Oom zei nog diezelfde avond:
--Tante he 't je zoowat verteld, hè, van de groote dinge die komende
zijn. Ja, wat zeg je daar nou van! Oome Jan, dirrekteur van 'en
krant! Nou maar, zoo voornaam is 't niet, hoor. 'k Doe 'et eige'luk
meer voor Maandag. Zie je, die kerel komp niet tot z'en rech'. Elke
morrege naar de vischmark', de ongelukke opneme bij de peliessie,
en verslage geve van vergaderinge, wa's dat nou voor 'en denker as
hij. Want, dat zou jij misschien niet verwachte, as je ne'm zie mit
die bak op z'en rug, maar Kees Maandag is iemand, zie je. D'er gaat
wat om in die fijne kop! Weet je dat ie de sekeretaris is van onze
afdeeling van De Dageraad? Lang was-t-ie de ziel van de heele boel. En
logika, dat-ie he't, die vent, zie je-n-en logika, dat er geen speld is
tussche te krijge. Dat maak de mensche juist tureluursch! De dominees
hate-n-em! En de mederne nog erger as de orthedoxe! Ik weet--hij denk
'et zelf ook, maar ik weet met zekerheid, dat-ie kurspendent voor
de vischberichte van 'et Nieuws van de Dag had kunne worde, as de
mederne dominees hier 'em niet bij die dominees-redaktie hadde zwart
gemaak! Afijn, de man he't z'en brood, maar 'et is geen werke v'er
iemand as zijn, en daarom wou 'k zoo graag dat 'et weekblad d'er kwam.
--Et weekblad? zei Geertje, in achteloosheid haar best doend om
belangstelling voor te wenden. Ze voelde zich zoozeer als een vreemde
bij dit gepraat. Wat was dit alles, waar Oom van sprak! Hoe langer hoe
sterker kreeg ze een gewaarwording, als draaiden d'er molentjes hier
in huis. Namen en dingen die ze niet kende; maar, in wat ze er van
begreep, akelige dingen, waar ze een onmachtige drang tot verzet tegen
had gevoeld. O, die Maandag, dat tanig blond-bleeke gedrocht, met z'en
spitse magere kop met niks as haar dat niet gekamd was, die kop die
aldoor maar, net of-t-ie niet goed vastgemaakt was, nijdig lag heen
en weer te schudden op dat doopvont van z'en schoft! En die schreef
hier de wet nou voor. Maandag dit en Maandag dat, bij Oom nog erger
as bij Tante! Oom was een ander mensch geworden, de winkel was anders,
alles was anders, armoe en schuld regeerden 't huis--straks nog met dat
bezoek van Jansen, de bakker van de Binneweg, met wie Oom vroeger koek
en ei was, en die nou kwam met 'en strak gezicht, en daar zij, Geertje,
bij was, vroeg om "de zeven weken brood die d'er nog stonden".... En
terwijl de winkel heel de dag geen klant haast zag, liep Oom d'er
maar uit, en had-ie het hoofd vol van wist-Geertje-wat-voor nieuwe
dingen, waar Groo'va 't geld voor zou moeten geven! Was ze toch
maar thuis gebleven! Of.... thuis.... Nee. Maar ze had nóu toch te
doen met Groo'va:--als die het wist van Oom z'en afval, én hoe de
zaak verloopen was.... Maar zij zat d'er in, in de rommel; en na die
leelijke boosheid van Tante vanmiddag, die dacht dat het haar, Geer',
voor d'er eige's wat schelen kon of Oom aan Groo'va vroeg om geld,
wou ze, zou ze niks meer zeggen. Oom en tante mochten praten....
--Et weekblad! Zeg slaap je. Ben je nou heelemaal vergete wat tante
je he't verteld!
--O! ja....
--Wéét je waar 'et om te doen is? Je ken toch De Kerkbode van Van Sijn?
--Nee.
--Zoo. Nou da's 'en blad, mit de lijst van de predikbeurte. Te minste,
daar is 't om begonne. In andere stee'e hei je 'n domineesbriefje,
maar hier hei je 'n heele krant, met stukke van preeke en nog zoo
wat stopsel, en mit 'en kap'taal an advertensies. Je he't d'er geen
idee van, wat dat ding 'en advertensies krijg. En van alles, je kan
't zoo gek niet verzinne. Maar nou mot jij toch ook wel begrijpe, dat
as d'er in 'en libberale stad as Rotterdam, want Rotterdam is nìet
klerekaal, dat heb ik tot m'en schaaj ondervonde, toe'k nog zoowat
voor spek en boone meedee an al die schijnheiligheid; as d'er hier nou
'is net zoo'n blad kwam, zonder preeke en mit degelijke stukke van
'en denker as Maandag, d'er dan een menigte adverteerders liever daar
zoue adverteere. Dat heeft Maandag, of eigelik heb ik dat ingezien,
en toen me vriend Maandag d'er over gesproke, die bereid is, wat ie
nou doet voor verschillende krante, prijs te geve, as ons weekblad
d'er komp. Ik zou dan zorge voor de adminnestraassie, en 'en kennis
van ons, Heins, chef van de firma Heins en Co., zou 't drukke. Maar
Heins vraagt geld, garansie-kap'taal, en wij moete nou zien dat te
vinde.... Denk je, da' Groo'va wat zel geve?...
