniyang tahanan.
Malaquing totoo ang capighatian ni Robinson na ang pinacamahabang arao
sa pulóng yaon ay hindi lumalampas sa labing tatlong oras, at sa
calaguitnaan nang tagarao ó estío, na isa sa apat na estaciones nang
taon sa Europa, ay gabi na ó á las siete. Sinasamantala niya ang
pinacadaquilang bahaqui nang arao; at bago magtaquip silim capag ualà
siyang malaquing capansanan ay nagsasanay siya....
Si Ramon. ¿Anong pagsasanay na caniyang guinagauà?
Ang ama. ¿Ang pagbigcas nang panà, at ang paghahaguis nang sumbiling,
at nang siya,y, mabihasa at maipagtangol ang buhay, cung sacali,t,
siya,y, may masumpun~gang man~ga tauong bundoc na man~ga maban~gis, ó
anomang hayop na ganid na totoo niyang quinatatacutan. Untiunti siyang
nabihasa sa dalauang gauang ito, na cahit malayo ang caniyang
pinatatamaan na casinglaqui nang piso ay bahaguia na lamang siya
sumasala.
Pagdating nang gabi, na cung minsa,y, sa liuanag nang bouan, at cung
minsa,y, sa malamlam na banaag nang man~ga bituin, ay hinahapunan niya
ang caraniuan niyang quinacain, at bago siya magpahin~galay, ay
tinitipon niya ang caniyang loob sa pagsisiyasat nang caniyang man~ga
guinaua, at tumatanong siya sa caniyang sarili: ¿ano ang
pinagcagugulan mo sa arao na ito? N~gayon at tumangap ca nang man~ga
bagong biyaya, ¿itinaas mo caya ang iyong man~ga pagdidilidili sa
camahalmahalang batis na pinangangalin~gan? ¿Napuspos baga ang iyong
pusò nang caguilioguilio na pagibig at pagquilalang loob sa
Macapangyarihang nagbigay sa iyo? ¿Nagbigay ca caya nang tandâ nang
iyong pagasa sa man~ga capighatian mo? ¿Nacacalimutan mo caya siya sa
iyong man~ga caguinhauahan? ¿Itinapon mo caya sa iyong loob ang man~ga
masasamang panimdim? ¿Pinagpilitan mo cayang supilin ang man~ga ualang
tutong nasà nang iyong pusò? Sa catagang uicà, ¿tunay baga ang
pagbabagong buhay mo?
Sa touinang nacasasagot at natatahimic ang caniyang conciencia sa
ganito,t, iba pang man~ga tanong, ay nagpapasalamat siya sa
pinangangalin~gan nang lahat nang gracia, na tumulong sa caniya nang
siya,y, masulong nang caunti sa landas nang cabanalan; datapoua,t,
capag may naquiquita siyang bagay na di icatahimic nang caniyang
conciencia, ay totoong nagpipighati at nagbubuntong hinin~ga siya sa
pagcasayang nang arao na yaon, sa pagca,t, inaacalà niyang masasayang
yaong arao na ipinagisip niya ó iguinauà caya nang anomang bagay na
nimamasamà niya sa pageexámen ó pagsisiyasat nang caniyang conciencia
sa gabi. Sa tabi nang guhit na pinagtatandaan niya nang arao sa isang
cahoy na guinagamit niyang parang calendario, ay linalag-yan niya nang
isang cruz, tandà nang caniyang casalanan na ipinan~gan~gacò niyang
pacaiin~gatan nang totoo at nang houag niyang macamtang mulî.
Ang paraang ito, man~ga anac co, ang guinagamit ni Robinson sa
pagbabago nang asal, at inihahatol co sa inyo na tularan ninyo ang
caniyang cahalimbauà, cung iniibig ninyong cayo,y, mahirati sa paggauà
nang cabanalan para nang nararapat. Magcaroon cayo touing gabi nang
sandaling oras na matahimic sa pagsisiyasat ninyo nang inyong inasal
sa loob nang maghapong yaon; at cung sa inyong man~ga panimdim, uicà
at gauà ay may maquita cayong anoman na di matangap nang inyong
conciencia, ay itandâ ninyo sa isang munting cuaderno, nang inyong
maalaalang manacanacà, at nang sa pagcaquilala ninyo nang inyong
pinagcamalan, ay pacain~gatan at pacailagan ninyong magaling sa
haharaping arao. Sa ganitong pagpipilit ninyo na icababago nang alin
mang asal na hindi magaling, ay mararagdagan arao arao ang toua,t,
caligayahan nang inyong loob.
Totoong iquinaliligaya co, man~ga anac co, na cayo,y, totoong
masunurin, at naquiquita co na ang baua,t, isa sa inyo ay lumiligpit
sa iba,t, ibang punong cahoy, at guinaganap ninyo ang mahalagang hatol
na ibinigay co sa inyo n~gayon.
=Catapusan=
nang unang tomo