VIII.

Alde minhear fen Rhé siet yn in greate briedstoel foar ’t fjûr en syn

soan, de man fen Ljouwert, monsieur Poppéus de Rhé, stie foar him, de

iene hân loai-wei op ’e skoarstienmantelsteunder, in karyatide fen

roazekleurich moarmer, in moai fanke foarstellende en de oare oan ’e

lange pipe, der hy halen út diich, det min koe suver de reek snije.

Hy wie der net steviger op waen yn e lêste tiiden, monsieur Poppéus. It

wie allegear noch like slop en weak, min scoe sa sizze, as min him in

goede triûw joech, den bleau de dobbe wol yn ’t fleis stean. Syn

bleekblaue eagen hjar loaitsen sprieken nóch fen libbensnocht nóch fen

sterkwillichheit, wykten en loerden wol alle kanten út, mar wierne

dochs nea ûnder de slach to krijen, fierst to ongedurich as se wierne,

dy loaitsen út de eagen fen monsieur Poppéus en altyd op ’e strún nei

forhoalen hearlikheden.

Syn bleekblond hier hinge him fier oer ’e kraech fen ’e jas,

wynkleurich by ’t feletten om ôf en fen ’t aldernijmoadrigst fetsoen,

hwer dy fen Andersen selst noch âlderwetsk by wierne. In greate sidene

bûsdoek bongele him út de iene bûs en de oare stie wiid út fen ’e

brieven en ditten en detten, der trou en feilich biwarre. En der wierne

ek wol dingen by, dy-t heit net iens sjen mochte.

Alde minhear fen Rhé moast nou einliks greatsk wêze op syn soan, mar

och! hy wie it net, der miskearre noch al gâns oan. Mei skrippen en

skûrren, bikoessemoezjen en hânstopjen mei steapels goudgounen út Anne

hjar breidskat, dy-t aldergeloks tafoel en in tsjientûzen goudgoune

bidroech, bineffens it brûken fen ’e fruchten fen in sate op ’e Lytse

Jouwer, hiene se him fen it iene baentsje nei it oare, bettere hyst. ’t

Spande sims danich en krige hy der wol ris in opstapper op ta, mar

habben is habben en krijen is kinst. Nou wie Poppéus den, hwer ’r wêze

moast nei heite ynsicht en nou stiek ’r de hoarnen yn ’e wâl en liet

roasje soarchje en syn âlde heit mei de saken oanpiele. As ’r koe,

pykte ’r út nei Amsterdam en hy wist mar al to goed, hwer Poppéus hinne

gyng as jouns de kjersen flau bigoanen to barnen en de lûken fen ’e

greateljueshuzen oan ’e Hearegreft ticht set waerden op ’e pin. Op dy

Hearegreft by de Leidskestriette wenne nou dy aerdige leidige madame

Levoissier mei hjar trije dochters.... der hie hy wakker de rin, sei

min. En fen ’t simmer hie me dy trijekaert fen dochters hjir útfenhûze

ek by sa ’n snueshaen fen in útlanner, in luitenant fen it peerdefolk

en Anne hie net sa goed west, as hja hie hjar der in joune forsykje

moatten, de hiele santepetryk fen jonge luitenants en hjar frouljue en

fammen en Poppéus yn ’t foarmidden fensels, slap en kâld as altyd, mar

as in oun fol fjûr fen binnen. En hy koe sok slach fen stillen

goedernôch, om to witten, ienkear den sloech de lôge nei bûten ta út en

scoe ’t in skandael wirde. En derom bisochte ’r, yetteris de jageline

to pakken en Poppéus to stjûren, hwer hy him ha woe.

Hy diich it for syn âlde, onbismodzke namme, hy diich it for Anne en

syn bernsbern, syn lytse ginaemd aldermeast noch. Hwer kaem dy

forkearde oast yn syn jonge dochs wei? suchte ’r wrokjende. Hie ’r net

alles nei syn bigear? En hy seach de keamer ris yn ’t roun, hast in

seal wie ’r mei syn fjouwer finsters—en hwet wie ’r ryk opsierd troch

syn bisniene, mei goud ôfsette panélen op doarren en blinen, syn

skildere bihang, de jiergetiden foarstellende, syn skoarstienmantel fen

it prachtigste bleekreade moarmer, syn kostlik dik kleed op ’e groun,

hwer de foetten yn weisonken! Troch it skimerige ljocht fen ’e kjersen

op ’e skoarstienmantel wie ’t allegear sa eigen, sa húslik, det in

minske moast him hjir wol nei wenjen sette kinne, tocht him.

En ’t moaijste wiif fen Ljouwert wie folgens de hjitting de jonge

mefrou fen Rhé. En it bêste baentsje, det fen thesaurier général oer

hiele Fryslân, det hie monsieur Poppéus de Rhé, waerd der sein. Hy hie

it to tankjen oan in heldere tins yn syn heite breinkasse op in goede

joun. En hwet hy sei, wie nou wet nei it gedobbel om ’e macht

langlêsten. As goed Jacobijn woe ’r oan ’t roer, alhiel baes wêze, lyk

as ’r det syn libbensdagen al winske hie, autocraet yn mark en bonken

en Moreau en hy spilen ûnder ien hoed, do-t dy mei syn hiele militaire

macht foart triek en hy ketsjerûmte krige, it âlde regear foartjage en

himsels op ’t stoeltsje sette. Hwet ’r sa lang yn hinge hie, makke hy,

det syn bislach krige: hy twong de Friezen, om ta to stimmen en ek mei

to dwaen oan ’e Konventie. Hy glimke efkes smoutwei yn himsels: krekt

dy toarne út ’e foet en hy in plûmke fen ’t hege regear fen ’e Haech,

do kaem dy forjage kliber werom en scoene him ek kopketûmmelje litte,

mar o hy hie en hâldde alle triedden noch yn hânnen, om syn marionetten

dânsje to litten! yetteris spile Moreau mei al syn folk de wyk en hy

waerd’ en bleau yetteris baes! Hy hie de tosken op inoar set.... hy

woe... en mei dy syn sterke wil dreau ’r se, hwer hy se mar ha woe! En

lyts hâlde scoe hy se.... hja scoene krûpe allegear mei inoar!

Dizze reboelje wie yn Selle as in twirre oer him hinne strûzt en hie

him de haet fen tûzenen en de frjeonskip fen inkelen, ûnder dy Koert

fen Beijma bisoarge. Dizze, in gleon patriot, scoe den einliks Fryslân

fortsjinwirdigje yn ’e Haech.... en Poppéus, ja Poppéus, scoe der grif

side by spinne, hwent hie syn heit Fryslân, det sa lang tsjinabbeleare

hie en de hiele boel der yn Hollân tsjinkeard! nou einliks net sa fier

krige, det se as nuete skiep selst op ’e skearder ta kamen. En de

Bataefske Republyk leane goed, dy-t hjar goed en trou tsjinnen, det

wist ’r.

Mar nou moast der jild komme, hwent stie Fryslân, ryk en sûnder skild,

nou net mei yn for de skilden fen Hollân? Syn onôfhankelikens wie ’t

kwyt.... it wie gjin lân mear op himsels, allinne in provinsje, al wie

syn folk den ek sa greatsk as in pau en joech him mar kwalik del ûnder

’t nije gesach. Det koste millioenen. It âlde hiene se hast om ’e nocht

hawn, blykte nou.... sunich by ’t waltsje lâns leine der yn steds- en

gemeintekas slompen oersparre jild. Der liet ’r fensels bislach op

lizze. Hwer earne yn ’e wrâld easkje de nije hearen net de folle

pongen? Det ’s ommers de earste oerwinningsfreugd!

Al gaueftich wie dit saed ek wer forsânne en hy hie him hast wer suf

prakkesearje moatten om nije bilêstings út to finen, wylst Poppéus in

fidibus draeide fen syn siferbriefkes en der in nije piip mei oanstiek.

Heit scoe wol wer in útwei fine, hie hy koel sei en heit, âld rot,

gewiksten útpluzer op rjuchte en sydwegen, foun dy al moi gau.

Der gyng in skreau fen ontsetting op yn Fryslân, do-t min fen dit nije

plan hearde en hy gniisde. Scoene de tsjerken oanrand wirde, it dierber

bisit fen ’e frommen? En de doomné’s ôfset? En de tsjerkegoederen

forkoft?

De godshuzen streamen fol, de doomné’s diene alle war, it folk yn ’t

stjûr to hâlden en hjar foar alles yn to printsjen, hwet der ek barde,

it wie Gods wil, ek dizze saek. Hy hearde der fen, in fyn kâldgnyske

krolde om syn lippen. Ho spartelen se, dy frommen as in fette fisk yn

’t net! Der wie gjin ûntkommen oan en mei in stevige streek skreau ’r

de nije wet,[1] lei se foar oan ’e representanten en syn soan. Sleauwei

hie Poppéus der syn namme ek ûnder set en alhowol de measten der foar

wierne út oertsjûging ef freez, det koe him neat skille, kaem der ien

opponent foar ’t ljocht, dy Daem Fockema, dy aep fen in jonge. Hy achte

de saek net rjucht, liet ’r him witte en hy warskôge for de gefolgen.

Hwet wist me sa ’n mûlryp feintsje noch fen soks? Scoe dy him, al lang

yn ’t sâlt bibiten, warskôgje? Hwer for en hwer om?

[1] Folgens dy nije wet moasten tsjerken, weeshuzen en gasthuzen 1/3

fen hjar bisit forkeapje en det jild oan ’t lân ôfstean.

Dy-t preekje woe, koe wol in lokael hiere en dy-t sjonge en bidde

woene, diene det mar yn hjar eigen hûs. Den koste it neat en scoe wol

like folle helpe,—hie hy laeitsjend sei. „Wy dogge it der ek wol

sûnder, nou?” Poppéus hie flau oandraeid nikt, hy siet mei niget to

lêzen yn ’e Decamerone en biseach de moaije printsjes en liet heit mar

skrippe en wrotte.

It hie me in opskûr jown yn Fryslân fen hwer bin jo my, do-t it earste

jild ynfoardere waerd en op heite oanstean hie Poppéus in skoft yn

Brussel tahâlden. Hy woe syn jonge, de thesaurier général, net dea

ha.... in rút ef hwet stikken yn ’e hûs, det mocht noch hinne bruije.

Mar einliks bilune de stoarm en bigoan it jild moai dripkjende wei

binnen to kommen. It gyng stadich, mar de bêste saden binne de

bûrrelders, net de spuiters, den is ’t gau dien en de tsjerkfâlden en

de gasthús- en weesfâlden hingen oan ’t jild as tiken oan ’e wolle. It

mes waerd hjar sa op ’e kiel set, det hja moasten einliks wol en hy

wreau him yn ’e hânnen, dizze útfining bisloech boppest bêst, Ljouwert

wie for gâns in set út ’e jildkrapte en hy soarge wol, det Poppéus eard

waerde as de gnappe rekkenmaster, dy-t dit plan úttocht hie. Hy sels

bleau efter de skermen en hie syn wille.

Mar ’t is net lang sinneskyn, as der komt wer in bui en nou siet ’r wer

yn noed en soarch om dy jonge. Dit woe ’r net en det woe ’r net en as

’r al hwet diich, roan ’t altyd op skea út ef hy sette himsels op in

nuvere menear fêst. Krekt as wierne syn tinsen altyd op ’e doele.—

Sá tocht d’ âld man en koe syn soan der hast om hate. It hekke al gau

ris mei hjar yn ’e lêste tiid, sa ’s nou hjoed ek wer. En den socht ’r

syn hael by Anne en de lytse poppe. It moaije wiif fen syn soan, hjar

ljeaf antlit mei syn sêftreade wangen en blierkjende heldere eagen, de

gutigens fen it mûltsje en ’e dertenens fen de dobkes yn dy wangen, it

wie him in eachweiding, as hy it ris wer seach, de ginaemd

spinfoetsjend op ’e skoat en syn lytse fingerkes lûkend oan ’e krollen

fen hjar glanzich hier.

Hy forstie hjar better as syn soan it eigen wiif en Anne, o hja roan

heech mei pake! sa ’s se him altyd, it ljeave sêfte lûd ien strieling,

neamde. Pake wie hjar bounnoat, hjar help en hjar stipe yn mennich

ding. Mem stie ’r alhiel bûten, foaral nou se hjar yn in twadde trou

bijown hie mei hjar fâld. En as Anne om dy dagen tochte, den suchte se.

Hja hie hjar it libben ek oars winske, as it kaem wie. It wie allegear

sa deagewoan, it libben in forfeelsum karwei, om trochhinne to

arbeidzjen nei de ein. Hiel djip yn hjar hert fielde se hjar altyd noch

de aristocrate, dy-t hjar delbûgt nei de boargerman, al is ’r ek noch

sa ryk en yn oansjen as de fen Rhé’s en by tiiden, as se in min sin

hie, liet se it net, om him ris in gefoelige ealjebij’s prip to jaen.

Den glimke hy fyntsjes en liet it by him delglide as wetter by in iel.

Ljeaver sa ’n ien ta skoandochter, der fjûr yn siet as in sleau tutsje,

dy der net iens in eigen oardiel op neihâlde.

Ynienen krige hy der sin oan, nou foartdaedlik ris efkes by hjar to

sjen. Poppéus syn stúmjend selskip wie net folle oan.

„Giest mei nei ús jongfolk?” frege ’r, wylt ’r de piip delsette yn ’e

stander.

Poppéus bromde hwet. It sinnige him net, hearde ’r wol. Hy loek de jas

rjucht, sprinkele hwet lodderein op ’e klean en skouwde de prûk in

bytsje út de eagen. Efkes riboske ’r, do-t ’r út de waerme keamer kaem,

it loek kâld yn ’e gong, al skynde de sinne maitiidseftich en wierne de

dagen moai oan ’t winnen.