--Oom, weet ik dat nou!
Geertje voelde zich zoo afschuwelijk zenuwachtig worden. Tante was
plots naar voren geloopen, zonder noodzaak of reden, enkel om de
kamer uit te zijn.
--Zie je, Geer, we motte mekander goed begrijpe. Grootvader z'en
geld wordt later jou geld en mijn geld--wanneer je grootouders
komen te valle.... Nee god, daar mo'j nou niet om grienen, àllebei
bènne ze-n-ommers gezond! Maar 'et leit in de rede van de netuur, da'
zuilie komme te sterreve... vóór d'er zoon en d'er kleindochter. Nou,
en dan komp hun geld an òns. Daarom ze'k je nog 'is: 't is jou belang
ook. Ik zeg 'et mit de beste bedoelinge. Als jij de'r op tege heb,
da 'k 'et vraag.... dan doen ik 't niet....
Geertje vóelde 't in d'er ooren, aan de manier waarop Oom, aarzelend,
ze zachter zei, dat hij de laatste woorden niet meende, dat-ie haar
daar laf beloog. Maar dan moest het ook maar, dan moest het maar, zoo
kon ze zich niet inhouden! Ze wist het, ze zat daar, klein en zwak,
met de huilstrepen op d'er gezicht, tegenover een plomp-groote man,
die wreede dingen zei; maar in haar flitste ook lust op tot wreed-zijn,
giftige drang om terug te sarren, om heel hooghartig te doen en te
spotten--om 'es hard terug te slaan, zoo zwak als ze was.
--Wou u soms dat ik d'er om vroeg?
--Wat meen je dáármee? zei Oom op een droge toon van halve
onverschilligheid, die Geertje verlegen maakte.
--Nou....
Haar lippen krulden tot een gedwongen lachen. Ze was opneems 'er
gedachten kwijt. En bij haar beschaamdheid, zakte haar boosheid, ze
werd heel rood, ze voelde dat ze tranen kreeg, ze had een behoefte
om niet kwaad te wezen--hè, als zij Oom en Groo'va eens tot mekaar
kon brengen!
Daarom strekte ze over de tafel de hand uit naar Oom en keek hem aan
met 'en lieve lach....
--Tante heef me dat ook al doen voele, dat ze m'anzag voor zoo'n soort
verklikster, alleen omdat ik bang ben voor Groo'va, niet om z'en geld,
maar om Groo'va zelf. U weet toch ook nog wel van die keer, toe' in
Augustus, toe' u 's middags onverwach's kwam.... Groo'va was altoos
dage lang van streek, als u om geld had gevraagd. En nou weet Groo'va
nog heelemaal niks, van hoe het hier veranderd is.
--Da' me verhuisd benne? zeker wel!
--Och nee, 'k meen niet alleen verhuisd! Maar de heele boel hier.... En
ook uzelf.... Oom, zou u heusch aan Groo'va durve vertelle, wat u
straks an mij heb verteld, van die krant krek tege de dominees in, en
dàn an Groo'va durreve vrage, of ie daar z'en geld voor wou geve?....
--Je ben me d'er eentje! zei Oom op een lachtoontje van plezier willen
doen. Toen ze sprak, had hij al geglimlacht, toen ze doelde op zijn
veranderd-wezen; en was er op zijn gezicht gekomen, in zijn oogen,
zoo'n glans van wel-zelfvoldaan-zijn, van uit behaagzucht wel willen
bebromd worden als ondeugend.
