Reĝo.
Venkita estas li, sed ĉu ni havas
Utilon? ĝojis ni de vana venko.
Kolektis ree li militistaron
Kaj nin minacas de Putivlaj muroj.
Kaj kion do herooj niaj faras?
Ĉe Kromoj[2] ili staras, kaj kozakoj
Je ili ridas nur el ĉirkaŭbaroj.
Jen gloro! Ne, ne estas mi kontenta;
Mi kiel estron--vin al ili sendos--
Ne genton, sed nur saĝon--vojevodon
Mi faros; ili pri rangec' malĝoju!
Jam tempo estas malestimi plendon
De eminenta gento de bojaroj
Kaj plej perean moron fordetrui.
Basmanov.
Ho, reĝo mia! estu plej benita
Eterne tago, kiam rangajn librojn
Kaj kune ankaŭ kaj malpacojn ĉiujn,
Kaj fierecon gentan flam' ekstermos.
Reĝo.
Jam tre proksima estas tiu tago;
Unue nur mi devas humiligi
Popolon.
Basmanov.
Ho, ŝatinda ĝi ne estas!
Popolo estas ĉiam ribelema:
Ĉevalo vigla tiel mordas bridon,
Indignas tiel knab' potencon patran;
Ĉevalon do rajdant' direktas bone
Kaj patro ĉiam knabon ordonadas.
Reĝo.
Ĉeval' rajdanton iafoje ĵetas,
Ne ĉiam ankaŭ fil' al patr' obeas:
Ni povas nur per severeco granda
Popolon teni. Tiel pensis ankaŭ
Johan', humiligisto de ventegoj,
Plej saĝa, plej potenca aŭtokrato,
Kaj ankaŭ lia furioza nepo.
Popol' favoron tute ne sentadas;
Vi faru bonon--ĝi ne diros dankon;
Vi rabu, batu--rezultat' egala.
(Eniras bojaro.)
Nu, kio?
Bojaro.
Gastoj alilandaj venis.
Reĝo.
Akceptos mi, atendu min, Basmanov,
Vi restu tie ĉi: kun vi bezonas
Paroli mi. (Foriras.)
Basmanov.
Spirito alta reĝa!
Nur uzurpulon malbenitan venki
Lin helpu, Dio; li ankoraŭ multe
Da bono al Rusujo povas fari.
En lia saĝo bona pens' naskiĝis--
Ne volas mi, ke ĝi foriĝu. Kia
Por mi areno estos, kiam rompos
Li kornon al bojaroj altagentaj.
Mi konkurantojn en milit' ne havas;
Mi apud reĝa tron' unua staros....
Kaj, eble.... Sed pro kio estas bruo?
(Tumulto, Bojaroj, kortegaj servantoj kuras en senordo, sin renkontadas,
kaj murmuretas.)
Unua.
Al kuracisto!
Dua.
Tuj al patriarko!
Tria.
Reĝidon, li al si reĝidon vokas!
Kvara.
Konfesprenanton!
Basmanov.
Kio do fariĝis?
Kvina kaj sesa.
Ekmalsaniĝis reĝo, reĝo mortas.
Basmanov.
Ho, Dio!
Kvina.
Li de tron' subite falis,
Ekfluis sang' el buŝ' kaj el oreloj.
(Reĝon oni elportas sur seĝo; tuta reĝa familio; ĉiuj bojaroj.)
Reĝo.
Eliru ĉiuj, ĉiuj--kaj forlasu
Kun mi reĝidon solan. (Ĉiuj foriras.) Nu, mi mortas;
Ni kisu nin. Ho, mia fil', adiaŭ:
Tuj vi komencos reĝi... Dio, Dio!
Al Vi mi tuj aperos--kaj animon
Ne estas tempo per konfes' purigi!
Mi sentas--filo, vi por mi pli kara,
Ol sav' anima estas.... tiel estu!
Subulo mi naskiĝis, kaj subulo
Mi morti ankaŭ devas en mallumo;
Jen tronon mi atingis--sed per kio?
Vi ne demandu. Vi ne estas kulpa,
Sufiĉe... Nun vi jam laŭ rajto reĝos,
Kaj sola mi al Dio mem respondos.
