Produced by Karl Hagen, Tapio Riikonen and Online
Distributed Proofreaders
RITCHIE'S FABULAE FACILES
A FIRST LATIN READER
_EDITED WITH NOTES AND A VOCABULARY_
BY
JOHN COPELAND KIRTLAND, Jr.
_Professor of Latin in The Phillips Exeter Academy_
THE LITTLE THAT IS MINE IN THIS LITTLE BOOK I GRATEFULLY DEDICATE TO
PROFESSOR JOSEPH HETHERINGTON M'DANIELS TEACHER AND FRIEND
PREFACE
Some time ago a fellow-teacher brought the _Fabulae Faciles_ to my
notice, and I have since used two of them each year with my class of
beginners in Latin with increasing appreciation. Indeed, I know nothing
better to introduce the student into the reading of connected narrative,
and to bridge the great gulf between the beginner's book of the
prevailing type and the Latinity of Caesar or Nepos. They are adapted to
this use not merely by reason of their simplicity and interest, but more
particularly by the graduating of difficulties and the large use of
Caesarian words and phrases to which Mr. Ritchie calls attention in his
preface.
Doubtless many American teachers have become familiar with portions of
the _Fabulae_, for they have been freely drawn upon in several Latin
readers recently published in this country. I venture to hope that those
who have made the acquaintance of the work in this way will welcome a
complete edition.
In England the little book has had a large use. Its pedagogical
excellencies are well summed up in a letter addressed to Mr. Ritchie by
the Very Rev. E.C. Wickham, formerly Head-Master of Wellington College,
the well-known editor of Horace:--
"It launches the student at once in ancient life. The old classical
stories, simply told, seem to me much the best material for early Latin
reading. They are abundantly interesting; they are taken for granted in
the real literature of the language; and they can be told without
starting the beginner on a wrong track by a barbarous mixture of ancient
and modern ideas.
"It combines, if I may say so, very skilfully, the interest of a
continuous story, with the gradual and progressive introduction of
constructions and idioms. These seem to me to be introduced at the right
moment, and to be played upon long enough to make them thoroughly
familiar."
In revising Mr. Ritchie's book for the use of American schools it has
seemed best to make extensive changes. Long vowels have been marked
throughout, and the orthography of Latin words has been brought into
conformity with our practice. Many liberties have been taken with the
text itself, especially in the latter part, in the way of making it
approximate more closely to our rather strict notions of the standards of
model prose. A few words and uses of words not found in the prose writers
of the republic have been retained, but nothing, it is hoped, that will
seriously mislead the young student. I shall welcome any criticism that
may lead to further changes in the text in future editions.
The notes are entirely new, and are intended for students who have but
just finished the beginner's book or have not yet finished it. Some notes
may appear at first sight unnecessary or unnecessarily hard, but the
reason for their insertion should be evident when the student begins the
reading of classical Latin, the difficulties of which will be less likely
to appal the beginner if some of them have been already conquered. I
believe it a mistake to postpone all treatment of the uses of the
subjunctive, for instance, or of the constructions of indirect discourse
until the study of Nepos or Caesar is begun. Besides, it is easier to
neglect notes than to supply them, and the teacher who prefers to do the
first reading without much attention to the more difficult constructions
will only need to tell his students to disregard certain of my notes--or
all of them.
There are no references to the grammars, but syntax has been given such
treatment as seemed needed to supplement its treatment in the beginner's
book. Teachers will therefore be able to postpone the use of a formal
manual of grammar, if they so desire. Those who wish their classes to
begin the reading of Latin at the earliest possible moment will find it
feasible to use this book as soon as the inflections and the more
elementary principles of syntax have been mastered.
In the vocabulary, the derivation or composition and the original meaning
of words have been indicated wherever these seemed likely to prove
helpful. Principal parts and genitives have been given in such a way as
to prevent misunderstanding, and at the same time emphasize the
composition of the verb or the suffix of the noun: for example, _abscídó,
-cídere, -cídí, -císus; aetás, -tátis_.
The lists of works of English literature and of art in which the myths
are treated are only suggestive. Occasional readings from the one and
exhibitions of representations of the other, either in the form of
photographs or by the stereopticon, will not only stimulate interest in
the Latin text but aid also in creating in the student a taste for
literature and for art.
I planned at first to add some exercises for retranslation, but after
careful consideration it has seemed not worth while. Most teachers will
prefer not to base composition upon the Latin read at this stage, and
those who wish to do so will find it an easy matter to prepare their own
exercises, or can draw upon the copious exercises prepared by Mr. Ritchie
and published separately under the title _Imitative Exercises in Easy
Latin Prose_.
In the reading of proof I have had generous help from Dr. F.K. Ball of
The Phillips Exeter Academy, Mr. J.C. Flood of St. Mark's School, and Mr.
A.T. Dudley of Noble and Greenough's School, Boston. The proof-sheets
have been used with the beginner's class in this Academy, and I have thus
been able to profit by the criticism of my associate Mr. G.B. Rogers, and
to test the work myself. The assistance of my wife has greatly lightened
the labor of verifying the vocabulary.
JOHN C. KIRTLAND, Jr.
EXETER, N.H., 7 March, 1903.
CONTENTS
THE MYTHS IN ENGLISH LITERATURE.
THE MYTHS IN ART.
INTRODUCTORY NOTE.
PERSEUS.
HERCULES.
THE ARGONAUTS.
ULYSSES.
NOTES.
VOCABULARY.
LIST OF ILLUSTRATIONS
THE CARPENTER SHUTTING UP DANAE AND PERSEUS IN THE ARK AT THE COMMAND
OF ACRISIUS (Vase-painting)
HERCULES, NESSUS, AND DEJANIRA (Pompeian Wall-painting)
MEDEA MEDITATING THE MURDER OF HER SONS (Pompeian Wall-painting)
ULYSSES AND CIRCE (Roman Relief)
THE MYTHS IN ENGLISH LITERATURE
PERSEUS
Hawthorne, _A Wonder-Book: The Gorgon's Head_.
Kingsley, _The Heroes: Perseus_.
Cox, _Tales of Ancient Greece: Medusa, Danae, Perseus, Andromeda,
Akrisios_.
Francillon, _Gods and Heroes: The Adventures of Perseus_.
Kingsley, _Andromeda_.
William Morris, _The Earthly Paradise: The Doom of King Acrisius_.
Lewis Morris, _The Epic of Hades: Andromeda_.
Dowden, _Andromeda_.
Shelley, _On the Medusa of Leonardo da Vinci_.
D. G. Rossetti, _Aspecta Medusa_.
HERCULES
Hawthorne, _A Wonder-Book: The Three Golden Apples_.
Cox, _Tales of Ancient Greece: The Toils of Herakles_.
Francillon, _Gods and Heroes: The Hero of Heroes_.
