823 Jac. II, 17: “_Fides, si non habet opera, mortua est in semetipso._”

824 Gal. V, 6: “_In Christo Iesu neque circumcisio aliquid valet neque

praeputium, sed fides quae per caritatem operatur_ (πίστις δι᾽

ἀγάπης ἐνεργουμένη).”

825 Jac. II, 26: “_Sicut enim corpus sine spiritu mortuum est, ita et

fides sine operibus mortua est._”

826 Rom. III, 28: “_Arbitramur enim hominem iustificari per fidem sine

operibus legis._”

_ 827 De Fide et Lib. Arbitrio_, c. 7, n. 18.

828 On the misinterpretation of other Scripture texts by the Reformers

see Bellarmine, _De Iustificatione_, I, 19-24.

_ 829 Ep. ad Philipp._, 3.

830 Serm., XVI, c. 6: “_A fide incipit homo, sed et daemones credunt et

contremiscunt; adde ergo fidei spem speique ipsi adde caritatem._”

_ 831 De Trinit._, XXV, 18: “_Sine caritate quippe fides potest quidem

esse, sed non et prodesse._”

_ 832 Hom. in Evang._, 29: “_Fortasse unusquisque apud semetipsum dicat:

Ego iam credidi, salvus ero. Verum dicit, si fidem operibus tenet.

Vera etenim fides est, quae in hoc quod verbis dicit moribus non

contradicit._” As to the sense in which some of the Fathers speak of

faith as the only thing that can save men, cfr. Bellarmine _De

Iustificat._, I, 26.

833 Cfr. St. Thomas Aquinas, _Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 113, art. 5:

“_Iustificatio impii est quidam motus, quo humana mens movetur a Deo

a statu peccati in statum iustitiae.... Unde oportet quod mens

humana, dum iustificatur, per motum liberi arbitrii recedat a

peccato et accedat ad iustitiam. Recessus autem et accessus in motu

liberi arbitru accipitur secundum detestationem et desiderium....

Oportet igitur quod in iustificatione impii sit motus liberi

arbitrii duplex: unus quo per desiderium tendat in Dei iustitiam, et

alius quo detestetur peccatum._”

_ 834 De Libertate Voluntatis Humanae_, Leipzig 1555.

835 “_Klotz-, Stock- und Stein-theorie._”

836 “_Das Torgische Buch_,” A. D. 1576.

837 “_Articulus stantis et cadentis ecclesiae._” Cfr. Newman, _Lectures

on Justification_, p. 113.

_ 838 Geschichte der protestantischen Theologie_, p. 583, München 1867.

_ 839 Die Gnadenlehre und die stille Reformation_, Christiania 1894. Not

long after writing this book Dr. Krogh-Tonning became a Catholic.

840 How Luther came to adopt the _sola fides_ theory is exhaustively

explained by H. Grisar, S. J., _Luther_, Vol. I, Freiburg 1911;

English tr., Vols. I and II, London 1913. Cfr. also F. Hettinger,

_Die Krisis des Christentums_, pp. 72 sqq., Freiburg 1881.

841 Cfr. Pohle, art. on “Tradition” in Herder’s _Kirchenlexikon_, 2nd

ed., Vol. XI, 1933 sqq., Freiburg 1899.

842 “_Pecca fortiter, crede fortius._” Cfr. Möhler, _Symbolism_ (English

tr., p. 130).

843 Cfr. Heinrich-Gutberlet, _Dogmatische Theologie_, Vol. VIII, §455,

Mainz 1899. The “orthodox” Lutheran teaching is strongly stated by

the famous convert Dr. Edw. Preuss in his work, still regarded as a

classic by “orthodox” Lutherans, _Die Rechtfertigung des Sünders vor

Gott_, Berlin 1868.

844 Sess. VI, cap. 8.

845 Sess. VI, cap. 6.

846 Sess. VI, cap. 8: “_Fides est humanae salutis initium, fundamentum

et radix omnis iustificationis._” (Denzinger-Bannwart, n. 801.)

_ 847 V. supra_, pp. 100 sq.

848 Sess. VI, cap. 6: “_Disponuntur autem ad ipsam iustitiam, dum

excitati divinâ gratiâ et adiuti, fidem ex auditu concipientes,

libere moventur in Deum, credentes vera esse, quae divinitus

revelata et promissa sunt, atque illud in primis, a Deo iustificari

impium per gratiam eius, per redemptionem, quae est in Christo Iesu,

et dum peccatores se esse intelligentes, a divinae iustitiae timore,

quo utiliter concutiuntur, ad considerandam Dei misericordiam se

convertendo, in spem eriguntur fidentes, Deum sibi propter Christum

propitium fore, illumque tamquam omnis iustitiae fontem diligere

incipiunt: ac propterea moventur adversus peccata per odium aliquod

et detestationem, hoc est, per eam poenitentiam, quam ante baptismum

agi oportet: denique dum proponunt suscipere baptismum, inchoare

novam vitam et servare divina mandata._”

849 “_Diligere incipiunt._” (_ibid._)

_ 850 Contritio cum proposito novae vitae._

_ 851 Contritio caritate perfecta._

_ 852 Votum sacramenti, sacramentum in voto._

853 Cfr. _Conc. Trid._, Sess. VI, cap. 4 and 14.

854 Cfr. Ez. XVIII, 30; Joel II, 12; Luke XIII, 3; Acts II, 38. Cfr.

_Conc. Trid._, Sess. XIV, cap. 4: “_Contritio, quae primum locum

inter dictos poenitentis actus habet, animi dolor ac detestatio est

de peccato commisso cum proposito non peccandi de cetero. Fuit autem

quovis tempore ad impetrandam veniam peccatorum hic contritionis

motus necessarius._”

855 Cfr. _Summa Theol._, 3a, qu. 87, art. 1: “_Exigitur autem ad

remissionem peccati mortalis perfectior poenitentia, ut scil. homo

actualiter pecoatum mortale commissum detestetur, quantum in ipso

est, ut scil. diligentiam adhibeat ad memorandum singula peccata

mortalia, ut singula detestetur. Sed hoc non requiritur ad

remissionem venialium peccatorum.... Unde sequitur quod requiratur

quaedam virtualis displicentia, ... quod tamen non sufficit ad

remissionem peccati mortalis, nisi quantum ad peccata oblita post

diligentem inquisitionem._”

856 Cfr. Tepe, _Inst. Theol._, Vol. III, pp. 204 sqq., Paris 1896.

_ 857 Fides mortua_ in contradistinction to _fides viva_.

858 Gal. V, 6.

_ 859 Conc. Trid._, Sess. VI, can. 28: “_Si quis dixerit, amissâ per

peccatum gratiâ simul et fidem semper amitti aut fidem, quae

remanet, non esse veram fidem, licet non sit viva, aut eum qui fidem

sine caritate habet, non esse Christianum, anathema sit._”

(Denzinger-Bannwart, n. 838.) The Scriptural argument for this

thesis is developed by Bellarmine, _De Iustificatione_, I, 15.

_ 860 Conc. Trid._, Sess. VI, cap. 4: “_Iustificatio impii [est]

translatio ab eo statu, in quo homo nascitur filius primi Adae, in

statum gratiae et adoptionis filiorum Dei per secundum Adam Iesum

Christum Salvatorem nostrum._” (Denzinger-Bannwart, n. 796.)

861 Cfr. Pohle-Preuss, _God the Author of Nature and the Supernatural_,

pp. 221 sq.

862 Cfr. the second on the list of Lutheran propositions condemned by

Leo X, A. D. 1520: “_In puero post baptismum negare remanens

peccatum est Paulum et Christum simul conculcare._”

(Denzinger-Bannwart, n. 742.)

_ 863 Form. Conc._, p. 2, c. 3: “_Quando autem docemus, quod per

operationem Spiritus Sancti regeneramur et iustificamur, non ita

accipiendum est quod iustificatis et renatis nulla prorsus

iniustitia substantiae ipsorum et conversationi adhaereat, sed quod

Christus perfectissimâ obedientiâ suâ omnia ipsorum peccata tegat,

quae quidem in ipsa natura infixa haerent. Nihilominus tamen per

fidem propter obedientiam Christi boni et iusti pronuntiantur et

reputantur, etiamsi ratione corruptae naturae suae sint maneantque

peccatores, dum mortale hoc corpus circumferunt._”

_ 864 Antid. Conc. Trid._, ad Sess. V: “_Manet vere peccatum in nobis

neque per baptismum statim uno die extinguitur._” Cfr. Möhler,

_Symbolik_, § 14 (Robertson’s translation, 5th ed., pp. 110 sqq.).

_ 865 Conc. Trid._, Sess. V, can. 5: “_Si quis per Iesu Christi D. N.

gratiam, quae in baptismate confertur, reatum originalis peccati

remitti negat aut etiam asserit, non tolli totum id quod veram et

propriam peccati rationem habet, sed illud dicit tantum radi aut non

imputari, anathema sit._” (Denzinger-Bannwart, n. 792.)

866 Sess. VI, cap. 14; Sess. XIV, cap. 2. See Pohle-Preuss, _The

Sacraments_, Vol. II, _Penance_.

867 “_Dele iniquitatem meam._”

868 Is. XLIII, 25: “_Ego sum ipse, qui deleo iniquitates tuas._”

869 Is. XLIV, 22: “_Delevi ut nubem iniquitates tuas et quasi nebulam

peccata tua._”

870 Acts III, 19: “_Poenitemini igitur et convertimini, ut deleantur

peccata vestra._”

871 2 Kings XII, 13: “_Dominus quoque transtulit peccatum tuum._”

872 1 Paral. XXI, 8: “_Obsecro, aufer iniquitatem servi tui._”

873 Mich. VII, 18 sq.: “_Quis, Deus, similis tui, qui aufers

iniquitatem?... Deponet [Deus] iniquitates nostras et proiiciet in

profundum maris omnia peccata nostra._”

874 Ps. X, 15: “_Quaeretur peccatum illius, et non invenietur._”

875 Ps. CII, 12: “_Quantum distat ortus ab occidente, longe fecit a

nobis iniquitates nostras._”

876 Luke VII, 47: “_Remittuntur ei peccata multa._”

877 Ps. L, 4: “_Amplius lava me ab iniquitate mea et a peccato meo munda

me._”

878 Is. I, 16: “_Lavamini, mundi estote._”

879 Ez. XXXVI, 25 sq.: “_Effundam super vos aquam mundam et mundabimini

ab omnibus inquinamentis vestris.... Et dabo vobis cor novum._”

880 1 Cor. VI, 11: “_Et haec quidam [fornicarii etc.] fuistis, sed

abluti estis, sed sanctificati estis, sed iustificati estis._”

881 Ps. L, 9: “_Asperges me hyssopo et mundabor, lavabis me et super

nivem dealbabor._”

882 Is. I, 18: “_Si fuevint peccata vestra ut coccinum, quasi nix

dealbabuntur, et si fuerint rubra quasi vermiculus, velut lana alba

erunt._”

883 Apoc. I, 5: “_... dilexit nos et lavit nos a peccatis nostris in

sanguine suo._”

884 1 John I, 7: “_Sanguis Iesu Christi ... emundat nos ab omni

peccato._”

885 1 John III, 14: “_Translati sumus de morte ad vitam, quoniam

diligimus fratres: qui non diligit, manet in morte._”

886 Col. II, 13: “_Et vos, quum mortui essetis in delictis, ...

convivificavit cum illo donans vobis omnia delicta._”

887 Eph. V, 8: “_Eratis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in

Domino._”

888 Acts XXII, 16: “_Exsurge et baptizare et ablue peccata tua._”

889 Rom. VIII, 1: “_Nihil ergo nunc damnationis est iis, qui sunt in

Christo Iesu._” Cfr. on this point the dogmatic treatise on the

Sacrament of Baptism.

890 Cfr. Becanus, _Theol. Scholast._, P. II, tr. 5, cap. 1, qu. 1.

891 Ps. XXXI, 1 sq.: “_Beati quorum remissae sunt iniquitates et quorum

tecta sunt peccata; beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum

nec est in spiritu eius dolus._”

892 Heb. IV, 13. Cfr. St. Augustine, _Enarr. in Ps._, II, 31, n. 12:

“_Deus tegat vulnera, noli tu. Nam si tu tegere volueris erubescens,

medicus non curabit. Medicus tegat et curet; emplastro enim tegit.

Sub tegmine medici curatur vulnus, sub tegmine vulnerati celatur

vulnus._”

893 Rom. VII, 17: “_Nunc autem iam non ego operor illud, sed quod

habitat in me peccatum._”

_ 894 Peccatum_, ἁμαρτία.

895 Sess. V, can. 5: “_... ex peccato est et ad peccatum inclinat._”

Cfr. Pohle-Preuss, _God the Author of Nature and the Supernatural_,

pp. 242 sqq., 261 sqq. On Jas. I, 14 sq., St. Augustine observes:

“_Profecto in his verbis partus a pariente discernitur. Pariens enim

est concupiscentia, partus peccatum. Sed concupiscentia non parit

nisi conceperit, nec concipit nisi illexerit, h. e. ad malum

perpetrandum obtinuerit volentis assensum. Quod ergo adversus eam

dimicamur, hoc agitur, ne concipiat pariatque peccatum._” (_Contra

Iulian._, VI, 15, 47.) For a more exhaustive discussion of this

subject see Bellarmine, _De Justif._, II, 9.

_ 896 Dial. c. Tryph._, n. 141.

_ 897 Strom._, l. II.