Der bigoan me ynienen de âlde spylklok yn ’e gong to spyljen, skel,

gekjeijende wei mei hege trillerige lûdtsjes en syn âld wyske brocht yn

in omsjoch in libben fen fleur en ljocht yn ’t healtsjuster fen ’e

brede gong. Tra.... lá!.... tra.... lá!.... tra.... lá! gyng it, in âld

ruterkeliet foar hûndert jier nij en neisongen troch in jonkheit fen

do. De popkes boppe yn ’e wizerplaet niichden en bûgden, de boatsjes op

’e frjemdblaue wetters skommelen, de triedtsjes fen it touwirk trillen

en wynderen, suver as blies der in wyntwirre fen ’t forline yn ’e

seilen. Heech en skel song de klok troch, ta twa kear ta itselde âlde,

wufte, ljeave, dertene deuntsje. Do waerde it ynienen deastil.... de

klok sloech fol, fjouwer ûre.

De hânnen yn ’e bûs, de skrandere eagen heal tichtknypt, sa stie âlde

fen Rhé der nei to sjen en formakke him der mei, ho-t de boatsjes noch

altyd skommelen en it wiiske fen ’e klok noch itselde wie, as do hy him

as lytse jonge for ’t earst hearde yn syn heite hûs. En nou hearde syn

bernsbern him al sa, lytse Henricus fen Rhé. Mei hasten stapte ’r nei

de túnkeamer ta en diich sunich de doar op. Hwet ’r do seach, wie suver

in skilderij.

Foar ’t finster yn ’t grille ljocht stie de lytse boi, in hege steek op

fen swart sitspompier, in kwast fen útraffele en útpluze fjûrread sajet

der foar op, in lange jageline fen pypstallen en reade lapkes om ’e mil

oer ’e liebân, in great swird fen goudpompier op ’e side. En Anne yn

hjar sidene staesjejurk der efteroan en dy mende him en hja songene it

heechste liet togearre fen „De Peerdeman”:

Paardje, vlieg maar in galop,

Hop! hop! hop!

Huizen, boomen, vliegensvlug,

Zie ’k zoo glijden op je rug.

Hop! hop! hop!

Paardje, vlieg maar in galop,

Hop! hop! hop!

Ren als ’t haasje zoo gezwind,

Dat ik vaders huisje vind,

Hop! hop! hop!

Paardje, vlieg maar in galop,

Hop! hop! hop!

Nu rijd ik je naar den stal,

Ruik je daar de haver al?

Hop! hop! hop!

Paardje, wil nu stille staan,

Sta! sta! stil!

Straks wil ’k wel weer spelen gaan,

Maar na rijden komt eerst staan,

Sta! sta! stil!—

En de lytse beuker stie by it lêste ferske as in mûske yn ’e hoeke fen

’e keamer, de skonkjes kutich ticht oan inoar en de earmkes rjucht by

’t lyfke del en Anne der sjongende foar mei hjar ljeaf lûd al mar

herheljend: Straks wil ’k wel weer spelen gaan, maar na rijden komt

eerst staan. Sta.... sta.... stil....

En by ’t lêste stil krige se hjar lytse poppe op en treau him al

tútsjend tsjin hjar oan, wol twa, trijeris. De steek rekke der by ôf en

de kroltsjes kamen foar ’t ljocht, sêfte blonden as hjarres. En pake

rekke sa foreale op dy twa, det hy stoude ta de keamer yn en biflapte

se allebeide tagelyk yn syn earms. Lytse Henricus kraeide ’t út fen

plesier en Anne glimke hjar ljeafste glimke en troaide him mei nei de

hoeke fen ’e keamer, hwer de thé klear stie op de greate roune tafel.

En hy sette Henricus op syn knibbel en bigoan fen ’e weromstuit ek to

sjongen fen:

Din, din, din!

Harmen wever is op ’e rin!

Hwet jister noch in pykje wie,

Det is nou ’n âlde hin, hin, hin,

In âlde hin!

„Noijis,” skoaide de lytse man en hy sette it nije frânske teldeuntsje

yn en wiisde nei Mem en Henricus en himsels en telde:

Eunom, deunom, des,

Katrom, sinkom, ses,

Halve jan, doktersman,

Enne penne, tryf! traf! troef!

It kaem krekt sa út, hy wie ’t fensels en do boarte ’r for hynsder en

roan op hânnen en foetten de keamer lâns, lytse Henricus as in greatsk

ruterke op ’e willige rêch. O dy mûtelens fen ’e lytse earmkes om syn

hals, it swiet gewicht fen it waerme lichemke ticht op sines!

As ’r nou dy dwangnagel net hawn hie mei syn great jonge, ja, den hie

hy op dit stuit lokkich west, det fielde ’r. Mar de alderbêste hynsders

ha altyd noch wol ris in forkearde dwarrel yn ’t hier, treaste ’r

himsels en paste tige op, Popke net yn ’t petear to biheljen.

Hy mirk wol, it siet hjar heech en ja sjeder, optlêst bigoan hja der

sels oer. It wie mei tsjinsin, det bispeurde ’r wol. ’t Moast dos wol

oer de hege skoen gean mei dy twa, tocht ’r mei skrik. Mar hy diich, as

wie der gjin wolkentsje oan de loft. Hwet is ek minder wirk, as twisken

beam en bast omhaffelje?

—Foun se it forfeelsum, det Poppéus Snein al wer nei Amsterdam ta

moast? It koe net oars.... in man fen syn posysje moast fieling hâlde

mei syn partijbistjûr en in pear dagen, och in pear dagen wierne sa gau

om. Hja kaem mei de lytse jonge mar by hjarres, beppe hie al wer sa ’n

forlangst. En den scoene se út to riden, fjouwer echte hoppen foar de

wein en Henricus mocht foar sitte by de koetsier. De lytse jonge rekke

alhiel pûr, hy wie net mear fen syn knibbel ôf to slaen en togearre

slynden se sa fen ’e Dokkumer fluitsjes en kekskes, det de hiele tromp

rekke leech.

En do jage mem se foart, in glimke om ’e lippen, in skaed fen leed yn

’e eagen en hja sloech sabeare nei hjar mei it breidzjen. En minhear

fen Rhé syn opskerpe eagen, der neat oan ûntgyng, markbiten, der wie in

lyts hoazke op ’e priemmen set, in hiel lytske, wer in hiel lytske....

Hy sei neat.... de lippen ticht op inoar knypt, joech ’r him stadich

ôf, wer nei boppen ta. Poppéus hingele der noch altyd om, de forféling

op ’t antlit. De hiele keamer roek fen toeback en snuf en op ’e tafel

leine in stik ef hwet brieven. It pompier wie himelsblau en de sluven

hiene in útlânsk fetsoen. Hy wie lang goed, mar nou waerde ’r

siedend....

En hy forbea syn soan de reis nei Amsterdam, koart en goed. En as ’r it

diich, den scoe ’r him de talage koarte. Poppéus seach him fen toside

wei loerjende oan en seach him ek al wer net—o ho koe hy dizze

ôfwêzige, ongedurige, onforskillige loaits! sei gjin wird, krige

onwillige stadich syn brieven op en syn snúfdoaze en gyng ta de keamer

út....

Efkes letter hearde ’r de foardoar tichtslaen, monsieur Poppéus de Rhé

gyng oan de kuier, de rôk mei gouden knopen oan, de gongelstok mei

goudene knop yn ’e hân. En al wie ’r noch sa breinroer, hy koe’t net

litte en gean foar ’t finster stean en sjogge him nei, lang en smel sa

’s ’r der gyng, hwette slopeftich op ’e gong, mar fen ’e plasse oan ’e

foetsoallen ta de minhear, de man, dy-t syn eigen waerdij kin, him fen

gjin minske oerstaek sette lit, gjinien teld as himsels, omt hy gjinien

wizer en forstânniger en snoader wit. En eltsenien dy him foarby kaem,

niichde al fen fjirrens, it forstânshoedtsje ef de pet djip ôf en de

measten bleauwne selst stean, om him foarby gean to litten.

Hy stie der nei to sjen, de eagen stiif op syn oerhearrige, ondôgense,

dierbere soan. En sa seach ’r fen ’e oare kant doctor Falentijn

oankommen, de chirurgijnslearjonge efter him oan, it kistje mei

bloedsûgers en ystreminten ûnder ’e earm en ’t linnen sekje mei pluksel

yn ’e hân. Fluch en stevich stapte hy der oer, de sinne biskynde him

krekt fen toside, as hie hja niget oan dit hjar soun, sterk,

treastbringend minskebern. It gyng hird.... it gyng der mei staesje

oer.... Hy seach de donkere eagen, it brúnforbarnde antlit ûnder de

hege doktershoed.

Ho scoe dit gean....? Noch in stap ef hwet en Poppéus en Jehannes

moeten inoar. Hwa scoe ’t earst groete? Ticht by ’t glês, de noas hast

op ’e ruten, stie hy der nei to stoarjen. Jehannes kaem.... nou wierne

se den njunken inoar. Jehannes draeide stadich syn holle om en seach yn

’e oarre-wei, suver as wie der gjin minske op ’e wei en alsa diich ek

de learjonge....

Krekt as joegen se fen Rhé in klap tsjin de holle. Hy fielde it as in

smaed, himsels oandien. En hwet joech it him in stek yn ’t hert! Ho

lang wie ’t lyn, do farden se noch as frjeonen nei ’t Wetterlân en

nou.... der wie wol in great skied kaem. Ja! ja! as der kleur bikend

wirde moat, wirde der ek fijannen berne!

Mar dit wie den dochs noch noait fortoand! Al wie ’t op in distânzje,

de bileefdheit hiene se altyd noch yn acht naem. Mar nou mei dy

tsjerkespullen en ’t oantaesten fen ’t fêst goed fen gasthuzen en

weeshuzen, det hie wol tige slim kweabloed set. Net det it him in

koarel skille koe.... as Poppéus der mar by woan, it oare, ál it oare

fen ’e hiele wrâld, maelde him net.

Sá seach ’r syn soan, monsieur Poppéus de Rhé dy moaije wintermiddei

gean, de jeugd fen syn geslacht, al syn hoop, al syn stribberaezje.

Hwer libbe ’r oars for, as ’t net for syn jonge wie? As ’r him net hie,

nou den ljeaver yn ’e groun as in dea dier, yn ’e groun, yn ’e swarte

modder, der de ein is fen alle dingen, der neat mear is, neat,

neat....! De frânske wiisgearen hjar boeken wierne syn bibel en dochs

lispele sims de twivel yn syn soune harsens.... Scoe der ek noch ris

hwet oars wêze kinne? En o.... ho den mei dy.... sondaer, earme lytse

sondaer.... Hwa is den de foarpleiter op dyn deabed?!

Der gyng de jeugd wer, sa ’s hy der ek ienkear gien wie. Diselde

beammen stiene der noch to waeijen, diselde sinne biskynde se wer en

aeijde hjar mei sêfte kûsterjende hân, as in mem it lytse skirtebern.

Hy hie syn plak mei eare skjin makke, nimmen koe in neil efter him

krije. Hwet scoene de ljue fen Poppéus sizze, ho der ûnderstean, as hy

ek ris de fiif krúskes op de rêch hie? Den scoe hy wol in wiis en

forstânnich man wêze en dwane gjin domme dingen mear, de wylde sinnen

wol bitûmmele wêze en hy him bijown habbe yn ’t húslik bidriûw fen in

earsum heit mei in hûs fol bern, dy-t ek allegear wer to plak moasten.

Ljeave, lytse bern, den al great, in moai skaei fen syn moaije Anneke.

En hja scoene allegear hjar kalme aerd erve en net folle fen heite

nuvere fizefazen.

Stadich dripten der in mennich reindrippen op ’e pannen.

Efkes in felle snjit, do wie ’t ek wer oer en de loft blau as in

flaeksblom om middei, dy-t to bloeijen stiet.

Fen Rhé skelde om syn mantel en joech him ôf nei hûs. Hy tredde der

bidachtsum oer, it gewoane stedskuierpaed lâns fen eltse eptige

Ljouwter, it Breed fen ’e Nijested, it Nau, den de Bierkelders op, de

Dokkumerein lâns, by ’t bolwirk op en sa om de Prinsetún hinne nei hûs.

Op ’e weromreis kaem ’r Falentijn’s foarby en fol wjeraks hearde ’r se

der sjongen. It klonk sa moai yn ’e ljochte, stille joun, det hy bleau

stean en harke der nei en einliks, hwerom wist ’r sels net, gyng ’r

troch ’t strietsje, in eintsje fierder en kaem oan ’e efterkant fen it

hûs by de weverij en de spinkeamers.

De wytkalke mûrren fen ’e huzen joegen noch ljocht op, mar hjir en der

barnde al in kjers op in hege kandler ef it tútlampke. Hwet lei ’r in

ljeave sfear fen frede en wolbihagen nei de dei syn drok bidriûw oer

dit alles, de lege húskes mei hjar lytse finsterkes en heechoppe

gevels, noch ljocht yn ’e lêste neiglim fen ’e joun, in pear pratende

wyfkes oer in ûnderdoar, dy-t him binijd neiseagen en efter syn rêch

drok bigoanen to flusterjen, in njuete ekster, dy-t him wiis útskattere

yn syn kouwe en in âld húsman, dy de skieppeweide hierd hie fen ’t

bolwirk en nou stadich syn féstapel nei hûs ta dreau. Hy kende fen Rhé

en bleau fen fjirrens al stean yn needrige dimmenheit, om to groeten en

him foarbygean to litten.

Gol en frjeonlik groete fen Rhé werom en gyng stadich foarby. Hie ’r do

omsjoen, den hie hy him raer bisoud. De húsman wie ynienen yn ’e groun

forsonken en de skiep sochten sûnder him it rib.