Ho, filo! ne forlogu vin malvere,
Kaj ne blindigu ankaŭ vin memvole.
En bruaj tagoj prenas vi potencon:
Tre, tre danĝera estas uzurpulo--
Per nom' terura estas li vestita.
De longa tempo en regado sperta,
Eltenis mi konfuzon kaj ribelon:
En timo oni antaŭ mi tremadis,
Perfido voĉon doni ne kuraĝis;
Sed vi--ne sperta, juna potenculo,
Sub forta fulmotondr' vi kiel reĝos?
Ribelon bruan kiel vi estingos?
Perfidon kiel vi de vi deturnos?
Sed Dio granda estas! Li junecon
Saĝigas kaj al malforteco donas
Li forton... Jen, aŭskultu: vi unue
Por vi elektu konsiliston bonan,
Fidindan, malvarmegan kaj maljunan,
Amatan de popolo kaj honoran
De gento glora inter bojararo--
Ekzemple, Ŝujskij. Por militistaro
Necesa estas lerta kondukanto:
Vi sendu Basmanovon kaj fortike
Eltenu plendon de bojaroj noblaj.
Vi de junec' kun mi en magistrato
Sidadis, scias vi regadon regnan;
Ne ŝanĝu vi iradon de aferoj.
Kutim'--animo estas de potenco.
Mi devis nun denove refarigi
Ekzekutadojn, malfavorojn--povas
Forigi ilin vi; kaj oni benos
Vin, kiel oni benis vian onklon,
Prenintan tronon de Minaca reĝo.
Sed poste iom vi post iom ree
Kuntiru forte regnajn kondukilojn;
Kaj nun vi povas ilin malfortigi,
El mano tamen ne elforlasante.
Favora estu al alilanduloj,
En servon ilin kun konfid' akceptu.
Konservu religian regularon.
Silenta estu; reĝa voĉ' ne devas
Sin perdi tute vane en aero:
Ĝi, kvazaŭ sankta son', anonci devas
Aŭ grandan feston, aŭ malĝojon grandan.
Ho, filo! Vi eniras tiujn jarojn,
En kiuj sang' ondiĝas de virinoj.
Ho, gardu, gardu vi purecon sanktan
De virguleco kaj fieran honton:
Se iu en juneco plezuriĝi
Kutimis per malvirta sentameco,
En granda aĝo tiu malafabla,
Malforta, sangavida ĉiam estas,
Kaj lia saĝo tute mallumiĝas.
En familio estu ĉiam kapo;
Patrinon vi estimu, sed potencu
Vi mem: vi estas viro kaj regnestro;
Fratinon vian ĉiam vi amadu,
Ĉar sola restas ŝia vi gardisto,
Teodoro (sur genuoj).
Ne, ne, vi vivu kaj eterne reĝu--
Popol' kaj ni sen vi pereos tute!
Reĝo.
Finita estas ĉio--mallumiĝas
Okuloj miaj, jam malvarmon tomban
Mi bone sentas....
(Eniras patriarko, monaĥoj; post ili ĉiuj bojaroj; reĝinon oni kondukas
sub brakoj; reĝidino ploregas.)
Kiu tie estas?
Ha! sankta monaĥigo... Jes, tre bone...
Eksonis horo! Reĝo jam monaĥo
Fariĝas,--ĉerk'--ĉambreto mia estos.
Atendu, sankta patriark': ankoraŭ
Mi reĝo estas... Ho, bojaroj miaj!
Jen estas tiu, kiu min heredas,--
Al li potencon mian mi transdonas;
Al Teodoro ĵuru... ho, Basmanov,
Amikoj miaj... antaŭ ĉerk' petegas
Mi vin: al li fervore, vere servu!
Li tiel juna estas kaj senkulpa.
Ĉu ĵuras vi?
Bojaroj.
Ni ĵuras.
Reĝo.
Mi kontentas.
Pardonu do al mi erarojn, pekojn,
Ofendojn volajn kaj sekretajn....
Estas
Mi preta jam,--aliru, sankta patro...
(Komenciĝas ceremonio de monaĥigado. Virinojn en sveno oni
elportas.)
Tendaro.