_ 898 Or._, 40.

_ 899 Contra Duas Epistolas Pelagian._, I, 13, 26: “_Quis hoc adversus

Pelagianos nisi infidelis affirmet? Dicimus ergo baptisma dare

omnium indulgentiam peccatorum et auferre crimina, non radere; nec

ut omnium peccatorum radices in mala carne teneantur, quasi rasorum

in capite capillorum, unde crescunt iterum resecanda peccata._”

_ 900 Ep._, l. II, ep. 45: “_Si qui vero sunt qui dicunt, peccata in

baptismate superficie tenus dimitti, quid est hac praedicatione

infidelius?... Qui dicit peccata in baptismate funditus non dimitti,

dicat in mari rubro Aegyptios non veraciter mortuos. Si autem

fatetur, Aegyptios veraciter mortuos, fateatur necesse est, peccata

in baptismate funditus mori._” Other confirmatory texts _apud_ Alb.

a Bulsano, _Instit. Theol. Dogmat. Specialis_, ed. P. Gottfr. a

Graun, O. Cap., Vol. II, pp. 226 sq., Innsbruck 1894.

901 Apoc. XXI, 27: “_Non intrabit in coelum aliquod coinquinatum._”

_ 902 Privatio_, στέρησις.

903 Cfr. St. Thomas, _De Veritate_, qu. 28, art. 1 sqq.; IDEM, _Summa

Theol._, 1a 2ae, qu. 113, art. 2.

904 Cfr. Bellarmine, _De Iustificatione_, II, 1 and 6.

_ 905 Apol. Confess. August._, c. 3, art. 6: “_Iustificare veto hoc loco

(Rom. VIII, 1) forensi consuetudine significat reum absolvere et

pronuntiare iustum, sed propter alienam iustitiam, videl. Christi,

quae aliena iustitia nobis communicatur per fidem._”

_ 906 Solida Declar._, III, “_De Fide Iustif._,” § 11: “_Vocabulum

iustificationis in hoc negotio significat iustum pronuntiare, a

peccatis et aeternis peccatorum suppliciis absolvere propter

iustitiam Christi, quae a Deo fidei imputatur._”

907 The Lutheran doctrine is fully and lucidly set forth by Dr. Edward

Preuss in his work, _Die Rechtfertigung des Sünders vor Gott_

(Berlin 1868), which he retracted at his conversion, in 1872. Cfr.

also Newman’s _Lectures on Justification_, Lecture I (8th

impression, London 1900).

908 Sess. VI, cap. 7: “_Iustificatio non est sola peccatorum remissio,

sed et sanctificatio et renovatio interioris hominis per voluntariam

susceptionem gratiae et donorum...._” (Denzinger-Bannwart, n. 799.)

909 Sess. VI, cap. 11: “_Si quis dixerit, homines iustificari vel solâ

imputatione iustitiae Christi vel solâ peccatorum remissione,

exclusâ gratiâ et caritate, quae in cordibus eorum per Spiritum

Sanctum diffundatur atque illis inhaereat, aut etiam gratiam quâ

iustificamur esse tantum favorem Dei, anathema sit._”

(Denzinger-Bannwart, n. 821.)

910 Sess. VI, cap. 7: “_Huius iustificationis causae sunt: formalis

quidem gloria Dei et Christi ac vita aeterna; efficiens vero

misericors Deus, qui gratuito abluit et sanctificat; ... meritoria

autem dilectissimus Unigenitus suus D. N. Iesus Christus, qui ...

suâ sanctissimâ passione in ligno crucis nobis iustificationem

meruit; ... instrumentalis item sacramentum baptismi, quod est

sacramentum fidei, sine quâ nulli unquam contigit iustificatio;

demum unica formalis causa est iustitia Dei, non quâ ipse iustus

est, sed quâ nos iustos facit, quâ videl. ab eo donati renovamur

spiritu mentis nostrae et non modo reputamur, sed vere iusti

nominamur et sumus._” (Denzinger-Bannwart, n. 799).

911 Sess. VI, can. 10: “_Si quis dixerit, homines sine Christi iustitia,

per quam nobis meruit iustificari aut per eam ipsam formaliter

iustos esse, anathema sit._” (Denzinger-Bannwart, n. 820.)

_ 912 V. supra_, Article 1.

913 Cfr. Eph. II, 5; Col. II, 13; 1 John III, 14.

914 Cfr. Eph. IV, 23 sq.

915 Cfr. 2 Cor. V, 17; Gal. VI, 15; Jas. I, 18; Ps. L, 12.

916 Cfr. John III, 5; Tit. III, 5.

917 Cfr. Rom. VIII, 29; 2 Cor. III, 18; 2 Pet. I, 4.

918 John III, 5.

919 Tit. III, 5 sqq.: “_Non ex operibus iustitiae quae fecimus nos, sed

secundum suam misericordiam salvos nos fecit (ἔσωσεν ἡμᾶς) per

lavacrum regenerationis et renovationis (διὰ λυτροῦ παλιγγενεσίας

καὶ ἀνακαινώσεως) Spiritus Sancti, quem effudit (ἐξέχεεν) in nos

abunde per Iesum Christum Salvatorem nostrum, ut iustificati

(δικαιωθέντες) gratiâ ipsius haeredes simus secundum spem vitae

aeternae._”

920 Cfr. John I, 12 sq.; Rom. VIII, 16; Gal. III, 7; IV, 6 sq.; 1 John

III, 1.

921 Cfr. Eph. IV, 22 sqq.

922 Cfr. Col. III, 9 sq.

923 Cfr. Acts II, 38; X, 45 sqq.; Rom. V, 5.

924 Cfr. J. Pohle, article “Regeneration” in the _Catholic

Encyclopedia_, Vol. XII, and A. Rademacher, _Die übernatürliche

Lebensordnung nach der paulinischen und johanneischen Theologie_,

pp. 41 sqq., Freiburg 1903.

925 2 Cor. V, 17: “_Si qua ergo in Christo nova creatura (καινὴ κτίσις),

vetera transierunt; ecce facta sunt omnia nova._” Cfr. Eph. II, 10.

926 Jac. I, 18: “_Voluntarie enim genuit (ἀπεκύησεν) nos verbo

veritatis, ut simus initium aliquod creaturae eius._”

927 Gal. VI, 15: “_In Christo enim Iesu neque circumcisio aliquid valet

neque praeputium, sed nova creatura (καινὴ κτίσις)._”

928 Gal. V, 6: “_Nam in Christo Iesu neque circumcisio aliquid valet

neque praeputium, sed fides quae per caritatem operatur_ (πίστις δι᾽

ἀγάπης ἐνεργουμένη).”

929 On the argument from Rom. V, 15 sqq. cfr. Pohle-Preuss, _God the

Author of Nature and the Supernatural_, pp. 247 sqq.

_ 930 Iustificare,_ δικαιοῦν.

_ 931 E.g._, Rom. V, 15 sqq. and Gal. III, 8 sqq.

932 Ps. CXVIII, 8: “_Iustificationes tuas custodiam._”

933 Ps. CXVIII, 26: “_... doce me iustificationes tuas._”

934 Apoc. XXII, 11: “_Qui iustus est, iustificetur adhuc, et sanctus

sanctificetur adhuc_.” On the different meanings of the term

justification in Scripture see Bellarmine, _De Iustific._, I, 1; II,

3.

935 Gal. III, 27: “_Quicunque enim in Christo baptizati estis, Christum

induistis._”

936 Cfr. Eph. IV, 22 sqq.; Col. III, 8 sqq.

937 1 Cor. I, 30: “_Qui factus est nobis sapientia a Deo et iustitia

(δικαιοσύνη) et sanctificatio (ἁγιασμός) et redemptio_.”

938 Other objections are refuted by Bellarmine, _De Iustif._, II, 9 sqq.

939 Cfr. Calvin, _Instit._, III, 11, § 15: “_Ac nec Augustini quidem

sententia recipienda est, qui gratiam ad sanctificationem refert,

quâ in vitae novitatem per Spiritum Sanctum regeneramur._”

940 On the Epistle of Barnabas see Bardenhewer-Shahan, _Patrology_, p.

24. The passage quoted will be found _Ep. Barn._, VI, 11.

_ 941 Hom. ad Illumin._, I, n. 3.

942 ὡς ἄν εἰ ἄνωθεν ἐγεννήθημεν.

943 καὶ γὰρ ἄνωθεν ἡμᾶς δημιουργεῖ καὶ κατασκευάζει.

_ 944 De Myst._, c. 7: “_Accepisti post haec vestimenta candida [scil.

post baptismum], ut sint indicium quod exueris involucrum peccati,

indueris innocentiae casta velamina._”

_ 945 De Iustific._, II, 8.

_ 946 De Spiritu et Litera_, c. 9, n. 15: “_Non dicit iustitia

hominis,... sed iustitia Dei, non quâ Deus iustus est, sed quâ

induit hominem, quum iustificat impium.... Iustitia autem Dei per

fidem Iesu Christi, hoc est, per fidem quâ creditur in Christum.

Sicut autem ista fides Christi dicta est, non quâ credit Christus,

sic et illa iustitia Dei, non quâ iustus est Deus. Utrumque enim

nostrum est; sed ideo Dei et Christi dicuntur, quod eius nobis

largitate donatur._”

_ 947 De Gratia Christi_, c. 13: “_Si data est nobis iustitia, non

dicitur iustitia nostra, sed Dei, quia sic fit nostra, ut sit nobis

ex Deo._”

_ 948 Serm._, 131: “_Dei gratia per Dominum nostrum Iesum Christum

iustitia Dei dicitur, non quâ iustus est Dominus, sed quâ iustificat

eos, quos ex impiis iustos facit._”

_ 949 De Spir. et Lit._, c. 32, n. 56: “_Caritas Dei dicta est diffundi

in cordibus nostris, non quâ ipse nos diligit, sed quâ, nos facit

dilectores suos, sicut iustitia Dei, quâ nos iusti eius munere

efficimur._”

_ 950 De Trinit._, XV, 8, 14: “_Quod vero ait_ (2 Cor. III, 18): ___In

eandem imaginem transformamur,____ utique imaginem Dei vult

intellegi, eandem dicens istam ipsam, scil., quam speculamur ...

atque transimus de forma obscura in formam lucidam.... Quae natura

[humana] in rebus creatis excellentissima, quum a suo Creatore ab

impietate iustificatur, a deformi forma formosam transfertur in

formam._”

951 Other Patristic texts can be seen in Ripalda, _De Ente Supernal._,

disp. 132, sect. 7; Petavius, _De Trinit._, VIII, 4-7; Bellarmine,

_De Gratia et Lib. Arbitrio_, I, 4.

952 For a more detailed treatment of this point we must refer the reader

to Heinrich-Gutberlet, _Dogmat. Theologie_, Vol. VIII, pp. 537 sqq.

953 Quoted by De Wette, II, 37.

_ 954 V. infra_, Section 3.

955 Sess. IV, cap. 7.

_ 956 V. infra_, Sect. 2, Art. 2.

957 Cfr. Bellarmine, _De Iustific._, II, 1.

958 Seripando, Albertus Pighius, Gropper, and others.

959 On the discussion referred to in the text see Pallavicini, _Hist.

Conc. Trid._, VIII, 11, 12; Aug. Theiner, _Acta Genuina Concil.

Trid._, tom. I, pp. 222 sqq., Leipzig 1874.

960 Eph. V, 8; 2 Cor. VI, 14.

961 Col. II, 13; 1 John III, 14.

962 Eph. IV, 22 sqq.; Col. III, 9.

_ 963 V. supra_, No. 2.

964 On the history of the Tridentine decree regarding justification cfr.

J. Hefner, _Die Entstehungsgeschichte des Trienter

Rechtfertigungsdekretes_, Paderborn 1909.

965 Ockam, Gabriel Biel, _et al._

966 Henno, Mastrius, _et al._

967 Suarez, _De Gratia_, 1. VII, c. 20, n. 7: “... _non obstante illâ

oppositione et repugnantiâ connaturali potest Deus de suâ absolutâ

potentiâ eam vincere et conservare gratiam in eo, qui peccavit, non

remittendo illi peccatum._”

968 Vasquez, Sardagna, Antoine, Mazzella, Tepe, _et al._

969 Col. II, 13; 1 John III, 14.

970 2 Cor. VI, 14 sqq.

971 Cfr. 1 John III, 9: “_Omnis, qui natus est ex Deo, peccatum non

facit, quoniam semen ipsius_ (σπέρμα αὐτοῦ) _in eo manet et non

potest peccare_ (οὐ δύναται ἁμαρτάνειν), _quoniam ex Deo natus

est._”

_ 972 V. infra_, Sect. 2, Art. 1.

973 For the solution of other difficulties consult Tepe, _Inst. Theol._,

Vol. VIII, pp. 152 sqq. On the whole subject of this subdivision

cfr. Billuart, _De Gratia_, diss. 7, art. 2 sq. On certain

incidental questions, _e.g._ whether justification takes place _in

instanti_, whether the infusion of sanctifying grace _in ordine

naturae_ precedes or follows the forgiveness of sins, whether

justification is the greatest of God’s works, whether it is to be

regarded as a miracle, etc., see St. Thomas, _Summa Theol._, 1a 2ae,

qu. 113, art. 7-10; cfr. also Scheeben, _Die Mysterien des

Christentums_, 3rd ed., pp. 543 sqq., Freiburg 1912.