--Nee hoor, da' jij me zwart zou make bij Groo'va, daar he 'k geen
oogenblik an gedacht en Tante kan dat ook niet gemeend hebbe. Maar
ik wòu je d'er over spreke, 'k zeg je, omdat het ook jou belang
is. En wat dat nou angaat mit Groo'va, zie je, Geer, de zaak he't
twee kante: as financieele ondernemink, èn as proppegandemiddel
voor de vrije gedachte. Nou, wat betref de vrije-gedachte, dat ben
ik heelegaar mit j' eens, da's geen zaak om je grootvader mee an
boord te komme. Máár de financieele kant van de kwestie, waarom
zou ik 'em dáár niet alles van kunne vertelle? Wij wille hier
'en advertensie-weekblad voor de winkelstand oprichte, en we zijn
overtuigd, ik zeg je, as manne van eer zijn we-n-in gemoede oprech'
overtuigd, dàt zoo'n blad rendabel is. Nou, en nou kom ik an Groo'va
vrage, of ie dat geen goeie geldbeleggink vindt. Vóel je wel, dat
heef niks te make mit vrije gedachte of wa' voor gedachte. En net
zoo min mit de staat van me winkel--die nog zoo slecht niet is, d'er
benne d'er erger in de stad, hoor! Ik vraag je grootvader niks voor
mezelf! 't Is geen kedo! Ik vraag eenvoudig an je grootvader of-ie
soms van z'en geld wil steke in 'en ondernemink, die heel goed ken
worden, en waar ik nou toevallig van in 't bestuur zit. Voel je wel,
Geer, voel je nou zelf wel, dat heef mit 'et andere niks te make.
--Ja. Nee! zei Geer en knikte.
Ze wou d'er af zijn. Het gaf toch niks. Tante was nu weer
binnengekomen. 't Spelletje was gespeeld met haar. O, ze doorzag
het, klaar als de dag! Maar wat kon ze nog verder zeggen? Ze had haar
boosheid niet kunnen volhouden, ze had de woorden niet weten te vinden,
en zelfs haar aanvankelijk gevoel niet weten te bewaren. Haar eerste
willen was heengevloeid in de behoefte naar zachtheid en liefde, bij
die hoop van weg te nemen de leelijkheid, dat een zoon loert op het
geld van zijn vader. En zoo had ze niets gedaan! Oom had haar willen
uithooren, willen bepraten dat ze toch niets zou beginnen--deelgenoot
was ze nu van zijn plannen; medeplichtig, door te zwijgen, aan zijn
verraad tegenover Groo'va; maar wat kon ze verder doen? Ze vòelde,
dat Oom en Tante mekaar aankeken, allebei dachten ze:--"hebben we
der nou?" ze móesten denken:--"we hebben d'er." Wat zou ze ook? Wat
kon ze doen? Van hier weggaan, hier niet meer blijven! Dat was het
eenige. Dus wéér naar het dorp, naar huis? Neen, dat kon ze niet,
dàt toch niet. Maar wel hier uit huis vandaan. Ze was in Rotterdam
voor een dienst. Zoo gàuw als mogelijk een dienst.... Tante had nog
van niets gesproken. Oom evenmin. Zou ze nu vragen? Nee. Nu niet....
Onredzaam, als traag, als lusteloos, stond ze op: ze was blij,
toen ze voor de gootsteen stond. Met een weeë soezing in het hoofd,
keek ze toe bij het volloopen, het overloopen van het water in de
gebrekkelijke oude teil; sijfelend plaste het water weg.... toen sloot
ze de kraan met een nijdige wrong. En nu, terwijl zij met slappe druk
't spritsend boendertje dreef langs de onderrand, werkte traag 't
bewustzijn in haar, dat ze 't winkelbelletje hoorde, dat er gerucht
was van stappen en van gemompel, toen van onderdrukt gegiegel... tot
het ruiselde vlak achter haar, en meteen de lauwe klamheid van twee
hand-binnenvlakken klef omgespte haar hoofd, neus, slapen.
--Jasses!
--Eèè!
En vóór haar, in de vaalbruine schemer van het kleine, maar hol-doende
keukentje, zag ze, vergenoegde tronie van iemand die pret heeft in
eigen grappigheid, Gerrit Holkers haar tegenlachen, Gerrit:--"Hahaha,
gefopt hé?.... Hoe gaat 'et maid? Je ken me toch nog?" Gerrit,
zijn mond met de afgebrokkelde vuile tanden wijd open van pret om
zichzelf:--"No' zeg, gee' je me nou geen soen?"
--Dag Gerrit.
--Zoo, 'en hand, nou da's te minste ie's. De kussies die houe me te
goed. En hoe maak je-n-et nou wel? Zeg, Geer, je ben groot geworde.
Zij kwam nu, met hem, het kamertje in; daar stond ook meneer Maandag,
hel verlicht de gedrochteromp in het geelgrijs colbertje, bij de
tafel. En allen lachten om Gerrit's grapje.
--Zuster, je schenk toch 'en rondje fenavond, zei Gerrit tegen Tante.
Maar Oom kwam dadelijk tusschen beiden:
--Toe Geer, haal jij 's effe hierover.... voor zestien cente.... Of
wach', ik zal het zelf doen....
Geertje dacht aan de Binnenweg, waar Gerrit zoo dikwijls 's avonds wat
kreeg; nu was er bier noch drank in huis; en Oom ging zeker probeeren
te poffen.
In afwachting gingen allen zitten. Geertje haalde zich het krukje
uit de winkel.