William Morris, _The Earthly Paradise: The Golden Apples_.
Lewis Morris, _The Epic of Hades: Deianeira_.
Lang's translation of Theocritus, _Idyls_ xxiv, xxv.
THE ARGONAUTS
Apollonius of Rhodes, _The Tale of the Argonauts_, translated by Way.
D.O.S. Lowell, _Jason's Quest_.
Hawthorne, _Tanglewood Tales: The Golden Fleece_.
Kingsley, _The Heroes: The Argonauts_.
Cox, _Tales of Ancient Greece: Phrixos and Helle, Medeia_.
Church, _Heroes and Kings: The Story of the Ship Argo_.
Francillon, _Gods and Heroes: The Golden Fleece_.
William Morris, _The Life and Death of Jason_.
Bayard Taylor, _Hylas_.
John Dyer, _The Fleece_.
Lang's translation of Theocritus, several of the _Idyls_.
ULYSSES
Homer, _The Odyssey_, translated by Bryant (verse), William Morris
(verse), Palmer (prose), Butcher and Lang (prose).
Lamb, _The Adventures of Ulysses_.
Hawthorne, _Tanglewood Tales: Circe's Palace_.
Cox, _Tales of Ancient Greece: The Lotos-Eaters, Odysseus and Polyphemos,
Odysseus and Kirké_.
Church, _Stories from Homer: The Cyclops, The Island of Aeolus, Circé_.
Tennyson, _The Lotos-Eaters_.
Matthew Arnold, _The Strayed Reveler_.
Dobson, _The Prayer of the Swine to Circe_.
THE MYTHS IN ART
Burne-Jones, _Perseus and the Graeae_.
Caravaggio, _Head of Medusa_.
Leonardo da Vinci, _Head of Medusa_.
Canova, _Perseus_.
Benvenuto Cellini, _Perseus_, and _Perseus saving Andromeda_.
Piero di Cosimo, _Perseus and Andromeda_.
Charles Antoine Coypel, _Perseus and Andromeda_.
Domenichino, _Perseus and Andromeda_.
Rubens, _Perseus and Andromeda_.
Giovanni da Bologna, _Hercules and the Centaur_.
Bandinelli, _Hercules and Cacus_.
Guido Reni, _Dejanira and the Centaur Nessus_.
Canova, _Hercules and Lichas_.
Sichel, _Medea_.
Genelli, _Jason and Medea capturing the Golden Fleece_.
Burne-Jones, _Circe_.
L. Chalon, _Circe and the Companions of Ulysses_.
Rivière, _Circe and the Companions of Ulysses_.
Photographs and lantern-slides of all the works mentioned above may be
obtained of the Soule Art Company, Boston. The list might have been made
much longer, but it seemed likely to prove most helpful if limited to
works of which reproductions are so easily obtainable. For the treatment
of the myths in ancient art, the teacher is referred to the numerous
pertinent illustrations in Baumeister's _Denkmäler des klassischen
Altertums_, or the same editor's _Bilder aus dem griechischen und
römischen Altertum für Schüler_, the latter of which contains the cuts of
the larger work, and is so cheap and so useful that it ought to lie on
the desk of every teacher of Greek or Latin.
INTRODUCTORY NOTE
The _Fabulae Faciles_, or 'Easy Stories.' are four Greek myths retold in
Latin, not by a Roman writer, however, but by an Englishman, who believed
that they would afford interesting and pleasant reading for young folks
who were just beginning the study of the Latin language. By myth is meant
an imaginative tale that has been handed down by tradition from remote
antiquity concerning supernatural beings and events. Such tales are
common among all primitive peoples, and are by them accepted as true.
They owe their origin to no single author, but grow up as the untutored
imagination strives to explain to itself the operations of nature and the
mysteries of life, or amuses itself with stories of the brave exploits of
heroic ancestors.
The most beautiful and delightful of all myths are those that have come
down to us in the remains of the literature and the art of ancient Greece
and Rome; they are also the most important to us, for many of the great
masterpieces of English literature and of modern art have been inspired
by them and cannot be understood and appreciated by one ignorant of
classical mythology.
Of this mythology the _Fabulae Faciles_ give but a small part. If you
wish to know more of the subject, you should read Gayley's _The Classic
Myths in English Literature_, Guerber's _Myths of Greece and Rome_, or
the books by Kingsiey, Cox, Church, and Francillon mentioned earlier.
PERSEUS
_Acrisius, an ancient king of Argos, had been warned by an oracle that he
should perish by the hand of his grandson. On discovering, therefore,
that his daughter Danae had given birth to a son, Acrisius endeavored to
escape his fate by setting both mother and child adrift on the sea. They
were saved, however, by the help of Jupiter; and Perseus, the child, grew
up at the court of Polydectes, king of Seriphos, an island in the Aegean
Sea. On reaching manhood, Perseus was sent by Polydectes to fetch the
head of Medusa, one of the Gorgons. This dangerous task he accomplished
with the help of Apollo and Minerva, and on his way home he rescued
Andromeda, daughter of Cepheus, from a sea-monster. Perseus then married
Andromeda, and lived some time in the country of Cepheus. At length he
returned to Seríphos, and turned Polydectes to stone by showing him the
Gorgon's head; he then went to the court of Acrisius, who fled in terror
at the news of his grandson's return. The oracle was duly fulfilled, for
Acrisius was accidentally killed by a quoit thrown by Perseus_.
1. _THE ARK_
Haec nárrantur á poétís dé Perseó. Perseus fílius erat Iovis, máximí
deórum; avus éius Acrisius appellábátur. Acrisius volébat Perseum nepótem
suum necáre; nam propter óráculum puerum timébat. Comprehendit igitur
Perseum adhúc infantem, et cum mátre in arcá lígneá inclúsit. Tum arcam
ipsam in mare coniécit. Danaé, Perseí máter, mágnopere territa est;
tempestás enim mágna mare turbábat. Perseus autem in sinú mátris
dormiébat.
2. _JUPITER SAVES HIS SON_
Iuppiter tamen haec omnia vídit, et fílium suum serváre cónstituit.
Tranquillum igitur fécit mare, et arcam ad ínsulam Seríphum perdúxit.
Húius ínsulae Polydectés tum réx erat. Postquam arca ad lítus appulsa
est, Danaé in haréná quiétem capiébat. Post breve tempus á piscátóre
quódam reperta est, et ad domum régis Polydectis adducta est. Ille mátrem
et puerum benígné excépit, et iís sédem tútam in fínibus suís dedit.
Danaé hóc dónum libenter accépit, et pró tantó benefició régí grátiás
égit.