_ 974 Conc. Trid._, Sess. VI, cap. 7: “_Per spiritum sanctum caritas Dei

diffunditur in cordibus eorum, qui iustificantur, atque ipsis

inhaeret._” (Denzinger-Bannwart, n. 800.)

975 Sess. VI, cap. 16: “_Quae enim iustitia nostra dicitur, quia per eam

nobis inhaerentem iustificamur, illa eadem Dei est, quia a Deo nobis

infunditur per Christi meritum._” (Denzinger-Bannwart, n. 809.)

976 Sess. VI, can. 11: “_Si quis dixerit, homines iustificari ...

exclusâ gratiâ et caritate, quae in cordibus eorum per Spiritum

sanctum diffundatur atque in illis inhaereat, ... anathema

sit._”(Denzinger-Bannwart, n. 821.)

977 Sess. VI, cap. 4: “_[Iustificatio est] translatio ... in statum

gratiae et adoptionis filiorum Dei._” (Denzinger-Bannwart, n. 796.)

978 Cfr. Pallavicini, _Hist. Conc. Trid._, VIII, 14, 3: “_Postulantibus

quibusdam, ut expressius declararetur fieri iustitiam per habitum

infusum, delecti Patres ad id responderunt, id satis explicari per

vocem ____inhaeret,____ quae stabilitatem significat et habitibus

congruit, non actibus._” It was on the same ground that Pius V

censured the forty-second proposition of Baius, _viz._: “_Iustitia

quâ iustificatur per fidem impius, consistit formaliter in

obedientia mandatorum, quae est operum iustitia; non autem in gratia

aliqua animae infusa, quâ adoptatur homo in filium Dei, et secundum

interiorem hominem renovatur ac divinae naturae consors efficitur._”

(Denzinger-Bannwart, n. 1042.)

979 Cfr. the _Cap. Maiores_ of Pope Innocent III (_Decret._, l. 3, tit.

42, _De Bapt._): “_Aliis asserentibus, per virtutem baptismi

parvulis quidem culpam remitti, sed gratiam non conferri; nonnullis

dicentibus, dimitti peccatum et virtutes infundi quantum ad habitum,

non quoad usum._”

_ 980 De Summa Trinit. et Fide Cath._: “_Quantum ad effectum baptismi in

parvulis reperiuntur doctores quidam theologi opiniones contrarias

habuisse, quibusdam ex ipsis dicentibus, per virtutem baptismi

parvulis quidem culpam remitti, sed gratiam non conferri, aliis e

contra asserentibus, quod et culpa eisdem in baptismo remittitur et

virtutes ac informans gratia infunduntur quoad habitum, etsi non pro

illo tempore quoad usum. Nos attendentes generalem efficaciam mortis

Christi, quae per baptisma applicatur pariter omnibus baptizatis,

opinionem secundam tamquam probabiliorem et dictis sanctorum et

modernorum theologorum magis consonam et conformem sacro approbante

concilio duximus eligendam._”

981 Cfr. _Conc. Trid._, Sess. V, can. 4; Sess. VII, can. 13. For a

fuller treatment consult Suarez, _De Gratia_, VI, 3; Vasquez,

_Comment. in S. Th._, I, 2, disp. 203, cap. 6. The false views of

Hermes and Hirscher are refuted by Kleutgen, _Theologie der

Vorzeit_, Vol. II, 2nd ed., pp. 254-343, Münster 1872.

_ 982 Libri Quatuor Sent._, I, dist 17, § 18.

_ 983 Summa Theol._, 2a 2ae, qu. 23, art. 2.

_ 984 Conc. Trid._, Sess. VI, can. 24.

985 Cfr. Schiffini, _De Gratia Divina_, pp. 263 sq.

986 Cfr. St. Thomas, _Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 110, art. 1; _Summa

contra Gentiles_, III, 150.

987 Cfr. Pohle-Preuss, _God the Author of Nature and the Supernatural_,

p. 193.

_ 988 Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 110, art. 2, ad 2: “_Omnis substantia

vel est ipsa natura rei, cuius est substantia, vel est pars naturae,

secundum quem modum materia vel forma substantia dicitur. Et quia

gratia est supra naturam humanam, non potest esse quod sit

substantia aut forma substantialis, sed est forma accidentalis

ipsius animae. Id enim quod substantialiter est in Deo,

accidentaliter fit in anima participante divinam bonitatem._”

989 Cfr. Billuart, _De Gratia_, diss. 6, art. 2.

990 This theory was based on such texts as Ps. L, 12: “_Cor mundum crea

in me._”

_ 991 Cat. Rom._, P. II, c. 2 _de Bapt._, qu. 49: “_Est autem gratia ...

divina qualitas in anima inhaerens ac veluti splendor quidam et lux,

quae animarum nostrarum maculas omnes delet ipsasque animas

pulchriores et splendidiores reddit._” On the supernatural character

of sanctifying grace see Pohle-Preuss, _God the Author of Nature and

the Supernatural_, pp. 191 sqq.

_ 992 Categ._, 6.

993 “_... qualitas difficile mobilis, secundum quam res bene vel male se

habet in ordine ad suam naturam et ad operationem vel finem eius._”

Cfr. St. Thomas, _Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 19, art. 2; S.

Schiffini, _Principia Philosophica ad Mentem Aquinatis_, pp. 574

sqq., Turin 1886; A. Lehmen, _Lehrbuch der Philosophie auf

aristotelisch-thomistischer Grundlage_, Vol. I, 3rd ed., pp. 398

sqq., Freiburg 1904.

_ 994 De Veritate_, qu. 27, art. 2, ad 7: “_Gratia est in prima specie

qualitatis, quamvis non proprie possit dici habitus, quia non

immediate ordinatur ad actum, sed ad quoddam esse spiritale, quod in

anima facit._”

_ 995 De Gratia_, VI, 4, 1: “_Abstinuimus ab hac voce, quia per habitum

solet intelligi principium actus; quamvis, si vox illa latius

sumatur, pro quacumque qualitate perficiente animam, quae non sit

actus secundus, eadem certitudine, quâ ostendimus dari gratiam

permanentem, concluditur esse qualitatem habitualem._”

_ 996 De Gratia et Libero Arbitrio_, I, 3.

997 Cfr. Ripalda, _De Ente Supernaturali_, disp. 30. Under these

circumstances Suarez was justified in saying, in regard to the

degree of certitude to be attributed to this teaching: “_Si quis

negaret gratiam sanctificantem esse habitum, licet esse temere

dictum, non posset tamen ut haereticum damnari._”

998 Cfr. Pohle-Preuss, _God the Author of Nature and the Supernatural_,

pp. 190 sqq.

999 Cfr. 1 John, III, 9: “σπέρμα αὐτοῦ [scil. Θεοῦ] ἐν αὐτῷ μένει.”

1000 Cfr. 2 Cor. IV, 7: “_... thesaurum in vasis fictilibus._”

1001 Cfr. John XIV, 23: “_Mansionem apud eum faciemus._”

1002 Cfr. 1 Cor. III, 16.—On the subtle question whether habitual grace

is to be regarded as a real or merely as a modal accident of the

soul, see Tepe, _Inst. Theol._, Vol. III, pp. 154 sqq., Paris 1896;

Chr. Pesch, _Prael. Dogmat._, Vol. V, 3rd ed., pp. 181 sqq.,

Freiburg 1908. An extreme and altogether unacceptable view is that

of Billuart (_De Gratia_, diss. 6, art. 2), who regards sanctifying

grace as an absolute accident, _i.e._ one which the omnipotence of

God could miraculously sustain if the soul ceased to exist. Cfr.

Suarez, _De Gratia_, VII, 15; Schiffini, _De Gratia Divina_, p. 259;

Tepe, _Inst. Theol._, Vol. III, pp. 164 sqq.

_ 1003 Comment. in Quatuor Libros Sent._, II, dist. 27.

_ 1004 E.g._, Mastrius, _De Iustif._, disp. 7, qu. 6.

_ 1005 De Gratia et Libero Arbitrio_, I, 6.

1006 Luke VII, 47: “_Remittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit

(ἠγάπησεν) multum._”

1007 1 Pet. IV, 8: “_Caritas (ἀγάπη) operit multitudinem peccatorum._”

1008 1 John IV, 7: “_Omnis qui diligit (πᾶσ ὁ ἀγαπῶν) ex Deo natus est._”

_ 1009 De Natura et Gratia_, c. 70, n. 84: “_Caritas ergo inchoata,

inchoata iustitia est, ... caritas magna, magna iustitia est,

caritas perfecta, perfecta iustitia est._”

_ 1010 Conc. Trid._, Sess. VI, cap. 7: “_... dum caritas Dei diffunditur

in cordibus eorum qui iustificantur atque ipsis inhaeret._”

1011 Preëminently Suarez, Tanner, Ripalda.

_ 1012 Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 110, art. 3 sq.; _De Veritate_, qu. 27,

art. 2.

_ 1013 Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 110, art. 4, ad 1: “_Sicut ab essentia

animae effluunt eius potentiae, quae sunt operum principia, ita

etiam ab ipsa gratia effluunt virtutes [theologicae] in potentias

animae, per quas [virtutes] potentiae moventur ad actus._”

_ 1014 De Dono Perseverantiae_, c. 16, n. 41: “_Gratia praevenit

caritatem._”

1015 2 Cor. XIII, 13: “_Gratia Domini nostri Iesu Christi et caritas

Dei._”

1016 1 Tim. I, 14: “_Superabundavit autem gratia Domini nostri cum fide

et dilectione._”

1017 Cfr. _Conc. Viennense_, A. D. 1311: “_... gratiam informantem et

virtutes._” _Conc. Trid._, Sess. VI, cap. 7: “_... per voluntariam

susceptionem gratiae et donorum._” Sess. VI, can. 11: “_... exclusâ

gratiâ et caritate._”

1018 For a fuller treatment of this topic consult Billuart, _De Gratia_,

diss. 4, art. 4.

1019 Ripalda justly observes (_De Ente Supernaturali_, disp. 132, n. 132,

n. 53): “_Haec controversia olim Celebris fuit. Nunc facile

dirimitur, quum iam constiterit nullius partis argumenta plane

convincere._” On the theological aspects of Herbart’s philosophy,

which denies the existence of qualities and faculties in the soul,

see Heinrich-Gutberlet, _Dogmatische Theologie_, Vol. VIII, p. 560,

Mainz 1897.

1020 2 Pet. I, 4: “_... per quem [i.e. Christum] maxima et pretiosa nobis

promissa donavit, ut per haec efficiamini divinae consortes naturae_

(θείας κοινωνοὶ φύσεως).”

1021 John I, 13: “_... qui non ex sanguinibus, ... sed ex Deo nati

sunt._”

1022 John III, 5: “_Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancto,

non potest introire in regnum Dei._”

1023 Jac. I, 18: “_Voluntarie enim genuit nos verbo veritatis._”

1024 1 John III, 9: “_Omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit._”

_ 1025 Or. contr. Arian._, I, 39.

1026 ἵνα μᾶλλον ἡμᾶς θεοποιήση.

_ 1027 In Psalmos_, 49, n. 2: “_Ille iustficat, qui per seipsum, non ex

alio iustus est; et ille deificat qui per seipsum non alterius

participatione Deus est. Qui autem iustificat, ipse deificat, quia

iustificando filios Dei facit.... Filii Dei facti sumus et dii facti

sumus; sed hoc gratia est adoptantis, non natura generantis. Unicum

enim Dei Filius Deus, ... ceteri qui dii fiunt, gratiâ ipsius fiunt,

non de substantia ipsius nascuntur, ut hoc sint quod ille, sed ut

per beneficium perveniant ad eum et sint cohaeredes Christi._” Many

other cognate Patristic texts in Ripalda, _De Ente Supernaturali_,

disp. 132, sect. 7-9.

1028 See, _e.g._, the Offertory and Preface for the festival of the

Ascension of our Lord and the _Secreta_ for the fourth Sunday after

Easter.

1029 Cfr. Ripalda, _De Ente Supernaturali_, disp. 132, sect. 7: “_Per

gratiam vero habitualem fieri hominem participem divinae naturae

ideoque gratiam esse participationem deitatis, adeo frequens est et

constans theologorum assertum, ut absque temeritate negari non

possit._” On the teaching of St. Thomas and the Thomists see

Billuart, _De Gratia_, diss. 4, art. 3.

1030 Cfr. _Prop. Ekkardi a. 1329 damn. a Ioanne XXII_, prop. 10, quoted

in Denzinger-Bannwart’s _Enchiridion_, n. 510.

1031 Cfr. _Prop. Mich. de Molinos a. 1687 damn, ab Innocentio XI_, prop.

5, in Denzinger-Bannwart, n. 1225.

1032 The Fourth Council of the Lateran (A. D. 1215) calls it “_doctrina

non tam haeretica quam insana_.” (Denzinger-Bannwart, n. 433.)

1033 St. Augustine, _De Peccatorum Meritis et Remissione_, II, 8, 10:

“_Nunc ergo et similes esse iam coepimus primitias spiritus

habentes, et adhuc dissimiles sumus per reliquias vetustatis.

Proinde inquantum similes, in tantum regenerante Spiritu filii Dei;

inquantum autem dissimiles, in tantum filii carnis et saeculi._”

1034 Quoted by Ripalda, _De Ente Supernaturali_, disp. 132, sect. 9.

1035 Cfr. St. Thomas, _Summa Theol._, 1a 2ae qu. 112, art. 1: “_Donum

autem gratiae excedit omnem facultatem naturae creatae, quum nihil

aliud sit quam quaedam participatio divinae naturae, quae excedit

omnem aliam naturam._”

1036 Cfr. Pohle-Preuss, _God: His Knowability, Essence, and Attributes_,

pp. 165 sqq.; _Christology_, pp. 85 sqq.

