As ek vanaand so moedersiel
Alleen hier by die vuurherd sit,
Dan borrel my geheue op,
En maak my hart en siel uit lid;
Dan dink ek aan die veld, en aan
Die doringbome by die krans,
Waar koggelmannetjies die son
Hou vir ’n maat om mee te dans;
En aan die duine, waar die wind
’n Wierook na die see toe waai,
En aan die dam, waaroor die voëls
So vrolik in die nessies swaai;
En aan die seekoeigate, waar
Die kafferskuil en ruigte groei--
’n Donker groen die water oor,
’n Tuin, wat nooit nie word gesnoei;
En aan die koppies, waar die son
Ons Afrikaanse klippe soen,
En aan ons ou Karoo, so mooi
in al sy geil Oktober-groen!
In hier--hier waai die wind, en raas
Die strate om my; karre dreun,
Die trein daarbuite fluit en rook:
Dis orals galm, en gons, en steun!
Dis alles oud, so aaklig oud,
Die wye wêreld om my heen!
Ag-honderd jare praat met my--
En tog--ek gril en voel alleen!
Ons kom van hier; ons wieg was hier,
Of verder, in die suiderland--
Hier, waar die Watergeuse was,
Hier, waar die strate is half strand.
Ou Amsterdam, ou Amsterdam,
Met al jou pronk, met al jou prag,
Met al jou smeerge strate ook,
Jy het nog oor my siel gesag!
Ek voel, as ek hier moedersiel
Alleen so by die vuurherd sit,
Wat jy nog vir ons nasie is--
En kyk, my hart kom weer in lid!
Ons nasie? ag, die mense praat:
Daar lê iets groots in woorde! Wat
Gee ons die reg om groot te wees,
Om saam te loop op so ’n pad?
Vir tagtig jare het hul hier
Gestruikel in die duister rond,
Die dyke oopgebreek, die see
Gemaak tot bobaas van die grond;
Die land gedoop met vuur en bloed,
Die klei vir elke huis deurwerk
Met trane: so ’n stad sal staan
Vir ewig--want die klei is sterk.
En elke duim van hierdie land
Is duur gekoop met suur en smart;
En elke morge is betaal
Met stukkies van ’n mensehart:
Dit gee hul reg om trots te wees,
Dit gee hul reg om nou te pronk,
Al is dit lang gelede al,
Al is die see weer in sy tronk.
En ons? ons wil ’n nasie wees!
Ook agter ons lê vuur en bloed;
Ook ons het vir ons land gestort
’n See van trane: ja, dis goed!
Maar verder--wat? ’n Nasie word
Nie somaar soos die koring groot;
Dit moet deur werk, deur vlyt, deur smart,
Deur lewe ook word voortgestoot.
En as ek by die vuurherd sit
En in die vlamme kyk, dan voel
Ek in my siel, daar skort nog iets--
Nog iets? nog iets?--’n hele boel!
Daarbuite spook die wind weer hard;
Die vensters skudde: wat ’n nag!
Ou Amsterdam, ou Amsterdam,
Jy het nog oor my siel gesag!
IN DIE KONSENTRASIEKAMP.
(ALIWAL NOORD, 1901)
O, pazienza, pazienza che tanto sostieni!
DANTE.
Jou oë is nat met die trane van gister;
jou siel is gemartel, deur smarte gepla;
Van vrede en pret was jy vroeër ’n verkwister;
En nou, wat bly oor van jou rykdomme? Ja,
’n Spreekwoord tot steun--daar’s geen trooswoord beslister:
„Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!”
Hier sit jy te koes teen die wind, wat daar suie
Yskoud deur die tentseil, geskeur deur die haal--
Jou enigste skuil in die nag teen die buie;
Die Junielug stort oor die stroom van die Vaal--
Jy hoor net die hoes van jou kind en die luie
Gedrup van die reëndruppeltjies oor die paal.
’n Kers, nog maar anderhalf duim, voor hy sterwe,
Brand dof in ’n bottel hier vlak naas jou bed.
(’n Kafhuis gee makliker rus: op die gerwe
Daar lê ’n mens sag, en sy slaap is gered!)
En hier in die nag laat jou drome jou swerwe
’n Aaklige rondte met trane besmet.
Hier struikel die kind, wat te vroeg was gebore;
Hier sterwe die oumens, te swak vir die stryd;
Hier kom ’n gekerm en gekreun in jou ore;
Hier tel jy met angs elke tik van die tyd;
Want elke sekond van die smart laat sy spore
Gedruk op jou hart, deur ’n offer gewyd.
En deur elke skeur in die seil kan jy duister
Die wolke bespeur oor die hemel verbrei;
Geen ster skyn as gids; na geen stem kan jy luister--
(Eentonig die hoes van jou kind aan jou sy!)
Wat sag deur die wind in jou ore kom fluister:
„Geduld, o geduld, wat so baie kan ly!”
Vergewe? Vergeet? Is dit maklik vergewe?
Die smarte, die angs, het so baie gepla!
Die yster het gloeiend ’n merk vir die eeue
Gebrand op ons volk, en die wond is te na,
Te ná aan ons hart en te diep in ons lewe--
„Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!”