3. _PERSEUS IS SENT ON HIS TRAVELS_
Perseus igitur multós annós ibi habitábat, et cum mátre suá vítam beátam
agébat. At Polydectés Danaén mágnopere amábat, atque eam in mátrimónium
dúcere volébat. Hóc tamen cónsilium Perseó minimé grátum erat. Polydectés
igitur Perseum dímittere cónstituit. Tum iuvenem ad sé vocávit et haec
díxit: "Turpe est hanc ígnávam vítam agere; iam dúdum tú aduléscéns es.
Quó úsque híc manébis? Tempus est arma capere et virtútem praestáre. Hinc
abí, et caput Medúsae mihi refer."
4. _PERSEUS GETS HIS OUTFIT_
Perseus ubi haec audívit, ex ínsulá discessit, et postquam ad continentem
vénit, Medúsam quaesívit. Diú frústrá quaerébat; namque nátúram locí
ígnórábat. Tandem Apolló et Minerva viam démónstrávérunt. Prímum ad
Graeás, sorórés Medúsae, pervénit. Ab hís tálária et galeam magicam
accépit. Apolló autem et Minerva falcem et speculum dedérunt. Tum
postquam tálária pedibus induit, in áera ascendit. Diú per áera volábat;
tandem tamen ad eum locum vénit ubi Medúsa cum céterís Gorgonibus
habitábat. Gorgonés autem mónstra erant specié horribilí; capita enim
eárum anguibus omnínó contécta erant. Manús etiam ex aere factae erant.
5. _THE GORGON'S HEAD_
Rés difficillima erat caput Gorgonis abscídere; éius enim cónspectú
homines in saxum vertébantur. Propter hanc causam Minerva speculum Perseó
dederat. Ille igitur tergum vertit, et in speculum ínspiciébat; hóc modó
ad locum vénit ubi Medúsa dormiébat. Tum falce suá caput éius únó íctú
abscídit. Céterae Gorgonés statim é somnó excitátae sunt, et ubi rem
vídérunt, írá commótae sunt. Arma rapuérunt, et Perseum occídere
volébant. Ille autem dum fugit, galeam magicam induit; et ubi hóc fécit,
statim é cónspectú eárum évásit.
6. _THE SEA-SERPENT_
Post haec Perseus in fínís Aethiopum vénit. Ibi Cépheus quídam illó
tempore régnábat. Híc Neptúnum, maris deum, ólim offenderat; Neptúnus
autem mónstrum saevissimum míserat. Hóc cottídié é marí veniébat et
hominés dévorábat. Ob hanc causam pavor animós omnium occupáverat.
Cépheus igitur óráculum deí Hammónis cónsuluit, atque á deó iússus est
fíliam mónstró trádere. Éius autem fília, nomine Andromeda, virgó
fórmósissima erat. Cépheus ubi haec audívit, mágnum dolórem percépit.
Volébat tamen cívís suós é tantó perículó extrahere, atque ob eam causam
imperáta Hammónis facere cónstituit.
7. _A HUMAN SACRIFICE_
Tum réx diem certam díxit et omnia parávit. Ubi ea diés vénit, Andromeda
ad lítus déducta est, et in cónspectú omnium ad rúpem adligáta est. Omnés
fátum éius déplórábant, nec lacrimás tenébant. At subitó, dum mónstrum
exspectant, Perseus accurrit; et ubi lacrimás vídit, causam dolóris
quaerit. Illí rem tótam expónunt et puellam démónstrant. Dum haec
geruntur, fremitus terribilis audítur; simul mónstrum horribilí specié
procul cónspicitur. Éius cónspectus timórem máximum omnibus iniécit.
Mónstrum mágná celeritáte ad lítus contendit, iamque ad locum
appropinquábat ubi puella stábat.
8. _THE RESCUE_
At Perseus ubi haec vídit, gladium suum édúxit, et postquam tálária
induit, in áera sublátus est. Tum désuper in mónstrum impetum subitó
fécit, et gladió suó collum éius graviter vulnerávit. Mónstrum ubi sénsit
vulnus, fremitum horribilem édidit, et sine morá tótum corpus in aquam
mersit. Perseus dum circum lítus volat, reditum éius exspectábat. Mare
autem intereá undique sanguine ínficitur. Post breve tempus bélua rúrsus
caput sustulit; mox tamen á Perseó íctú gravióre vulneráta est. Tum
iterum sé in undás mersit, neque posteá vísa est.
9. _THE REWARD OF VALOR_
Perseus postquam ad lítus déscendit, prímum tálária exuit; tum ad rúpem
vénit ubi Andromeda vincta erat. Ea autem omnem spem salútis déposuerat,
et ubi Perseus adiit, terróre paene exanimáta erat. Ille víncula statim
solvit, et puellam patrí reddidit. Cépheus ob hanc rem máximó gaudió
adfectus est. Meritam grátiam pró tantó benefició Perseó rettulit;
praetereá Andromedam ipsam eí in mátrimónium dedit. Ille libenter hóc
dónum accépit et puellam dúxit. Paucós annós cum uxóre suá in eá regióne
habitábat, et in mágnó honóre erat apud omnís Aethiopés. Mágnopere tamen
mátrem suam rúrsus vidére cupiébat. Tandem igitur cum uxóre suá é régnó
Cépheí discessit.
10. _POLYDECTES IS TURNED TO STONE_
Postquam Perseus ad ínsulam návem appulit, sé ad locum contulit ubi máter
ólim habitáverat, sed domum invénit vacuam et omnínó désertam. Trís diés
per tótam ínsulam mátrem quaerébat; tandem quartó dié ad templum Diánae
pervénit. Húc Danaé refúgerat, quod Polydectem timébat. Perseus ubi haec
cógnóvit, írá mágná commótus est; ad régiam Polydectis sine morá
contendit, et ubi eó vénit, statim in átrium inrúpit. Polydectés mágnó
timóre adfectus est et fugere volébat. Dum tamen ille fugit, Perseus
caput Medúsae mónstrávit; ille autem simul atque hóc vídit, in saxum
versus est.
II. _THE ORACLE FULFILLED_
Post haec Perseus cum uxóre suá ad urbem Acrisí rediit. Ille autem ubi
Perseum vídit, mágnó terróre adfectus est; nam propter óráculum istud
nepótem suum adhúc timébat. In Thessaliam igitur ad urbem Lárísam statim
refúgit, frústrá tamen; neque enim fátum suum vítávit. Post paucós annós
réx Lárísae lúdós mágnós fécit; núntiós in omnís partís dímíserat et diem
édíxerat. Multí ex omnibus urbibus Graeciae ad lúdós convénérunt. Ipse
Perseus inter aliós certámen discórum iniit. At dum discum conicit, avum
suum cású occídit; Acrisius enim inter spectátórés éius certáminis forte
stábat.