1037 Cfr. St. John of Damascus, _De Fide Orthodoxa_, II, 12 “[ἄνθρωπον]

θεούμενον δὲ μετοχῇ τῆς θείας ἐλλάμψεως καὶ οὐκ εἰς τὴν θείαν

μεθιστάμενον οὐσίαν.”

1038 Cfr. Pohle-Preuss, _God: His Knowability, Essence, and Attributes_,

pp. 165 sqq.

_ 1039 Clyp. Thomist._, tom. VI, disp. 2, § 10.

1040 Cfr. Suarez, _De Gratia_, VII, 1, 27: “_Eo ipso quod divinum esse

participatur, non participatur ut imparticipatum est._”

_ 1041 De Ente Supernaturali_, disp. 20, sect. 14.

_ 1042 S. Theol._, 1a, qu. 93, art. 4.

1043 Cfr. Suarez, _De Gratia_, VII, 1, 30: “_Vera ergo excellentia

gratiae habitualis, propter quam dicitur esse singularis

participatio divinae naturae, est ... quia, quum natura divina sit

quaedam intellectualis natura altioris ordinis quam sit vel esse

possit ulla substantia intellectualis creata, ille gradus

intellectualitatis, qui est in divina natura, divino quodam et

supernaturali modo participatur per habitualem gratiam, quo quidem

modo a nulla substantia creata per se ipsam vel per potentiam sibi

connaturalem participari potest.... Divina enim essentia in ratione

obiecti intelligibilis in se et per visionem intuitivam ad ipsam Dei

essentiam immediate terminatam adeo est elevata et excellens ratione

purissimae actualitatis et immaterialitatis suae, ut a nulla

substantia intellectuali possit connaturaliter videri, nisi a

seipsa. Per gratiam vero et dona supernaturalia elevatur natura

creata intellectualis ad participationem illius gradus

intellectualitatis divinae, in quo possit obiectum illud

intelligibile divinae essentiae in se intueri._”

1044 John III, 6; cfr. 2 Cor. III, 18; Eph. V, 18.

_ 1045 De Spiritu Sancto_, c. 9, n. 23.

1046 πνευματικαί.

1047 ἡ πρὸς Θεὸν ὁμοίωσις.

1048 θεὸν γενέσθαι.

1049 1 John III, 2: “_Nunc filii Dei sumus et nondum apparuit, quid

erimus; scimus quoniam, quum apparuerit, similes ei erimus (ὅμοιοι

αὐτῷ ἐσόμεθα), quoniam videbimus eum sicuti est._” On this passage

see Pohle-Preuss, _God: His Knowability, Essence, and Attributes_,

pp. 96 sq. On the whole subject treated in this subdivision consult

Heinrich-Gutberlet, _Dogmatische Theologie_, Vol. VIII, pp. 588

sqq.; A. Rademacher, _Die übernatürliche Lebensordnung nach der

paulinischen und johanneischen Theologie_, pp. 88 sqq., Freiburg

1903; A. Prumbs, _Die Stellung des Trienter Konzils zu der Frage

nach dem Wesen der heiligmachenden Gnade_, Paderborn 1910.

1050 For a fuller treatment we must refer the reader to Scheeben, _Die

Herrlichkeiten der göttlichen Gnade_, 8th ed., Freiburg 1908;

English translation by a Benedictine monk of St. Meinrad’s Abbey,

_The Glories of Divine Grace_, 3rd ed., New York _s. a._

1051 Eph. IV, 24: “_Induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est

in iustitia et sanctitate veritatis._” On this text see

Pohle-Preuss, _God the Author of Nature and the Supernatural_, p.

197.

1052 Sess. VI, cap. 7: “_... non est sola peccatorum remissio, sed et

sanctificatio et renovatio interioris hominis per voluntariam

susceptionem gratiae et donorum, unde homo ex iniusto fit iustus._”

1053 On the concept of sanctity see Pohle-Preuss, _God: His Knowability,

Essence, and Attributes_, pp. 251 sqq.

1054 Gal. II, 20: “_Vivo autem iam non ego, vivit vero in me Christus._”

On the life of the soul in and through grace cfr.

Heinrich-Gutberlet, _Dogmatische Theologie_, Vol. VIII, § 466.

1055 Cfr. 2 Cor. VII, 4: “_Superabundo gaudio in omni tribulatione

nostra._”

1056 Is. XLIX, 16: “_Ecce in manibus meis descripsi te._”

1057 Rom. VIII, 28: “_Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum._”

_ 1058 In Ps._, 25: “_Gratia divina pulchrificat sicut lux._”

_ 1059 Cat. Rom._, P. II, Ch. II, qu. 49: “_Est autem gratia ... splendor

quidam et lux, quae animarum maculas delet ipsasque animas

pulchriores et splendidiores reddit._” On the aptness of this simile

see Schiffini, _De Gratia Divina_, p. 268. Freiburg 1901.

1060 Ἄνθρωπος μέτρον πάντων.

1061 Θεὸς μέτρον πάντων.

1062 On the notion of beauty see Pohle-Preuss, _God: His Knowability,

Essence, and Attributes_, pp. 265 sqq.

_ 1063 V. supra_, Art. 1, No. 4.

1064 On the divine appropriations see Pohle-Preuss, _The Divine Trinity_,

pp. 244 sqq.

1065 Rom. VIII, 29: “_... praedestinavit conformes fieri imaginis Filii

sui._”

1066 Gal. IV, 19: “_Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur

Christus in vobis._”

_ 1067 V. infra_, No. 4.

_ 1068 V. infra_, Art. 3, No. 4. On the whole subject cfr.

Heinrich-Gutberlet, _Dogmatische Theologie_, Vol. VIII, § 465; H.

Krug, _De Pulchritudine Divina_, pp. 53 sqq., 144 sqq., 241 sqq.,

Freiburg 1902.

1069 Sess. VI, cap. 7: “_... unde homo ex iniusto fit iustus et ex

inimico amicus._”

1070 Sess. VI, cap. 10: “_Sic ergo iustificati et amici Dei ac domestici

facti...._”

1071 Wisd. VII, 14: “_Participes facti sunt amicitiae Dei._”

1072 John XV, 14 sq.: “_Iam non dicam vos servos, ... vos autem dixi

amicos._”

1073 Matth. IX, 15: “_Numquid possunt filii sponsi lugere, quamdiu cum

illis est sponsus?_”

1074 Apoc. XIX, 7: “_Venerunt nuptiae Agni et uxor eius praeparavit se._”

Cfr. John III, 29; Eph. V, 23 sqq.; 2 Cor. XI, 2; Cant. IV, 1 sqq.;

Ps. XLIV, 22 sqq. On the teaching of the Fathers see Cornelius a

Lapide, _Comment. in 2 Cor._, XI, 2.

_ 1075 Eth. ad Nichom._, VIII sq.

1076 Cfr. St. Thomas, _Comment. in Quatuor Libros Sent._, III, dist. 27,

qu. 2, art. 1, ad 1: “_Amicitia vera desiderat videre amicum et

colloquiis mutuis gaudere facit, ad quem principaliter est amicitia;

non autem ita, quod delectatio ex amici visione et perfruitione,

finis amicitiae ponatur._”

1077 Cfr. St. Thomas, _Summa Theologica_, 1a 2ae, qu. 28, art. 1: “_Quum

aliquis amat aliquem amore amicitiae, vult ei bonum, sicut et sibi

vult bonum, unde apprehendit eum ut alterum se, inquantum scil. ei

vult bonum, sicut et sibi vult bonum. Et inde est, quod amicus

dicitur esse alter ipse. Et Augustinus dicit in l. 4 Confess.: Bene

quidam dixit de amico suo, ____dimidium animae meae____._”

1078 “_Amicitia pares aut invenit aut facit._” _In Mich._, 7.

1079 Prov. VIII, 31: “_Deliciae meae esse cum filiis hominum._”

_ 1080 V. supra_, Art. 1, No. 3.

1081 Cfr. St. Thomas, _Comment. in Quatuor Libros Sent._, III, dist. 37,

qu. 2, art. 1, ad 10: “_Amicitia dicitur esse non latens, non quod

per certitudinem amor amid cognoscatur, sed quia per signa

probabilia amor mutuus habentium coligitur. Et talis manifestatio

potest esse de caritate, inquantum per aliqua signa potest aliquis

probabiliter aestimare se habere caritatem._”

1082 Cfr. Ecclus. XXXIV, 14 sqq.

1083 Cfr. St. Thomas, _op. cit._, III, dist. 29, qu. 1, art. 3, ad 4:

“_Si esset possibile, quod ex nostris operibus aliquid Deo

accresceret, habens caritatem multo plura faceret propter

beatitudinem ei conservandam, quam propter eam sibi adipiscendam._”

1084 1 John III, 17: “_Qui habuerit substantiam huius mundi et viderit

fratrem suum necessitatem habere et clauserit viscera sua ab eo,

quomodo caritas Dei_ (ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ) _manet in ea?_”

_ 1085 V. supra_, Art. 1, No. 4.

1086 The singular opinion of Ripalda (_De Caritate_, disp. 33), that such

a relation would be possible even in the state of pure nature, is

rejected by Suarez as incorrect (_De Caritate_, disp. 3, sect. 5, n.

4). On the whole question cfr. Schiffini, _De Gratia Divina_, pp.

305 sqq.

_ 1087 Conc. Trident._, Sess. VI, cap. 4: “_... status gratiae et

adoptionis filiorum Dei._”

1088 Rom. VIII, 15 sqq.: “_Accepistis ... spiritum adoptionis filiorum,

in quo clamamus Abba, Pater; ipse enim Spiritus testimonium reddit

spiritui nostro, quod sumus filii Dei; si autem filii, et haeredes:

haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi._”

1089 1 John III, 1 sq.: “_Videte, qualem caritatem dedit nobis Pater, ut

filii Dei nominemur et simus ... Carissimi, nunc filii Dei sumus._”

1090 Gal. IV, 5: “_... ut adoptionem filiorum reciperemus._”

1091 John I, 12 sq.: “_... dedit eis potestatem filios Dei fieri, qui ...

ex Deo nati sunt_ (ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς

... ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν).”

_ 1092 Summa Theol._, 3a, qu. 23, art. 1: “_Adoptio est personae extraneae

in filium et haeredem gratuita assumptio._”

1093 Cfr. Gal. IV, 7: “_Itaque iam non est servus, sed filius; quod si

filius, et haeres per Deum._”

1094 Cfr. Rom. VIII, 17; Gal. IV, 7.

1095 Cfr. St. Thomas, _Summa Theol._, 3a, qu. 23, art. 1, ad 2.

1096 Cfr. _Conc. Trident._, Sess. VI, cap. 7: “_... per voluntariam

susceptionem gratiae et donorum._”

1097 Cfr. Pohle-Preuss, _The Divine Trinity_, pp. 49 sqq.

1098 Cfr. John III, 5 sq.; 2 Cor. III, 18; Tit. III, 5 sqq.

1099 Cfr. St. Thomas, _Summa Theologica_, 3a, qu. 23, art. 2, ad. 2: “For

He [God the Father] is Christ’s father by natural generation; and

this is proper to him: whereas He is our Father by a voluntary

operation, which is common to Him and to the Son and the Holy Ghost:

so that Christ is not the Son of the whole Trinity, as we are.”

1100 Cfr. St. Thomas, _l.c._, ad 2.

1101 Suarez, _De Incarnatione_, disp. 49, sect. 2, n. 5.

1102 This heresy is called Adoptionism; for a refutation of it see

Pohle-Preuss, _Christology_, pp. 196 sqq.

1103 1 John III, 1.

1104 Cfr. Pohle-Preuss, _Soteriology_, pp. 15 sqq.

_ 1105 Or. in Is._, II, 4.

_ 1106 V. infra_, Art. 3, No. 4.

1107 Cfr. J. Scheeben, “_Kontroverse über die Formalursache der

Kindschaft Gottes_,” in the _Katholik_, of Mayence, 1883, I, pp. 142

sqq., II, pp. 561 sqq.; 1884, I, 18 sqq. II, 465 sqq., 610 sqq.;

Granderath, “_Kontroverse über die Gotteskindschaft_,” in the

Innsbruck _Zeitschrift für kath. Theologie_, 1881, pp. 283 sqq.,

1883, pp. 491 sqq., 593 sqq., 1884, pp. 545 sqq.

_ 1108 De Trinitate_, VIII, 4 sqq.

_ 1109 Comment. in S. Theol._, 3a, qu. 23, art. 3.

1110 Cfr. Gal. IV, 7. On the subject of the adoptive sonship of the just

the student may profitably consult A. Rademacher, _Die

übernatürliche Lebensordnung nach der paulinischen und johanneischen

Theologie_, pp. 97 sqq., Freiburg 1903.

_ 1111 V. supra_, p. 340.

