Karolus secundus, etc. Universis presentis scripti seriem inspecturis,
tam presentibus quam futuris. Aufertur de vultu Regis iniquitas, cum
humana equitas illi sit socia, benigna clementia constanter amica.
harum quidem inspectio principem facit in cognoscendo providum, in
discernendo securum; quia dum per amabilis equitatis instinctum in
humaniorem partem dectinat iudicium, nec manstretudo legis offenditur,
et rigor sevientis Iustitie temperatur; et dum levitas remissive
elementie abolet termina, firmat Regnantium solia, ut in securitate
perpertra gaudeant, et translationum amara dispendia non pavescant; quo
fit ut sodalem nobis ipsam clementiam sereno complectentes amplexu,
libenter exerceamus in subditis, et ministris nostris eam exercentibus,
ubi maxime ratio puplice utilitatis exposeit, promptum et placidum
prebeamus asseasum; quin potius ut quod per eos agitur clementer et
provide suffragium plenioris firmitatis obtineat, expresse nostre
connfirmationis munimine roboramus. Sane, licet Virgilius de Cathania
miles, dilectus consiliarius, familiaris et fidelis noster, dudum in
insula nostra Sicilie rebellionis orto discrimine, cum occupationis
iniuria et obstilitatis insultu capitibus factionis occupationis et
obstilitatis eorum faventer adherens, et cum aliis rebellibus siculis
diuturne conversans, eorum pro qualitate temporis extiterit fautor
et fotor; delictum tamen hoc suum non ex proposito contigit, set ex
casu, sicut antique sue devotionis ad tempus pro timore latente erga
clare memorie dominum patrem nostrum et nos fides docuit, et efficacia
operum, cum locus affuit, demonstravit; Et tandem post temporis multi
curricula, dum Robertus primogenitus noster carissimus Regni nostri
Sicilie Vicarius generalis cum copiosa caterva militum et peditum
Comitiva, ad contundendam Siculorum ipsorum hostilitatis et rebellionis
induratam proterviam transfretasset, _Virgilius ipse, ductus spiritu
bone mentis et pure, non de suo tamen reditu ad huiusmodi fidem nostram
promptitudinem que diutius in pectore fideli latuerat indicavit, set
eius ministerio Catanienses, quorum pro malitia temporis preclara fides
erga nos simili modo delituit, optati temporis oportunitate captata,
ad cultum et Reverentiam Sancte Romane Matris Ecclesie atque nostram,
cum devotionis affectu humiliter redierunt_. Prefatus vero Primogenitus
noster in conversione dicti Virgilii, obtentu suorum tam grandium et
laudabilium meritorum, subscriptum privilegium cum providi cautela
consilii gratiose concessit: quod quidem de verbo ad verbum, presentium
tenori subnectitur, de nostra speciali conscientia; ut quod per nos in
hac parte agitur, processisse de certa nostra scientia demonstretur;
cuius privilegij tenor per omnia talis erat. Robertus primogenitus
Illustris Ierusalem et Sicilie Regis, dux Calabrie ac eius in Regno
Sicilie Vicarius generalis, Universis presens privilegium inspecturis.
Opus in nobis egregium Clementia suggerante proficimus, si ad illos qui
devotionis et fidei claritate prelucent, et digna premia promerentur,
manum nostre liberalitatis extendimus; eosque ad statum, honores et
gloriam congruis beneficiis sublimamus. Quia proinde vigor fidelitatis
augetur in subditis, et alii ad serviendum devotius animantur exemplo.