HERCULES
_Hercules, a Greek hero celebrated for his great strength, was pursued
throughout his life by the hatred of Juno. While yet an infant, he
strangled some serpents sent by the goddess to destroy him. During his
boyhood and youth he performed various marvelous feats of strength, and
on reaching manhood succeeded in delivering the Thebans from the
oppression of the Minÿae. In a fit of madness sent upon him by Juno, he
slew his own children; and on consulting the Delphic oracle as to how he
should cleanse himself from this crime, he was ordered to submit himself
for twelve years to Eurystheus, king of Tiryns, and to perform whatever
tasks were appointed him. Hercules obeyed the oracle, and during the
twelve years of his servitude accomplished twelve extraordinary feats
known as the Labors of Hercules. His death was caused unintentionally by
his wife Dejanira. Hercules had shot with his poisoned arrows a centaur
named Nessus, who had insulted Dejanira. Nessus, before he died, gave
some of his blood to Dejanira, and told her it would act as a charm to
secure her husband's love. Some time after, Dejanira wishing to try the
charm soaked one of her husband's garments in the blood, not knowing
that it was poisoned. Hercules put on the robe, and after suffering
terrible torments died, or was carried off by his father Jupiter_.
12. _THE HATRED OF JUNO_
Herculés, Alcménae fílius, ólim in Graeciá habitábat. Híc omnium hominum
validissimus fuisse dícitur. At Iúnó, régína deórum, Alcménam óderat et
Herculem adhúc ínfantem necáre voluit. Mísit igitur duás serpentís
saevissimás; hae mediá nocte in cubiculum Alcménae vénérunt, ubi Herculés
cum frátre suó dormiébat. Nec tamen in cúnís, sed in scútó mágnó
cubábant. Serpentés iam appropinquáverant et scútum movébant; itaque
puerí é somnó excitátí sunt.
13. _HERCULES AND THE SERPENTS_
Íphiclés, fráter Herculis, mágná vóce exclámávit; sed Herculés ipse,
fortissimus puer, haudquáquam territus est. Parvís manibus serpentís
statim prehendit, et colla eárum mágná ví compressit. Tálí modó serpentés
á pueró interfectae sunt. Alcména autem, máter puerórum, clámórem
audíverat, et marítum suum é somnó excitáverat. Ille lúmen accendit et
gladium suum rapuit; tum ad puerós properábat, sed ubi ad locum vénit,
rem míram vídit, Herculés enim rídébat et serpentís mortuás mónstrábat.
14. _THE MUSIC-LESSON_
Herculés á pueró corpus suum díligenter exercébat; mágnam partem diéí in
palaestrá cónsúmébat; didicit etiam arcum intendere et téla conicere. Hís
exercitátiónibus vírés éius cónfírmátae sunt. In músicá etiam á Linó
centauró érudiébátur (centaurí autem equí erant sed caput hominis
habébant); huic tamen artí minus díligenter studébat. Híc Linus Herculem
ólim obiúrgábat, quod nón studiósus erat; tum puer írátus citharam subitó
rapuit, et omnibus víribus caput magistrí ínfélícis percussit. Ille íctú
próstrátus est, et pauló post é vítá excessit, neque quisquam posteá id
officium suscipere voluit.
15. _HERCULES ESCAPES SACRIFICE_
Dé Hercule haec etiam inter alia nárrantur. Ólim dum iter facit, in fínís
Aegyptiórum vénit. Ibi réx quídam, nómine Búsíris, illó tempore régnábat;
híc autem vir crúdélissimus hominés immoláre cónsuéverat. Herculem igitur
corripuit et in vincula coniécit. Tum núntiós dímísit et diem sacrifició
édíxit. Mox ea diés appetébat, et omnia ríte paráta sunt. Manús Herculis
caténís ferreís vinctae sunt, et mola salsa in caput éius ínspersa est.
Mós enim erat apud antíquós salem et fár capitibus victimárum impónere.
Iam victima ad áram stábat; iam sacerdós cultrum súmpserat. Subitó tamen
Herculés mágnó cónátú vincula perrúpit; tum íctú sacerdótem próstrávit;
alteró régem ipsum occídit.
16. _A CRUEL DEED_
Herculés iam aduléscéns Thébís habitábat. Réx Thébárum, vir ígnávus,
Creón appellábátur. Minyae, géns bellicósissima, Thébánís fínitimí erant.
Légátí autem á Minyís ad Thébánós quotannís mittébantur; hí Thébás
veniébant et centum bovés postulábant. Thébání enim ólim á Minyís
superátí erant; tribúta igitur régí Minyárum quotannís pendébant. At
Herculés cívís suós hóc stípendió líberáre cónstituit; légátós igitur
comprehendit, atque aurís eórum abscídit. Légátí autem apud omnís gentís
sánctí habentur.
17. _THE DEFEAT OF THE MINYAE_
Ergínus, réx Minyárum, ob haec vehementer írátus statim cum omnibus
cópiís in fínís Thébánórum contendit. Creón adventum éius per
explórátórés cógnóvit. Ipse tamen púgnáre nóluit, nam mágnó timóre
adfectus erat; Thébání igitur Herculem imperátórem creávérunt. Ille
núntiós in omnís partís dímísit, et cópiás coégit; tum proximó dié cum
mágnó exercitú profectus est. Locum idóneum délégit et aciem ínstrúxit.
Tum Thébání é superióre locó impetum in hostís fécérunt. Illí autem
impetum sustinére nón potuérunt; itaque aciés hostium pulsa est atque in
fugam conversa.
18. _MADNESS AND MURDER_
Post hóc proelium Herculés cópiás suás ad urbem redúxit. Omnés Thébání
propter victóriam máximé gaudébant; Creón autem mágnís honóribus Herculem
decorávit, atque fíliam suam eí in mátrimónium dedit. Herculés cum uxóre
suá beátam vítam agébat; sed post paucós annós subitó in furórem incidit,
atque líberós suós ipse suá manú occídit. Post breve tempus ad sánitátem
reductus est, et propter hóc facinus mágnó dolóre adfectus est; mox ex
urbe effúgit et in silvás sé recépit. Nólébant enim cívés sermónem cum eó
habére.
19. _HERCULES CONSULTS THE ORACLE_
Herculés tantum scelus expiáre mágnopere cupiébat. Cónstituit igitur ad
óráculum Delphicum íre; hóc enim óráculum erat omnium celeberrimum. Ibi
templum erat Apollinis plúrimís dónís órnátum. Hóc in templó sedébat
fémina quaedam, nómine Pýthia et cónsilium dabat iís quí ad óráculum
veniébant. Haec autem fémina ab ipsó Apolline docébátur, et voluntátem
deí hominibus énúntiábat. Herculés igitur, quí Apollinem praecipué
colébat, húc vénit. Tum rem tótam exposuit, neque scelus célávit.