_ 1112 Cat. Rom._, P. II, c. 1, n. 51: “_Huic [gratiae sanctificanti]

additur nobilissimus omnium virtutum comitatus, quae in animam cum

gratia divinitus infunduntur._”

_ 1113 Conc. Trident._, Sess. VI, cap. 7: “_Unde in ipsa iustificatione

cum remissione peccatorum haec omnia simul infusa accipit homo per

Iesum Christum, cui inseritur, fidem, spem et caritatem._”

(Denzinger-Bannwart, n. 800.) The question whether the three

theological virtues are genuine _habitus operativi_, must be

answered in the affirmative; but its denial incurs no censure so

long as the distinction existing between these habitual virtues and

actual grace is left intact. It is of faith that habitual charity is

infused simultaneously with habitual grace. Cfr. _Conc. Trident._,

Sess. VI, can. 11: “_Si quis dixerit, homines iustificari ...

exclusâ gratiâ et caritate, quae in cordibus eorum per Spiritum

Sanctum diffundatur atque illis inhaereat, anathema sit._” On the

bearing of this definition see Tepe, _Instit. Theol._, Vol. III, pp.

175 sq., Paris 1896; Schiffini, _De Gratia Divina_, pp. 315 sqq.,

Freiburg 1901.

1114 Rom. V, 5: “_Caritas Dei (ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ) diffusa est (ἐκκέχυται)

in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis._”

1115 1 Cor. XIII, 2: “_Et si habuero omnem fidem, ita ut montes

transferam, caritatem autem non habuero, nihil sum._”

1116 1 Cor. XIII, 13: “_Nunc autem manent fides, spes, caritas (πίστις,

ἐλπίς, ἀγάπη), tria haec; maior autem horum est caritas._”

_ 1117 Quaestiones Disputatae de Virtutibus in Communi_, art. 12: “_Ad hoc

autem, quod moveamur recte in finem [scil. Deum], oportet finem esse

et cognitum et desideratum. Desiderium autem finis duo exigit, scil.

fiduciam de fine obtinendo, quia nullus sapiens movetur ad id quod

consequi non potest; et amorem finis, quia non desideratur nisi

amatum. Et ideo virtutes theologicae sunt tres, scil. fides quâ Deum

cognoscimus, spes quâ ipsum nos obtenturos esse speramus, et caritas

quâ eum diligimus._”

1118 Sess. VI, cap. 7.

1119 This thesis is not, however, so certain that it would be wrong to

contradict it, as has actually been done by Scotus, Durandus, and

others. Cfr. Suarez, _De Gratia_, VI, 9, 12.

1120 Cfr. St. Thomas, _Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 57 sqq. That the

cardinal virtues are four in number, St. Thomas proves as follows:

“_[Bonum rationis] potest dupliciter considerari: uno modo, prout

habet rationein consiliabilis et eligibilis, secundum quam ratio

circa illud operatur et sic est prudentia, quae est media inter

intellectuales et morales; ... alio modo, secundum quod habet

rationem boni appetibilis. Ad appetitum autem duo pertinent, scil.

actio et passio; passio autem est in irascibili et concupiscibili.

Circa actiones ergo est iustitia, circa passiones irascibiles est

fortitudo, circa passiones concupiscibiles est temperantia. Et sic

sunt quatuor virtutes cardinales._” (_Comment. in Quatuor Libros

Sent._, III, dist. 33, qu. 2, art. 1, solut. 3.)

1121 Wis. VIII, 7: “_Et si iustitiam quis diligit, labores huius magnas

habent virtutes; sobrietatem enim et prudentiam docet [Deus] et

iustitiam et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominibus._”

1122 Ez. XI, 19 sq.: “_Et auferam cor lapideum de came eorum et dabo eis

cor carneum, ut in praeceptis meis ambulent et iudicia mea

custodiant._”

1123 Cfr. Jer. XXXI, 33; Col. I, 10 sq.; 1 John II, 27.

_ 1124 In Ps._, 83: “_Istae virtutes nunc in convalle plorationis per

gratiam Dei donantur nobis._”

_ 1125 Hom. in Ezech._, I, 5, n. 11: “_In fide enim, spe atque caritate,

et in aliis bonis, sine quibus ad coelestem patriam non potest

perveniri, ... perfectorum corda [Spiritus Sanctus] non deserit._”

_ 1126 Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 63, art. 3: “_Oportet effectus esse suis

causis et principiis proportionatos. Omnes autem virtutes tam

intellectuales quam morales, quae ex nostris actibus acquiruntur,

procedunt ex quibusdam naturalibus principiis in nobis

praeexistentibus.... Loco quorum naturalium principiorum conferuntur

nobis a Deo virtutes theologicae, quibus ordinamur ad finem

supernaturalem.... Unde oportet quod his etiam virtutibus

theologicis proportionaliter respondeant alii habitus divinitus

causati in nobis, qui sic se habent ad virtutes theologicas sicut se

habent virtutes morales et intellectuales ad principia naturalia

virtutum._” For further information on this subject consult

Heinrich-Gutberlet, _Dogmatische Theologie_, Vol. VIII, § 471, Mainz

1897; Schiffini, _De Gratia Divina_, pp. 319 sqq., Freiburg 1901;

Van Noort, _De Gratia Christi_, pp. 161 sqq., Amsterdam 1908.

1127 Cfr. Gregory of Valentia, _Comment. in S. Theol._, 1a 2ae, disp. 5,

qu. 8, p. 1: “_Dona Spiritus S. potentias animae perficiunt ad

actiones quasdam heroicas, ... quâ ratione peculiariter procedunt ex

divino quodam Spiritus S. instinctu, quo mens nostra plerumque

mirabiliter solet agi et impelli ad quaedam opera praestantia et

rara.... Atque ita in usu donorum homo potius agitur, in usu autem

virtuturn se habet potius ut agens._” Cfr. Simar, _Dogmatik_, Vol.

II, 4th ed., pp. 641 sqq., Freiburg 1899; Van Noort, _De Gratia

Christi_, pp. 174 sqq.

1128 Rom. VIII, 9 sqq.

1129 Cfr. Is. XI, 1 sqq.; LXI, 1; Luke IV, 18.

1130 “_Da tuis fidelibus, in te confitentibus, sacrum septenarium._”

(_Missale Rom._, Sequence for Whit Sunday.) For a more detailed

treatment of the subject dealt with in Thesis III consult J.

Kleutgen, _Theologie der Vorzeit_, Vol. II, 2nd ed., pp. 365 sqq.,

Münster 1872; C. Weiss, _S. Thomae Aquinatis de Septem Donis

Spiritus S. Doctrina_, Vienne 1895; J. Regler, _Die sieben Gaben des

Hl. Geistes in ihrer Bedeutung für das christliche Leben_, Ratisbon

1899; Schiffini, _De Gratia Divina_, pp. 337 sqq., Freiburg 1901. On

the connection of the gifts of the Holy Ghost with the beatitudes

(cfr. Matth. V, 3 sqq.) and the “twelve fruits of the Holy Ghost”

(cfr. Gal. V, 22 sq.), see St. Thomas, _Summa Theol._, 1a 2ae, qu.

69 and 70. The student may also consult Suarez, _De Gratia_, VI, 10,

and Vasquez, _Comment. in S. Theol._, III, disp. 44, cap. 2.

1131 Cfr. St. Bonaventure, _Compendium Theol. Verit._, I, 9: “_In

iustificatione duplex caritas nobis datur, scil. creata et increata:

illa quâ diligimus, et illa quâ diligimur.... Ex his colligitur,

quod licet Deus sit in omnibus per essentiam, praesentiam et

potentiam, non tamen habetur ab omnibus per gratiam._”

1132 John XIV, 16 sq.: “_... alium Paraclitum dabit vobis, ut maneat

vobiscum in aeternum.... Vos autem cognoscetis eum, quia apud vos

manebit et in vobis (ἐν ὑμῖν) erit._”

1133 Rom. V, 5: “_Caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per

Spiritum sanctum, qui datus est nobis._”

1134 Rom. VIII, 11: “_Quodsi Spiritus eius, qui suscitavit Iesum a

mortuis, habitat in vobis (οἰκεῖ ἐν ὑμῖν), qui suscitavit Iesnm

Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra propter

inhabitantem Spiritum eius in vobis (διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ

πνεύματος ἐν ὑμῖν)._”

1135 “_Nescitis, quia templum Dei (ναὸς Θεοῦ) estis et Spiritus Dei

habitat in vobis (οἰκεῖ ἐν ὑμῖν)?... Templum enim Dei sanctum est,

quod estis vos._”

1136 1 Cor. 6, 19: “_An nescitis, quoniam membra vestra templum sunt

Spiritus S., qui in vobis est, quem habetis a Deo et non estis

vestri?_” Cfr. Rom. VIII, 9; Gal. IV, 6; 2 Cor. VI, 16.

_ 1137 Ep. ad Serap._, I, n. 24.

1138 θεοποιοῦνται.

_ 1139 Contra Eunom._, I, V.

_ 1140 Dialog._, VII, _per totum_.

_ 1141 De Trinitate_, XV, n. 36: “_Ita enim datur sicut donum Dei, ut

etiam seipsum det sicut Deus._”

_ 1142 Serm._, 144, c. 1: “_Gratia quippe Dei donum Dei est; donum autem

maximum ipse Spiritus Sanctus est, et ideo gratia dicitur._”

_ 1143 Enchiridion_, c. 37: “_Et utique Spiritus Sanctus Dei donum est,

quod quidem et ipsum est aequale donanti; et ideo Deus est etiam

Spiritus Sanctus, Patre Filioque non minor._” Additional Patristic

texts of like tenor in Petavius, _De Trinitate_, l. VIII, cap. 4

sq.: Franzelin, _De Deo Trino_, thes. 43; J. Kleutgen, _Theologie

der Vorseit_, Vol. II, 2nd ed., pp. 369 sqq.

1144 Cfr. Pohle-Preuss, _The Divine Trinity_, pp. 230 sqq.

1145 John XIV, 23: “_Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater

meus diliget eum, et ad eum veniemus et mansionem (μονήν) apud eum

faciemus._”

_ 1146 Ep. 1 ad Serap._, n. 30: “_Ex his una Trinitatis ἐνέργεια

ostenditur ... profecto quum Dominus ait: Veniemus ego et Pater,

simul venit Spiritus, non alio modo quam ut Filius in nobis

habitaturus._”

_ 1147 De Trinit._, XV, 18, 32: “_Dilectio igitur, quae ex Deo est et Deus

est, proprie Spiritus S. est, per quem diffunditur in cordibus

nostris Dei caritas, per quam nos tota inhabitat Trinitas._”

1148 For a more detailed treatment see Franzelin, _De Deo Trino_, thes.

43-48, Rome 1881.

1149 Cfr. Pseudo-Dionys. Areop., _De Hier. Eccl._, 1, § 3 (Migne, _P.

G._, III, 376): Ἡ δὲ θέωσις ἐστιν ἡ πρὸς Θεὸν ἀφομοίωσίς τε καὶ

ἕνωσις.

1150 Cfr. Petavius, _De Trinit._, VIII, 7, 12: “_Ostendimus enim non

semel, coniunctionem illam Spiritus S. neque φυσικήν neque

ὑποστατικήν esse, h. e. neque naturalem neque personalem, quasi una

fiat ex ambobus natura vel persona. Non enim quia et illi per

adoptionis gratiam filii Dei sunt, ait Augustinus (In Ps. 67), ideo

quisquam illorum est unigenitus. Neque enim ex personarum duarum

copulatione unum aliquid per sese, sed κατα συμβεβηκός potest

effici._”

1151 Cfr. Pohle-Preuss, _The Divine Trinity_, pp. 244 sqq.

1152 Cfr. Scheeben, _Die Mysterien des Christentums_, 2nd ed., p. 165,

Freiburg 1898.

1153 Cfr. John XIV, 23; XVII, 20 sqq.

1154 Gutberlet takes middle ground between the two theories and tries to

reconcile them. Cfr. Heinrich-Gutberlet, _Dogmatische Theologie_,

Vol. VIII, § 468. See also A. Rademacher, _Die übernatürliche

Lebensordnung nach der paulinischen und johanneischen Theologie_,

pp. 193 sqq., Freiburg 1903.

1155 Cfr. R. F. Clarke, S. J., _Logic_, p. 174.

1156 “_Fides fiducialis_,” _v. supra_, pp. 255 sqq.

1157 Sess. VI, cap. 9; Denzinger-Bannwart, n. 684.

1158 Sess. VI, can. 13-15; Denzinger-Bannwart, n. 823 sqq.

1159 1 Cor. IV, 4: “_Nihil enim mihi conscius sum, sed non in hoc

iustificatus sum; qui autem iudicat me, Dominus est._”

1160 1 Cor. IX, 27: “_Castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne

forte, quum aliis praedicaverim, ipse reprobus (ἀδόκιμος)

efficiar._”

1161 Phil. II, 12: “_Cum metu et tremore vestram salutem operamini._”

Other Scriptural texts in Bellarmine, _De Iustificatione_, III, 4

sqq. For the solution of certain exegetical difficulties see the

same author, _op. cit._, III, 9, and Tepe, _Instit. Theol._, Vol.

III, pp. 210 sqq., Paris 1896.

_ 1162 Hom. in I. Epist. ad Cor._, 2.

1163 Eccles. IX, 1 sq.: “_Nescit homo, utrum amore an odio dignus, etc._”

_ 1164 Hieronymus in h. l._ (Migne, _P. L._, XXIII, 1080): “_In futuro

igitur scient omnia et in vultu eorum sunt omnia, i.e. antecedet

eos, quum de hac vita decesserint, notitia istius rei quia tunc est

iudicum et nunc certamen. Et quicunque adversa sustinent, utrum per

amorem Dei sustineant, ut Iob, an per odium, ut plurimi peccatores,

nunc habetur incertum._”

_ 1165 Ep._, VII, 25: “_Rem et inutilem et difficilem postulasti:

difficilem quidem, quia ego indignus sum, cui revelatio fieri

debeat; inutilem vero, quia secura de peccatis tuis fieri non debes,

nisi quum iam in die vitae tuae ultimo plangere eadem peccata minime

valebis._” The Patristic argument is more fully developed by

Bellarmine, _De Iustif._, III, 7.