Mar fen Rhé kuiere fierder, krekt as loek der him in wûndere seilstien

nei in plak ta, as waerde ’r hjitten to gean en warde him net, liet him

selst willich liede.

Foar it efterhûs fen Falentijn stie ’r en harkte. Earst koe ’r neat

forstean, al skerpe ’r syn earen ek noch sa op, alles wie gemompel en

neat oars, en hy gyng hiel sunich ta de gong yn. Der foel in ljochte

streek, der wie in oare doar en dy stie oan....

En do seach ’r in lytse spinkeamer en op ’e lânsein, it fierst fen ’e

doar it bihindige, smelle figuerke fen François Falentijn foar in âld

tafel en der stie ien kjers op to flikkerjen neist de greate

Statebibel. Ho wyt like ’r nou en ho âld! Mar syn lûd wie yet jong en

fol fjûr en hy koe ’t net litte en harkje der nei, hwet ’r lies,

lûd-op:

„Die in de schuilplaats des Allerhoogsten is gezeten, die zal

vernachten in de schaduw des Almachtigen.

Ik zal tot den Heere zeggen: Mijne toevlugt en mijn burg! mijn God, op

wien ik vertrouw!

Want Hij zal U redden van den strik des vogelvangers, van de zeer

verderfelijke pest.

Hij zal U dekken met zijne vlerken en onder zijne vleugelen zult gij

betrouwen; zijne waarheid is een rondas en beukelaar.

Gij zult niet vreezen voor den schrik des nachts, voor den pijl, die

des daags vliegt.

Voor de pest die in de donkerheid wandelt, voor het verderf, dat op den

middag verwoest.

Aan Uwe zijde zullen er duizend vallen en tienduizend aan Uwe

regterhand, tot U zal het niet genaken.

Alleenlijk zult Gij het met Uwe oogen aanschouwen! en Gij zult de

vergelding der goddeloozen zien.”

De wirden rôllen oan as frisse wetterstreamen, der kamen al mar mear,

al mar mear.... En do-t hy oan it hearlike ûnthjit ta wie, hwer de

Heare Him mei forbynt oan al Syn folk, do gyngen syn âlde wite hânnen

as seinjend omhegen:

„Dewijl hij mij seer bemint, spreekt God, zoo zal Ik hem uithelpen;

Ik zal hem op een hoogte stellen, want hij kent Mijnen naam.

Hij zal Mij aanroepen, en Ik zal hem verhooren; in de benauwdheid

zal Ik bij hem zijn, Ik zal er hem uittrekken en zal hem

verheerlijken.

Ik zal hem met lengte der dagen verzadigen, en Ik zal hem mijn heil

doen zien.”—

Efkes bleau it stil, do bigoan Falentijn to bidden, mar in wirdmennich

en as einbislút droech ’r de Oranje’s, fier fen hjar folk en lân, op

oan syn God. Hy scoe se ienkear wis werombringe yn hjar lân, as it Syn

tiid wie. Mocht it hjar den forgean as Job en Hy hjar lêste mear seinje

as hjar earste.

Fen Rhé yn syn forskûl fielde it fêst bitrou, hwer elts wird mei sein

waerd’. François Falentijn leauwde oan ’e forfulling fen syn bea. En hy

wie net mar sa in dagelyks minske, dy-t min alles wysmeitsje kin, hwet

min him ta ha wol—né, der waerde wol sei, hy wie de aldergeleardste fen

hiele Ljouwert. Syn bibliotheek hie hjar gelikens net boppe de Tsjonger

en syn muntesamling wie selst yn ’t bûtelân fier forneamd. Yn syn jonge

jierren hie ’r greate reizen makke nei Parys en Londen en dit sa ’n

wiis man nou sá! sá! Dy earme forbjustere dweper! hy in foargonger fen

’e lytse ljue en der mei det folk yn in hok oan ’t sjongen en bidden!

och! och!

En hy loerde skean, it âlde glûpersgesicht ien spanning nei it gearset,

yn dit spinkeammerke by inoar. Op ’e earste rige op kjessenstoellen

Pronica en Bet en André en Mulier, ek al net wizer. Alde Ripperda der

ek al middenmank en de Witt en ’t wiif en Elske Baerdt. En den hwet

mindersoartich folk, spinsters en sa en hwet manljue. En sa wier, der

kaem Jehannes yn mei de fioele en hja bigoanen lang fen galm to

psalmsjongen.

Do gyngen se allegear oerein en fol hartsear seach ’r Falentijn, lyts

grys dûknekkich mantsje, stean twisken syn foarse soannen. Wie der

dochs in seine al yn dit libben, der hy net fen ôfwiste, in taestbere

seine, to skatten ek yn waerdije fen dizze wrâld, dizze wrâld, dy

folgens syn oertúging einde by en yn in gref....?

Fol yzegrinens roan ’r nei hûs, hird! hird! folle hirder as ’r it wend

wie en goed for syn âld hert. Nou wist ’r, hwer se preken en hwet se

preken, dy fordreauwne bidders! mar hwet ’r net wiste, wie det ’r noch

in taharker stien hie, om it Wird fen genede to hearren, ticht by him,

deun neist him. Mar syn eagen waerden hâlden, det ’r him net sjen

mocht. It wie Ryklef Ripperda. Efter in tin sket stie ’r en seach troch

in útboarre oastgat al hwet der omgyng yn ’e spinkeamer en hwet ’r der

hearde, o it dripte as suvere balsemoalje yn ’e brânwounen fen syn

earm, oproerich, swier fen leed slein hert.

—Aan Uwe zijde zullen er duizend vallen en tienduizend aan Uwe

regterhand, tot U zal het niet genaken.... Hy wist net, ho dy wirden

optheden, ja nou krekt op dit stuit for him fen tapassinge wierne, ho

tichteby de fijan wie, op hânbreedte ôfstân. Mar hy moast foarby

gean.... hy moast. It wie in bifel, hwer hy oan to foldwaen hie, sûnder

forset. En hy gyng, waerd dreauwn, om wer foart to gean, it selde paed

lâns, bûtedoar, ta ’t strietsje út, nei hûs.

Gjin fiif minuten letter wist Falentijn fen in oandrager, hwa der yn

syn hûs west hie. „O frou”, suchte ’r en it klonk as in snok....

„Dy-t yn de Kening syn biskerming stiet, dy hat gjin soldaet to

frezen”, sei Pronica mei neidruk en lei hjar hân treastjend op sines,

de wite en smelle meagere hân fen hjar man. En sa sieten hja der in

hiel set stil neist inoar, elts mei syn eigen tinsen, dy dochs hjar

oarsprong hiene út ien saed. Hwet hjar ek oerkomme mocht nou yntkoart

ef letter, hja wierne for altyd forboun en troch leauwing én troch

ljeafde. Al streame it libben mei syn onwisse weagen foart, hja wisten

beide de feilichheit fen ’e haven, hwer it for ivich goed ankerjen is

en in bihâldene thúskomste nei de swiere dei.—

De hiele joune bleau fen Rhé stil en steurd. Hy wie ’t net mei himsels

iens. Hwet scoe ’r? Dy gearkomsten forbiede? ef it folk gewirde litte

mei hjar gesjong en gepreek? As ’r tofolle gewach fen de saek makke,

den krige eltsenien der aerdigheit oan en scoene se der op takomme as

âld roeken. It domme folk, och det woe ommers dochs altyd in hâldfêst

ha yn hjar bygelovigheit. Ho stilder, ho better en den knipe, der

bifoun hy him altyd ’t bêst by en min scoe altyd it gesach sa ûnder

dúmkes wei wol ris de wink jaen kinne, det se taseagen, hwa-t der al sa

by Falentijn’s út en yn gyngen yn ’t efterom.

En der scoe hy joun wol gelegenheit ta ha op ’e soosjeteit foar de

Waech oer, hwer hy elts trof, dy-t yn Ljouwert hwet to sizzen hie fen

’e jongste luitnant ôf oan ’e ôffirdige nei de Nationale Conventie, fen

Beijma ta. Hjir wie de mounle, hwer it Ljouwter moal meald waerd’, ja

det fen ’e hiele provinzje einliks en det it folk letter yn wûndere

baksels opdist waerde, al meast fen nije bilêstings bisauske. Hjir huze

de spin, hwaens webbe syn triedden de hiele provinzje omfieme. Hjir

kamen de útkloarkers en oandragers gear en makken de ljue min en

krigene hjar judaslean útbitelle. Hjir waerde de ljue it jild

foarsketten, om ûnder moaije sinspreuken soosjeteiten oprjuchtsje to

kinnen, hjir waerde it rjucht fen ’t frij boek- en pamfletprintsjen

bisnoeid, hjir bitelle de boekforkeaper, dy-t net om lyk woe de hege

boeten foar it lytse lûkje, hwer monsieur Berdeau, eren plûmker en

kenineslachter, nou thesaurier, efter siet to gnizen, hjir hipte en

sprong alles, hwer mar in fear fen libben yn siet en dânse nei de pipen

fen âlde fen Rhé. Poppéus wie ’t yn namme, hy wie de died.

It gesach fen Ljouwert wie hy, de Jacobijn. As in kening regearre ’r yn

dit syn lyts ryk en ’e Bataefske Republyk hie nea trouwer ôfgesant fine

kind. Yn dizze republyk tsjinne hy syn eigen ideael, hwent wie dizze

staet net sa, as hy him altyd dreamd hie, fen great jonge ôf oan? de

staet fen it biriddeneare forstân, sûnder God, sûnder gelove. De

„ontwikkelde”, forljochte minske hie det net mear fennoaden, dy âlde

sedewetten út ’e Bibel en soksoartige boeken hearden net mear ta dizze

tiid.... Diderot, Voltaire, Rousseau, det wierne de mannen, der moast

min yen fen riede en liede litte, den kaem it grif goed yn it libben.

En hy hie Poppéus opfoed sá, as him tochte, det hjar idealen it meast

binadere. Yn Poppéus seach hy syn lear bilichame en derom wie hy him

namsto dierberder, al ho-t hy him sims ek bikibbe en bifûtere. It wie

syn fleis en bloed, de ienichste lêste loat fen syn stamme en ek

geestelyk fen syn eigen makelij. Gjin frjemd hie oanpart oan syn

geestelyke ûntjowing, sels hie hy de teare siel foarme nei syn

ynsichten, ja lichamelyk en geestelyk koene einliks gjin twa minsken

inoar neijer bistean as hja twaresum. Mei him, yn him, troch him,

bloeide ef stoar alles, hwet for him waerdij joech oan ’t libben.

Stadich, deftich, ien fen ’e hearsfeinten him op hakken en teannen nei,

kaem hy der oanstappen, in „imposante” figuer, de mantel loswei om ’e

lege meagere skouders, de moi lytse holle omliste fen ’e wite krollen

fen ’e prûk, de eagen skerp en loerderich ûnder de swiere eachsbrauwen,

as se ek hwet fine koene to lekskoaijen op dizze ef gene, hwent de

hiele middei roan ’r om mei in botte min sin. Alles gyng wan optheden,

bifoun ’r, fen Poppéus syn oerhearrigens en ’t dryste gepreek fen

Falentijn ôf oan ’e jeuzelbriefkes fen ’e ljue ta, der by fenmiddei yn

’e gong oer stroffele wie en dy smeken om forleging fen straffen ef

boeten. Soks makke him altyd tipelsinnich.... it wie de wet en hy diich

de wet sá en net oars.

Swierige stadich biteante ’r it opstapke yn ’e gong en forweardige him,

Berdeau, dy syn rêch yn twaën bûgde, in lyts frjeonlik knikje werom to

jaen, krekt en allyk oan in oare frjeon, dy ek sa fen neat ta eat

heineballe wie en as in forsjittende stjer yn syn sfear tolânne kaem en

dy min dochs jimmer wer ljeafst oer ’e holle sjocht en tsjinstich smiet

de feint de doar fen syn keamer wiidwaech op foar him. Der barnde in

moai fjurke, fiif kjersen ljochten frjeonlik glânzjend op ’e tafel, de

piip lei ré, toeback, útpluzer en komfoar derby, in echt ljeaflik

binnehûstafrieltsje, sa smûk, sa noegjend, det hy rekke der alhielendal

wer fen yn ’e blâns.

’t Earst stoppe ’r de piip, do diich ’r in taest nei it sulveren

bledtsje, der de post fen ’e middeis op del lei wie. Det wie me in

sjouwke, fenwegen it minne waer de lêste dagen, al mar teije en de

wegen ien blabze en modderpoel, hiene de postweinen hast net ride kind

en alle forbining mei de bûtewrâld sadwaende yn trewyn. Ut Hollân wei

troch ’t ticht wetter alles oer Utert en Swol, hok in omlânske reis! en

fen ’t bûtelân kaem hielendal neat yn. De heftige streamings, dy-t der

yn Frankryk brûzden, hjar fier gedinder hearde min hjir selst net iens.

De beide earste brieven wierne dingen fen neat, bidankjes fen guont,

troch him op ’t kjessen holpen, omt ’r se willich bifoun hie, slaefsk

nei him harkje to wollen en dwaen to doarren, hwet hy se foarsloech. It

fjûr slikke al ring de snipels op, hwent dizze epistels achte ’r to

gefaerlik, om to biwarjen.

It tredde brief wie fen gâns plezieriger aerd. Boarger fen der Werff,

representant yn ’e âlde sted fen Dockum skriûwt en as dy skriûwt, den

moat fen Rhé laeitsje en komt de stoefe kâlde troanje ris yn oare

tearen. Nei it komike deftige oanrintsje klaget de goe-man oer it folk

fen de stede fen Dockum „dat so donderse doofhudich is, men súdde se in

trompet an der ooren sette, siedaer, en blaze so it ferstand in dur

hoofd. It is hier altyd en eeuwich roerich en elkeneen loopt met skerp

in de bús en as Woensdags de Woudtsjers in de stad komme, dan staane se

mar op ’e Syl to swetsen. En langlasten skolden se me so mar út for

blauferwer. Ik kan je segge, ik kookte fenbinnen en ik liet him

oppakke, dy bosduvel fen ’t Ikkerwoud en sette hem in ’t honnegat, drie

dagen op water en brood en ik kan je segge, de selfde avons waren alle

útdeuren fen myn hús met blauwe ferf bestreken, suver in griis. It het

my 3 carolieguldens kost om ’t der weer met fetsoen af to krijen.