20. _THE ORACLE'S REPLY_
Ubi Herculés fínem fécit, Pýthia prímó tacébat; tandem tamen iussit eum
ad urbem Tíryntha íre, et Eurystheí régis omnia imperáta facere. Herculés
ubi haec audívit, ad urbem illam contendit, et Eurystheó régí sé in
servitútem trádidit. Duodecim annós crúdélissimó Eurystheó serviébat, et
duodecim labórés, quós ille imperáverat, cónfécit; hóc enim únó modó
tantum scelus expiárí potuit. Dé hís labóribus plúrima á poétís scrípta
sunt. Multa tamen quae poétae nárrant vix crédibilia sunt.
21. _FIRST LABOR: THE NEMEAN LION_
Prímum ab Eurystheó iússus est Herculés leónem occídere quí illó tempore
vallem Nemeaeam reddébat ínféstam. In silvás igitur in quibus leó
habitábat statim sé contulit. Mox feram vídit, et arcum, quem sécum
attulerat, intendit; éius tamen pellem, quae dénsissima erat, tráicere
nón potuit. Tum clává mágná quam semper gerébat leónem percussit, frústrá
tamen; neque enim hóc modó eum occídere potuit. Tum démum collum mónstrí
bracchiís suís complexus est et faucís éius omnibus víribus compressit.
Hóc modó leó breví tempore exanimátus est; núlla enim respírandí facultás
eí dabátur. Tum Herculés cadáver ad oppidum in umerís rettulit; et
pellem, quam détráxerat, posteá pró veste gerébat. Omnés autem quí eam
regiónem incolébant, ubi fámam dé morte leónis accépérunt, vehementer
gaudébant et Herculem mágnó honóre habébant.
22. _SECOND LABOR: THE LERNEAN HYDRA_
Pauló post iússus est ab Eurystheó Hydram necáre. Hóc autem mónstrum erat
cui novem erant capita. Herculés igitur cum amícó Ioláó profectus est ad
palúdem Lernaeam, in quá Hydra habitábat. Mox mónstrum invénit, et
quamquam rés erat mágní perículí, collum éius sinistrá prehendit. Tum
dextrá capita novem abscídere coepit; quotiéns tamen hóc fécerat, nova
capita exoriébantur. Diú frústrá labórábat; tandem hóc cónátú déstitit.
Deinde arborés succídere et ígnem accendere cónstituit. Hóc celeriter
fécit, et postquam lígna ígnem comprehendérunt, face árdente colla
adússit, unde capita exoriébantur. Nec tamen sine mágnó labóre haec
fécit; vénit enim auxilió Hydrae cancer ingéns, quí, dum Herculés capita
abscídit, crúra éius mordébat. Postquam mónstrum tálí modó interfécit,
sagittás suás sanguine éius imbuit, itaque mortiferás reddidit.
23. _THIRD LABOR: THE CERYNEAN STAG_
Postquam Eurystheó caedés Hydrae núntiáta est, mágnus timor animum éius
occupávit. Iussit igitur Herculem cervum quendam ad sé referre; nóluit
enim virum tantae audáciae in urbe retinére. Híc autem cervus, cúius
cornua aurea fuisse tráduntur, incrédibilí fuit celeritáte. Herculés
igitur prímó vestígiís eum in silvá persequébátur; deinde ubi cervum
ipsum vídit, omnibus víribus currere coepit. Úsque ad vesperum currébat,
neque nocturnum tempus sibi ad quiétem relinquébat, frústrá tamen; núlló
enim modó cervum cónsequí poterat. Tandem postquam tótum annum cucurrerat
(ita tráditur), cervum cursú exanimátum cépit, et vívum ad Eurystheum
rettulit.
24. _FOURTH LABOR: THE ERYMANTHIAN BOAR_
Tum véró iússus est Herculés aprum quendam capere quí illó tempore agrós
Erymanthiós vástábat et incolás húius regiónis mágnopere terrébat.
Herculés rem suscépit et in Arcadiam profectus est. Postquam in silvam
paulum prógressus est, apró occurrit. Ille autem simul atque Herculem
vídit, statim refúgit; et timóre perterritus in altam fossam sé próiécit.
Herculés igitur laqueum quem attulerat iniécit, et summá cum difficultáte
aprum é fossá extráxit. Ille etsí fortiter repúgnábat, núlló modó sé
líberáre potuit; et ab Hercule ad Eurystheum vívus relátus est.
25. _HERCULES AT THE CENTAUR'S CAVE_
Dé quartó labóre, quem suprá nárrávimus, haec etiam tráduntur. Herculés
dum iter in Arcadiam facit, ad eam regiónem vénit quam centaurí
incolébant. Cum nox iam appeteret, ad spéluncam dévertit in quá centaurus
quídam, nómine Pholus, habitábat.
Ille Herculem benígné excépit et cénam parávit. At Herculés postquam
cénávit, vínum á Pholó postulávit. Erat autem in spéluncá mágna amphora
vínó optimó repléta, quam centaurí ibi déposuerant. Pholus igitur hóc
vínum dare nólébat, quod reliquós centaurós timébat; núllum tamen vínum
praeter hóc in spéluncá habébat. "Hóc vínum," inquit, "mihi commissum
est. Sí igitur hóc dabó, centaurí mé interficient." Herculés tamen eum
inrísit, et ipse póculum víní dé amphorá hausit.
26. _THE FIGHT WITH THE CENTAURS_
Simul atque amphora aperta est, odor iúcundissimus undique diffúsus est;
vínum enim suávissimum erat. Centaurí nótum odórem sénsérunt et omnés ad
locum convénérunt.
Ubi ad spéluncam pervénérunt, mágnopere írátí erant quod Herculem
bibentem vídérunt. Tum arma rapuérunt et Pholum interficere volébant.
Herculés tamen in aditú spéluncae cónstitit et impetum eórum fortissimé
sustinébat. Facés árdentís in eós coniécit; multós etiam sagittís suís
vulnerávit. Hae autem sagittae eaedem erant quae sanguine Hydrae ólim
imbútae erant. Omnés igitur quós ille sagittís vulneráverat venénó statim
absúmptí sunt; reliquí autem ubi hóc vídérunt, terga vertérunt et fugá
salútem petiérunt.
27. _THE FATE OF PHOLUS_
Postquam reliquí fúgérunt, Pholus ex spéluncá égressus est, et corpora
spectábat eórum quí sagittís interfectí erant. Mágnopere autem mírátus
est quod tam leví vulnere exanimátí erant, et causam éius reí quaerébat.
Adiit igitur locum ubi cadáver cúiusdam centaurí iacébat, et sagittam é
vulnere tráxit. Haec tamen síve cású síve cónsilió deórum é manibus éius
lapsa est, et pedem leviter vulnerávit. Ille extempló dolórem gravem per
omnia membra sénsit, et post breve tempus ví venéní exanimátus est. Mox
Herculés, quí reliquós centaurós secútus erat, ad spéluncam rediit, et
mágnó cum dolóre Pholum mortuum vídit. Multís cum lacrimís corpus amící
ad sepultúram dedit; tum, postquam alterum póculum víní exhausit, somnó
sé dedit.