_ 1166 Dogmengeschichte_, Vol. III, p. 617.

_ 1167 Conc. Trident._, Sess. VI, cap. 9: “_Sicut nemo pius de Dei

misericordia, de Christi merito deque sacramentorum efficacia

dubitare debet, sic quilibet, dum seipsum suamque propriam

infirmitatem et indispositionem respicit, de sua gratia formidare et

timere potest, quum nullus scire valeat certitudine fidei, cui non

potest subesse falsum, se gratiam Dei esse consecutum._”

(Denzinger-Bannwart, n. 802.)

1168 “_Peirorem sequitur semper conclusio partem._” Cfr. Clarke, _Logic_,

p. 322.

1169 Cfr. _Conc. Trident._, Sess. VI, can. 16: “_Si quis magnum illud

usque in finem perseverantiae donum se certo habiturum absolutâ et

infallibili certitudine dixerit, nisi hoc speciali revelatione

didicerit, anathema sit._” (Denzinger-Bannwart, n. 826.)

1170 In his little treatise _De Certitudine Gratiae_.

1171 Sess. VI, cap. 9: “_... iustificatos absque ulla dubitatione apud

semetipsos statuere, se esse iustificatos._”

1172 Rom. VIII, 38 sq.: “_Certus sum enim (πέπεισμαι=persuasum habeo),

quia neque mors neque vita ... poterit nos separare a caritate Dei,

quae est in Christo Iesu._”

_ 1173 Tract. in Ioa._, I, 3, 5, n. 10: “_Quid nos scimus? Quia

transivimus de morte ad vitam. Unde scimus? Quia diligimus fratres.

Nemo interroget hominem, redeat unusquisque ad cor suum; si ibi

invenerit caritatem fraternam, securus sit, quia transiit a morte ad

vitam._”

1174 Cfr. the _Imitation of Christ_ by Thomas à Kempis, III, 54 sqq. On

the whole subject of this subdivision the student may profitably

consult the _Summa Theologica_ of St. Thomas, 1a 2ae, qu. 112, art.

5; Suarez, _De Gratia_, IX, 9-11, and Billuart, _De Gratia_, diss.

6, art. 4.

_ 1175 Serm. de Nativitate Mariae_: “_Omnes Christiani aeque magni sumus

sicut mater Dei, et aeque sancti sicut ipsa._”

1176 Sess. VI, cap. 7: “_Iustitiam in nobis recipientes, unusquisque suam

secundum mensuram, quam Spiritus Sanctus partitur singulis prout

vult, et secundum propriam cuiusque dispositionem et

cooperationem._” (Denzinger-Bannwart, n. 799.)

1177 Sess. VI, cap. 10: “_Iustificati ... in ipsa iustitia per Christi

gratiam accepta, cooperante fide bonis operibus crescunt atque magis

iustificantur._” (Denzinger-Bannwart, n. 803.)

1178 Sess. VI, can. 24: “_Si quis dixerit, iustitiam acceptam non

conservari atque etiam augeri coram Deo per bona opera, sed opera

ipsa fructus solummodo et signa esse iustificationis adeptae, non

autem ipsius augendae causam, anathema sit._” (Denzinger-Bannwart,

n. 834.)

1179 Prov. IV, 18: “_Iustorum autem semita quasi lux splendens procedit

et crescit usque ad perfectam diem._”

1180 Ecclus. XVIII, 22: “_Non impediaris orare semper et ne verearis

usque ad mortem iustificari, quoniam merces Dei manet in aeternum._”

1181 2 Pet. III, 18: “_Crescite vero in gratia et in cognitione Domini

nostri et Salvatoris Iesu Christi._”

1182 2 Cor. IX, 10: “_[Deus] augebit incrementa frugum iustitiae

vestrae._”

1183 Eph. IV, 7: “_Unicuique autem nostrum data est gratia secundum

mensuram donationis Christi._”

1184 Apoc. XXII, 11 sq.: “_Qui iustus est, iustificetur adhuc, et sanctus

sanctificetur adhuc. Ecce venio cito et merces mea mecum est,

reddere unicuique secundum opera sua._” Cfr. Bellarmine, _De

Iustific._, III, 16.

_ 1185 Contra Iovin._, II, n. 23: “_Unicuique nostrum data est gratia

iuxta mensuram gratiae (Eph. 4, 7); non quod mensura Christi diversa

sit, sed tantum gratiae eius infunditur, quantum valemus haurire_.”

_ 1186 Ep._, 167, n. 13: “_Induti sunt sancti iustitiâ (Job 29, 14), alius

magis, alius minus; et nemo hic vivit sine peccato et hoc alius

magis, alius minus: optimus autem est qui minimum._”

_ 1187 Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 112, art. 4, ad 3: “_Vita naturalis

pertinet ad substantiam hominis, et ideo non recipit magis et minus;

sed vitam gratiae participat homo accidentaliter, et ideo eam potest

homo magis vel minus habere._” On the teaching of Tradition cfr.

Alb. a Bulsano, _Instit. Theol. Dogmat._, ed. G. a Graun, O. Cap.,

Vol. II, p. 254, Innsbruck 1894.

1188 Ecclus. XVIII, 22; Apoc. XXII, 11.

1189 Cfr. Vasquez, _Comment. in Summam Theol._, 1a 2ae, disp. 221, cap.

9, n. 77.

1190 Ecclus. XIX, 1: “_Qui spernit modica, paulatim decidet._” For a

fuller treatment of this subject we refer the student to St. Thomas,

_Summa Theol._, 2a 2ae, qu. 24, art. 10.

_ 1191 V. supra_, pp. 328 sqq.

1192 Cfr. Suarez, _Disp. Metaph._, l. II, disp. 16.

1193 The authority of St. Thomas himself can be invoked by neither party

to this controversy. Cfr. Sylvius, _Comment. in S. Theol._, 2a 2ae,

qu. 24, art. 3.

1194 For a fuller treatment of this topic see Tepe, _Instit. Theol._,

Vol. III, pp. 217 sqq.

_ 1195 V. supra_, pp. 336 sqq.

1196 Suarez, _De Gratia_, IX, 2, 13.

1197 Suarez, _op. cit._, IX, 4, 15.

1198 Sess. VI, cap. 10: “_Hoc vero iustitiae incrementum petit sancta

Ecclesia, quum orat: Da nobis, Domine, fidei, spei et caritatis

augmentum._” (Denzinger-Bannwart, n. 803). Cfr. De Lugo, _De Fide_,

disp. 16, sect. 2.

1199 Cfr. St. Thomas, _Summa Theol._, 2a 2ae, qu. 24, art. 7.

1200 Cfr. Pohle-Preuss, _Christology_, pp. 231 sqq.

1201 Cfr. Pohle-Preuss, _Mariology_, pp. 24 sqq.

1202 For a more elaborate treatment the reader is referred to Suarez, _De

Gratia_, IX, 6, 11, and Schiffini, _De Gratia Divina_, pp. 570 sq.,

Freiburg 1901.

1203 Sess. VI, can. 23: “_Si quis hominem semel iustificatum dixerit

amplius peccare non posse neque gratiam amittere atque ideo eum, qui

labitur et peccat, numquam vere fuisse iustificatum; ... anathema

sit._” (Denzinger-Bannwart, n. 833.)

1204 Sess. VI, can. 27: “_Si quis dixerit, nullum esse mortale peccatum

nisi infidelitatis, aut nullo alio quantumvis gravi et enormi

praeterquam infidelitatis peccato semel acceptam gratiam amitti,

anathema sit._” (Denzinger-Bannwart, n. 837).

1205 Sess. VI, cap. 11: “_Licet in hac mortali vita quantumvis sancti et

iusti in levia saltem et quotidiana, quae etiam venialia dicuntur,

peccata quandoque cadant, non propterea desinunt esse iusti._”

1206 Ez. XVIII, 24: “_Si autem averterit se iustus a iustitia sua, et

fecerit iniquitatem secundum omnes abominationes, quas operari solet

impius, numquid vivet? Omnes iustitiae eius, quas fecerat, non

recordabuntur; in praevaricatione, quâ praevaricatus est, et in

peccato suo, quod peccavit, in ipsis morietur._”

1207 Matth. XXVI, 41: “_Vigilate et orate, ut non intretis in

tentationem._”

1208 1 Cor. X, 12: “_Qui se existitmat stare, videat ne cadat._”

1209 1 Cor. VI, 9 sq.: “_Nolite errare, neque fornicarii neque idolis

servientes neque adulteri neque molles neque masculorum concubitores

neque fures neque avari neque ebriosi neque maledici neque rapaces

regnum Dei possidebunt._” Cfr. _Conc. Trident._, Sess. VI, cap. 15

(Denzinger-Bannwart, n. 808).

1210 1 John III, 9: “_Omnis, qui natus est ex Deo, peccatum non facit:

quoniam semen ipsius in eo manet, et non potest peccare, quoniam ex

Deo natus est._”

_ 1211 Contra Iovin._, 1. II: “_Propterea scribo vobis, filioli mei, omnis

qui natus est ex Deo, non peccat, ut non peccetis et tamdiu sciatis

vos in generatione Domini permanere, quamdiu non peccaveritis._” On

the different interpretations of 1 John III, 9, an admittedly

difficult text, see Bellarmine, _De Iustific._, III, 15.

_ 1212 De Corrept. et Gratia_, c. VI, n. 9: “_Si iam regeneratus et

iustificatus in malam vitam suâ voluntate relabitur, certe iste non

potest dicere: Non accepti, quia acceptam gratiam Dei suo in malum

libero amisit arbitrio._”

_ 1213 Hom. in Ez._, 9, 1: “_Sicuti qui a fide recedit, apostata est, ita

qui ad perversum opus, quod deseruerit, redit, ab omnipotente Deo

apostata deputatur, etiamsi fidem tenere videatur; unum enim sine

altero nil prodesse valet, quia nec fides sine operibus nec opera

adiuvant sine fide._”

1214 For the solution of certain difficulties see Schiffini, _De Gratia

Divina_, pp. 591 sqq. On the penitential discipline of the early

Church cfr. G. Rauschen, _Eucharist and Penance in the First Six

Centuries_, pp. 152 sqq., St. Louis 1913.

1215 Cfr. _Conc. Trident._, Sess. VI, can. 28: “_Si quis dixerit, amissâ

per peccatum gratiâ simul et fidem semper amitti, aut fidem quae

remanet non esse veram fidem, licet non sit viva, aut eum qui fidem

sine caritate habet, non esse Christianum, anathema sit._”

(Denzinger-Bannwart, n. 838.)

1216 Cfr. _Conc. Trident._, Sess. VI, cap. 15: “_Non modo infidelitate,

per quam et ipsa fides amittitur, sed etiam quocunque alio mortali

peccato, quamvis non amittatur fides, acceptam iustificationis

gratiam amitti._”

1217 Cfr. _Prop. Quesnelli damn. a Clemente XI_, prop. 57: “_Totum deest

peccatori, quando ei deest spes, et non est spes in Deo, ubi non est

amor Dei._” (Denzinger-Bannwart, n. 1407.)

_ 1218 V. supra_, Section 2.

1219 The questions discussed in this subdivision of our treatise are more

fully treated by Ripalda, _De Ente Supernaturali_, disp. 128, sect.

4, and by Suarez, _De Gratia_, IX, 3 sqq.

1220 Sess. VI, cap. 16.

_ 1221 V. supra_, p. 131.

_ 1222 V. supra_, pp. 132 sqq.

_ 1223 Realitas sive existentia meriti._

_ 1224 Conditiones meriti._

_ 1225 Obiecta meriti._

1226 Cfr. _Conc. Viennense_, A. D. 1311 (_Clementin._, l. V, tit. 3: “De

Haereticis”) in Denzinger-Bannwart, n. 471 sqq.

1227 “_In omni opere bono iustus peccat._” _Prop. Lutheri Damnatae A. D.

1520 a Leone X_, prop. 31 (Denzinger-Bannwart, n. 771).

1228 “_Opus bonum, optime factum est veniale peccatum_.” Prop. 32, _l.

c._, n. 772.

1229 “_Omne opus iusti damnabile est et peccatum mortale, si iudicio Dei

iudicetur._”

1230 “_Inquinamenta et sordes._” _Instit._, III, 12, 4.

1231 Quietism (Michael de Molinos _et al._) denied the meritoriousness of

good works performed in the “state of passive repose” (_quies_).

1232 “_Debetur merces bonis operibus, si fiant; sed gratia, quae non

debetur, praecedit ut fiant._” Can. 18 (Denzinger-Bannwart, n. 191.)

_ 1233 Cap. Firmiter_: “_Non solum autem virgines et continentes, verum

etiam coniugati per rectam fidem et operationem bonam placentes Deo

ad aeternam merentur beatitudinem pervenire._” (Denzinger-Bannwart,

n. 430.)

1234 Sess. VI, cap. 16: “_Atque ideo bene operantibus usque in finem et

in Deo sperantibus proponenda est vita aeterna et tamquam gratia

filiis Dei per Christum Iesum misericorditer promissa et tamquam

merces ex ipsius Dei promissione bonis ipsorum operibus et meritis

fideliter reddenda._” (Denzinger-Bannwart, n. 809.)