Verder doen ik te weten, alsdat der hier gâns gearsetten binne fen

ontevreden luijden. Ik bitrou dit saakje for geen botsen en súdde wel

wille, det wy hjir frans peerdefolk kregene, oude bidrevene knapen. In

de kerke fen Aelsum en Hantum kin se wel legere wirde en bistel se in

de kost by de rike terpboeren en orte- en boonebouwers. Dy hewwe in

jaar, se ride met koetsen en der twee gudsen foar na de kerke.—

Fen Rhé seâch âlde f. d. Werff.... oerginstich, hjit fen suver

forginnen, nei de kerke ta kûrreljen en in grouwe klaeiboer him foarby

riden mei dy beide gudsen, det de fonken út de flinten fleagen.

Mar it gesach moast heech hâlden wirde, boarger f. d. Werff is it

gesach derre en hy skriûwt ûnder it brief: 100 man ekstra nei Dockum en

geskut, de kosten fen ien en oar en ynkertiering to dragen fen ’e sted

en ien fen ’e Ljouwter representanten scil in deimennich nei Dockum ta

om boarger f. d. Werff fen tsjinst to wêzen en desnoads mei gewelt alle

forset to smoaren.

In stik ef hwet skoaiposjebrieven reart ’r oan kant, den falt syn each

op in roazekleurich briefke, swietfingerich biskreauwn mei lytse

tipelige letterkes en for Poppéus ornearre. Hy stie yn bistân, om it to

forskûrren, do bitocht ’r him en stoppe it yn ’e binnebûs ûnder ’e

bûsdoek en ’e snúfdoaze. Hy scoe ’t Poppéus sels jaen, det der noait

oare eagen oer gean koene.

Hy lei efkes de piip del en seach ’t hear oer, de rûmte fen ’e moaije

greate stille keamer, forlevendige fen goudlearbihang en in greate

skoarstienmantel fen sêft gielread moarmerstien. It skilderstik deryn

stelde Hercules foar en Omphale en ’e teare, ljeaflike moaijens fen

Omphale, de blankens fen it jonge neakene fleis ûnder ’e gazene klean,

de blondens fen it sêft golvjende hier, de blauwens fen it greate

heldere each brocht him Anne to binnen, syn oantrouwde dochter, sa’s se

der dy moarne sitten hie to sjen dy deis nei ’t Wetterlân ta. Scoe sij

de lytse Omphale wirde kinne, hwer in Hercules him fen bilêze liet? Hy

hie wol yn hjar eagen lêzen, hja boun de stryd oan en hy! hy! scoe hjar

stibelearje, mar Poppéus hie in hirde kop en rekke sims raer op ’e

doele om in frjemd boskje rokken en in gleon readsidene kyps.

Hy snute de kjersen ris en helle it flessekisje foar ’t ljocht en út

syn pong it sulveren kaeike, det der op paste. En hy geat him ris yn,

in prachtige slipe griensmaragden romer fol bramboazebrandewyn. Do

stoppe ’r de piip fen nijs en bigoan wer to lêzen. It wie nou in great

brief fen it fynste felijn, tichtplakt mei kleurde ouwels en yn ’e

midden in great wapen, trije balken fen sinnobel op in fjild fen sabel.

Braak fen Collum, tocht ’r optslach. Hwet in gemiter! Hwet scoe der wer

wêze? Det Collum wie al sa ’n oerhearrich gat, der bidden en preken en

oranjekraeiden se ek noch algedurich en blaesden nei ’t Frânske gesach

as feninige katten. Monsieur Braak en Keuning hiene der de hânnen fol,

it folk hie gâns it grou op hjar, omt it troch hjar tadwaen wie, det

grytman fen Scheltinga yn ’95 ôfset en oppakt wie en yn ’t Blokhús

finzen set waerde. Det koe det Collumer poddebrod mar net forkropje sa

’s ’t like, der wrokken se altyd noch oer en omt siktaris Braak him

altyd tige warde for it Frânsk gesach en rûm yn ’e duiten siet, makken

se him jern it libben sûr. Mar fen Rhé kénde him, monsieur wie in

fiaen, dy stié syn man as ’t wêze moast en derby, syn dukaten wierne

fen ’e bêste specie, dy joegen him in bult macht en krimp jaen scoe hy

noait.

Hy klage, de lêsten kamen sa min binnen en as se bitelje moasten,

forwieten se him fen alles en noch hwet en hunen him as in bloedsûger

en ielshûd. Hy koe net sjen, as alve stûren fen ’e goune nou sa ’n

great griis wie. Hja hâlden ommers sels noch njuggen stûren oer, der

moast in minske fen libje kinne en oars mar om de oare dei

boekweitengroat mei lollemansstip, as ’t spek to djûr waerd. Det kaem

de Frânsken ek ta, derom net, de jonge spallings en ’e fette piken fen

’e matte smakken lekkerder.

It jild moást der komme. Ien hiene se al skúsjeboelgoed oandien mei ’t

gerjucht, it wie âlde Leijenaar, ek sa ’n oranjerazer. Hy hie ’t

forhipt to biteljen. Lokkich wie alles gau biredt, hwent der kaem me ek

sa ’n kanarje by, Joege Innes fen Boerum en dy bea for in kastje

safolle, det de Staet kaem ta syn jild. Mar de joune hiene se de

opropper de sleatten lâns jage nei hûs.... lokkich wierne de executeur

en hy siktaris, dy-t it fonnis ûnderteikene hie, sûnder skea it gefal

ûntkaem.

Alde fen Rhé loek de foarholle fol tearen. Hy hie ’t net op dy

broeinêsten stean, sims ynienen koe der de lôge en ’t fjûr útslaen en

dit gefal fen in pear jier lyn, do se it Blokhús foljage hiene mei

grytmannen en oar sok deftich gespús fen ’e stinsen, hie mis west. Hy

hie ’t genôch sei. Hja rekken der it tearste steed fen it folkshert....

dy-t hja achten en earen, woene se perfoarst net as moardners en dieven

bihânnele sjen. En om alles, hwet de mennichte mient as fordrukt en

martele, weeft it in aureool. Den komt der in slachtoffer, der folget

in catastrophe op, de wraek is de ein. It individu, sels onmachtich om

wraek to nimmen, suggereert de massa en dy nimt se, wreed en lang. De

hyena instincten fen ’e folkssiel forbrekke de klusters fen selsbitwang

en wetsfreze en gien’ to wirk folgens de opswypke hertstochten, dy

fordjer en dea bringe.

Hy hie se warskôge.... it regear fen do hie net harkje wold. It wie de

feint, dy-t it regearjen noch leare moast, gnyske hy smeulsk yn him

sels.

Nou siet hy hjir al lang op hjár stoeltsje en de feinten fen do, hearen

fen ’95, fen ien skoft en in healûre, kroepen werom yn hjar kinkhoarnen

as slakken, dy-t min de fielhoarntsjes tofolle kitele hat, it wird wie

wer oan dyjingen, dy-t hearskjen leard hiene en hy wie yn in omsjoch op

’t kjessen. En hy hie en hy hâldde it heft yn hânnen, al wie it

Poppéus, dy-t hy as thesaurier général al mar oan nei foaren skoude. Hy

yn it skaed, syn soan yn it felle hearlike ljocht!

As de wegen birydber waerden, den kaem hy persoanlyk ris to

sounfreegjen, skreau Braak en hy noege fen Rhé en ’t wiif út, der

Peaske ris to kommen. Collum wie in skoander plak fol fortier en hja

scoene it hjar ta in eare rekkenje. De goezzefearren pinne fleach oer

’t pompier, fen Rhé makke in kantteikening en lei him do kreas opteard

by de oaren.

It folgjende brief wie fen fen der Kooij fen Stynsgea, mar in

wirdmennich. De ljue forsetten hjar der yn dy contreinen tige tsjin de

ynkertierings en ’e hege lêsten en de siel fen al dy opstannelingen wie

de eigenerfde Bindert Japiks Cloosterman fen it Bouwekleaster en syn

beide âldste jonges. Min woe wol ha, det hy de minsken selst mei jild

stibeleare, om it mar mei oranje to hâlden en op to sprekken tsjin de

Frânsken. Fen der Kooij kefte ris wer as in houn, fierst to bang om ea

to biten—tocht fen Rhé en smiet it briefke yn ’t fjûr.

Nou lei der noch in fodsje op it sulveren bled.... in fiis lyts fodsje

pompier sûnder slûf sa mar hwet by inoar trânsele. Fen Rhé loek de noas

op—it stonk fen reek en earmeljueswent en hy socht in skjirre út it

tafelslaed en hâldde it sa beet. Do mei it mes derby en sa lûkende wei

krige hy it út inoar en lies: As mynheer eens op een avond laat naar

bysitter Falentijn zijn huis gaat, dan vind hy daar een buit. Want daar

ligt Ripperda in den kost sedert dagen.

Hy fleach oerein mei ien sprong, it pompier foel him út de hân, it mes

plofte op ’e flier. Hy bisoude.... hwet wie me det? Hjir.... by

Falentijns.... al sont dagen....? Hy moast rûmte ha, hy sette de prûk

in amerijke ôf en makke de halsdoek los. Dreame ’r? Lies ’r wol goed?

Al den dei kamen der sokke briefkes. Ornaris neat om de hakken. Guont,

dy in oar in loer draeije woene en hjar formakken, as de gens d’armes

oer de flier kamen for in hússiking. Mar út dit fodsje pompier spriek

eat, der hy út opmakke, it wie wierheit en al sont lang formoede ’r,

Ripperda wie yn omwandling yn Fryslân. It folk roeriger as ornaris,

krekt as bitrouwden se op in onbikende sterke stipe, fonkjes fen forset

hjir en der oplôgjend ta striefjurkes, alderstikeligste skotskriftsjes,

hjir en der oanplakt op sketten en mûrren en rare skimpskeuten op

Poppéus, him en oare foarmannen, altyd argewaesjes fen alderhande

soarte. Sims fong min in dôgeneat en traktearre him op in tweintich

stokslaggen op ’t Blokhúsplein en ienris op in goede dei, wylt se der

wer mei dwaende wierne ta great formaek fen ’t folk, wierne Poppéus en

hy der krekt foarby kuiere. En ien fen dy knapen, hie me dy net in

pûdde fol duiten krige en dy oer hjar hollen saeid, det it jild fleach

hjar om de earen en Poppéus op ’e hoed en him op ’e steek en it

healwize folk raemde hjar hast om en klauwde hjar de duiten fen ’e lea.

Alles! alles! bilechjes fen det oranjeras, om hjar loeren to draeijen.

Hja waerden stibeleare mei Ingelsk jild, wie ’t sizzen. En Ryklef scoe

der wol hândiedich oan wêze, it mirdepaed giet altyd werom nei de ein

hoale en eltse fûgel hat oanstryd, om noch ienris it forbâlle nêst to

sjen.

Mei in hastige taest pakte ’r de tafelskel. Hy wie biredt.

„Optslach monsieur Lefèbre,” hjitte ’r de hearsfeint yn ’e doar.

It gyng gauwer as hy tocht, hwent monsieur Lefèbre siet mei syn maten

to kaertspyljen yn ’t seal en mei twa sprongen tagelyk, lichtskonkich

fen oermoed en jeugd, fleach ’r by de trappen op en stie al yn ’e

keamer, eart fen Rhé noch iens in wirdmennich op ’t pompier krije kind

hie.

„In hússiking by boarger Falentijn op it Smel fen ’e Nijested.

Foartdaedlik. Njuggen man fen ’e alderbitrousten mei. ’t Bifel fen

finzennimming fen Ryklef Ripperda, dea ef libben to bringen yn ’t

Blokhús. Hy hâldt him der skûl. Jou stien’ my persoanlik boarch for

dizze saek, Lefèbre.”

„Kin ’t sûnder myn commandant to rieplachtsjen?”

„Der redt ik mei,” sei fen Rhé heech en kâld en gyng oerein. „Tink

erom, it is in gledde fûgel.... hat in bult oanhang yn ’e stêd,

soarchje dos det de knip sa finael set wirdt as ’t mar kin. En.... yn

’t alderslimste gefal.... in kûgel. Ik wol it sa.”

It bihindige mantsje foar him nikte. Hy wist, hwet der oan fêst siet.

Bifoardering, eare, fortsjinst, forlof om in wykmennich nei Parys ta to

gean. Mar oars koe dit aventúr him mar kwalik haegje. It moide him

selst om Bet Falentijn.

Fen Rhé seach him foartgean. Hy wist, oan hwa ’t hy dit affysje

opdroech. Nimmen hjitte goochemer as Lefèbre yn ’t útfikelearjen fen

alles, hwet mei nachtwirk to meitsjen hie. Yn syn hert neamde ’r him

altyd de bloedhoun. Syn tsjinsten wierne noait yn goud to biteljen en

hy achte him de alderienichste yn hiele Ljouwert, wirdich en

bikwamernôch, syn greatste fijan de bretale snút to rongjen, det hy

noait ef to nimmer wer wrotte koe.