BASMANOV kaj PUŜKIN.
Basmanov.
Eniru, tie ĉi libere diru,
Kaj tiel sekve li al mi vin sendis?
Puŝkin.
Al vi ĉiaman amikecon sian
Proponas li kaj plej unuan rangon
En Moskva regno.
Basmanov.
Sed sen tio estas
De Teodoro mi jam starigita
Tre alte: de militistar' mi estas
Unua estro; li pro mi eĉ rangojn
Aristokratajn malestimis tute.
Al li mi ĵuris.
Puŝkin.
Ĵuris vi al leĝa
De trono heredanto; sed se vivas
Pli leĝa?...
Basmanov.
Ne, aŭskultu, Puŝkin: kial
Malveron vi parolas? Mi ja scias,
Li kiu estas.
Puŝkin.
Litvo kaj Rusujo
Jam longe nomis lin «reĝid' Dimitrij»;
Sed tion ĉi mi tute ne defendas.
Ne ĝusta, eble, li Dimitrij estas,
Li estas, eble, ia uzurpulo;
Nur scias mi, ke frue, aŭ malfrue,
Sed Teodor' al li ekcedos Moskvon.
Basmanov.
Dum mi defendas mian junan reĝon,
Ĝis tiu temp' li tronon ne forlasos;
Da regimentoj ni sufiĉe havas!
Per venko nur mi ilin kuraĝigos,--
Sed kontraŭ mi de vi eliros kiu?
Kozak' Karelo, eble,--eble Mniŝek?
Ĉu multaj vi? apenaŭ ja ok miloj.
Puŝkin.
Eraris vi; eĉ tiom ni ne havas.
Mi diros eĉ, ke ni militistaron
Malbonan tute havas, ke kozakoj
Vilaĝojn rabas nur, ke ĉiuj poloj
Nur multe fanfaronas kaj drinkadas,
Ke rusoj... Eĉ paroli mi ne volas,--
Mi antaŭ vi malici ne deziras;
Sed ĉu ekscii volas vi, Basmanov,
Per kio ĉiam fortaj ni restadas?
Ne per militistaroj, ne per poloj,
Sed nur per opinio de popolo.
Memoras vi triumfon de Dimitrij,
Almilitadojn liajn tute pacajn?
Al li sen pafo, sen batalo ĉie
Sin donis obeeme ĉiuj urboj,
Kaj vojevodojn mem popolo ligis;
Vi vidis mem: ĉu viaj regimentoj
Kun li batalis tre volonte? Kiam?
Ankoraŭ apud Godunov! Sed nune?
Ho ne, Basmanov, tre malfrue estas
Disputi kaj inciti ree flamon
De tute finiĝinta jam milito:
Kun via saĝo kaj kun forta volo
Eĉ ne eltenos vi; pli bone estos,
Se vi unua donos plej prudentan
Ekzemplon kaj anoncos, ke Dimitrij
Regnestro leĝa estas,--estos bone,
Per tio lin vi tute kontentigos!
Vi kiel pensas?
Basmanov.
Morgaŭ vi ekscios.
Puŝkin.
Decidu.
Basmanov.
Nu, adiaŭ.
Puŝkin.
Vi pripensu.
(Li foriras.)
Basmanov.
Jes, prava li, perfido maturiĝas;
Sed kion faros mi? Ĉu mi atendos,
Ke ribelistoj ankaŭ min kunligu
Kaj al Otrepjev donu? Ĉu ne estos
Pli bone, se mi antaŭvenos ilin
Kaj mem... Sed ĵuron, ĵuron mi perfidos!
Eterne perdos mi honoron mian!
Konfidon de junulo kronportanto
Mi pagos per perfido plej terura!...
Al elpelito estas tre facile
Ribelon kaj konspiron pripensadi;
Sed mi, sed mi, amato de regnestro....
Sed mort'... potenco... de popol' mizeroj....
(Li enpensiĝas.)
He! kiu tie estas? (fajfas) Nu, alvenu!
Ĉevalon! Kaj trumpetu tuj kolekton!
Ekzekutejo.
Iras PUŜKIN, ĉirkaŭita per Popolo.
Popolo.
Al ni reĝido jen bojaron sendis.