28. _FIFTH LABOR: THE AUGEAN STABLES_
Deinde Eurystheus Herculí hunc labórem graviórem imposuit. Augéás quídam,
quí illó tempore régnum in Élide obtinébat, tria mília boum habébat. Hí
in stabuló ingentis mágnitúdinis inclúdébantur. Stabulum autem inluvié ac
squálóre erat obsitum, neque enim ad hóc tempus umquam púrgátum erat. Hóc
Herculés intrá spatium úníus diéí púrgáre iússus est. Ille, etsí rés erat
multae operae, negótium suscépit. Prímum mágnó labóre fossam duodévígintí
pedum dúxit, per quam flúminis aquam dé montibus ad múrum stabulí
perdúxit. Tum postquam múrum perrúpit, aquam in stabulum immísit et tálí
modó contrá opíniónem omnium opus cónfécit.
29. _SIXTH LABOR: THE STYMPHALIAN BIRDS_
Post paucós diés Herculés ad oppidum Stymphálum iter fécit; imperáverat
enim eí Eurystheus ut avís Stymphálidés necáret. Hae avés róstra aénea
habébant et carne hominum véscébantur. Ille postquam ad locum pervénit,
lacum vídit; in hóc autem lacú, quí nón procul erat ab oppidó, avés
habitábant. Núlla tamen dabátur appropinquandí facultás; lacus enim nón
ex aquá sed é límó cónstitit. Herculés igitur neque pedibus neque lintre
prógredí potuit.
Ille cum mágnam partem diéí frústrá cónsúmpsisset, hóc cónátú déstitit et
ad Volcánum sé contulit, ut auxilium ab eó peteret. Volcánus (quí ab
fabrís máximé colébátur) crepundia quae ipse ex aere fabricátus erat
Herculí dedit. Hís Herculés tam ácrem crepitum fécit ut avés perterritae
ávolárent. Ille autem, dum ávolant, mágnum numerum eárum sagittís
tránsfíxit.
30. _SEVENTH LABOR: THE CRETAN BULL_
Tum Eurystheus Herculí imperávit ut taurum quendam ferócissimum ex ínsulá
Crétá vívum referret. Ille igitur návem cónscendit, et cum ventus idóneus
esset, statim solvit. Cum tamen ínsulae iam appropinquáret, tanta
tempestás subitó coorta est ut návis cursum tenére nón posset. Tantus
autem timor animós nautárum occupávit ut paene omnem spem salútis
dépónerent. Herculés tamen, etsí návigandí imperítus erat, haudquáquam
territus est.
Post breve tempus summa tranquillitás cónsecúta est, et nautae, quí sé ex
timóre iam recéperant, návem incolumem ad terram appulérunt. Herculés é
náví égressus est, et cum ad régem Crétae vénisset, causam veniendí
docuit. Deinde, postquam omnia paráta sunt, ad eam regiónem contendit
quam taurus vástábat. Mox taurum vídit, et quamquam rés erat mágní
perículí, cornua éius prehendit. Tum, cum ingentí labóre mónstrum ad
návem tráxisset, cum praedá in Graeciam rediit.
31. _EIGHTH LABOR: THE MAN-EATING HORSES OF DIOMEDE_
Postquam ex ínsulá Crétá rediit, Herculés ab Eurystheó in Thráciam missus
est, ut equós Diomédis redúceret. Hí equí carne hominum véscébantur;
Diomédés autem, vir crúdélissimus, illís obiciébat peregrínós omnís quí
in eam regiónem vénerant. Herculés igitur mágná celeritáte in Thráciam
contendit et ab Dioméde postulávit ut equí sibi tráderentur. Cum tamen
ille hóc facere nóllet, Herculés írá commótus régem interfécit et cadáver
éius equís obicí iussit.
Ita míra rérum commútátió facta est; is enim quí anteá multós cum
cruciátú necáverat ipse eódem supplició necátus est. Cum haec núntiáta
essent, omnés quí eam regiónem incolébant máximá laetitiá adfectí sunt et
Herculí meritam grátiam referébant. Nón modo máximís honóribus et
praemiís eum decorávérunt sed órábant etiam ut régnum ipse susciperet.
Ille tamen hóc facere nólébat, et cum ad mare rediisset, návem occupávit.
Ubi omnia ad návigandum paráta sunt, equós in náví conlocávit; deinde,
cum idóneam tempestátem nactus esset, sine morá é portú solvit, et pauló
post equós in lítus Argolicum exposuit.
32. _NINTH LABOR: THE GIRDLE OF HIPPOLYTE_
Géns Amázonum dícitur omnínó ex mulieribus cónstitisse. Hae summam
scientiam reí mílitáris habébant, et tantam virtútem adhibébant ut cum
virís proelium committere audérent. Hippolyté, Amázonum régína, balteum
habuit celeberrimum quem Márs eí dederat. Adméta autem, Eurystheí fília,
fámam dé hóc balteó accéperat et eum possidére vehementer cupiébat.
Eurystheus igitur Herculí mandávit ut cópiás cógeret et bellum Amázonibus
ínferret. Ille núntiós in omnís partís dímísit, et cum mágna multitúdó
convénisset, eós délégit quí máximum úsum in ré mílitárí habébant.
33. _THE GIRDLE IS REFUSED_
Hís virís Herculés persuásit, postquam causam itineris exposuit, ut sécum
iter facerent. Tum cum iís quibus persuáserat návem cónscendit, et cum
ventus idóneus esset, post paucós diés ad óstium flúminis Thermódontis
appulit. Postquam in fínís Amázonum vénit, núntium ad Hippolytam mísit,
quí causam veniendí docéret et balteum pósceret. Ipsa Hippolyté balteum
trádere volébat, quod dé Herculis virtúte fámam accéperat; reliquae tamen
Amázonés eí persuásérunt ut negáret. At Herculés, cum haec núntiáta
essent, bellí fortúnam temptáre cónstituit.
Proximó igitur dié cum cópiás édúxisset, locum idóneum délégit et hostís
ad púgnam évocávit. Amázonés quoque cópiás suás ex castrís édúxérunt et
nón mágnó interválló ab Hercule aciem ínstrúxérunt.
34. _THE BATTLE_
Palús erat nón mágna inter duo exercitús; neutrí tamen initium tránseundí
facere volébant. Tandem Herculés sígnum dedit, et ubi palúdem tránsiit,
proelium commísit.