Hy lies it fiise briefke yetteris, smiet it do yn it fjûr. It hie syn

tsjinsten dien. Nou foartdaedlik scoe ’r witte, ef it liichde ef

wierheit spriek. Oer in ketier stiene Ryklef Ripperda en hy licht wol

foar inoar oer.... tominsen.... tominsen, as ’r den noch libbe,.... de

twa sterke machten fen ien lytse sted, de patriot en de prinsman, de

rede en it gelove en syn hânnen jûken him, om dizze saek nou ris sa gau

mûchlik ta in ein to bringen en dy bolstjûrige, oermoedige kraeijer it

swijen op to lizzen. Net as in martler op it skavot foar ’t Blokhús,

den scoe min him der licht op oansjen kinne, as ’r it diich út

persoanlike wraek, né, der wierne fen dy kelders ûnder ’t Blokhús, der

it wetter by de mûrren lâns sipere, der min stadichoan krepearde oan ’e

tredde-deis koarts. Der scoe Ryklef Ripperda yn.... der scoe ’r de

lêste syke jaen....

Den krige de hiele oranjepartij yn him de nekslach en as se him nou

joun by Falentijn’s founen, den koe dy der ek yn bihelle wirde en

bliede. Hy hoechde syn soan den ek net wer op to stokeljen, om Poppéus

net to groeten, licht moast ’r den wol ris mei hangende poatsjes komme

en dogge in knibbelfal foar Poppéus, om heite âld libben to redden. Sá

scoene se allegear troch dizze iene wize set foargoed wjuklaem slein

wirde en alle forset to niete gean.

Efkes letter hearde ’r hwet gestommel by de útdoar en gefluster en doar

tichtslaen en koarte, flugge stappen op ’e flinten. Sunich diich ’r in

blyn op en seach bûtedoar. It reinde, det it spielde, dochs wie it net

sa tsjuster, it roan nei folle moanne. Yn ’e stúdzje wei eage ’r nei it

kloftsje folk, det by de Waech lâns gyng, earst trije en do ien en do

in man ef seis, swarte linige skynsels, stil en fluch yn ’e swarte

reinnacht. Hja waerden wei yn in steechje. In pear hâldden de wei en

gyngen nei de foarkant fen Falentijn’s hûs. Mei in slach sloech ’r it

blyn ta en diich it izer der wer op. En wachte deastil by it hearlike

heldere fjûr op it gean fen it lot, det hy alle frij jown hie.

Sá sette de lêste greate wraksel twisken dy beide greatmachten fen

Ljouwert yn.

Falentijn, nochlik yn petear mei Pronica, hâldde in reaf jern for hjar

op en seach fol niget, ho de kleone groeide twisken hjar blanke tinne

tûmmen. Hy hie dy greate blanke hânnen ljeaf, dy slanke, fynbonkige

polsen en it moaije biweech fen dy hânnen wie him in eachweiding, ja

hiel de jeuchlike, fleurige, reafallige moaijens fen syn Pronica wie

him yette in eachweiding. De sinneskyn fen hjar wezen formoedsoene him

mei al de tsjinstuiten en alle leed, hwet him ek net bisparre waerd,

hwent droegen se it net twaresum? Jehannes yn ’e hoek stimde syn fioele

en bigoan in suver lietke fen minne op ien hege snaer. Falentijn wist,

hwer hy om tochte, om lytse Doedte Ripperda, der jinsen yn ’e Bjirmen

op ’e âld stins. En hy spile! hy spile! krekt as helle hy se yn sêfte

lokkinge werom nei hûs, tige, tige tichte by him!

En oan ’e lânsein fen ’e tafel sieten Bet en André to dominearjen, sa

stil as mûzen. Ho pronken se troch hjar bliide jeugd ek mei dizze âlde

keamer op! ho ’n skatten hoede dit âld hûs ûnder syn readpanne dak! En

fol ljeafde en meilijen tocht ’r om noch in skat yn syn hûs, ûnder syn

biwâld, in skat fen noeden en soargen. Strak scoe ’r út syn forskûl

komme doare en hjir ek mei oansitte en ien skoftsje ek de fredige

kûstering fiele fen it húsgesin.

Pronica stiek de holle op. „Der ’s folk by de útdoar,” sei se en fleach

fen skrik oerein.

„Jehannes!!” Oars sei Falentijn neat. Jehannes wie al foart, de lange

gong troch, yn ’e spinkeamer, by de farwekûpen lâns, mei in swaei by de

trap op nei de wollesouder. „Bist der, Ryklef,” rôp ’r sunich.

„Ja,” sei dy en kaem der hird oan.

„Forredt, freez ik.... Kom del.... troch ’t keldersfinster foart....”

Hiel sêft makke der him eat út it tsjuster los en liet him by de trep

delglide nei de keldersdoar ta en der yn. Jehannes hearde de doar efter

him tichtflappen en skoatele him, beide skoatels der op. It hûs fen

François Falentijn liet syn dierbere gast gean.

Do krige ’r in pear drankfleskes fen in planke út ’e medicynkast en

geat se fol út in flesse. Syn hânnen trillen in bytke, hwent wylt ’r

der mei dwaende wie, hearde ’r al guont oankommen yn ’e gong en syn

heite lûd, like kalm en evenredich as altyd: „Dizze kant út, monsieur,

yette de spinkeamers en ’e wollesouder. Myn soan scil jimm’ wol

bijljochtsje, hy is der oan ’t apteekjen. Jehannes!” rôp ’r. „Wolst

efkes komme? De hearen miene, wy ha hjir guont húsfeste, dy-t fûgelfrij

forkleare binne. Wistû der fen?”

„Hjir binn’ gjin oare minsken as ik allinne.” Jehannes Falentijn stie

foar de lytse Lefèbre as in kening en dizze leauwde him op syn wird. Hy

diich it einlik al mei tsjinsin en krige ho langer ho greater wjeraks

yn dit gehússyk yn Falentijn’s hûs, hwent hy wist, ho heech as dizze

húshâlding oanskreauwn stie yn ’e sted en ek mei om de moaije eagen fen

Bet, hwaens fioeltsjeblau him bitsjoend hie, hjitte ’r syn folk, yn ’e

gong to wachtsjen en kuiere allinne mei Falentijn fen keamer ta keamer,

seach ûnder de bedsteden en yn ’e kasten, op ’e tekkensouder, oeral,

hwer mar in mûzzegat to finen wie en bispeurde selst gjin inkeld

markteiken, det hjir ea in minske syn nachtleger hawn hie.

Falentijn smiet mei in rûm gemoed de lêste doar fen ’e boppegong op.

„Hwet ’s hjir yette?” frege monsieur Lefèbre en snúfde fyntsjes de

swietrook op fen lodderein en soksoartigs.

„De keamer fen myn dochter,” sei Falentijn deftich. Monsieur Lefèbre

bleau op ’e drompel stean. Mei ien forljeafde loaits fen syn skerpe

eagen omfieme ’r de hiele lytse wrâld fen it jonge famke, de spaenske

matte op ’e flier, it taffeltsje fol snypsnaren, de blausitsene

bêdsgerdinen en de blausidene sprei op bêd, de printsjes oan ’e mûrren,

alles tear en wif fen glâns yn ’t skynsel fen ’e lantearne. It wie him

allegear to sêft en to ljeaflik, om oan to kommen mei greate

manljueshânnen en to bismodzkjen mei greate smoarge learzens.

„Op jou wird, is hjir nimmen?” en hy seach Falentijn oan en tróch.

„Né,” sei Falentijn. En hy wist, dizze man liichde net.

Koart biredt draeide hy him om en sa kroasken se wer nei ûnderen.

Falentijn him op in distânsje efternei, slingere twisken hoop en freez,

hwet der efterhûs barde ef al bard wie. Fen Jehannes fornaem ’r

neat.... Pronica, Bet en André wist ’r yn in hoeke fen ’e keamer,

triljende as popelbledden, mar Ryklef? Hwer wie ’r? Hie ’r wapens? As

’r omkaem, hwa scoe den de brêge wêze twisken de Prins yn Ingelân en de

Oranjepartij? Hy wist it net, hy wist neat optheden, as det it needlot

wer mei in minskelibben om heineballe en it smiet rjuchts en lofts nei

alle kanten fen gefaer en dea. En út ’e binaudens fen syn hert wrong ’r

de bea nei boppen: Sparje him, Heare, o sparje him for Oranje en

ús....”

Monsieur Lefèbre bûgde ta ôfskie en Falentijn sels liet him út, troch

de winkel, de foardoar út.

„Ik diich it op bifel,” sei monsieur Lefèbre yn ’t foartgean, as moast

’r him forûntskildigje. „Ik diich it mei tsjinsin, omt it jimm’ ljue

oangyng.”

„Det miende ik to bispeuren,” andere Falentijn koelfrjeonlik en dochs

eat hertliks yn it lûd. „Meij it wird ha, fen hwa dit bifel útgyng?”

Monsieur Lefèbre seach om him hinne. Der wie gjin minske, om hjar to

biharkjen. „It is op oarder fen âlde monsieur fen Rhé.... in anonymis

joech him de wink.... Wêz op jou hoede, monsieur, it scil sa wol net de

lêste kear wêze en ik scoe ’t net wolle om jou en om jou....

dochter.... Komt de kniper ris op ’e skine, dizze rjuchter kin gjin

genede, monsieur Falentijn.”

Falentijn stiek de hân út en hja fûsken. „Tank for dizze frjeonerie”,

sei ’r ienfâldich. Nou earst bigriep ’r, hwerom him it smaedlike fen in

eigentlike hússiking mei in kloft frjemde soldaten efter de haedman

oan, dy-t neat hillich wie bisparre waerd. Monsieur Lefèbre, de

charmeur, mocht syn Betteke skoan en derom eare ’r de drompel fen hjar

hûs.

Mar Ien, oneinich heger as monsieur Lefèbre, machtiger as alles yn ’e

wrâld, joech him al soks ek wer yn ’t hert en ûntnaem selst dit syn

forskrikking en smaed.—

Falentijn hearde de manljue swier foartstappen en sa hird as ’r rinne

koe, hy nei ’t efterhûs, nei Jehannes. Hearst hwet? wist hwet?” hime ’r

en hâldde him oan it sket fêst, sa trille ’r.

„Stil heit, stil....” sei dy en krige him by de beide hânnen beet. In

stream fen kalmte en kreft like him wol út dy sterke, ljeave hânnen ta

to floeijen.... hy waerde ynienen bidaerd en it felle jeijen fen it

hert bikaem.

„Hjir is gjin ien mear,” bigoan Jehannes.... „mar....”

„Ho scoe ’t der foar stean? Scoest net bûtedoar doarre en harkje....?”

„Det ’s to gefaerlik. Wy kinn’ nou neat mear.... Ien allinne wit nou

syn wegen.... It scil komme nei dy Syn wil.”

En wylt Ryklef Ripperda by de mûrren lâns rearde fen it steechje, om

yette in forskûl to finen en in ûntwyk út ’e falle, leine Falentijn en

syn soan deastil to harkjen yn ’e kelder, der it finsterke noch fen op

stie.... Hja hearden neat, allinne it fine getik fen ’e rein op ’e

pannen. De stiltme waerde binaud.—

Monsieur Lefèbre slûpte súntsjes om ’e hoeke fen it steechje en loerde

nei syn manskappen. De hiele steech wie ôfset en alle strietsjes en

slûpyntsjes yn ’e omkrite. Hy wie wol mei njuggen man foartgien, mar

hwet joech sa ’n hântsjefol! en derom hie hy der noch sa ’n tsjien man

by opcommandeare en dy wierne der nou. Falentijn syn hûs wie omsingele

fen alle kanten. As Ripperda der wie, den kaem ’r foar ’t ljocht. Hast

bigoan ’r al to leauwen, dit roan ek wer op neat út, alles om ’e nocht,

do miende ’r in gedrús ticht by him to hearren. ’t Koe ek in kat ef in

rat wêze, mar hy skerpe dochs syn earen op en sloech de hân oan ’e

sabel en fielde nei de pistollen, hwent it scoe in swier stik wêze, om

dizze sterke knaep to bimasterjen. Fen syn kreft diste min yn Ljouwert

wûndere staeltsjes op en net minder fen syn ridderlikens en eale sin.

Al wie ’t syn fijan, hy koe ’t net litte en priizgje dit yn him. Derby

wie it in edelman, min scoe him noait de achtinge ûntkeare wolle, dy-t

him takaem.

Stadichoan op syn commando slute him de ring tichter, in net fen

binauwinge for in earme fûgel, fordwaeld en ynein flein.

Ynienen, hwet wie det? Seach ’r goed? Stie der ien midden yn ’e steech,

in gesicht fier fen Falentijn syn hûs ôf? In man? In greate, foarse

man? Koe det Ripperda wêze?

„Monsieur!” hearde ’r roppen. „Ik bin Ripperda.” By it ljocht fen in

feale glimp ljochtmoanne seach ’r in donker bosk hier, in drystmoedich

antlit, hwer in pear donkere eagen greatsk en fol haet yn flikkeren.

Ien amerij stie monsieur Lefèbre as in blok, hwer ’r stie, sa

oertongere him de sitewaesje, do wie ’r mei ien sprong by him en helle

it pompier út ’e bûs.

„Doch gjin moite, monsieur”, sei Ripperda heech. „Ik leau de leugen fen

fen Rhé wol.” En sûnder forset, o sa stil! hwent hy freezde forset fen

de Oranjeljue en hwa wit den hokker gefolgen! liet ’r him de hânnen

bine en twisken twa fen ’e sterksten yn rekken se op reis nei ’t

Blokhús ta. Monsieur Lefèbre foarenop as in held mids syn folk en in

stikmennich ta sluting fen ’e trein, in sombere staesje, op reis nei de

ein fen de dingen, itsij dea ef finzenis for it libben.—

It ploechje fen Haeije Trompetter, Jan Swel mei Gosse Ketsje, Skilige

Kokke en Gajus de Filder, Jan fen Minnen, Kaeije Klapdermarop en Brike

Lubbert, it âldermalste gespús fen Ljouwert stie op it hege pypke by de

Sint Japiksstriette en seach út nei de fearskippen, as se ek fé

oanbrochten for ’t wykmerk. ’t Hie sa lang ticht wetter west, nou

rekken marren en fearten wer iepen en as der altomets oare akkefytsjes

komme mochten yn ’e nacht, nou, den scoene se de noas der ek net for

oplûke. De rein sipere hjar by de nekken yn, hjar âlde plunje rekke sa

njonkenlytsen trochwekke en derom namen se sa nou en den in

hertsterkingkje út in greate flesse, út mear as ien flesse. En optlêst

bigoan der al ris ien to dânsjen en to sjongen, der wrakselen ek al ris

in pear om ’t sterkst, it skerp waerd’ al ris út ’e ské litsen en ’e

wrede kneppels swaeid.