Sane attendentes probitatem et merita Viri nobilis domini Virgilii de
Cathania, consiliarii, familiaris et fidelis nostris dilecti, necnon
grandia grata et accepta servitia, que miles ipse predicto domino
Genitori nostro et nobis, _precipue in reducenda noviter Civitate
Catanie ad cultum fidei Sancte Romane Ecclesie ac Serenissimi principis
predicti domini Patris nostri et nostre prestitit; et que ad presens
sub continuis laboribus, in convertendis ad fidem predictam aliis
Civitatibus et locis Insule Sicilie, prestat_, ac diversimodo prestare
poterit in futurum; Castrum Biccari, et Casale Chiminne, sita in Insula
Sicilie ultra flumen salsum, cum hominibus, vassallis, fortellitiis,
Casalibus, Villis habitatis et inhabitatis, Massariis, redditibus,
proventibus, servitiis, domibus, possessionibus, vineis, terris
cultis et incultis, planis, montibus, pratis, nemoribus, pascuis,
molendinis, aquis, aquarumque decursibus, tenimentis, territoriis,
aliisque Iuribus, Iurisdictionibus, et pertinentiis suis omnibus,
prout ea tenuit dominus Matheus de Termis Rebellis, hostis Regius
atque noster, que videlicet de demanio in demanium et que de servitio
in servitium, pro illo annuo redditu quem Castrum ac Casale predicta
valent aut fuerint valere comperta, eidem domino Virgilio et suis
heredibus auctoritate predicti Vicariatus quo fungimur, in perpetuum
damus, donamus, et tradimus, ac ex causa donationis proprij motus
instinctu, concedimus in baroniam, de liberalitate mera et gratia
speciali, iuxta usum et consuetudinem Regni Sicilie. Ita quidem quod
iidem dominus Virgilius et heredes ejus, pro Castro et Casali predictis
predicto patri nostro, nobis, nostrisque heredibus et successoribus
immediate ac in capite, iuxta usum et consuetudinem dicti Regni
servire.... si videlicet pro eisdem Castro et Casali consuetum est
serviri de militaribus servitiis infra octo de consueto tantummodo
servitio. Si vero debeantur militaria servitia ultra octo, cum de
certa scientia teneamus quod redditus et proventus eorumdem Castri et
Casalis ad plurium quam octo servitiorum summam ascendunt, de servitio
militum octo tantumodo teneantur; relaxato sibi per nos reliquo, de
certa scientia gratiose: quod servitium dictus dominus Virgilius, in
nostri presentia constitutus, pro se ac suis heredibus eidem domino
patri nostro, nobis, nostrisque heredibus ac successoribus, voluntarie
facere obtulit et promisit. Ita etiam quod si qui sunt, quibus per
Clare memorie dominum Avum vel Genitorem nostrum aut nos aliqua bona,
possessiones, seu Iura in predictis Castro Biccari et Casali Chiminne
ac eorum pertinentiis sunt concessa, illa in capite teneant, prout eis
concessa fore noscuntur; nec etiam respondeatur eisdem domino Virgilio
et heredibus suis per Barones et feudatarios, si qui sunt ibidem, nisi
de hiis tantumodo qui inter ipsa Castrum et Casale tenentur aliqui
eorumdem. Quorum si qui sunt qui servire Curie Regie vel nostre in
capite tenentur, in Regio et nostro demanio reserventur: Retentis etiam
Regie ac nostre Curie salinis, si que sunt ibidem: animalia insuper
et equitature Aratiarum et Marestallarum Regiarum atque nostrarum
pascua, et aquas libere sumere valeant in territoriis et pertinentiis
dictorum Castri atque Casalis: et si forte ipsarum tenimenta seu
pertinentie protenderentur usque ad mare, reservetur domino Patri
nostro et nobis ac dictis heredibus et successoribus nostris,
possessio, Ius et proprietas totius litoris et maritime pertinentiarum
ipsarum, in quantum de mari infra terram per iactum baliste dicte
pertinentie protenduntur; quam maritimam per homines Regii ac nostri
demanii volumus custodiri. Investientes predictum dominum Virgilium
per annulum nostrum de Castro et Casali predictis. Ita quod, tam ipse
quam predicti heredes sui, Castrum et Casale predicta, predicto domino
patri nostro, nobis, nostrisque heredibus et successoribus perpetuo
in capite teneant et possideant; nullamque alium preter eumdem dominum
Genitorem nostrum, nos, ac heredes et successores nostros, maioris
dominii ratione, superiorem ac dominum recognoscant: pro quibus Castro
et Casali, miles ipse in manibus nostris ligium fecit homagium, et
fidelitatis prestitit Iuramentum: cui de gratia speciali concessimus
quod quamcito predicta castrum et Casale fidei predicte redierint,
dicti dominus Virgilius ac heredes ejus, absque ulteriori mandato
Regie curie sive nostre, possint corporalem possessionem dictorum
Castri et Casalis, auctoritate presentis privilegii, adipisci,
retinemus insuper prefato domino patri nostro, nobis ac dictis nostris
heredibus ac successoribus juramenta fidelitatis prelatorum, Baronum,
et feudatariorum, si qui sunt ibidem, ac universorum hominum Castri
et Casalis ipsorum, que dicto domine patri nostro nobis ac eisdem
heredibus nostris et successoribus, precise contra omnem hominem, sicut