Aŭskultu, kion li al ni parolos.
Alvenu tien ĉi!
Puŝkin (sur tribuno).
Regnanoj Moskvaj!
Saluti vin al mi reĝid' ordonis. (Salutas.)
Vi bone scias, kiel zorg' ĉiela
Reĝidon nian de krimulo savis;
Kaj li krimulon ekzekuti iris,
Sed Dia juĝo batis jam Boris'on.
Rusujo al Dimitrij humiliĝis,
Basmanov mem al li kun pent' fervora
Jam alkondukis siajn regimentojn,
Al vi Dimitrij iras ame, pace.
Ĉu levos glavon vi, pro kontentigo
Al familio de Boris', sur reĝon
Plej leĝan kaj sur nepon Monomaĥan?
Popolo.
Sendube ne.
Puŝkin.
Regnanoj karaj Moskvaj!
Vi ĉiuj scias, kiam vi suferis
Sub potencado de fremdul' kruela:
Depagojn, ekzekutojn, malfavoron,
Laboron kaj malsaton vi ekprovis.
Dimitrij do favori vin intencas,
Bojarojn ĉiujn kaj popolon tutan.
Ĉu estos vi obstinaj senprudente?
Ĉu vi forkuros de favoroj liaj?
Sed iras li sur Moskvan patran tronon
Ne sola, sed kun akompan' minaca.
Ne kolerigu reĝon, timu Dion!
Kaj ĵuru tuj al leĝa potenculo;
Ekhumiliĝu: sendu al Dimitrij
Vi patriarkon kaj bojarojn viajn,
Sekretariojn, elektitajn homojn,--
Salutu ili al regnestro--patro.
(Li foriras. Bruo popola.)
Popolo.
Pri kio pensi? Li parolis veron.
Dimitrij vivu! vivu nia patro!
Vilaĝano (sur tribuno).
Popol'! popol'! En Kremlon! Reĝajn ĉambrojn!
Kaj ligu tuj hundidon de Boriso!
Popolo. (Rapide kuras en amaso).
Dronigi! ligi! Vivu reĝ' Dimitrij!
Pereu tuta gento de Boriso!
Kremlo. Domo de Boriso. Gardantoj apud perono.
TEODORO apud fenestro.
Malriĉegulo.
Donu almozon, pro Kristo!
Gardantoj.
Iru for! oni ne permesas paroladi kun enŝlositaj.
Teodoro.
Foriru, maljunulo, mi estas pli malriĉa, ol vi: vi
libera estas.
(Ksenio sub kovrilo aliras al fenestro.)
Unu el popolo.
Frato kaj fratino--malfeliĉaj infanoj,--kvazaŭ
birdetoj en kaĝo.
Dua.
Kiun vi kompatas? Malbenita gento!
Unua.
Patro estis krimulo, infanetoj do estas senkulpaj.
Dua.
Pomo de pomarbo ne malproksime falas.
Ksenio.
Frateto! frateto! Ŝajnas, al ni bojaroj iras.
Teodoro.
Tio ĉi estas Golicin, Mosalskij. Aliajn mi ne konas.
Ksenio.
Ha, frateto, koro formortas!
(Golicin, Mosalskij, Malĉanov kaj Ŝerefedinov; post ili tri pafistoj.)
Popolo.
Disiru, disiru, bojaroj iras.
(Ili eniras domon.)
Unu el popolo.
Kial ili venis?
Dua.
Kredeble, ĵurigi Teodoron Godunov.
Tria.
Efektive. Ĉu vi aŭdas, kia bruo estas en domo?... Tumulto!
oni batalas!
Popolo.
Ĉu vi aŭdas? Krieto! Tio ĉi estas virina voĉo. Eniru....
Pordoj estas fermitaj--krioj eksilentiĝis--bruo daŭras.
(Pordoj sin malfermas. Mosalskij aperas sur perono.)
Mosalskij.
Popolo! Mario Godunov kaj ŝia filo Teodoro sin
venenis. Ni vidis iliajn malvivulajn korpojn. (Popolo en teruro
silentas.) Kial do vi silentas? Kriu: vivu reĝo Dimitrij Johanoviĉ!
(Popolo silentas.)