Der kamen al mar mear by.... it rosmos, it útskiftsel fen Ljouwert

hâldde der yn de foarnacht op it Sint Japikspypke syn soosjeteit en dy

foarbykaem, koene se hast net fen ’e hûd bliûwe. En rache en skelde!!

it wie in griis!

De rein dripte en de nacht kaem oan, de tsjustere, lange

foarwinternacht mei syn teiwaer, syn hirde wyn en reinfleagen.... it

koe net minder en inkelen fen ’e bidaerdsten ribosken ûnder ’e wiete

klean en trapen hinne en wer, sims de Piperstriette yn ef ’t Breed fen

’e Nijested op.

Sa krigen se yn ’e fierte folk yn ’t fesier, in ploechje fen dy hate,

forspuide Frânsken. Hjar opskerpe eagen, wend oan nachttsjuster en

rein, hiene de koppen al gau teld en sjoen, hwa ’t de foarman wie, de

lytse Lefèbre. It gemien hate him as de pest.

De foarsten slûpten hastich wer nei it pypke ta en fortelden, hwet der

op komst wie. „Der wirdt ek wer ien opbrocht”, grânze Haeije Trompetter

twisken de tosken. „As ik wist, it fen Rhé soadtsje hat it bifel jown,

den tiggele ik der op, det se út inoar spatten”, en hy swaeide mei syn

swiere ikene kneppel, det it sûze der oer. De oaren gyngen hwet toside

stean, Haeije Trompetter wie net mak sokke tiiden en sloech yn moster,

hwet him tonei kaem. Hy wie forneamd as de bûnte houn, sa sterk wie ’r

en sa ’n rûzjesiker. Hy wie al twa kear gisele om fjuchterijen. „As it

my de tredde kear oerkomt, den stjert de man, dy-t it my oandocht, sá

wier as ik dit izer brek”, hie hy al ris sei en in hoefizer dwerstroch

brutsen yn ien feech, det de helten fleagen oer ’t koumerk. Nou woe

eltsenien it wol leauwe. Haeije Trompetter wie ek in kening yn syn

soarte.

In bytsje stuiterich stoarrele ’r de kant wer út nei ’t Breed fen ’e

Nijested. Syn eagen seagen hwet biwaseme, mar syn holle wie noch goed

helder. Dy him nou moete, krige in min portuer oan him. Heal bang en

heal nijsgjirrich kaem it hiele ploechje him skytskoarjend efternei,

nou al in tweintich man, licht ek mear, hwent yn ’e fierte hearden se

him al balten en oangean en syn fiten wierne sa wiidforneamd, det elts

kaem der op ta as op in pretsje. Der stiene ek al guont op de Wirdumer

dyk yn ôfwachting en in pear fen ’e loaisten brûkten de wiete stoepe

fen ’e Hopsek as sitselbankje. It wie in hiele tiidkoarting yn ’t minne

waer. Min scoe der wol in fijfje for oer ha ast moast.

De Frânsken kamen tichterby, nou sûnder monsieur Lefèbre. Dy wie noch

efkes nei minhear fen Rhé ta gien, om him de ginstige útslach to

fortellen en in hertsterkingkje to nimmen by blonde Katryn, de moaije

taepfaem fen ’e soosjeteit. Hwerom scoe ’r ek net? Dy Ripperda, as in

mak skiep, scoe wol feilich twisken syn soldaten mei foartrinne en hy

kaem wol nei yn in tel twa trije. Hy seach der wol sa ’n dronken kearel

om skermesearjen en mâlgûlen, mar ’t sin stie der him net nei, him der

mei to bimoijen.

„N’avend altosaem”, sei Haeije Trompetter op detselde stuit en swaeide

mei de âld hoed en roan hjar sa lyk foar de foetten, swaeijende en

mâltjirgjende wei.

„Foart man!” sei der ien yn heal hollânsk en scoe him oan kant reare,

om romte to krijen.

„Hui ris, ik bin gjin fanke, det dyn aeikes brek is”, stammere Haeije

Trompetter en socht in hâld oan ’e earste de bêste pylder en det wie

tafallich ek wer in opljeppene Frânskman, dy-t him in dúst joech fen

hwer-bin-jy-my. Do waerde Haeije Trompetter foargoed wekker en seach,

hwer hy wie en hwet hy diich. En by ’t feale moanneljocht seach hy ek

noch hwet oars: syn jonker! syn jonker Ryklef! der midden twisken yn,

twisken dy forspijden, dy kringen fen frjemde snúshanen. En hy spjalte

syn brede mûle op ta in divelse gniis en hy sette de fingers yn ’e mûle

en fluite forskûrrend. En draeide him do mei ien slach om en roan foar

it troepke út, swaeijende fen ’e iene kant nei d’oare.

De Frânsken bigriepen der neat mear fen. Hwet woe dy man? Hwet in

forsteuring! De foarman hope, monsieur Lefèbre mocht mar gau komme en

oarder skaffe, hwent hja foarderen gjin byt mear en ’t Blokhús wie noch

fierôf en ’t consigne wie: alles moast sa stil mooglik birûrre wirde.

En nou dizze healwize kearel mei syn gefluit en syn getipel mei dy

grouwe kneppel, al mar det geswaei. Hy fielde al ris nei syn sabel en

hjitte de oaren, itselde to dwaen en ticht oan to sluten, de finzene yn

’e midden. Sa kaem it, hja roanen hast skouder oan skouder Ryklef

Ripperda en syn oppassers.

It abbeseare sa stadich oer ’t Waechsplein en scoe ta ’t naue

Piperstrietsje yn. Der soeide de lantearne oan ’e greate izeren hâlder

foar de Hopsek, der wie in skimer fen ljocht en dy foel op ’e hege

stoep, hwer mennich pimpelder by nacht wol ris hwet pynlik ôfstroffele,

dy foel op in kloft aesfûgels, dy der stil stiene to wachtsjen op in

fette bút, by-ien fluite fen Haeije, dy foel ek op it deawite, greatske

antlit fen Ryklef Ripperda.

„Bistû ’t? Us jonker Ryklef?!” skreauwde der ien.

„Ik bin it,” klonk it optslach foars werom.

„It giet nou nei de dead mei him.... Der moatte wy by wêze.... Dy-t nou

moed yn ’e beulich hat, komme op! Scille wy him sa goedsmoeds smoare

litte? Kom jonges!” raesde Haeije Trompetter en bleau ynienen stean, sa

ûnforhoeds, det de soldaten wykten ien amerij tobek der yn det naue

strietsje, det trachterke en bleauwne stean. Fen efteren krongen de

oaren op, dy-t it fluitsjen mar al to goed forstien hiene, al wisten se

net krekt fen ho en hwet en foaroan stie Haeije Trompetter, lykme

allinne, troch ’t razene hinne. Syn jonker oanrânne, syn jonker

giselje, sa ’s fen Rhé him en syn jongkje dwaen litten hie, syn

jonker.... miskien.... wol deasjitte....

Né!!

En mei in skreau sloech hy der yn, earst rjuchts, do lofts as wie ’t op

in plezierich commando. De Frânsken rekken út it gelid en skûrden oan

’e ské om ’e wapens, mar eart se se hiene, krongen de oaren fen efteren

op, nou wol in fjirtich man en warden hjar mei fûsten en kneppels. It

waerde in moardpartij der yn det naue strietsje en ’t gekjirm en

gejammer gjin ein. Hja fochten en wrotten de Weaze-kant út, al mar

mear, hwent der op ’e soosjeteit hoechden se it net to witten, ho-t de

hotte en ’e file inoar hjir rekken, yn ’t mâlle. Hwet sieten de ljeave

hoeders yn ’t onleech! Hja skûrden hjar de wapens út hânnen en sloegen

hjar de koppen yn smots en do-t Haeije Trompetter se sa wrakseljende

wei ticht oan ’e Weaze ta hie, pakte ’r mei ien foarse greep Ryklef

Ripperda út it foarmidden wei, briek it ket fen ’e hânboeijens

dwerstroch, as it in spantou wie en stompte him yn in stomp twa fier de

Weaze út. „Nei ’t hûs fen Jan Swel en oer ’e stedsgreft to nacht,”

flustere ’r en noch ien fearige triûw.... Ripperda stie allinne en frij

op ’e forlittene Brol.

Ho-t hy it foun hie by nacht, wist ’r sels net, mar hy bilânne by Jan

Swel yn ’t bolwirkshúske en kaem dy nachts bihâlden oer ’t heal

weiteide iis fen ’e greft, krûpende wei op in lang ein planke.

En de oare nachts, yn ’e neinacht, waerde Wibe Lubberts opkloppe.

„Giest der ôf, der ’s swierrichheit by ien fen ’e bûrljue,” sei syn

wiif.

„’t Scil wol hwet oars wêze,” sei hy en diich ’t izer fen ’t blyn.

„Hwet is ’t, mei goedens ef mei lilkens?”

„It is Oranje yn ’e rouwe,” andere ien hiel sunich.

Ho raer harke Wibe Lubberts op! Ho gau hie hy de skoatels fen de doar!

Ripperda hie wer in thús, al wie ’t den ek mar for in deimennich. Hwer

den syn wegen rinne scoene, hy wist it net. Mar hy ûnthjitte himsels,

noait wer in foet yn Ljouwert to setten. Hy hie nou de dead yn ’t

antlit sjoen.... it waerde tinken. Den tûzenris ljeaver in dea op it

slachfjild, hwerearne den ek, as yn ’e kloeren fen fen Rhé to forfallen

en stadich deamartele to wirden.

En dochs.... de tiid fen ’e died bigoan to rypjen.... it lot teikene

him nei in fêst plan syn wegen foar en wolle ef net, hy moast komme en

folgje alle wûndere krinkelpaden. Hwersanne se him liede scoene, hie ’r

net de flauste biseftheit fen, allinne dit wist ’r, det der selst yn ’e

heechste need in útkomst tichteby wêze kin, in útkomst sa great en

wûnderbaerlik, det gjin minskeforstân der by kin.—

Haeije Trompetter, Jan Swel mei Gosse Ketsje, Skilige Kokke, Gajus de

Filder en Kaeije Klapdermarop, Brike Lubbert en Jan fen Minnen, det

hiele ploechje en den noch sa ’n fyftsjin man, pakten se op, do-t der

help kaem fen alle kanten en brochten se sjongende en razende nei ’t

Blokhús en der rekken se opsluten yn ien great cachot. De cipier waerd’

binaud en der moast hynstefolk komme en hâlde de wacht foar de poarte,

oars lei hy syn affysje del, sei ’r en koene se der sels mei oanpiele.

Fen Ryklef Ripperda tael noch teiken, de groun like him wol opslokt to

hawwen.

Fen Rhé krige hast in flauwte fen breinroerens.... op itselde stuit,

det Lefèbre him fortelde, hja hiene him en ho maklik! moast ’r hjar

noch wer ûntkomme. Poppéus lake syn domste gnyske, do-t hy it hearde en

fortelde it mei kleuren en geuren thús en wreed sei hy derby, as se dy

lânforrieder nou wer krigen, den scoe ’r gisele wirde krekt sa lang,

det ’r it bistoar en syn flaue skylfiskeagen hjar loaitsen wykten net

fen syn wiif ôf. Dy seach gledwei oer him hinne en gyng greatsk ta de

keamer út.... mar yn hjar herte, o der stoar se noch tûzen deaden om dy

man, om dy man, noch altyd dy en noait in oaren ien.

In wike ef hwet letter wie der wer in great feest to Ljouwert en wol op

wykmerkdei yn ’e neiwinter, as it fé wer los komt de útteide fearten

lâns, de hinneboeren de aeijen wer by ’t koerfol yn ’e sted bringe en

de earste protters tsjotterje yn ’e platsnoeide, keale linebeammen.

De moarne ier en betiid bigoan it folk al to rinnen, guont forsûmmen

der hjar affearen om en de bern krigene frij fen skoalle om der by wêze

to kinnen. Haeije Trompetter en syn kornuten scoene ommers gisele

wirde, nou der moast min by wêze, oars wist min ommers net, det min in

stedtsjer wie en de ljue hingelen op ’e stoepbanken om en kleauwen yn

’e keale beammen en sieten op âlde mûrstikjes en poartsjes, om hjar

dochs mar neat ûntgean to litten. In inkelden great minhear kuiere

swierich troch it folk, de prûk fris puiere en de ebbenhouten

gongelstok, de ivoren knop foarút, ûnder de earm. It folk groete fol

ontsach en earbied.... heart min sa net to dwaen for de greaten, de

útdielers fen ambten en forjowingen en ’e lytse baentsjes, hwer de

greate foantsjes oan rinkelskelje? Dy-t de holle ’t earste bûgt, stekt

him ek it earste wer op, nou? En de hunich yt it swietst, as min der

net al to lang oer hoecht to garjen.

Der kaem de koets fen âlde minhear fen Rhé oanjeijen, hielendal yn ’t

forguld, fjouwer hynsders derfoar en hok foarren! sokken seach min

nearne! En de readsidene gerdyntsjes wiid foar de gleskes weistrutsen,

det min seach d’ âld hear sels yn al syn gloarje sitten en neist him

syn soan, monsieur Poppéus de Rhé, onforskillich en deftich yn ’t

swart, in greate pelskraech fen astrakanfel om ’e hals mei in goudene

sluting fêst ûnder it plodsige wite kin.