est de jure et consuetudine, prestabuntur; quibus prestitis iidem
dominus Virgilius et heredes sui assecurabuntur ab ipsis prelatis,
Baronibus, et feudatariis et hominibus juxta usum et consuetudinem
dicti Regni, propterea dicto domino Virgilio commisimus similiter
auctoritate presentis privilegii, tempore adeptionis ipsius, possit
pro parte Regie Curie seu nostre a predictis prelatis, Baronibus,
et feudatariis, et hominibus juramenta predicta recipere, ac se
facere assecurari, si hec duxerit eligendum, alioquin Iuramenta ipsa
recipi, et eumdem militem assecurari faciemus per officiales nostros,
quibus hoc providerimus committenda. Cavemus insuper eisdem domino
Virgilio et heredibus ejus, per presens privilegium, quod si forte
predicta Castrum Biccari et Casale Chiminne comperiantur aut sint
de mero demanio, et propterea oporteret eadem Baronia hujusmodi ad
nostram Demanium revocari; talis revocatio non liceat Regie Curie
sive nostre, nec dato prius eisdem domino Virgilio et heredibus suis
in terris et bonis fiscalibus, que de mero demanio non existant,
equivalenti excambio pro Castro et Casali predictis. Ita quod inde
reputent se contentos: et etiam si forsan dominus Matheus de termis,
qui adhuc in rebellionis et erroris perfidia perseverans Castrum et
Casale prefata ut ponitur tenet, ex concessione facta sibi ab olim
per excellentem principem dominum Iacobum Illustrem Regem Aragonum
tunc Sicilie occupatorem illicitum, vellet ad cultum fidei predicte
redire sub conditione fortassis de prefatis Castro et Casali sibi et
suis heredibus relaxandis, concedendis, dandis seu confirmandis, aut
quivis alii pretenderent se jus habere in Castro et Casali eisdem,
non liceat eosdem dominum Virgilium et heredes suos presenti datione,
donatione, ac traditione, seu concessione, vel prefata possessione
destitui ullo modo: quin immo in Casu ipso provideatur eidem domino
Matheo, aut aliis jus forsam habentibus in eisdem, in terris et aliis
bonis fiscalibus dicti Regni, que similiter de mero demanio non
existant. Ita quod predictus dominus Virgilius et heredes ejus fructu
istius nostre gratie non priventur. _Nos enim ipsi domino Virgilio, ad
majorem sui securitatem expresse promissimus quod presentem nostram
gratiam sibi et heredibus suis per sacrosanctam Romanam Ecclesiam et
predictum dominum patrem nostrum, pro posse, curabimus confirmari._
Salvis semper predicto domino Genitori nostro, nobis, ac dictis nostris
heredibus et successoribus, juramento et fidelitatibus antedictis, ac
usibus et consuetudinibus dicti Regni, nec non Iuribus Regie Curie
dicti Regni se alterius cujuscumque. In cujus rei fidem perpetuamque
memoriam, atque prefatorum domini Virgilii et heredum suorum cautelam,
presens privilegium exinde fieri, et appensione sigilli Vicarie quo
utimur jussimus communiri. Actum Cathanie, presentibus Viro Venerabili
domino Guillelmo Electo Salernitano domini nostri Summi Pontificis
in Insula Sicilie Vicemgerente Cancellario, nec non Viris Egregiis
domino Thomasio de Sancto Severino Marsicensi, Domino et Philippo de
Flandria Lauretani et Theani, et Domino Binengano de sabrano ejusdem
regni Sicilie Magistro Iustitiario Arianensi, Comitibus, domino
Rogerio de Lauria Regnorum Sicilie et Aragonum Ammirato, et domino
Americo de Sus Consiliariis familiaribus nostris, ac pluribus aliis.
Datura vero ibidem anno Domini MCCº nonagesimo nono die undecima
mensis Octubris XIII Indictionis. Nos igitur, ad eque censure regulam
clementieque dulcorem, et ad tanti successus compendium, quod ex
ipsius Virgilii commissione provenit, debitum considerationis nostre
vertentes intuitu, grandiaque etiam et utilia sua servitia, que
puris et devotis affectibus majestati nostre prestitit, prestat et
in futurum prestare poterit, diligentius attendentes; predictis
omnibus gestis per eumdem primogenitum nostrum assentientes, eaque
approbantes, expresse prelibatum priviliegium in omni sui substantia
et effectu, de certa nostra scientia et speciali gratia, confirmamus;
prefatis reservationibus Iuribus curie nostre, et cujuscumque alterius
semper salvis. In cujus rei fidem perpetuamque memoriam, et predicti
Virgilii heredumque suorum cautelam, presentis indulti scriptum exinde
fieri, et pendenti sigillo majestatis nostre jussimos communiri.
Actum Neapoli, presentibus Venerabili in Christo patre Philippo
Neapolitano Archiepiscopo, Viro nobili Ioanne de Monteforti Squillacii
et Montiscaveosi Comite Regni Sicilie Camerario. Et Ioanne pipino
de Barolo milite magne Curie nostre Magistro Rationali, dilectis
Consiliariis, familiaribus et fidelibus nostris, ae pluribus aliis,
etc. Dat. ibidem per Bartholomeum de Capua militem logothetam et
prothonotarium Regni Sicilie, anno domini Mº CCCº die XX Iulii XIII
Ind. Regnorum nostrorum anno sextodecimo.
_Dal r. Archiv. di Napoli, registro di Carlo II segnato 1299–1300 C,
fog. 84 a t._