1235 Sess. VI, can. 25: “_Si quis in quolibet bono opere iustum saltem

venialiter peccare dixerit, aut quod intolerabilius est, mortaliter

atque ideo poenas aeternas mereri, tantumque ob id non damnari quia

Deus ea opera non imputat ad damnationem, anathema sit._”

(Denzinger-Bannwart, n. 835.)

1236 Sess. VI, can. 26: “_Si quis dixerit, iustos non debere pro bonis

operibus, quae in Deo fuerint facta, exspectare et sperare aeternam

retributionem a Deo per eius misericordiam et Iesu Christi meritum,

si bene agendo et divina mandata custodiendo usque in finem

perseveraverint, anathema sit._” (Denzinger-Bannwart, n. 836.)

1237 Sess. VI, can. 32: “_Si quis dixerit, ... ipsum iustificatum bonis

operibus, quae ab eo per Dei gratiam et Iesu Christi meritum, cuius

vivum membrum est, fiunt, non vere mereri augmentum gratiae, ...

anathema sit._” (Denzinger-Bannwart, n. 842.)

1238 Cfr. Denzinger-Bannwart, n. 1221 sqq.

1239 Wisd. V, 16: “_Iusti autem in perpetuum vivent et apud Dominum est

merces eorum._”

1240 Ecclus. XVIII, 22: “_Ne verearis usque ad mortem iustificari,

quoniam merces Dei manet in aeternum._” Cfr. Gen. XV, 1.

1241 Matth. V, 12: “_Gaudete et exultate, quoniam merces vestra copiosa

est in caelis._”

1242 Rom. II, 6 sq.: “_... qui reddet unicuique secundum opera eius, iis

quidem, qui secundum patientiam boni operis gloriam et honorem et

incorruptionem quaerunt, vitam aeternam._”

1243 2 Tim. IV, 7 sq.: “_Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem

servavi. In reliquo reposita est mihi corona iustitiae, quam reddet

mihi Dominus in illa die iustus iudex; non solum autem mihi, sed et

iis qui diligunt adventum eius._” Cfr. 1 Cor. IX, 25.

1244 1 Cor. III, 8: “_Unusquisque autem propriam mercedem accipiet,

secundum suum laborem._”

1245 Col. III, 23 sq.: “_Quodcunque facitis, ex animo operamini sicut

Domino et non hominibus, scientes quod a Domino accipietis

retributionem haereditatis._”

1246 Iac. I, 12: “_Beatus vir, qui suffert tentationem, quoniam, quum

probatus fuerit, accipiet coronam vitae, quam repromisit Deus

diligentibus se._”

1247 Apoc. II, 10: “_Esto fidelis usque ad mortem, et dabo tibi coronam

vitae._” For additional Scripture texts see Bellarmine, _De

Iustificatione_, V, 3, 5.

_ 1248 Ep. ad Rom._, IV, 1.

_ 1249 Adv. Haer._, IV, 37.

_ 1250 De Offic._, I, 15, 57: “_Nonne evidens est, meritorum aut praemia

aut supplicia post mortem manere?_”

_ 1251 De Moribus Ecclesiae_, I, 25: “_Vita aeterna est totum praemium,

cuius promissione gaudemus, nec praemium potest praecedere merita

priusque homini dari, quam dignus est. Quid enim hoc iniustius et

quid iustius Deo? Non ergo debemus poscere praemia, antequam

mereamur accipere._”

_ 1252 Ep. ad Sixt._, 194, n. 20: “_Sicut merito peccati tamquam

stipendium redditur mors, ita merito iustitiae tamquam stipendium

vita aeterna.... Unde etiam et merces appellatur plurimis s.

Scripturarum locis._” Other Patristic texts inculcating the

meritoriousness of good works performed in the state of grace can be

found in Bellarmine, _De Iustif._, V, 4, 6. For the solution of

objections raised against the Patristic argument consult Schiffini,

_De Gratia Divina_, pp. 609 sqq.

1253 Cfr. St. Thomas, _Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 21, art. 4.

_ 1254 Cfr. Prop. Baii damn, a Pio V_, 13 (Denzinger-Bannwart, n. 1013):

“_Opera bona a filiis adoptionis facta non accipiunt rationem meriti

ex eo, quod fiunt per Spiritum adoptionis inhabitantem corda

filiorum Dei, sed tantum ex eo, quod sunt conformia legi quodque per

ea praestatur obedientia legi._”

1255 Cfr. _Conc. Trident._, Sess. VI, cap. 16: “_Absit, ut Christianus

homo in se ipso vel confidat vel glorietur, et non in Domino, cuius

tanta est erga homines bonitas, ut eorum velit esse merita, quae

sunt ipsius dona._”

_ 1256 Conc. Florent._, A. D. 1439, (_apud_ Denzinger-Bannwart, n. 693):

“_... et intueri clare ipsum Deum trinum et unum, sicuti est, pro

meritorum tamen diversitate alium alio perfectius._”

_ 1257 V. supra_, pp. 356 sqq.

_ 1258 Conc. Trident._, Sess. XIV, cap. 8: “_Ita non habet homo, unde

glorietur, sed omnis gloriatio nostra in Christo est, in quo

vivimus, in quo movemur, in quo satisfacimus facientes fructus

dignos poenitentiae, qui ex illo vim habent, ab illo offeruntur

Patri et per illum acceptantur a Patre._” (Denzinger-Bannwart, n.

904.)

1259 Cfr. _Conc. Trident._, Sess. VI, can. 33: “_Si quis dixerit, per

hanc doctrinam catholicam de iustificatione, a s. Synodo hoc

praesenti decreto expressam, aliquâ ex parte gloriae Dei vel meritis

Iesu Christi D. N. derogari, et non potius veritatem fidei nostrae,

Dei denique ac Christi Iesu gloriam illustrari, anathema sit._”

1260 Cfr. Bellarmine, _De Iustificatione_, V, 7. See also the article on

“Merit” in the _Catholic Encyclopedia_, Vol. X.

1261 Sess. VI, cap. 16: “_vere promeruisse_;” Sess. VI, can. 32: “_vere

mereri_.”

_ 1262 Hist. Conc. Trident._, VIII, 4.

1263 “_Operibus post acceptam iustificationem peractis adeoque divinâ

gratiâ informatis redditisque ob merita Christi potentioribus, cuius

vivum membrum est is qui ea peragit, omnes concedebant rationem

meriti condigni ad conservandam augendamque eandem gratiam

aeternaeque felicitatis consequendam._” (Pallavicini, _l.c._)

_ 1264 V. infra_, Sect. 2.

1265 Heb. VI, 10: “_Non enim iniustus est Deus, ut obliviscatur operis

vestri._”

1266 2 Tim. IV, 8: “_... reposita est mihi_,” etc. See note 24, _supra_,

p. 403.

1267 Iac. I, 12: “_Beatus vir, qui suffert tentationem_,” etc. _V.

supra_, note 27, p. 403.

1268 Wisd. III, 5: “_Deus tentavit eos et invenit illos dignos se._”

1269 2 Thess. I, 4 sq.: “_In omnibus persecutionibus vestris et

tribulationibus, quas sustinetis in exemplum iusti iudicii Dei, ut

digni habeamini in regno Dei, pro quo et patimini._”

1270 Apoc. III, 4: “_Ambulabunt mecum in albis, quia digni sunt._”

1271 Matth. XXV, 34 sq.: “_Venite, benedicti Patris mei, possidete

paratum vobis regnum a constitutione mundi; esurivi enim et dedistis

mihi manducare...._”

1272 1 John III, 9.

_ 1273 Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 114, art. 3, ad 3: “_Gratia Spiritus S.,

quam in praesenti habemus, etsi non sit aequalis gloriae in actu,

est tamen aequalis in virtute, sicut semen arboris, in quo est

virtus ad totam arborem. Et similiter per gratiam inhabitat hominem

Spiritus S., qui est sufficiens causa vitae aeternae, unde et

dicitur esse pignus hæreditatis nostrae._”

_ 1274 Summa Theol._, 1a, qu. 21, art. 4, ad 1.

1275 Luke VI, 38: “_Date, et dabitur vobis: mensuram bonam, et confectam,

et coagitatam, et supereffluentem dabunt in sinum vestrum._” Cfr.

_Prop. Baii damn. A. D. 1567 a Pio V_, 14 (Denzinger-Bannwart, n.

1014): “_Opera bona iustorum non accipient in die iudicii extremi

mercedem ampliorem, quam iusto Dei iudicio mereantur accipere._” For

further information on this topic consult Bellarmine, _De

Iustificatione_, V, 19; De Lugo, _De Poenitentia_, disp. 24, n. 10.

The Thomistic axiom, “_Deus punit citra condignum et remunerat ultra

condignum_” and Baius’ condemned proposition are interpreted

somewhat differently than we have explained them by Suarez, _De

Gratia_, XII, 31, 14. On the general argument of this Section the

student may profitably consult St. Bonaventure, _Breviloquium_, P.

V, § 12; Billuart, _De Gratia_, diss. 8, art. 3; Tepe, _Instit.

Theol._, Vol. III, pp. 226 sqq., Paris 1896; Chr. Pesch, _Praelect.

Dogmat._, Vol. V, 3rd ed., pp. 218 sqq., Freiburg 1908; Schiffini,

_De Gratia Divina_, pp. 614 sqq., Freiburg 1901.

1276 Eph. VI, 8: “_Scientes, quoniam unusquisque, quodcunque fecerit

bonum, hoc recipiet a Domino._”

1277 2 Cor. V, 10: “_Omnes enim nos manifestari oportet ante tribunal

Christi, ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive

bonum sive malum._”

1278 Cfr. St. Thomas, _Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 114, art. 1, ad 1:

“_Homo, in quantum propriâ voluntate facit illud quod debet,

meretur; alioquin actus iustitiae, quo quis reddit debitum, non

esset meritorius._”

1279 Cfr. Suarez, _De Gratia_, X, 2, 5 sqq.

1280 Cfr. Pohle-Preuss, _God the Author of Nature and the Supernatural_,

pp. 291 sqq.

1281 1 Cor. IX, 17: “_Si enim volens hoc ago, mercedem habeo._”

1282 Matth. XIX, 17: “_Si autem vis ad vitam ingredi, serva mandata._”

_ 1283 Contra Jovin._, 1. II, n. 3: “_Ubi necessitas est, nec corona nec

damnatio est._”

1284 For a more extensive treatment of this and allied questions consult

Ripalda, _De Ente Supernaturali_, disp. 74, sect. 3; De Lugo, _De

Incarnatione_, disp. 26, sect. 10, n. 126 sq.

_ 1285 V. supra_, pp. 82 sqq.

1286 Especially Bañez (_Comment. in S. Theol._, 1a 2ae, qu. 24, art. 6,

dub. 6). This view is also taken by the so-called Augustinians.

1287 Notably Billuart; see his treatise _De Gratia_, diss. 8, art. 4.

_ 1288 De Iustificatione_, V, 15: “_Non sufficere, si quis ad initium anni

vel mensis vel etiam diei generali quadam intentione referat omnia

sua futura opera in Deum, sed necesse esse ut illud ipsum opus

particulare referatur in Deum, quod postea faciendum est._”

_ 1289 Summa Theologica_, 1a 2ae, qu. 114, art. 4: “_Et ideo meritum vitae

aeternae primo pertinet ad caritatem, ad alias autem virtutes

secundario, secundum quod earum actus a caritate imperantur._” And

again, _l.c._, ad 3: “_Similiter etiam actus patientiae et

fortitudinis non est meritorius, nisi aliquis ex caritate haec

operetur._” On the true sense of these passages cfr. Schiffini, _De

Gratia Divina_, pp. 647 sqq.

1290 Cfr. _Prop. damn. ab Innocentio XI_, prop. 6 (Denzinger-Bannwart, n.

1156): “_Probabile est, ne singulis quidem rigorose quinquenniis per

se obligare praeceptum caritatis erga Deum._”

1291 Cfr. J. Ernst, _Die Notwendigkeit der guten Meinung. Untersuchungen

über die Gottesliebe als Prinzip der Sittlichkeit und

Verdienstlichkeit_, Freiburg 1905.

_ 1292 De Gratia_, IX, 3.

_ 1293 Comment. in S. Theol._, 1a 2ae, disp. 220.

_ 1294 Concilium Trident._, Sess. VI, cap. 16: “_Haec est enim illa corona

iustitiae, quam post suum certamen et cursum repositam sibi esse

aiebat Apostolus a iusto iudice sibi reddendam, non solum autem

sibi, sed et omnibus qui diligunt adventum eius. Quum enim ille ipse

Christus Iesus tamquam caput in membra et tamquam vitis in palmites

in ipsos iustificatos iugiter virtutem influat, quae virtus bona

eorum opera semper antecedit et comitatur et subsequitur et sine quâ

nullo pacto Deo grata et meritoria esse possent, nihil ipsis

iustificatis amplius deesse credendum est, quominus plene illis

quidem operibus, quae in Deo_ [=_per Deum_; v. Sess. VI, can. 26,

32] _sunt facta, divinae legi pro huius vitae statu satisfecisse et

vitam aeternam suo etiam tempore, si tamen in gratia decesserint,

consequendam vere promeruisse censeantur._” (Denzinger-Bannwart, n.

809.)