„Romte!!” raesden guont út it folk, slij nei in posje to gelegener

tiid, „romte for boarger fen Rhé,” en hja stouden oan kant en hiene ien

amerij hjar niget oan al dit moaijs en loerden skean nei de koetsier

syn kleurich pakje en wedden om in duit sûkerslakken, ho faek de

jaspânnen fen ’e hearsfeint efter op it plankje noch hinne en wer wippe

scoene, eart ’r der by de Blokhúsbrêge ôfsprong.

Mar ien wie der ûnder it folk, dy hjar antlit bleau stiif en kâld en de

mûle forweegde him net ta in groet ef glimke, as allinne, do de koets

deun neist hjar wie, sa det de eagen fen Poppéus fen Rhé en hjarres

inoar moeten, hearde ’r ynienen forheard, ho se him forflokte mei hjar

djippe donkere altstim, in freeslike forflokking en noch freesliker

dreigemint yn ’e eagen, det der gyng him suver in rille fen oer de lea

en hy sloech syn mantel tichter om him hinne.

Hwa wie det wiif? Dy moaije gleone brune eagen, hwer hie hy dy earder

markbiten? hwer earder dy skerpe tear sjoen twisken de swiere swarte

eachsbrauwen, hwaens sierlik biloop hy selst yn dizze nuvere sitewaesje

biwondere. Der efkes oer streakje, de fingers yn satanise lokking, om

frouljueseare op ’e fjûrproef to stellen, al mar oan dizze foarholle en

syn moaije bôgfinsters to aeijen yn ’t healtsjuster fen in stille

opkeamer, ont einliks dy eagen hjar forsêftigen en stadich it

dreigemint der yn forstoar, om rûmte to jaen for in gloeijende, oare

loaits.... ho scoe ’t him noaskje....!

En stadich forheuvele ’r him hwet út de djipte wei fen ’e sidene

kjessens en seach op nei det fromminsk.... twang yn ’e kâlde blaue

eagen.... twang. De wylde freugde fen ’e jager om in nije bút polske

him troch ’t bloed, jage him in flau read nei de bleke wangen. Eart de

joun foel, woe ’r witte, hwa ’t dizze wrang-swiete hunichblom wie, dy

sa ’n forflokking op him delsaeije doarst en o mieri sei! nou selst in

lytse fûst nei him útstiek! Hy glimke fyntsjes, de koets ried fierder.

Hy seach, de eagen nou heal ticht knypt oer it folk hinne, it plebs,

det krûpend wjirmet op ’e groun, det min sparret ef dea trapet, al nei

’t yen haget en seach noch altyd yn syn forbylding dy lytse fûst der al

mar swaeijen op it stevige standerke fen in mûtele roune brune earm.

De giselpeal hie ’r gled forgetten en hwet der sa daedlik barre scoe.

Dy skild hat, moat mar ris mei bollesmoar linich slein wirde en

krepeart der al ris ien, nou hwet scoe det den noch? Bargen genôch om

’e trôch, ien minder, den dije de oaren namsto better.

De Blokhúsbrêge kaem del, lei sljucht en de koets fen boarger fen Rhé

rôlle der oer. De wachten stiene mei de gledde houwdegen út ’e ské, de

cipier yn saun bochten yn ’e útdoar en efter him loerde de beul skean

nei de hege hearen, hwaens bifélen hy aldertigenste goed hope op to

folgjen, hwent hy wiste fen in pong en der tsjien goud-gounen yn for

ekstra wirk, det de ljue hjir hjoed ris in goede ôflear krije scoene,

hwent det opstean tsjin it bêste Frânske gesach op hokfor wize den ek,

moast nou mar ris út wêze, hie boarger fen Rhé sei en der koe hy,

Winnewink fen Haerlim sines ta dwaen. Derom hie ’r ek nije kneppels

bisteld by de Balkster ikeskylders en dy fornagele mei fine, gemiene,

skerpe tingeltsjes. Hy koe syn fak.... boarger fen Rhé scoe der eare

mei ynlizze, det se him sa bitrouden.

Yn in moaije keamer, rjucht foar it Blokhúsplein oer, mar op sa ’n

distânsje, det min koe wol alles sjen en dochs neat fen it geskreau ef

gejammer hearre, der stiene de stoellen ré for fen Rhé en syn oanhang,

de kofje en de swietekou en de nije lange pipen en der de geurigste,

djûrste toeback by. Monsieur Lefèbre kaem en ek in stikmennich fen syn

frjeonen, kwanskwiis, om de fortoaning ek to sjen, yn wierheit, om as

’t nedich wie, fen Rhé en dy to biskermjen tsjin it folk. De cipier

hâldde ek syn folk ré, as ’t wêze moast, wie de flapbrêge yn in tel twa

op en al hwa ’t binnen wie, wie feilich.

Stadich stapte der in kloftsje soldaten ta de poarte út, oer de

brêge.... noch ien en noch ien. Isegrinich tochte fen Rhé, as der dy

joune mar safolle west hiene, den hie dy oranjekraeijer nou al lang

njúd west. Hy mocht dit nou dwaen út in soarte fen wraek.... it wie nou

dochs einliks moster nei de mjiltiid, pluchsneijen as de skoech

forsliten is en ta neat mear nut.... En hy knaste op ’e tosken om syn

falikante birekken.

Wer plompten swiere stappen oer ’e brêge. Omsingele fen in mennichte

fen swartkoppen waerden de finzenen nei ’t Blokhúsplein ta dreauwn, twa

oan twa, de hânnen boun, it buis los om ’e neakene rêch hinne slingere,

de koppen keal skeard en bleate foetten yn ’e kjeld. Brike Lubbert, dy

stimper, koe hast net meikomme, hy krige sa nou en dan in lawibes fen

ien fen ’e beulsfeinten.

It folk grommele. In great meager wiif smiet in hânfol bidoarne aeijen

nei de soldaten. De djirre spatte hjar om de earen en guont minsken

laken. Do-t brike Lubbert de giselpeal seach, bigoan ’r earmhertich to

kriten en rôp om help.

It folk waerde stil en seach.... seach. Hwer bleau Haeije Trompetter?

Einliks, twisken wol hûndert man foetfolk yn, pipenuten by him, der

kaem ’r oan, steil en rjucht, in ein kearel as Greate Pier, de

kealskearde holle wytbloun fen ’e lytse oanwinnende hierstoppeltsjes,

de tipnoas greatsk en eigenwiis yn ’e wyn, de wrede blauwe eagen

ûnforwrikber op ien punt yn it folk, hwer ’r syn wiif wiste.... Hjar

eagen moeten inoar.... en nou, nou! koe ’r alles drage! hy wiste him

sterk, sterk yn it bisef fen hjar bywêzen, hjar meilijen, hjar ljeafde!

En om him wiste ’r it folk, it laech, hwer hy út foartkaem wie en det

it mei him hâlde scoe, stil en fûlbânnich, wist hast yn elts hert, det

der nou kloppe op dit binaude pleintsje, ljeafde en trou oan Oranje,

selst al sei hjar mûle út freez sims oars. Hy koe gjin freez, hy

hildige de leare fen ’e klap, dy-t min birintsjende wei werom jowt:

lear om lear, slachtstû my, ik slach dy dûbbeld wear....

En fen him scoene se net in kik hearre.... Hy bigriep it wûndere skoan,

fen Rhé en syn oanhang en boppe al dy sloppe soan, sieten wol

hwerearne, om hjar formaek mei him to hawwen, om him krimpen to sjen as

in strûpte iel oan hjar foetten. Hja scoene bikaeid útkomme, der koene

se op oan. Der wie in soarte fen forhoalene blydskip yn syn hert.

Strakjes, oer in ûre twa trije, den wie dit leed lit, gyng ’r nei hûs,

scoe ’r Dúfke sjen en ’e lytse jonge, al wer oanwoan yn dizze

wykmennich. En dit wie him great, dit wie it hearlike, gjin priis scoe

him to heech wêze for de frijheit fen Ripperda en yn him for Oranje.

As in kening stapte hy, de âlderlêste nei it rjuchtplak. De hânnen

jûken him en trillen yn ’e swiere izeren boeijens, do-t hy it mei

oansjen moast, ho se Gajus de Filder en Skilige Kokke tramtearren.

Gosse Ketsje foel fen him sels en hja smieten him in pear ammerfollen

wetter oer ’e neakene lea en rosten der wer op. Brike Lubbert earmoede

sa alderdierberst om genede, det hy kaem mei fiif en tweintich

stokslaggen frij, do krige ’r in skop en foel om by de treppen del,

waerde op in bjusterbaerlike menear opfandele fen in pear kearels en

foartbrocht nei hûs.

In stik ef seis soldaten, scoene him nou by ’t trepke opstompe. „Lit

mar los, pjutten”, grânze ’r bidaerd, „ik gien wol”....

De beul skûrde him it buis fen ’e hals en boun him sa stevich oan ’e

peal, der wie forwrikken noch forwégen mear oan. De feinten holpen him

nei bihagen, tûk op in dúbbelstûr en in joun frij mei frij fortarring

yn ’e Hopsek.

It folk seach det alles oan.... en swijde.... De wrok groeide.... Der

waerde net lake en opswetst sa ’s by de measte giselings.... Hjir siet

mear efter as in stellen skiep ef in kreauwerij ef in stikken rút....

Dit rekke it hert yn syn djipste roersels.... hjir waerd lit om in

saek, in saek, dy tûzenen nei oan it herte gyng.... It gemoed rekke

oerstjûr. Guont draeiden hjar om en gyngen skodholjende foart.... Net

fier fen him ôf seach ’r doctor Falentijn stean en âlde minhear

Ripperda. Hja nikten him ta. Dy hearlike âlde tiid! de Ripperda’s, de

Scheltinga’s, nou alles foart! foart! en der foar yn ’t plak dizze

bloedsûgers, dizze beulen!

De bollepyst hagele op ’e brede, sterke rêch en de fornagele stôk spile

net swak by. Der bigoan bloed to siperjen, earst in drip ef hwet, do al

mear en mear,

It waerde allegear bloed, in ôfgrys om oan to sjen, det sterke lichem,

det him net forwarre koe tsjin dy wrede giselder, dy mûle stom, en

ticht.

It folk swijde en litte mei. Hwer fen Rhé sa fjûr bang fen wie,

biskripte ’r nou sels yn syn forbline haet tsjin de Ripperda’s, Haeije

Trompetter him seach it folk as in martler for de goede saek, en

hûnderten, oars lau en ûnforskillich, kearden nou om as in bled oan ’e

beam en, bikenden kleur for hjarsels.

By kloften stouden de minsken nei hûs, drok pratende, det wierne de

gefaerliksten net, mar de stillen, lyk as Wibe Lubberts en Foppe

Lieûwes, foarenoan derby en Joege Innes fen Boerum en master Marten

Joukes fen Driesum, der groeide de tins nei dieden yn, sterk en wyld en

bidachtsume taei.

De lêste slach mei de stôk, de fiif en sauntichste, kletste op ’e

bloeddrige rêch. De beulsfeinten seagen it triljende fleis, gniisden en

sniene him los.

„Ho hat it foldien?” frege de beul spotsk en joech him in optuter, det

hy trûzele fen ’e forheging ôf, plof twisken it folk.

„Wy prate wol ris wer, as dyn jonge op in joun net wer thús komt”,

andere Haeije Trompetter oerstadich. De beul waerde sa wyt as in doek

en moast him oan ’t hek fêsthâlde.

De bloedbiroanne eagen wiid op fen pine en razenheit, eage Haeije

Trompetter stiif yn ’e fierte, hwer hy Dúfke stean seach, in lyts

protsje gûd tsjin de stamme fen in âlde kastanjebeam, it antlit oer en

oer biskriemd fen bittere meilijens triennen en in djippe tear as in

heimsinnich dreigemint twisken de sêfte, alderljeaflikst teare bochten

fen ’e eachsbrauwen, hiel donker yn ’t jonge fel.

Hja waerden hastich wei yn ’t gewoel en yn in hiel lyts keammerke rekke

’r op bêd. Der kaem fûl fleis by en matearje, koartsen teisteren it

sterke tobûke lichem, slimme wounkoartsen en doctor Falentijn kaem en

siet sims de heale nacht foar ’t bêd en forsoarge mei syn wiif it earme

lichem en wosk de djippe wounen fen ’e rêch, der mar gjin rouwen op

komme woene en net hjilje. En âlde Ripperda kaem en Falentijn en al de

oaren, it steechje hie noch noait sa ’n staesje kend fen koetsen, dy

suver rearende wei oan ’e mûrren lâns ride moasten en sims gyng ’t

waerliken net iens sûnder kantroeren en hja brochten fen alles, hwet

mar lekker wie en jild by hânfollen, det Dúfke hie ’t noch noait sa rûm

hawn.

En einliks dage der in dei, do woan de sterke ynhâlden it fen de

syktme. Haeije Trompetter klauwde by de wâl op, hy mocht wer in brogge

mei spek en kibbe op ’t wiif. Det wie betterskip! en hja lake him ta,

in loaits yn hjar brune eagen, hwer it him hjit fen oer ’e lea gyng as

it simmerfjild fen in soele wyn en hja stiek in hiel lyts hantsje nei

him út en lake noch lokjender, de toskjes krytwyt twisken de reade,

soune, frouljuesweake lippen. En hy krige wer lust yn it libben en liet

him fen ’t bêd ôfglide en stie midden yn it keammerke hjar op en del

oan to sjen.

Laeitsjend fleach se nei him ta en wie net bang fen ’e earms en ’e

hânnen, dy-t in hoefizer to brekken neat wie.