Amázonés impetum virórum fortissimé sustinuérunt, et contrá opíniónem
omnium tantam virtútem praestitérunt ut multós eórum occíderint, multós
etiam in fugam coniécerint. Virí enim novó genere púgnae perturbábantur
nec mágnam virtútem praestábant. Herculés autem cum haec vidéret, dé suís
fortúnís déspéráre coepit. Mílités igitur vehementer cohortátus est ut
prístinae virtútis memoriam retinérent neu tantum dédecus admitterent,
hostiumque impetum fortiter sustinérent; quibus verbís animós omnium ita
éréxit ut multí etiam quí vulneribus cónfectí essent proelium sine morá
redintegrárent.
35. _THE DEFEAT OF THE AMAZONS_
Diú et ácriter púgnátum est; tandem tamen ad sólis occásum tanta
commútátió rérum facta est ut mulierés terga verterent et fugá salútem
peterent. Multae autem vulneribus défessae dum fugiunt captae sunt, in
quó numeró ipsa erat Hippolyté. Herculés summam clémentiam praestitit, et
postquam balteum accépit, líbertátem omnibus captívís dedit. Tum véró
sociós ad mare redúxit, et quod nón multum aestátis supererat, in
Graeciam proficíscí mátúrávit. Návem igitur cónscendit, et tempestátem
idóneam nactus statim solvit; antequam tamen in Graeciam pervénit, ad
urbem Tróiam návem appellere cónstituit, frúmentum enim quod sécum
habébat iam déficere coeperat.
36. _LAOMEDON AND THE SEA-MONSTER_
Láomedón quídam illó tempore régnum Tróiae obtinébat. Ad hunc Neptúnus et
Apolló annó superióre vénerant, et cum Tróia nóndum moenia habéret, ad
hóc opus auxilium obtulerant. Postquam tamen hórum auxilió moenia
cónfecta sunt, nólébat Láomedón praemium quod próposuerat persolvere.
Neptúnus igitur et Apolló ob hanc causam írátí mónstrum quoddam mísérunt
specié horribilí, quod cottídié é marí veniébat et homines pecudésque
vorábat. Tróiání autem timóre perterrití in urbe continébantur, et pecora
omnia ex agrís intrá múrós compulerant. Láomedón hís rébus commótus
óráculum cónsuluit, ac deus eí praecépit ut filiam Hésionem mónstró
obiceret.
37. _THE RESCUE OF HESIONE_
Láomedón, cum hóc respónsum renúntiátum esset, mágnum dolórem percépit;
sed tamen, ut cívís suós tantó perículó líberáret, óráculó párére
cónstituit et diem sacrifició díxit. Sed síve cású síve cónsilió deórum
Herculés tempore opportúnissimó Tróiam attigit; ipsó enim temporis punctó
quó puella caténís vincta ad lítus dédúcébátur ille návem appulit.
Herculés é náví égressus dé rébus quae gerébantur certior factus est; tum
írá commótus ad régem sé contulit et auxilium suum obtulit. Cum réx
libenter eí concessisset ut, sí posset, puellam líberáret, Herculés
mónstrum interfécit; et puellam, quae iam omnem spem salútis déposuerat,
incolumem ad patrem redúxit. Láomedón mágnó cum gaudió fíliam suam
accépit, et Herculí pró tantó benefició meritam grátiam rettulit.
38. _TENTH LABOR: THE OXEN OF GERYON_
Tum véró missus est Herculés ad ínsulam Erythíam, ut bovés Géryonis
arcesseret. Rés erat summae difficultátis, quod bovés á quódam Eurytióne
et á cane bicipite custódiébantur. Ipse autem Géryón speciem horribilem
praebébat; tria enim corpora inter sé coniúncta habébat. Herculés tamen
etsí intellegébat quantum perículum esset, negótium suscépit; ac postquam
per multás terrás iter fécit, ad eam partem Libyae pervénit quae Európae
proxima est. Ibi in utróque lítore fretí quod Európam á Libyá dívidit
columnás cónstituit, quae posteá Herculis Columnae appellábantur.
39. _THE GOLDEN SHIP_
Dum híc morátur, Herculés mágnum incommodum ex calóre sólis accipiébat;
tandem igitur írá commótus arcum suum intendit et sólem sagittís petiit.
Sól tamen audáciam virí tantum admírátus est ut lintrem auream eí
dederit. Herculés hóc dónum libentissimé accépit, núllam enim návem in
hís regiónibus inveníre potuerat. Tum lintrem dédúxit, et ventum nactus
idóneum post breve tempus ad ínsulam pervénit. Ubi ex incolís cógnóvit
quó in locó bovés essent, in eam partem statim profectus est et á rége
Géryone postulávit ut bovés sibi tráderentur. Cum tamen ille hóc facere
nóllet, Herculés et régem ipsum et Eurytiónem, quí erat ingentí
mágnitúdine corporis, interfécit.
40. _A MIRACULOUS HAIL-STORM_
Tum Herculés bovés per Hispániam et Liguriam compellere cónstituit;
postquam igitur omnia paráta sunt, bovés ex ínsulá ad continentem
tránsportávit. Ligurés autem, géns bellicósissima, dum ille per fínís
eórum iter facit, mágnás cópiás coégérunt atque eum longius prógredí
prohibébant. Herculés mágnam difficultátem habébat, barbarí enim in locís
superióribus cónstiterant et saxa télaque in eum coniciébant. Ille quidem
paene omnem spem salútis déposuerat, sed tempore opportúnissimó Iuppiter
imbrem lapidum ingentium é caeló démísit. Hí tantá ví cecidérunt ut
mágnum numerum Ligurum occíderint; ipse tamen Herculés (ut in tálibus
rébus accidere cónsuévit) nihil incommodí cépit.
41. _THE PASSAGE OF THE ALPS_
Postquam Ligurés hóc modó superátí sunt, Herculés quam celerrimé
prógressus est et post paucós diés ad Alpís pervénit. Necesse erat hás
tránsíre, ut in Ítaliam bovés ageret; rés tamen summae erat
difficultátis. Hí enim montés, quí últeriórem á citerióre Galliá
dívidunt, nive perenní sunt téctí; quam ob causam neque frúmentum neque
pábulum in hís regiónibus invenírí potest. Herculés igitur antequam
ascendere coepit, mágnam cópiam frúmentí et pábulí comparávit et hóc
commeátú bovés onerávit. Postquam in hís rébus trís diés cónsúmpserat,
quartó dié profectus est, et contrá omnium opíniónem bovés incolumís in
Ítaliam trádúxit.