1295 Cfr. Matth. V, 2 sqq.

1296 Matth. XIX, 16: “_Quid boni faciam, ut habeam vitam aeternam?_”

1297 Matth. XIX, 17: “_Si autem vis ad vitam ingredi, serva mandata._”

1298 Cfr. Matth. XIX, 18 sqq.

1299 The Scriptural argument is more fully developed by Tepe, _Inst.

Theol._, Vol. III, pp. 233 sqq.

_ 1300 V. supra_, pp. 73 sqq.

1301 On a similar controversy regarding the necessity of the motive of

faith, see Pesch, _Praelect. Dogmat._, Vol. III, 3rd ed., pp. 225

sqq., and Schiffini, _De Gratia Divina_, pp. 649 sqq.

1302 The Scriptural proof for this proposition will be found in the

dogmatic treatise on Eschatology. On the absurdity of the

semi-Pelagian hypothesis of _merita sub conditione futura_ see

Pohle-Preuss, _God: His Knowability, Essence, and Attributes_, pp.

375 sq.

1303 Cfr. _Prop. Baii damn. 1567 a Pio V_, prop. 17 (Denzinger-Bannwart,

n. 1017): “_Sentiunt cum Pelagio, qui dicunt esse necessarium ad

rationem meriti, ut homo per gratiam adoptionis sublimetur ad statum

deificum._”

1304 John XV, 4: “_Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso,

nisi manserit in vite, sic nec vos, nisi in me manseritis._”

1305 Rom. VIII, 17: “_Si autem filii, et haeredes; haeredes quidem Dei,

cohaeredes autem Christi._” Additional Biblical texts in Bellarmine,

_De Iustificatione_, V, 12 sq.

_ 1306 Comment. in S. Theol._, 3a, disp. 6, cap. 4.

1307 Suarez (_De Gratia_, XII, 22), Ripalda (_De Ente Supernaturali_,

disp. 81), De Lugo (_De Incarnatione_, disp. 6, sect. 2, n. 37).

_ 1308 Comment. in Sent._, II, dist. 29, qu. 1, art. 4.

1309 Cfr. Job XLII, 8; Dan. III, 35.

1310 Cfr. Scotus, _Comment. in Sent._, I, dist. 17, qu. 2.

1311 Cfr. Pohle-Preuss, _God: His Knowability, Essence, and Attributes_,

PP. 456 sq.

1312 Rom. VIII, 18: “_Non sunt condignae passiones huius temporis ad

futuram gloriam._”

_ 1313 De Perfect. Divin._, XIII, 2.

_ 1314 Comment. in S. Theol._, 1a 2ae, disp. 214, 223.

_ 1315 De Incarnatione_, disp. 3, sect. 1 sq.

_ 1316 Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 114, art. 1, ad 3: “_Dicendum quod, quia

actio nostra non habet rationem meriti nisi ex praesuppositione

divinae ordinationis, non sequitur quod Deus efficiatur simpliciter

debitor nobis, sed sibi ipsi, inquantum debitum est, ut sua

ordinatio impleatur._”

1317 Iac. I, 12: “_Accipiet coronam vitae_ [St. Paul says: ὁ τῆς

δικαιοσύνης στέφανος], _quam repromisit (ἐπηγγείλατο) Deus

diligentibus se._”

_ 1318 Serm._, 158, c. 2, n. 2: “_Debitor factus est Deus non aliquid a

nobis accipiendo, sed quod ei placuit promittendo. Aliter enim

dicimus homini: Debes mihi, quia dedi tibi; et aliter dicimus: Debes

mihi, quia promisisti mihi. Deo autem nunquam dicimus: Redde mihi,

quia dedi tibi. Quid dedimus Deo, quando totum quod sumus et quod

habemus boni, ab illo habemus? Nihil ergo ei dedimus.... Illo ergo

modo possumus exigere Dominum nostrum ut dicamus: Redde, quod

promisisti, quia fecimus quod iussisti, et hoc tu fecisti, quia

laborantes iuvisti._”

_ 1319 Conc. Trident._, Sess. VI, cap. 16: “_In Deo sperantibus proponenda

est vita aeterna ... tamquam merces ex ipsius Dei promissione bonis

ipsorum operibus et meritis fideliter [i.e. ex fidelitate]

reddenda._” Cfr. Schiffini, _De Gratia Divina_, pp. 416 sqq.

1320 Sess. VI, can. 32: “_Si quis dixerit, iustificatum bonis operibus

... non vere mereri augmentum gratiae, vitam aeternam et ipsius

vitae aeternae, si tamen in gratia decesserit, consecutionem atque

etiam gloriae augmentum, anathema sit._”

1321 See the article on “Merit” in the _Catholic Encyclopedia_.

_ 1322 V. supra_, Ch. II, Sect. 3, Thesis II.

1323 Sess. VI, cap. 8: “_Gratis autem iustificari ideo dicimur, quia

nihil eorum quae iustificationem praecedunt, sive fides, sive opera,

ipsam iustificationis gratiam promeretur; si enim gratia est, iam

non ex operibus, alioquin, ut idem Apostolus inquit, gratia iam non

est gratia._”

_ 1324 V. supra_, Sect. 2, No. 2.

_ 1325 De Natura et Gratia_, c. 4, n. 4: “_Haec Christi gratia, sine quâ

nec infantes nec aetate grandes salvi fieri possunt, non meritis

redditur, sed gratis datur, propter quod et gratia nominatur.

Iustificati, inquit (Rom. III, 24; V, 4), gratis per sanguinem

ipsius._”

1326 Cfr. _Conc. Trident._, Sess. VI, cap. 6; Sess. VI, cap. 3; Sess.

XIV, cap. 4; _supra_, pp. 286 sqq.

1327 For a more exhaustive treatment of this topic consult Tepe, _Instit.

Theol._, Vol. III, pp. 158 sqq.

1328 See, for example, Suarez, _De Gratia_, XII, 26: “_De auxiliis

sufficientibus et necessariis, quae post aliquod meritum de condigno

augmenti gratiae dantur, vel offeruntur, probabile est concomitanter

cadere sub idem meritum de condigno augmenti gratiae; nam qui

meretur de condigno aliquam formam, meretur quidquid connaturaliter

sequitur ex tali forma vel ei connaturaliter debetur._” On the

actual distribution of sufficient grace, v. _supra_, pp. 167 sqq.

_ 1329 V. supra_, pp. 392 sqq.

1330 For a fuller treatment cfr. Tepe, _Inst. Theol._, Vol. III, pp. 258

sqq., and Chr. Pesch, _Praelect. Dogmat._, Vol. V, 3rd ed., pp. 237

sqq.

_ 1331 V. supra_, Sect. 1.

1332 Sess. VI, cap. 16; v. _supra_, pp. 400 sq.

1333 Sess. VI, can. 32.

1334 Cfr. Suarez, _De Gratia_, XII, 29: “_Dicendum vitam aeternam et

vitae aeternae consecutionem non esse duo praemia distincta, quia

mereri mercedem et solutionem mercedis non sunt duae mercedes._”

1335 On the _reviviscentia meritorum_ see the treatise on the Sacrament

of Penance, Vol. X of this series; cfr. also Schiffini, _De Gratia

Divina_, pp. 661 sqq.

_ 1336 E.g._ Ripalda (_De Ente Supernat._, disp. 89, sect. 1) and De Lugo

(_De Incarnatione_, disp. 3, n. 59).

_ 1337 V. supra_, Sect. 2, No. 2.

1338 Cfr. Suarez, _De Gratia_, XII, 28, and Vasquez, _Comment. in S.

Theol._, 1a 2ae, disp. 219, c. 2.

1339 Despite Bellarmine’s contradiction (_De Iustificatione_, V, 20.)

1340 Cfr. St. Thomas, _Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 122, art. 2, ad 1:

“_Praeparatio hominis ad gratiam habendam quaedam est simul cum ipsa

infusione gratiae; et talis operatio est quidem meritoria, sed non

gratiae quae iam habetur, sed gloriae quae nondum habetur._”

1341 Cfr. Tepe, _Instit. Theol._, Vol. III, pp. 266 sqq.

1342 Matth. XVI, 27: “_Et tunc reddet unicuique secundum opera eius_

(κατὰ τὴν πρᾶξιν αὐτοῦ).”

1343 1 Cor. III, 8: “_Unusquisque autem propriam mercedem (τὸν ἴδιον

μισθόν) accipiet secundum suum laborem_ (κατὰ τὸν ἴδιον κόπον).”

1344 See Eschatology.

1345 Cfr. St. Thomas Aquinas, _Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 114, art. 8.

_ 1346 De Praed. Sanctorum_, c. 2.

_ 1347 V. supra_, Sect. 2.

1348 Prominent among the dissenters is Billuart (_De Gratia_, diss. 8,

art. 5).

_ 1349 Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 114, art. 6, ad 2: “_Impetratio

orationis innititur misericordiae, meritum autem condigni innititur

iustitiae. Et ideo multa orando impetrat homo ex divina

misericordia, quae tamen non meretur secundum iustitiam._”

1350 Ps. L, 19: “_Cor contritum et humiliatum Deus non despicies._”

1351 Dan. IV, 24: “_Peccata tua eleemosynis redime et iniquitates tuas

misericordiis pauperum; forsitan ignoscet delictis tuis._”

_ 1352 Ep. ad Sixt._, 194, c. 3, n. 9: “_Sed nec ipsa remissio peccatorum

sine aliquo merito est, si fides hanc impetret. Neque enim nullum

est meritum fidei, quâ fide ille dicebat: Deus propitius esto mihi

peccatori, et descendit iustificatus merito fidelis humilitatis._”

Cfr. _Conc. Trident._, Sess. VI, cap. 7 (Denzinger-Bannwart, n.

799): “_Hanc dispositionem seu praeparationem iustificatio ipsa

consequitur._” For a fuller treatment cfr. Suarez, _De Gratia_, XII,

37.

_ 1353 V. supra_, pp. 123 sqq. The student may also consult Tepe, _Instit.

Theol._, Vol. III, pp. 258 sqq., and Bellarmine, _De Iustific._, V,

22.

_ 1354 Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 114, art. 7: “_Respondeo dicendum quod

nullus potest sibi mereri reparationem post lapsum futurum neque

merito condigni neque merito congrui._”

_ 1355 Lect. in Hebr._, III, 6, 10: “_Duplex est meritum. Unum quod

innititur iustitiae et istud est meritum condigni; aliud quod soli

misericordiae innititur, quod dicitur meritum congrui. Et de isto

dicit [Paulus], quod iustum est, i.e. congruum, quod homo, qui multa

bona fecit, mereatur.... Et isto modo non obliviscitur Deus operis

nostri et dilectionis._”

_ 1356 Comment. in Sent._, IV, dist. 2, qu. 1, art. 2.

_ 1357 Comment. in Sent._, II, dist. 28, dub. 2.

_ 1358 De Gratia_, XII, 38, 6.

1359 2 Paral. XIX, 2 sq.: “_Impio praebes auxilium et his, qui oderunt

Dominum, amicitiâ iungeris et idcirco iram quidem Domini merebaris;

sed bona opera inventa sunt in te._”

1360 Suarez, _De Gratia_, XII, 38, 7: “_Possunt enim praecedentia merita

esse tam pauca et tot peccata postea multiplicata, ut omnino obruant

merita et efficiant, ut nullo modo Deum ad misericordiam provocent;

secus vero erit, si e contrario merita magna fuerint et peccatum

subsequens et rarum sit et excusationem aliquam ex ignorantia vel

infirmitate habeat._”

1361 Ps. LXX, 9: “_Quum defecerit virtus mea, ne derelinquas me._”

1362 Cfr. St. Thomas, _Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 114, art. 7, ad 1:

“_Desiderium, quo quis desiderat reparationem post lapsum, iustum

dicitur; et similiter oratio, quâ petit eiusmodi reparationem,

dicitur iusta, quia tendit ad iustitiam; non tamen ita quod

iustitiae innitatur per modum meriti, sed solum misericordiae._”

Cfr. Schiffini, _De Gratia Divina_, pp. 687 sq.

_ 1363 V. supra_, pp. 136 sqq.

_ 1364 Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 114, art. 6: “_Quia enim homo in gratia

constitutus implet Dei voluntatem, congruum est secundum amicitiae

proportionem ut Deus impleat hominis voluntatem in salvatione

alterius, licet quandoque possit habere impedimentum ex parte

illius, cuius aliquis sanctus iustificationem desiderat._”

1365 Iac. V, 16: “_Orate pro invicem, ut salvemini; multum enim valet

deprecatio iusti assidua._”

_ 1366 E.g._ Abraham, Job, St. Stephen.

_ 1367 E.g._ St. Augustine and his mother St. Monica.

1368 Cfr. Suarez, _De Gratia_, XII, 38, 21.

_ 1369 Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 114, art. 10: “_Dicendum est quod, si

temporalia bona considerentur, prout sunt utilia ad opera virtutum,

quibus perducimur in vitam aeternam, secundum hoc directe et

simpliciter cadunt sub merito, sicut et augmentum gratiae et omnia

illa, quibus homo adiuvatur ad perveniendum in beatitudinem post

primam gratiam.... Si autem considerentur huiusmodi temporalia bona

secundum se, sic non sunt simpliciter bona hominis, sed secundum

quid, et ita non simpliciter cadunt sub merito, sed secundum quid,

inquantum scil. homines moventur a Deo ad aliqua temporaliter

agenda, quibus suum propositum consequuntur Deo favente._”

1370 Gen. XV, 1: “_Ego ... merces tua magna nimis._”