Toen vroeg Gerrit haar opeens:
--Hoe is 't Geer, hai je-n-al 'en diens?
Zij keek Tante daar maar eens op aan. Die trok de mond lang:--"Die
hei je m'ar zóó niet!" Geer was ommers pas twee dagen in de stad.
--Eerst mot ze-n-an de stadsluch' wenne, vroolijkte Maandag.
Maar Geertje wilde graag gebruik maken van de gelegenheid.
--Daarom kan ik al wel 'es uitzien! Heef u er nog over gesproke tegen
mevrouw Gobius, Tante?
Die naam, Geertje zag 't, gaf ontsteltenis.
--Gobius! Gobias! díe naam kòmp hier nìet te pàs! galmde Maandag en
lachte het eerste.
Tante lachte, Gerrit grinnikte, en bij alle drie klonk er haat. Maar
ziende hoe verlegen Geertje haar aankeek, legde Tante uit:
--Ja, je wait da' nog soo niet, maar, zie je, dominee Gobius komp....
--Mijn huis nooit meer in! heldhaftigde Oom plotseling, groot in de
deur, en stak de jeneverflesch hoog voor zich uit.
--Bravo! riep Maandag.
--En leve de glaze!
Tante gaf glazen. Maandag nam een grog van jenever; Geertje, gedrongen
om mee te drinken, vroeg of ze 't dan ook maar mocht met water.
--Hai je da' gehoord, Riek, wat Gobius mit de koster gehad he't?
En meneer Maandag deed een verhaal van 'en koster en een lekkende
goot, en de vrouw van de koster die kwaad had gesproken--Geertje
begreep het niet, vond het niet aardig, en de drank die ze dronk
vond ze naar. Groo'va was zoo tégen drank: àls hij het wist, dat
zij nu dronk!... Weer dacht zij aan huis, aan de grootou'ers-samen,
hoe die nu, eenzaam, daar zouden zitten, Groo'va lezende vóór
het naar bed gaan.... Toch.... Niet terug.... Maar 'en dienst,
hier, 'en dienst.... Zou tante nù nog mak'lijk wat vinden, nu het
blijkbaar heelemaal uit was met al die menschen als Dominee, die
vroeger klanten waren, vaak kwamen? Op die menschen had zij gerekend,
had Groo'moe gerekend, na wat Oom eens thuis had gezegd, en na wat
Tante nog kortgelee' had geschreven.... Hoe te doen dan nu, zonder
die menschen?....
--Geer, wa' be' jij stil venavond!
--Geer denkt over d'er zonde na!
--Wéét jij wel eens wat zonde-n-is? vroeg meneer Maandag.
Geertje lachte:--"Beter as u misschien!".... Maar ze lachte gedwongen,
verlegen.
--Beter as ik? Da' gelauf ik niet! Maar wij moete samen is prate!
--Ja práát jij is mit er, Maandag!
Geertje lachte maar weer, maar door, om toch niemand boos te
maken. Maar ze dankte de klok die tien uur sloeg, daar Maandag opstond
en Gerrit volgde.
Zij had een onrustige nacht, met droomen. Na een vreemde droom lag zij
wakker, zij had van een brand gedroomd, of van vuurwerk. En aanstonds
viel haar gedachte op 't vuurwerk, dat zij eens hier in de stad
had gezien, buiten de Diergaarde, aan de Kruiska. Nooit had zij zoo
wonderlijk mooi iets gezien. Vuursissers, schietende hoog en al hooger,
en dan, daaruit vallend, bollen van zilver, glijdende blank door de
blauwzwarte lucht, met een geluid als een flesch, die ontkurkt wordt.
Waardoor toch had zij dááraan gedacht, soms des nachts thuis, als zij
niet kon slapen, en door de suizing van nacht-stilte heen, voer zoo
fijn de fluit van de spoortrein, de laatste trein, die nòg een keer
floot, en met schokkend knorren, daar ginds ver, weer voortging?....
Vreemd toch, zij wist het zich nooit te verklaren, zij had wel gehuild
om dat spoorfluiten 's nachts en daarbij telkens gedacht aan het
vuurwerk, aan de zachte zilveren-ballenregen. Nu weer dacht zij aan
ballen en spoorfluit. En zij had nu niet het verlangen van thuis
's nachts, naar de stad en het nieuwe.... Nu was er een vreemde
beklemdheid in haar, een wee-vaag gevoel van niet te weten, niet te
willen.... Een zwakke drang, wel, om weder te huilen....
Hoor, daar kwamen geruchten van buiten. Zwaar gedreun van een wagen,
en stemmen, net of veel menschen daar gingen en praatten... O, zij
begreep, de brandweer was het; er was misschien brand in de buurt
geweest....
Huiverig dook zij diep weg in de deken.