Simson syn hier woan wer oan en dizze reboelje rekke al gau yn ’e

fegyljemounle, hwent min hearde fen oare, frjemdere dingen, it gerommel

fen in slim swierwaer yn Frankryk en wûnderlike fiten fierôf ef

tichteby en Haeije Trompetter hâldde him yn ’t earst oan sa kûsse stil

det, min hearde him net iens op ’t fémerk ef by de snikken. It hier fen

Simson wie noch to koart.... it moast earst wer groeije.... en den....

ja den.... Der wie mar ien, dy-t him sa goed koe, det hja wiste, hwet

al dit bitsjutte en dy-t him ornaris stjûre koe as in laem, det wie syn

lyts wyfke, syn pipenútsje en hja siddere, as hja der om tochte, hwa

nou yntkoart syn wrake treffe en ho-t dy útfalle scoe. Hwent dit op him

sitte litte, noait! En as se him ûnderstie oer ien en oar, den lake ’r,

de brede geve tosken bleat en hâldde hjar pleagjend fen him ôf en sei,

hiele lytse wyfkes mei sokke moaije eagen moasten net sokke domme

dingen freegje oan greate manljue.

Nou wie hy den wer better, mar hy bleau sa stiif as in peal. Do moast

Gajus de Filder, wiidforneamd om syn wriûwkinst, komme en dy kaem der

deis trijeris oanhompeljen op syn knolfoet en knypte en striek en aeike

him den sa gemiene goed, det Haeije Trompetter flokte him heas fen pine

en tankberens. Mar it holp, it dûrre al net sa bare lang, as mei syn

help en it biproefde middel fen âlde Betteke út it gasthús,

hynstemoanjefet, griene oalje en brandewyn, fielde Haeije Trompetter

him op ’t lêst wer sa linich as in baleinen swipe yn jongfeinte hânnen.

Do hiene se op in joune in wûndere ontmoeting. Hy siet hwet to

pluchsnijen for de skoenmakker en pluze der in jounbrogge by op en it

wiif siet der by to fesje forsetten for de jonge, do waerde de doar op

dien en der stie me dy rike minhear Josua de Metz fen Amsterdam foar

hjar noas. Hy koe him wol.... al sont jierren koft ’r it bêste fé fen

’t merk op en de minsken setten him allegear heech, hwent hy scoe nin

earmen driûwer om in sint bikrinke en tingje him ’t hert út it liif en

hy bitelle graech goed jild for goed gûd.

Hja rekken allebeide hwet fen ’e wize, hy en ’t wiif en stiene rjucht

oerein de bisite oan to sjen. En waerliken, efter him oan kaem âlde

minhear Ripperda ek noch en minhear Baerdt. Hy, Haeije Trompetter wie

bang for nin divel noch donder, nou waerd it him dochs krappernôch en

for ’t earst yn syn hiele trouwen seach ’r, ho lyts en earmoedich syn

keammerke wie, ho sober it húsrie, ho rikkerich it skiûwdefjûr! Mar

skjin! skjin! Gjin wiif yn hiele Ljouwert koe tsjin syn Dúfke út!

„Joun!” seine de hearen, de rike Josua de Metz it earste en

alderdanigste frjeonlik en hy kaem op him ta en stiek de hân út. Nei

him! nei him! nei Haeije Trompetter, trijeris gisele, earme

forskoppeling yn in steechje! stiek in ryk minhear, stiek minhear Josua

de Metz fen Amsterdam de hân út, in moaije skjinne wite lytse hân fol

ringen en kostlikheit. En hy krige him foarsichtich yn syn forile knúst

fol barsten en groeden, mar ek goed skjin, en hja fûsken. Mar hy waerde

suver raer fen dit gefal, syn skonken trillen der him fen en hy seach

skean nei ’t wiif om help. Frouljue binn’ redsum, hwer in man, stadich

fen bigryp, net in mûzzegat fine kin, sjogge hja noch wol in skûrredoar

iepen.

„Gien sitten, hearen!” sei se en det wie mar hânsum trije stoellen by

’t bedsket wei en om ’e hird hinne, hwer yn ’t moai opstoelle

skiûwdefjûrrountsje de houtsjes knapten. En alsa sieten de hearen en

hja ek, mar op in earbiedige distânsje en diene it swijen der ta en

biskammen hjar djip yn it hert oer hjar needrigheit. O dit holderhúske!

dy toskeinde reauwkes, dy âld tafel, hwer gjin drip farwe op siet! Mei

hokker nidasserigge eagen seagen se it joun!

Minhear Josua de Metz naem in snufke út syn goudene snúfdoaze en mei in

swierige bûging noege ’r de oare hearen ek to priûwen. Do brimde ’r ris

en sette fen ein mei syn petear, wylt ’r frege: „Wer hielendal de âlde,

Haeije? Ik hearde sa fen ien en oar....”

„Det scoe ’k sizze, minhear”, andere dy, bliid, det ’r de mûle opdwaen

koe, hwent dy finnige lytse eachjes fen dy Amsterdammer, der hie hy it

einliks mar neat op stean. Dy seagen him tróch en der wie wol ris in

skûlherntsje yn syn hert, hwer hy ljeafst mar nimmen ta ’n yn loere

litte woe. En hy strûpte de mouwe fen ’t baitsje op oer ’e earmtakke en

minhear Josua de Metz seach de sterke earm en der skean oerhinne de

reade groeden fen ’e wrede striemmen. De wounen wierne hiel, mar de

groeden? dy scoene der noch jierren bliûwe! En hy tochte om ’e sterke

rêch fen dizze reus en ho dy wol lykje scoe! En hy riboske ûnder syn

waerme tichte mantel.

En minhear Josua de Metz knypte de lippen stiif op inoar en makke yn

dizze amerij in birekken, in nuvere birekken, hwer selst minhear

Ripperda en minhear Baerdt, âlde, bitûfte rekkenmasters fen wit hofolle

saken en affysjes gjin flau bisef fen hiene.

„En ha jou al wer wirk? Nei ’t sin?”

De brede mûle fen ’e reus waerde noch greater fen in glimke. „’t Is by

de runmounle en fjouwer goune wyks. En jouns noch learsnije, hiele

lapen. De learloaijers leanje net al to ryklik. Den noch pluchsnije. En

yntkoart wer de bisten.”

„Dos jy ha al wer bisten dreauwn?” en minhear Josua de Metz seach

skerp. Wist ’r al, det in patty him de bisten ûnthâlden, omt se bang

wierne for de Frânsken? Det ’r al twa kear op ’t merk west hie en gjin

oanslach krije kind hie? Der loek him in flau biwyske read oer ’e

meagere, biklonkene wangen.

„Noch net, minhear”, andere hy hwette mismoedich, „yn nije wike scil ’k

it ris wer bisykje. Myn fêst plak wer ynnimme.”

„Hwer is det?”

„Op de hoeke fen ’t steechje, det nei de Nijested ta giet. As minhear

ek ris hwet for my hat....”

„Det ha ’k”, sei minhear Josua de Metz der ynienen flotwei oerhinne,

„en der komme wy hjir om. Wy Israëliten binn’ Oranje ek tagedien en wy

ha heard, det jou it ek binne en ’t biwys levere ha. It biwys fen de

dingen, Haeije.... der komt it op oan. Jou ha nou alle patriotten

tsjin.... as ’t kin scoene se jou wol fen honger krepeare litte wolle,

omt jou it for Oranje opnaem ha yn ’e persoan fen jonker Ripperda. En

sjoch, der scille wy nou ris in stokje foar strike. Ik moat in nije

preamfarder ha for myn bisten nei de sted fen Amsterdam ta. Der sit

gâns jild ûnder, sims tûzenen en derom, ik moat in man ha, dy-t ik yn

alle stik bitrouwe kin. En dizze hearen hjir neamden jou....

„Minhear!” rôp Haeije Trompetter en koe hast net mear stilsitte op ’e

stoel. Mar Dúfke skodholle stoef en Haeije Trompetter siet wer as in

laem, alhowol hy trille oer al syn lea, sa raer waerde ’r fenbinnen.

Giseljen wie neat by dit.

„Hja neamden jou”, gyng minhear Josua de Metz troch mei syn praet, „en

dy-t fen sokken in goed getúgenisss mei kriget, dy kin ik wol yn myn

tsjinst nimme. De nije pream, in bêst iken-ien mei izeren bânnen

bislein en in roefke for ’t gerief, is al ûnderweis hjir hinne en scil

klear lizze yn ’e Snitser feart. En der farre jou op nei Amsterdam for

myn rekken alle wiken. En der binne jou baes mei twa feinten ûnder jou.

Dy kinne jou sels wol hiere. En for kosten is hjir noch fyftich goune.”

En hy krige it pongkje út de bûs en telde it jild op ’e earmtlike tafel

út. Dy hie noch noait it gerinkink heard fen tsjien goune, lit stean

fen fyftich! fyftich!! In kaptael, in takomst, in jildwinning, in eigen

húske, in douwehok, en simmers sims to fiskjen nei de mar ta, Dúfke en

de jonge mei, in hearlike lange sinneskyn dei!

Hy wie sa forslein, det hy sei gjin wird en liet it jild stil op ’e

tafel lizze. Hy seach fen Josua de Metz op Baerdt en den wer op

Ripperda, it wie him allegear to great, om dit leauwe to kinnen. Jister

noch yn ’e slimste druk en nou ynienen yn ’e folop! En hy fielde him as

de skoaijer út it mearke, dy-t sliepende wei yn ien nacht kening waen

is.

„Nei de Reade Sé fen binauwinge komt der altyd in Kanäan fen

hearlikheit,” sei minhear Baerdt hiel plechtich mei syn swier lûd, hwer

it lytse keammerke noch lytser fen waerde. „Krij mar oan, jonge en wêz

bliid mei ’t wyfke. It lot is keard, Haeije.”

Do bigoan Haeije Trompetter einliks to praten, hiel stadich, krekt as

moast ’r de wirden ien foar ien ta de kiel útwringe. „Minhear scil net

bidroegen mei my útkomme.... ik bin der.... tige bliid ta.... ’t

aldermeast for ús.... jonge.” En hy stiek de greate hân út en rearde yn

ien taest al dy skoane gounen nei him ta. Do seagen syn wrede, earlike

eagen yn ’e lichte en sochten it antlit fen ’e lytse âlde joad en der

yn de snoade swarte giteagen, glinsterjend as kralen en de loaitsen fen

dy eagen troffen inoar en elts for oar lies der yn, hwet ’r witte woe

en ’e bifestiging fen inkelde oare dingen.

Seis dagen letter stie Haeije Trompetter yn ’t rountsje fen al syn

getrouwen op ’t wykmerk. Hy hie him ’t hier knippe litten en fetsoenlik

skeard, hy hie in nij buis oan, in lekkense pet op en prachtige nije

klompen, gleon op glânze, mei greate bosken strie der yn, oan ’e

foetten. Dúfke en ’e jonge stiene fen fjirrens mei in optein sin dit

alles oan to sjen. Gol wonk ’r Brike Lubbert, Gajus de Filder, Gosse

Ketsje en Kaeije Klapdermarop en hja fandelen it fé for him fen ’t

merk, det minhear Josua de Metz dizz’ kear koft hie. En it wie gâns in

poarsje.

En sels krige ’r de âldermoaijsten by ’t hoarntou, in pear fen dy

alderkostlikste bistkes, suver siden fen fel en fyn fen kop as

jifferkes en der in pear hoarnen op, as wierne se bislipe, der wie nou

suver gjin wryt noch slyt oan! pronkjes wierne it! en hiel stadich

kuiere ’r net troch ’t steechje nei de Nijested, né, hja gyngen ’t

hiele merk lâns, de Wirdumer Dyk op en sa nei ’t Breed fen ’e Nijested

ta. Alle âlde getrouwen der efteroan en alle Ljouwter bern en hounen

fen fjirren. Der hat noch nea in kening sa yn top fen gloarje stien as

Haeije Trompetter dy moarne.

En by de Waech, der lei de nije, greate pream klear, sines. Der stiene

de feinten to wachtsjen, der hy baes oer wie, der stie minhear Josua de

Metz op him to wachtsjen, nou syn breahear en hokfoar ien! En hja

biseagen en bitûmken de kostlike bistjes noch ris en do hearde ’r as in

moai mesyk it bossen fen hjar poaten oer ’e barte yn syn pream!

En foar ’t finster fen ’e soosjeteit, der stie âlde fen Rhé to smoken

en ’t wykmerkfortier oan to sjen. Sûnder erch seach ’r sa nei it folk,

nei it fé, nei dy greate kearel, dy-t boppe alles útstike. Haeije

Trompetter, dy smycht! wie dy det? Op syn Sneins! suver yn ’t brat as

in riken rintenier? En hwet moast dy der by dy pream fol bisten?

Hastich liet ’r de skel rinkelje yn ’e hân. Sibren, de jonge út it

Wetterlân, al sont tiiden syn hantsjemoaisknecht en neisneuper fen alle

ding, hwer greate jonges de noas mar ynstekke doare, kipe om ’e hoeke

fen ’e doar. En dy al gau, wiis fornim der op út.

It wie Haeije Trompetter, ta eare en oansjen kleauwn. En fen Rhé, âlde

bitûfte foks, bignúvde det spultsje fen fjirren. Ripperda kaem en fûske

mei dy joad en Falentijn en Hopperus.... Do wist ’r genôch.... Haeije

scoe de ôfgesant wirde twisken Ljouwert en Amsterdam fen dy

oranjerazers. De brieven rekken wei.... nou founen se der dit op. Hy

gnyske húnsk en forflokte lûd de dei, det hy dy dogeneat giselje litten

hie. Det skreauwde wech en der wear. Min moast folle stilder wraek

nimme kinne.

Hjir setten se him nou pyk mei. Scoe hy oan ’e koartste ein lúke

moatte? scoe ’r?