42. _CACUS STEALS THE OXEN_
Breví tempore ad flúmen Tiberim vénit. Tum tamen núlla erat urbs in eó
locó, Róma enim nóndum condita erat. Herculés itinere fessus cónstituit
ibi paucós diés morárí, ut sé ex labóribus recreáret. Haud procul á valle
ubi bovés páscébantur spélunca erat, in quá Cácus, horribile mónstrum,
tum habitábat. Híc speciem terribilem praebébat, nón modo quod ingentí
mágnitúdine corporis erat, sed quod ígnem ex óre exspírábat. Cácus autem
dé adventú Herculis fámam accéperat; noctú igitur vénit, et dum Herculés
dormit, quattuor pulcherrimórum boum abripuit. Hós caudís in spéluncam
tráxit, né Herculés é vestígiís cógnóscere posset quó in locó célátí
essent.
43. _HERCULES DISCOVERS THE THEFT_
Posteró dié simul atque é somnó excitátus est, Herculés fúrtum
animadvertit et bovés ámissós omnibus locís quaerébat. Hós tamen núsquam
reperíre poterat, nón modo quod locí nátúram ígnórábat, sed quod
vestígiís falsís déceptus est. Tandem cum mágnam partem diéí frústrá
cónsúmpsisset, cum reliquís bóbus prógredí cónstituit. At dum proficíscí
parat, únus é bóbus quós sécum habuit múgíre coepit. Subitó ií quí in
spéluncá inclúsí erant múgítum reddidérunt, et hóc modó Herculem
certiórem fécérunt quó in locó célátí essent. Ille vehementer írátus ad
spéluncam quam celerrimé sé contulit, ut praedam reciperet. At Cácus
saxum ingéns ita déiécerat ut aditus spéluncae omnínó obstruerétur.
44. _HERCULES AND CACUS_
Herculés cum núllum alium introitum reperíre posset, hóc saxum ámovére
cónátus est, sed propter éius mágnitúdinem rés erat difficillima. Diú
frústrá labórábat neque quicquam efficere poterat; tandem tamen mágnó
cónátú saxum ámóvit et spéluncam patefécit. Ibi ámissós bovés mágnó cum
gaudió cónspéxit; sed Cácum ipsum vix cernere potuit, quod spélunca
repléta erat fúmó quem ille móre suó évomébat. Herculés inúsitátá specié
turbátus breve tempus haesitábat; mox tamen in spéluncam inrúpit et
collum mónstrí bracchiís complexus est. Ille etsí multum repúgnávit,
núlló modó sé líberáre potuit, et cum núlla facultás respírandí darétur,
mox exanimátus est.
45. _ELEVENTH LABOR: THE GOLDEN APPLES OF THE HESPERIDES_
Eurystheus postquam bovés Géryonis accépit, labórem úndecimum Herculí
imposuit, graviórem quam quós suprá nárrávimus. Mandávit enim eí ut aurea
póma ex hortó Hesperidum auferret. Hesperidés autem nymphae erant quaedam
fórmá praestantissimá, quae in terrá longinquá habitábant, et quibus
aurea quaedam póma á Iúnóne commissa erant. Multí hominés aurí cupiditáte
inductí haec póma auferre iam anteá cónátí erant. Rés tamen difficillima
erat, namque hortus in quó póma erant múró ingentí undique circumdatus
erat; praetereá dracó quídam cui centum erant capita portam hortí
díligenter custódiébat. Opus igitur quod Eurystheus Herculí imperáverat
erat summae difficultátis, nón modo ob causás quás memorávimus, sed etiam
quod Herculés omnínó ígnórábat quó in locó hortus ille situs esset.
46. _HERCULES ASKS AID OF ATLAS_
Herculés quamquam quiétem vehementer cupiébat, tamen Eurystheó párére
cónstituit, et simul ac iússa éius accépit, proficíscí mátúrávit. Á
multís mercátóribus quaesíverat quó in locó Hesperidés habitárent, nihil
tamen certum reperíre potuerat. Frústrá per multás terrás iter fécit et
multa perícula subiit; tandem, cum in hís itineribus tótum annum
cónsúmpsisset, ad extrémam partem orbis terrárum, quae proxima est
Óceanó, pervénit. Híc stábat vir quídam, nomine Atlás, ingentí
mágnitúdine corporis, quí caelum (ita tráditum est) umerís suís sustinébat,
né in terram décideret. Herculés tantás vírís mágnopere mírátus statim in
conloquium cum Atlante vénit, et cum causam itineris docuisset, auxilium
ab eó petiit.
47. _HERCULES BEARS UP THE HEAVENS_
Atlás autem Herculí máximé pródesse potuit; ille enim cum ipse esset
pater Hesperidum, certó scívit quó in locó esset hortus. Postquam igitur
audívit quam ob causam Herculés vénisset, "Ipse," inquit, "ad hortum íbó
et fíliábus meís persuádébó ut póma suá sponte trádant." Herculés cum
haec audíret, mágnopere gávísus est; vim enim adhibére nóluit, sí rés
aliter fierí posset. Cónstituit igitur oblátum auxilium accipere. Atlás
tamen postulávit ut, dum ipse abesset, Herculés caelum umerís sustinéret.
Hóc autem negótium Herculés libenter suscépit, et quamquam rés erat summí
labóris, tótum pondus caelí continuós complúrís diés sólus sustinébat.
48. _THE RETURN OF ATLAS_
Atlás intereá abierat et ad hortum Hesperidum, quí pauca mília passuum
aberat, sé quam celerrimé contulerat. Eó cum vénisset, causam veniendí
exposuit et fíliás suás vehementer hortátus est ut póma tráderent. Illae
diú haerébant; nólébant enim hóc facere, quod ab ipsá Iúnóne (ita ut ante
dictum est) hóc múnus accépissent. Atlás tamen aliquandó iís persuásit ut
sibi párérent, et póma ad Herculem rettulit. Herculés intereá cum plúrís
diés exspectávisset neque úllam fámam dé reditú Atlantis accépisset, hác
morá graviter commótus est. Tandem quíntó dié Atlantem vídit redeuntem,
et mox mágnó cum gaudió póma accépit; tum, postquam grátiás pró tantó
benefició égit, ad Graeciam proficíscí mátúrávit.
49. _TWELFTH LABOR: CERBERUS THE THREE-HEADED DOG_
Postquam aurea póma ad Eurystheum reláta sunt, únus modo relinquébátur é
duodecim labóribus quós Pýthia Herculí praecéperat. Eurystheus autem cum
Herculem mágnopere timéret, eum in aliquem locum mittere volébat unde
numquam redíre posset. Negótium igitur eí dedit ut canem Cerberum ex Orcó
in lúcem traheret. Hóc opus omnium difficillimum erat, némó enim umquam
ex Orcó redierat. Praetereá Cerberus iste mónstrum erat horribilí specié,
cui tria erant capita serpentibus saevís cincta. Antequam tamen dé hóc
labóre nárrámus, nón aliénum vidétur, quoniam dé Orcó mentiónem fécimus,
pauca dé eá regióne própónere.
50. _CHARON'S FERRY_